پێنگاڤێن بلەز یێن حوكمەتـا هـەرێما كـوردستانـێ بەر ب ڤـەگوهاستنا دیجیتاڵی
پ. د. حسێن ئەحمەد حسێن پێداوی
ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی بوویە پێدڤیەكا فەر و پێدڤیە هەمی وەلات هەوڵ بۆ بجهئینانا وێ بدەن و ئامادەكرنا ستراتیجیێن گونجای ژ بۆ خۆگونجاندن ل گەل گوهۆڕینان بكەن. دا كو ئابوورێ هەرێما كوردستانێ بچیتە قووناغەكا باشتر، دڤێت د هەمی سێكتەران دا ب تایبەتی سێكتەرێن داڕایی و بانكی ببیتە دیجیتاڵ، ئەڤ چەندە بێگومان دێ هاریكار بیت بۆ بهۆژاندنا هەرێمێ و ل دویڤ دا یا ئیراقێ ژی. حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دەست ب ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی كر ل جهێ سیستەمێن كەڤن یێن كو دەم و ماندیبوونەكا زۆر دبر. ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی (Digital Transformation) پرۆسەیەكا گوهۆڕینا گشتگیرە بۆ كار و بڕێڤەبرنان ب رێكا بكارئینانا تەكنۆلۆژیایێ دا كو كار باشتر لێ بهێت و شیان زێدە ببن و تێچوون كێم ببیت. ژبەر هندێ حوكمەتا كوردستانێ چەندین خزمەتگۆزاریێن دیجیتاڵی یێن پێكڤە گرێدای راگەهاندن، كو گرنگترین ژ وان ئەڤەنە: هەژمارا من (حسابی)، پرۆژێ ڕۆناكێ e-psule، كو دێ ب ڤی رەنگێ ل خوارێ هێنە روونكرن:
١- هەژمارا من (حسابی): سیستەمەكێ دارایی یێ گشتگیرە حوكمەتا كوردستانێ راگەهاندیە بۆ دیجیتاڵكرنا مووچەیێ فەرمانبەرێن میری و هێزێن ئەمنی و خانەنشینان. ئەڤ پرۆژە ڤان ئارمانجان ل خۆ دگریت:
أ- دابەشكرنا مووچەی ب سناهی و بێی راوەستان د رێزێن درێژ دا.
ب- كێمكرنا گەندەلیا دارایی و زێدەكرنا لڤینا دراڤی (كاش) ل هەرێمێ.
ل سالا 2022 كێمتر ژ 5% ژ وەلاتیێن هەرێمێ هەژمارا بانكی هەبوو، لێ نوكە نێزیكی زێدەتر ژ 1.5 ملیۆن وەلاتیان هەژمارا بانكی هەیە و ژ دەمێ دەستپێكرنا پرۆژەیێ (هەژمارا من) هەتا نوكە، داهاتێ بانكان ل هەرێما كوردستانێ نێزیكی 4 ملیار دۆلاران زێدە بوویە.
چاكسازی د كەرتێ بانكی دا گەلەكا گرنگە، چونكی بانك دشێن رۆلەكێ پێشەنگ د پێشڤەبرنا ئابوورێ هەرێمێ دا بەرەڤ پێش بگێڕن.
٢- پرۆژێ رۆناكی: پرۆژەیەكە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ دابینكرنا كارەبا ٢٤ دەمژمێران بۆ هەمی وەلاتیان و كۆمپانیان راگەهاندیە. ئارمانجێن پرۆژەی ئەڤەنە:
أ- باشتركرنا جۆریا ژیانێ.
ب- كێمكرنا پشتبەستنێ ب مۆلیدەیێن ئەهلی، كو تێدا ٤٠٠٠ مۆلیدە هاتینە راوستاندن.
ت- كێمكرنا پیسبوونا ژینگەھێ.
نوكە زێدەتر ژ ٨٠٪ ژ ئاكنجیێن هەرێما كوردستانێ خۆدان خزمەتگۆزاریا كارەبا ٢٤ دەمژمێرینە، و ب ئانەهیا خۆدێ و ل دویڤ راپۆرتێن هاتینە بەلاڤكرن، د هاڤینا بهێت دا كارەب دێ ل هەمی هەرێمێ هەبیت.
وەلاتی بوویە بەرپرسێ ئێكێ ژ شێوازێ مەزاختنا كارەبێ؛ یێ زێدەتر بمەزێخیت دێ پتر پارەی دەت، و یێ دەستپیڤەریێ بكەت دێ تێچوونا وی كێمتر بیت و ب وی رەنگی دێ پارێ كێمتر دەت. ب رامانەكا دی، حكومەت ب چ رەنگان دەستێوەردانێ د دیاركرن یان گوهۆڕینا بهایێ كارەبێ دا ناكەت.
٣- ئەپلیكەیشنا E-psule: ئەڤ پرۆژە دەستكەڤتەكێ نیشتمانیێ مەزنە و وەلاتیێن هەرێمێ دشێن مفا ژێ وەربگرن. خزمەتگۆزاریا E-psule بۆ هەمی وەلاتیانە بێی چ جوداهیەكا جوگرافی. هەمی ئابوورێن وەلاتێن جیهانێ یێن كو ب تەمامی پشت ب پارەیێ كاش دبەستن نەشێن گەشە بكەن، لەوما E-psule پێدڤیەكا فەرە بۆ گەشەپێدانا ئابووری و ئارمانجا سەرەكی خزمەتكرنا وەلاتیانە. چونكی پێشڤەبرنا پارەدانا ئەلیكترۆنی دێ هاریكار بیت د سناهیكردنا مامەلەیێن رۆژانە و كێمكرنا ماندیبوونێ دا.
ئەڤجا دشێین بێژین كو هەرێما كوردستانێ ڤەگوهاستنەكا دیجیتاڵی ب خۆڤە دبینیت ب سایەیا بزاڤێن حوكمەتێ د وارێ ب هێزكرنا ژێرخانا دیجیتاڵی و پێشكێشكرنا خزمەتگۆزاریێن ئەلیكترۆنی دا. ل دووماهیێ ژی، ئەڤ پێنگاڤە پابەندبوونا حوكمەتێ ب بجهئینانا دیدگەھا ڤەگوهاستنا دیجیتاڵی و پێشكێشكرنا خزمەتگوزاریێن باشتر بۆ وەلاتیان دیار دكەن.