ژینگەها قوتابخانەیێ
رێبەر عەبدوللا دەربۆتكی
ژینگەها قوتابخانێ تنێ ئاڤاهی و پۆل نینە، بەلكو كۆمەكا لایەنێن فیزیكی، دەروونی و جڤاكی بخۆڤە دگریت، كو كارتێكرنا ڕاستەوخۆ ل سەر پرۆسەیا فێربوونێ و گەشەكرنا كەسایەتییا قوتابی دكەت. ژینگەهەكا ساخلەم یا قوتابخانێ دبیتە ئەگەرێ هندێ كو قوتابی هەست ب ئارامیێ بكەت و پەرە ب شیانێن خۆ یێن داهێنانێ بدەت. ل ڤێرە ب درێژی بەحس ژ ئەگەرێن جودا ژ ڕەهەندێن ژینگەها قوتابخانێ كەین ژوانا ژی ژینگەها فیزیكی، ژینگەها فیزیكی بناغێ قوتابخانێ یە، ئەڤە ژی ئەڤان تشتان بخۆڤە دگریت، پاقژی ژی ژهەبوونا پۆلەكا پاقژ، گۆرەپانەكا ڕێكخستی و ئاڤەكا ساخلەم، پێنگاڤا ئێكێ یە بۆ پاراستنا ساخلەمییا قوتابیان ل ژینگەها قوتابخانێ، ڕۆناهی و هەوا گوهۆرین ئەڤە ژی وەك وان پۆلێن پەنجەرێن مەزن و ڕۆناهییا سروشتی تێدا هەین، وە دكەن قوتابی كێمتر هەست ب ماندیبوونێ بكەت و ئاستێ هزرمەندییا وی ژی دێ بلند بیت، هەروەسا ژینگەهەكا كەسك وەك هەبوونا باخچە و داروباران ل قوتابخانێ، ئەڤە ژی گڤاشێن دەروونی ل دەف قوتابیان كێم دكەت و ئۆكسجینەكا پاقژ بۆ وان دابین دكەت. مە دڤێت ئاماژی ب خالەكا گرنگ بدەین ئەو ژی ژینگەها دەروونی و جڤاكی دناڤا قوتابخانێ دا، ئەڤ پشكە گرنگترین پشكا ژینگەها قوتابخانێ یە، ژبەركو كارتێكرنێ ل سەر ڕوحیەتا قوتابی چێ دكەت ژ وان ژی پەیوەندییا د ناڤبەرا مامۆستا و قوتابی ل دەمێ مامۆستا وەك ڕێبەر و هەڤالەكێ دلسۆز سەرەدەریێ دكەت، قوتابی وێرەكی یا وی زێدەتر دبیت بۆ پرسیاركرن و پشكداریێ د بابەتێن گشتی دا. دویركەفتن ژ توندوتیژیێ ژینگەهەكا گونجای ئەو ژینگەهەیە كو تێدا توندوتیژییا جەستەیی و دەروونی وەك قوتكرن، تڕانەپێكرن یان تەپەسەركرن قەدەغە بیت و هاندانا بەهرەیان ژ قوتابخانە نابیت تنێ جهێ وانەگۆتنێ بیت، بەلكو دڤێت ژینگەهەك بیت بۆ دیتنا بەهرەیێن وەرزشی، میۆزیكێ، وێنەكێشان و ئەدەبیاتێ هەتا دوماهیێ. خالەكا دی كو دڤێت گرنگییەكا زۆر پێ بهێتەدان؛ ئەو ژی لایەنێ پەروەردەیی و زانستی ئەڤ خالە ژی ل رێگا ژینگەها قوتابخانێ كو دڤێت هاندەرێ فێربوونێ بیت ب ڕێیا پەرتووكخانێ ژ هەبوونا پەرتووكخانەكا دەولەمەند كو ژێدەرێن جودا جودا تێدا بن.
هەروەسا تاقیگەه وەك تاقیگەهێن زانستی و كۆمپیوتەری كو هاریكارییا قوتابی دكەن زانستان ب رەنگەكێ كرداری بحه بكەت، چالاكییێن دەرەكی ژی وەك گەشتێن زانستی، هەڤڕكیێن ڕەوشەنبیری و وەرزشی كو وە دكەن قوتابی ب كەیف و خۆشی بچیتە قوتابخانێ. هەروەسا ڕۆلێ لایەنێن جودا د پاراستنا ژینگەها قوتابخانێ دا، ژ پاراستنا ڤێ ژینگەهێ كو ئەركێ هەمیانە؛ ژ وان ژی ڕێڤەبەری ژ دابینكرنا پێدڤیان و چاڤدێریكرنا ڕەوشا گشتی و مامۆستا ژی ب چێكرنا كەشەكێ تژی ڕێز و باوەریێ د ناڤ پۆلێ دا.
قوتابی ژی ب پاراستنا كەلوپەلێن قوتابخانێ، نەهاڤێتنا گلێشی ل گۆرەپانێ و پاراستنا دار و گولان و كەس و كار ژی ب هەماهەنگییەكا بەردەوام دگەل قوتابخانێ بۆ هایداربوون ژ ڕەوشا زارۆكێن خۆ. جهێ ئاماژە دانیێ یە كو كارتێكرنێن ژینگەها خراب نەژهەژی، دبیتە ئەگەرێ دابەزینا ئاستێ زانستیێ قوتابیان و زێدەبوونا ڕێژەیا دەست بەردانێ ژ خواندنێ و پەیدابوونا ئارێشەیێن دەروونی وەك گۆشەگیری یان شەڕانگێزیێ ل دەف قوتابی و ئەڤە ژی دێ هێتە ڤەگوهاستن ژبۆ ناڤ جڤاكی.
د دوماهیێ دا دێ شێن بێژین كو ژینگەها قوتابخانێ تنێ جهەك نینە بۆ وەرگرتنا زانیارییان، بەلكو كارگەهەكە بۆ ئاڤاكرنا مرۆڤی و وەلاتییەكێ باش. هەر وەبەرهێنانەك د ژینگەها قوتابخانێ دا بهێتە كرن، دێ د پاشەڕۆژێ دا جڤاكەكێ هشیار و پێشكەفتی ئاڤاكەت. لەوما پێدڤییە ئەم هەمی پێكڤە كار بكەین دا كو قوتابخانێ بكەینە جهەكێ پر ڤیان و ئارام بۆ نەفشێن پاشەڕۆژێ، ئەڤە ژی دێ ل باخچەیێن زارۆكان دەست پێ كەت هەتا دگەهیتە قوناغێن دوماهیكێ یێن زانكۆیێ.
