گەڕیانەک د ناڤ گۆڕستانەکا بێ کێلی دا
نایف مەحموود
«گۆڕستانا خەونێن سۆتی» ب خۆ ناڤەکێ فەلسەفی و تراژیدی یە، نڤێسەرێ پەرتووکێ (دلدار محەمەد) ب زانابوون ڤە نەگۆتیە «خەونێن مری» بەلکو گۆتیە «خەونێن سۆتی»، مرن رەنگە خوەزایی بیت، بەلێ سۆتن ب دەستێ مرۆڤی دهێتە کرن. ئانکو خەون ب خۆ نە مرینە، هاتینە سۆتن، کێ سۆتن؟
پشتی من هێدی هێدی ڕۆپەلێن ڤێ دیوانێ تێکڤەداین و هەستێن من لڤاندین کو خواندنەکا لۆژیکی و ئەدەبی بدەمێ، بۆ من ئەڤ مژارە ژێ پەیدا بوو: ئەو تێکست و دەربڕینێن ژ خامەیەکێ تژی حبرێ وی خەم و ڕۆندک و حەسرەت هاتینە ئافراندن نە چیڕۆکا تاکە کەسەکییە، بەلکو بەلگەنامەیا جڤاکەکی یە، كو خەونێن وی هەمی ل بەر دەرێ مالا وی دهێنە سۆتن و ئەو ب خۆ ژبلی تەماشەکرنێ نەشێت چ بکەت.
نڤێسەری هەست ب چ ژان و زێمار کریە هەتاکو ڕۆپەلێن دیوانەکێ ب ناڤێ «گۆڕستانا خەونێن سۆتی» ب ناڤ بکەت؟ ب بۆچوونا من «خەما هەبوونێ» د فەرهەنگا نڤێسەری دا وژدانەکا زندی هەیە دەمێ دبێژیت: «ئەز بۆچی هاتیمە ڤێ دونیایێ؟ بۆچی دهێنە سۆتن، پەرچقاندن، پرت پرت کرن ئۆ هێش ئەم د ساخ؟».
خەما وی یا هەرە مەزن ئەوە کو مرۆڤێ ڤی دۆرهێلی و ب تایبەت تاکێ ڤی جڤاکی، بەری ژدایک دبیت خەونێن وی دهێنە سۆتن! ئەرێ ئەگەر ئەڤە بەری ڤێ ژ دایکبوونێ بیت، پا دێ ئازارێن وان نەخۆشیان چ بن دەمێ (پۆستال بلندتر لێ دهێن، ل جهێ وێ مرۆڤەکێ پەرچقاندی دهێتە دیتن)!. ئەرێ، ئەو دبینیت مرۆڤ د تەمەنێ خۆ هەمیێ دا خەونەکێ بۆ خۆ چێدکەت، و ل دوماهیکێ دزانیت ئەو خەون ب خۆ دبیتە گۆڕا وی.
ژبلی کو ئەڤ دیوانە یا پڕە ژ پوستەرە شعرێن کویر، ژ وێنەیێن نەپەنی و ڤەشارتی، ژ کەڤال و تابلۆیێن ڕەنگا و ڕەنگ، نڤێسەری زمانەکێ شعری یێ پەتی و رەوان و ئەدەبی ب شێوەیەکێ فەلسەفی بکارئینایە، لێ شعرییەتا وی یا خەمگینە و هەناسەیێن چکبووی و خەندقی تێدا دهێنە دیتن؛ ژ بەر وی بارودۆخێ ئەڤ هەمی ئاخ و فیغانە د سینگێ وی دا کرینە کەلەکێن بەران و هەر چرکە چرکە ئاخینک و کەلەژان ژ بەر گرانییا ڤی بارێ گران یێ کو چیا نەشێن بهەلگرن ژ گەوریا وی د هێن و ژ قەلەمێ وی دزێن.
د دەقێن ڤان پۆستەرە شعران دا، مرۆڤ هەست دکەت كو ژبەر ڤێ تاریاتییا دلێ بێ دلان ڤەگرتی و ستویراتیێ دەرپۆشکا خۆ ب سەر دادای، ڕۆژهەلاتن بۆ خەونێن ڤی وەلاتی د تاریستانا شەڤێ دا یا وندا بووی، لێ بۆ من وەسا خویا بوو نڤێسەر د هەمی تیک و دەرز و دەرگەهـ و پەنجەران ڕا چوویە دناڤ ژۆرێن تاری ڤە، ب چەپ و لەپان خۆ گەهاندیە هەمی قۆلاچێن بێ دەنگ و دەنگێ وان کریە پەیڤ و پەیڤێن وان کرینە سەرهاتیێن ڕاستەقینە و نەهێلایە ببنە گۆڕ و بن ئاخ ببن.
خودانێ پەرتووکێ بۆ مە چیڕۆکان نابێژیت، بەلکی دبێژیتە گوهێن خۆ کەڕ كرین «دیوارۆ بۆ تە دبێژم، پشت دیوارۆ گوهێ خۆ بدێ»؛ داکو خەونێن سۆتی و ئەو هیڤیێن فشتقی نەبنە کێلی بۆ ڤێ گۆڕستانێ، بەلکی ژ ڤێ گۆڕستانا بێ کێلی، هەلامەتەک ژ کێلەکا دلۆڤانیێ ژ دایک ببیت و زەنگا هشیاربوونێ بۆ ناخێن تا نوکە بەستیێ گرتین و چاڤێن وان د هشیار و دلێن وان د خەو دا ماین لێ بدەت. بەلێ د سەر ڤان هەمی شینی وزێمار و تەحلاتیێن ئەڤ ئاخە دداعویریت، وژدانەکا زندی بشێت ڤان هەمی ئێش و ئازاران بکەتە چیڕۆکێن ڕاست و بێژیتە ڤان دیوار و پەنجەران: هەکە بێدەنگی خەون و هیڤیان بن گۆڕ بکەت، نەشێت پەیڤێن قەلەمەکی ڤەشێریت، ئەو قەلەمێ هەست ب هەبوونێ بکەت و هەناسەیەکا نوو ب دەتە ژیانێ. هەلبەت ل دوماهیا گەڕیانا خۆ د ڤێ گۆڕستانێ دا نڤێسەر دبێژیت:
«چ تشت جهێ داخێ نینن
ما پارچەک
ژناخێ مە ما
ژ هەستێ مە ما
کو داخ نەبووی»؟!
لەوما نڤێسەری زۆر ب ڕاستگۆیانە دەستێ خۆ دانایە سەر هەمی کول و برینێن دناڤ جەستەیێ ڤێ ئاخێ دا هەوداین و لێ هێشتا ئەڤ برینە د گەرمن و دەرمان نەبووینە!
