ترس ژ گـەلـێ كـوردستانـێ… سیاسەتە یـان غەریزەیا مـانـێ یە؟
سەباح ئیبراهیم
كێشا كوردستانی چو جاران ب تنێ هەڤڕكیەك ل سەر ئەردی یان زمانی یان ناسنامێ نەبوویە، بەلكو هەردەم ب پسیارەكا كوورتر و ئالۆزتر ڤە گرێدای بوویە؛ بۆچی دەولەتێن دەڤەرێ تێكدچن هەردەمێ گەلێ كوردستانێ نێزیكی هێزێ دبیت؟ كوردستان د درێژاهیا دیرۆكێ دا، نە دەڤەرەكا گرتی بوویە، بەلكو دەرگەهەك بوویە د ناڤبەرا شارستانیەت و ئیمپراتۆریەتان دا و پەناهگەهەك بوویە بۆ گەلەك كۆچێن مرۆڤی و عەشیرەتێن جودا كو ژ لایێن جودا ڤە د هزاران سالێن بووری دا هاتینە، ل گەل شەڕێن كەڤن و هەڤڕكیێن عەشایەری و گوهۆرینێن سەقایی، گەلەك جڤاك بەر ب دەڤەرێن چیایی یێن ئارامتر دهاتن، دهێتە باوەركرن كو هندەك پێلێن كۆچبەران یێن پشتی هەلوەشاندنا «سد مأرب» عەشیرەت و گەل بەر ب باكووری پالدان، بەر ب وەلاتێ رافیدەین و چیایێن دەوروبەر، كو كوردستان ژی ئێك بوو ژ وان، هەروەسا جڤاكێن ژ دەریا قەزۆین هاتین، د ڤێ جوگرافیایێ دا پەناگەهەكا سروشتی دیتن، ژبەر پاراستنا چیایی و جهێ وێ یێ ستراتیجیك.
ژبەر هندێ كوردستان وەك دەڤەرەكا ژ ڕەگەزەكێ پاقژ یان یا گرتی دروست نەبوویە، بەلكو وەك فەزایەكا دیرۆكی یا بەرفرەه كو تێدا گەل و فەرهەنگ و پێكهاتەیێن جودا تێكهەلبوون، بەرییا كو ل گەل دەمی ناسنامەكا كوردستانی یا گشتی د ناڤ ڤێ جوگرافیا ئالۆز دا گەشە بكەت.لێ كێشە نە ل سەر ڤێ ناسنامێ ب خۆ دەستپێكر، بەلكو وی دەمی دەستپێكر دەمێ بزاڤ هاتیەكرن ئەڤ هەبوونا فەرهەنگی و جڤاكی ببیتە هێزەكا سیاسی یا كاریگەر، ل ڤێرێ ب دروستی ترسا دەولەتان دەستپێدكەت.دەما میرنشینێن كوردستانی وەك میرنشینا سۆران یان میرنشینا بەهدینان ب هێز دكەفتن، هێزێن دەڤەرێ وەك كیانێن بچووك و خۆجهی بەرێ خۆ نەددانێ، بەلكو وەك سەنتەرێن هەژموونێ ددیدن كو دشیان هاوسەنگیا دەڤەرێ بگوهۆرن، ژبەر هندێ هێزێن مەزن یێن وی سەردەمی ب هوشیاریەكا مەزن سەرەدەری ل گەل هەر بلندبوونا كوردستانی دكر، چونكی كوردستان نە ل پەراویزا رۆژهەلاتا ناڤین بوو، بەلكو ل دلێ وێ یێ جوگرافی و سیاسی بوو، ئەڤرۆ ژی، ئەستەنبۆل و تاران و بەغدا و دمشق ب هەمان لۆژیك سەرەدەریێ ل گەل هەر پێشڤەچوونەكا كوردستانی دكەن، هەركو ئامراز و بارودۆخ هاتبنە گوهۆرین ژی.
گەلەك مرۆڤ كێشێ د كورتكرنا «دوژمناتیا نەتەوەیی» دا دبینن، لێ راستی ئالۆزترە دەولەت، دەمێ هەست ب مەترسیێ دكەن، بیر ل هەستان ناكەن، بەلكو بیر ل مان و نەمانێ دكەن، هەر پرۆژەیەكێ سیاسی یێ كو سنووران ببەزێنیت، د ناڤ دەڤەرەكا تژی ژ جوداهی و پارچەبوونێ دا، وەك ئەگەرەك بۆ گوهۆرینا هەڤسەنگیان و ڤەكرنا دەرگەهێن گوهۆرینێن نەهێنە كۆنترۆلكرن دهێتە دیتن.
تەنانەت د زمانێ سیاسی یێ نێڤدەولەتی دا؛ مرۆڤ دشێت ڤێ هوشیاریێ ب رۆهنی ببینیت، هێزێن مەزن كێم جاران ناڤێ «كوردستان» وەك دەربڕینەكا سیاسی یا سەربەخۆ بكاردئینن، بەلكو پتر ب دەولەتێن هەی ڤە گرێدەن، وەك بێژن «هەرێما كوردستانا ئیراقێ» یان «كوردێن ل ئیراقێ»، د جیهانا سیاسەتێ دا، شێوازێ ناڤبرنێ نەتنێ هووركاریەكا زمانی یە، بەلكو سنوورێن دانپێدانێ و سنوورێن دلگرانیا وان ژی دیار دكەت.
بۆ نموونە ل توركیا، بادەكا كوردستانی راستەوخۆ ب ترسا ژ هەر پرۆژەیەكی ڤە گرێدای یە كو ببیتە ئەگەرێ ڤەژاندنا خەونا پارچەبوونێ یاكو پشتی شەڕێ جیهانیێ ئێكێ پەیدابووی، ل ئێرانێ ژی، كێشە ل گەل حساباتێن ئاساییێ نەتەوەیی و جوداهیا ئاكنجیان و زالبوونا (Political Hegemony) دەڤەرێ تێكهەلبوویە، ل ئیراق و سووریا ژی، بابەت ئالۆزتر لێ هات ژبەر شەڕێن ناڤخۆ و سەرهەلدانا جڤاكێن چەكدار و دەستێوەردانێن نێڤدەولەتی.
ژبەر ڤێ چەندێ پەیوەندیا دەولەتێن دەوروبەر ل گەل گەلێ كوردستانێ نەبنەجهی مایە، د گاڤێن ئارامیێ دا رەنگە زمانێ تێگەهشتنێ دیار ببیت، لێ هەر كو دەولەت هەست بكەت هەڤسەنگیا وێ یا ناڤخۆ یا ل بەر مەترسیێ یە، ئێكسەر دزڤریتە ڤە بۆ غەریزا خۆ یا ئێكێ: غەریزەیا مانێ.
ئەڤە جەوهەرێ كێشێ یە. گەلێ كوردستانێ خۆ وەك جۆمایەتەكێ دیرۆكی دبینیت كو ل دووڤ دانپێدانا سیاسی و فەرهەنگی دگەڕیت، لێ دەولەتێن دەوروبەر وەسا دبینن كو هەر بلندبوونا كوردستانی دبیت ببیتە دەستپێكا گوهۆرینێن جوگرافی و سیاسی یێن بەرفرەهتر. د ناڤبەرا ڤان هەردوو دیتنان دا قەیران بەردەوام دبیت، نە ژبەركو تنێ كێشا مافانە، بەلكو ژبەر كو ب ترسا كوور یا ژ دوبارە نەخشەكرنا رۆژهەلاتا ناڤین ڤە گرێدای یە.
رەنگە ژبەر ڤێ ئەگەرێ بیت كو كێشەیا كوردستانی وەك ئێك ژ ئالۆزترین كێشەیێن دەڤەرێ مایە؛ چونكی نە تنێ سنوورێن سیاسەتێ تاقی دكەت، بەلكو سنوورێن ترسا دەولەتان ل سەر مان و نەمانا وان و ئێكگرتنا نەخشێن وان ژی تاقی دكەت.