رۆلێ كاركتەرێن نە دەولەتی د سیستەمێ جیهانی دا: (سەرۆك بارزانی وەك میناك)
عومران میكائیل
ئەرێ كاراكتەرێ نێڤدەولەتی چییە؟
د زانستێ سیاسی دا نوونەرێ نەدەولەتی ئەو لایەن یان كەسایەتییە كو خۆدان سەروەرییا دەولەتی یا نێڤدەولەتی نینە (واتە ئەندامێ UN نینە وەك دەولەت) بەلێ خۆدان هێزا نەرم (Soft Power) و كارتێكرنەكا سیاسی و سەربازی یان ئابووری یا ب هێزە د سەدەیێ بیست و ئێكێ دا تێگەهێ پەیوەندیێن ناڤدەولەتی ژ چارچووڤەیێ تەنگێ «دەولەت نەتەوە» دەركەفتیە كاراكتەرێن نەدەولەتی چ رێكخراو بن یان سەركردەیێن نەتەوەیی بووینە ئەندازیارێن گوهۆرینێن مەزن د ڤی چارچووڤەی دا؛ سەرۆك مەسعود بارزانی وەك كاراكتەرەكێ سیاسی یێ كاریگەر شیایە رۆلێ كاراكتەرەكێ نەدەولەتی یێ سەركەفتی بگێریت كو كێشەیا مللەتەكێ بێ دەولەت بگەهینیتە ناڤەندێن بڕیارێ ل جیهانێ.
سەرۆك بارزانی ژ شۆڕشگێڕی بۆ دیپلۆماسییەتێ
رۆلێ جەنابێ سەرۆك بارزانی وەك كاڕاكتەرەكێ كاریگەر د چەند قۆناغێن جودا دا رەنگ ڤەدایە نوونەراتیكرنا ناسنامەیا نەتەوەیی بارزانی شیایە ناسنامەیا كوردی وەك پێكهاتەكێ سەرەكی د رۆژهەلاتا ناڤین دا بچەسپینیت ئەو نە بتنێ وەك سەرۆكێ حزبەكێ بەلكو وەك سیمبۆلەكێ نەتەوەیی دهێتە نیاسین كو سەركردەیێن جیهانێ وەك نوونەرێ مللەتەكێ خۆدان ماف پێشوازیێ لێ دكەن كو دیپلۆماسییەتا لۆتكە ی بكارئینایە؛ سەرڕای هندێ كو كوردستان نە دەولەتەكا سەربەخۆ بوویە، بەلێ سەرۆك بارزانی ل كۆچكا سپی ئەلیزێ و كرێملین ب رێزگرتنەكا دەولەتی دهاتە پێشوازیكرن، ئەڤە نیشانەیا وێ ئێكێ یە كو كێشەیا كورد ب رێكا وی بوو پارچەیەك ژ ئەجێندایا ناڤدەولەتی.
هەروەسا شەڕێ دژی تیرۆرێ (داعش) وەك وەرچەرخان و مەزنترین رۆلێ بارزانی وەك ئەكتەرەكێ كاریگەر د پاراستنا ئاسایشا جیهانی دا د شەڕێ ل دژی داعشێ دا دیار بوویە و پێشمەرگە ب سەرپەرشتیا ڕاستەوخۆ یا وی بوو یە هێزا هەرە باوەرپێكری یا هەڤپەیمانێن نیڤدەولەتی.
بارزانی شیا هەڤسەنگییەكێ د ناڤبەرا هێزێن جیهانی (ئەمریكا و رۆسیا) و هێزێن هەرێمی دا دروست بكەت كو ئەڤە ژی لۆتكەیا كارامەییا سیاسی یا ئەكتەرەكێ نەدەولەتییە هەروەسا ریفراندۆم كو پەیاما سەروەریێ بوویە.
پڕۆسەیا ریفراندۆمێ ل سالا ٢٠١٧ێ بڕیارەكا بوێرانە بوو كو بارزانی وەك كاراكتەرەكێ نەتەوەیی نیشا جیهانێ دا كو ئیرادەیا گەلەكێ ژ سنوورێن رێككەفتنێن سیاسی یێن نیڤدەولەتی مەزنترە ئەڤ پێنگاڤە هەرچەندە ب ئاستەنگێن مەزن دا دەرباز بوویە بەلێ كێشەیا كورد ژ كێشەیەكا ناڤخۆیی یا ئیراقێ كرە كێشەیەكا یاسایی و سیاسی یا جیهانی. د دەرئەنجامدا دبێژین سەرۆك مەسعود بارزانی سەلماند كو بوویە یاریزانەكێ سەرەكی د گۆڕەپانا نیڤدەولەتی دا ب رێكا شەرعییەتا مێژوویی و هێزا پێشمەرگەی و پێگەیێ جوگرافی وی شییا رۆلێ كاراكتەرەكێ نەدەولەتی یێ ئەرێنی بگێریت كو پاراستنا سەقامگیریا دەڤەرێ و مافێن گەلێ كورد بكەتە بنەمایەك بۆ پەیوەندیێن جیهانی.
