ئێشانا زکی ل دەڤ زارۆکان؛ کەنگی مەترسیە و خێزان چ شاشییان دکەن؟
ئێشانا زکی ل دەڤ زارۆکان ئێک ژ وان دیاردە و ئاریشێن ساخلەمیێ یێن گەلەک بەربەلاڤە کو زارۆکان ل ناڤ هەمی خێزانان هەیە.
د. ئادەم جەلیل ئادەم، تایبەتمەندێ نەخۆشیێن زارۆکان و نیبۆیان ئاماژێ ب هندێ ددەت کو ئێشانا زکی ب شێوەکێ گشتی هەمی قۆناغێن عەمرێ زارۆکینیێ ڤەدگریت، ژ هەیڤا ئێکێ تا عەمرێ هەژدە سالیێ. ئەگەرێن سەرەکی یێن ڤێ ئێشانێ جۆرا و جورن؛ چێدبیت ژ ئەگەرێ غازاتان بیت، ئانژی قەبزبوونێ کو کاریگەرییەکا راستەوخۆ ل سەر زکێ زارۆکی هەیە.
هەروەسا هەودانێن ڤایرۆسی و بەکتیری یێن مەعدەی و ڕووڤیکان ڕۆلەکێ مەزن دبینن. زێدەباری ڤان، هندەک ئەگەرێن دۆمدرێژ ژی هەنە وەکی حساسیا گەنمی یان نەخۆشیا سیلیاک و حەساسیا خوارنێ کو دبنە ئەگەرێ ئێشانێن بەردەوام.
سەبارەت جوداهیا دناڤبەرا ئێشانا دەمکی ئان کورت و ئێشانا دۆمدرێژ، دکتۆر دیار دکەت کو ئێشانا کورت ب شێوەکێ زویکا پەیدا دبیت و زویکا ژی نامینت، وەکی هەودانێن ڤایرۆسی یێن سادە کو ل گەل چارەسەریێ یان ب خۆ ب دووماهی دهێن. بەلێ ئێشانا دۆمدرێژ ئەڤەیە کو بۆ دەمەکێ درێژ بەردەوام دبیت و پێدڤی ب دویڤچوونا زانستی هەیە، وەکی حساسیا بەرامبەر شیرێ چێلێ یان نەخۆشیێن دی یێن ڕووڤیکان.
دەربارەی حساسیا خوارنێ و شێری، دکتۆر ڕوون دکەت کو تایبەت د هەیڤێن ئێکێ یێن عەمرێ زارۆکی دا، حساسیەت ل دەڤ هندەک زارۆکان دروست دبیت ب تایبەتی ژ شیرێ چێلێ. ئەڤ حساسیەتە ب تنێ ب ئێشانا زکی ڤە ناڕاوەستیت، بەلکو نیشانێن دی ژی ل گەل دەردکەڤن وەکی زکچوونێ، قەبزبوونێ، دلڕابوونێ، سۆربوونا پێستی، و هەتا قۆناغێن تەنگنەفەسیێ کو ئەڤە ب خۆ نیشانەکا مەترسیدارە. هەروەسا ل دەمێ زارۆک دگەهیتە شەش هەیڤیێ و دەست ب خوارنێ دکەت، چێدبیت حساسیەت ژ خوارنێن وەکی جەرەزان، هندەک فێقی ئان گەنمی پەیدا ببیت.
ل سەر نیشانێن مەترسیدار کو پێدڤییە خێزان ب زووی سەرەدانا نۆشاری بکەن، دکتۆر ئادەم هۆشداریا توند ددەت. ل دەمەکی ئێشانا زکی مەترسی نینە، بەلێ هەکە ئێشان گەلەک یا بهێز و بلەز بیت، ئان ل گەل دلڕابوونەکا زێدە بیت کو خوین دگەل بیت ئان ڕەنگێ وێ کەسک بیت، ئان زکێ بچووکی گەلەک پڤ و ڕەق ببیت، ئان پلەیا گەرماتیێ یا زێدە ل گەل بیت، پێدڤییە زارۆکی زویکا بگەهیننە نەخۆشخانێ.
بۆ وان زارۆکێن گەلەک بچووک کو ئاخڤتنێ نزانن، دەیباب دشێن ژ ڕەفتار و نیشانێن وەک بێئارامی، خەونەچوون، ڕەقبوونا زکی، و غازاتان بزانن کو ئێشاا ل دەڤ وان هەیە.
دکتۆر ئادەم جەلیل گەلەک جاران شاشییێن خێزانان دەستنیشان دکەت ل دەمێ ل دەڤ خۆ دەرمانان، ب تایبەتی ئەنتی بایۆتیکان بۆ زارۆکی بکاردئینن. ئەڤ ڕەفتارە گەلەک یا خەلەتە چونکی دیارکرنا دەرمانی پێدڤی ب کێش، تەمەن، و دیارکرنا هویر یا ئەگەرێ نەخۆشیێ هەیە، و هندەک دەرمان ب خۆ ئێشانێ زێدەتر لێ دکەن.
ل دووماهیێ، دکتۆر ئامۆژگاریا خێزانان دکەت کو پاقژیا زارۆکی راگرن، ب شووستنا دەستان ب ئاڤ و صابوونێ بەری خوارنێ و پشتی تەوالێتێ، هەروەسا پێدڤییە خوارنا زارۆکان یا هەڤسەنگ بیت و هەمی ڕەگەزێن خوارنێ تێدا بن، و ل سەر ڕێنماییێن دکتۆری ئاگەهداری وان خوارنان بن کو حساسیێ بۆ زارۆکی دروست دکەن.
