تەکنۆلۆژیا دێ کێشەیێن مە چارەسەر کەت؟
هیلین سالم
د جیهانا پێشکەفتی یا ئەڤرۆ دا، تێگەهێ «باژێرێ زیرەک» (Smart City) ئێدی خەیالەکا زانستی نینە، بەلکو بوویە پێدڤییەکا فەر بۆ باشترکرنا کوالیتیا ژیانا هاوڵاتییان. باژێرێ زیرەک ئانکو بکارئینانا تەکنەلۆژیایێ و داتایان بۆ رێڤەبرنا خزمەتگوزارییان ب شێوەیەکێ بلەز و ئەرزانتر. ل هەرێما کوردستانێ و ب تایبەت ل باژێرێ دهۆکێ، ئەم دشێین ڤێ ئەزموونێ بکاربینین بۆ چارەسەرکرنا کێشەیێن کو سالانە تووشی مە دبن، ب تایبەت د بیاڤێن هاتنوچوون و کارەبێ دا.
چارەسەریا قەرەبالغیا هاتنوچوونێ
ئێک ژ مەزنترین ئالۆزیێن باژێرێن مە، قەرەبالغیا جادەیانە کو دەم و پترۆلەکا زێدە ب هەدەر دبەت. د سیستەمێ باژێرێ زیرەک دا، «ترافیک لایتێن زیرەک» دهێنە بکارئینان کو ب رێکا راداران دزانن کا کیژ جادە یا قەرەبالغە و ل دویڤ وێ چەندێ دەمێ رۆناهیا کەسک و سۆر رێک دئێخن. هەروەسا، ئەپلیکەیشنێن مۆبایلێ دشێن شۆفێران ئاگەهدار بکەن کا کیژ جادە یا گرتی یە یان قەرەبالغە و رێیێن جێگر نیشا وان بدەن. ئەڤە دێ بیتە ئەگەرێ کێمبوونا روودانێن هاتنوچوونێ و کێمکرنا پیسبوونا ژینگێ.
رێکخستنا کارەبێ ب شێوەیەکێ زیرەک
کێشەیا کارەبێ ل کوردستانێ پێدڤی ب چارەسەریێن تەکنەلۆژی هەیە. سیستەمێ «پێوەرێن زیرەک» (Smart Meters) یێ کو نها حکومەتێ دەستپێکری، پێنگاڤەکا گرنگە بەر ب باژێرێ زیرەک ڤە. ئەڤ سیستەمە دشێت ب شێوەیەکێ ئۆتۆماتیکی داتایێن بکارهاتی ب هنێریت و رێگریێ ل زێدەگاڤیان بگریت. هەروەسا، د باژێرێن زیرەک دا، رۆناهیێن جادەیان ب تنێ دەمێ پێدڤی (دەمێ تڕۆمبێل یان مرووڤ ل بن بن) دهێنە هەلکرن، ئەڤە ژی دێ ب سەدان مێگاواتێن کارەبێ بۆ باژێری دابین کەت.
ژینگەهـ و خزمەتگوزاریێن گشتی
باژێرێ زیرەک ب تنێ کارەب و ترافیک نینە، بەلکو کۆمکرنا گلێش و بەرمایک ژی ب تەکنەلۆژیایێ دهێتە رێکخستن. کانتینەرێن زیرەک یێن بەرمایک و گلێشی دشێن ئاماژێ بدەنە کۆمپانیا پاقژکرنێ کو یێن پڕ بووین، دا کو تڕۆمبێلێن پاقژکرنێ ب تنێ بچنە سەر وان جهێن پێدڤی، ئەڤە ژی مەزاختنا گازێ و دەمی کێم دکەت. زێدەباری ڤێ چەندێ، ئەلیکترۆنییکردنا مامەلەیێن میری دێ قەرەبالغیا سەر فەرمانگەهان کێم کەت و ناهێلیت هاوەڵاتی د رێزێن درێژ دا ب راوەستن.
ئەنجام
ئاڤاکرنا باژێرەکێ زیرەک پێدڤی ب بودجەیەکا مەزن و پلانەکا درێژخایەن هەیە، لێ قازانجێن وێ بۆ پاشەڕۆژێ گەلەک ژ تێچوویێ وێ مەزنترن. دهۆک وەک باژێرەکێ گەشتیاری و زانستی، هەمی مەرجێن وێ تێدا نە ببیتە نموونەیا ئێکێ یا باژێرێ زیرەک ل سەر ئاستێ عێراقێ. ئەڤە نەب تنێ ئاسانکارییە بۆ ژیانێ، بەلکو نیشانا پێشکەفتنا شارستانی و تەکنەلۆژیا مللەتێ مە یە.
