عەلی زەیدی و ئاستەنگا حوکمەتا ئیراقا فیدرال

عەلی زەیدی وەك بەربژارەكێ سێبەر ل پشت ناڤێن پێشنیازكری یێن شیعە دەركەفت و بوو بەربژارێ فەرمی یێ پۆستێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ. شیعەیان ب كۆدەنگی ئەو برە كۆچكا سەرۆكاتییا كۆمارێ دا بهێتە راسپاردن بۆ پێكئینانا حوكمەتێ، بەلێ چار ژ سەركردەیێن وان بتنێ پشتەڤانی لێ كریە و دەنگ پێنەدایە.
شەڤا 27ی نیسانێ ناڤێ عەلی زەیدی یێ 40 سالی وەك مەندەهۆشییەكێ، میدیا و تورێن جڤاكی ل ئیراقێ داگرتن، ب تایبەتی ژ بەر كو بابەت گرێدای بوو ب بەربژاركرنا وی بۆ بلندترین دەستهەلات كو سەرۆكێ وەزیرانە.
بازرگانەكێ قونتەرچیێ گرێبەستێن حوكمەتێ، بخوە دبیتە سەرۆكێ وێ حوكمەتێ بۆ چار سالێن بهێت ل ئیراقێ، ناڤێ وی بۆ هندەك ژ وان 12 سەركردەیێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ئاشكرا نەبوو و ئاگەهداری هووركاریێن رێككەفتنێ نەبوون، هەتا وی دەمێ كو ب پەیوەندییەكا تەلەفۆنی ناڤێ وی بۆ هاتە گۆتن.
عەقیل ردێنی، پەیڤدارێ هەڤپەیمانییا نەسر، كو ئێكە ژ پێكهاتەیێن هەڤپەیمانییا چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ، گۆت «راگەهاندنا ناڤێ عەلی زەیدی وەك بەربژارێ پۆستێ سەرۆك وەزیران بۆ پشكەك ژ هەڤپەیمانیێ ژی جهێ حێبەتیێ بوو».
ئەحمەد عیساوی، ئەندامێ دەستەیا گشتی یا باسكێ حیكمە گۆت «ناڤێ وی بەربژاری ژ ئالیێ چەند سەركردەیەكێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ڤە هاتبوو گەنگەشەكرن. ئاشكرانەكرنا وی بۆ راگەهاندنێ بۆ هندێ بوو كو چانسێ بۆ وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكێ وەزیران ژ ناڤ نەچیت».
ئەوا ستێرا زەیدی بەرەف وەرگرتنا پۆستێ سەرۆكێ وەزیران كێشای، پەیامەكا ئەمریكا بوو بۆ چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ كو «سەرەدەریێ لگەل چو بەربژارێن ژ بن سیبەرا گرۆپێن چەكدار دەركەفتبن ناكەن».
عەقیل ردێنی دبێژیت «ل دووماهیێ پەنا بۆ عەلی زەیدی، بازرگانێ ئیراقی هاتە برن بۆ دەربازبوون ژ بنپێكرنا دەستووری و گیرۆبوونا پێكئینانا حوكمەتێ. ئەمریكا دژی هەر كەسەكی یە كو ژ دەرڤەی چارچوڤەیێ دەولەتێ چەك ل دەف هەبیت، عەلی زەیدی چەك و گرۆپێن چەكدار نینن، بەری بۆ پێكئینانا حوكمەتێ ژی بهێتە راسپاردن یێ دوور بوو ژ سیاسەتێ».
ئەو پەیاما ئەمریكا ل 24ی نیسانێ ژ ئالیێ شیعەیان ڤە هاتییە گەنگەشەكرن و ب وی شێوەی هاتە خواندن كو مەبەست ژێ رەتكرنا باسم بەدری و ئیحسان عەوادی بوو، كو هەتا وی دەمی دوو بەربژارێن هەڤڕك یێن بەرەیێ هەڤپەیمانییا ئاڤەدانكرن و گەشەپێدانێ و دەولەتا یاسایێ بوون.
دوو رۆژان پاشتر ل مالا فالح فەیاز، سەرۆكێ دەستەیا حەشدا شەعبی ل بەغدا، نوری مالكی سەرۆكێ هەڤپەیمانییا دەولەتا یاسایێ و محەمەد شیاع سودانی، سەرۆكێ هەڤپەیمانییا ئاڤەدانكرن و گەشەپێدانێ كۆمبوون و گەهشتنە تێكگەهشتنەكێ ل دۆر عەلی زەیدی.
ئەو تێكگەهشتنە پتر بەرەف رازیبوونا نوری مالكی بوو، هەمان رۆژ سەركردەیێن دی یێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ژێ ئاگەهدار كرن. ئێكلاكرنا عەلی زەیدی بەری كۆمبوونا چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ ل 27ی نیسانێ، پتر وەرگرتنا بووچوونان بوو نەك دەنگدان.
ل دووڤ هندەك ژێدەرێن دناڤا چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ دا عەلی زەیدی ژ كۆما 12 سەركردەیێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ، رازیبوونا هەشتان وەرگرتییە. وچار ژ سەركردێن چارچوڤەیێ هەماهەنگیێ هەلوەستێ خۆپارێزیێ هەبوو د دەنگدانێ دا بۆ وی بەربژاری، بەلێ دژی نەڕاوەستان و سۆزا پشتەڤانیێ دانێ ژ پێخەمەت ئێكڕیزییا نوو یا هەڤپەیمانیێ.
هومام حەموودی، سەرۆكێ جڤاتا بلند یا ئیسلامی؛ ئەبو ئالا وەلائی، ئەمیندارێ گشتی یێ كەتیبەیێن سەیدولشوهەدا؛ محەمەد شیاع سوودانی و عەمار حەكیم، سەرۆكێ باسكێ حیكمە ئەو چار سەركردە بوون كو ئەو هەلوەستە هەبوو.

کۆمێنتا تە