كـورد ل هه‌نبه‌ر هـه‌ڤڕكییا نـاسنامـه‌یـێ
ئازەر ئاراز
هه‌ڤڕكییا ره‌وشه‌نبیری یا كو گه‌نگه‌شه دكه‌ین، ئه‌و ره‌وشه‌نبیرینه یێن تووشی رەوشه‌نبیریێن گشتگیربووین، ئه‌وێن سیسته‌مێ دكتاتۆری ل سه‌ر یێن دی سه‌پاندی، وه‌كو ره‌وشه‌نبیرییا كوردی یا ژ قووناخێن خواندنێ، جاده‌یێ، هەتا مزگه‌فتێ، ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ، فه‌رمانگه‌هێن میری… ده‌ستپێدكه‌ت، د ئه‌نجام دا چه‌ند كۆم ده‌ردكه‌ڤن، پتریا خه‌لكی ئازاد و موكر ل دژی رەوشه‌نبیرییا زال خۆرادگرن، كۆما هه‌لپه‌رست و به‌رژه‌وه‌ندخواز یا درووشمێ وێ (كێ دادێ مه‌هركر، هه‌ما بابوویه)! ئه‌ڤ كۆمه د به‌رزه‌بوونه‌ك ره‌وشه‌نبیری دایه، لێ زیان و كارتێكرنێن وێ كۆمێ ل سه‌ر جڤاكێ دوێرانكه‌رن، ئه‌و كرمێ دارینه، هێڤێنێ خرابن!
یا سه‌یر ئه‌وه ل هانده‌ران و ل ده‌مێ نه‌مانا وی سیسته‌می و سه‌رباری گوهۆرینێن مه‌زن و ئازادیا نیمچە رها، لێ هه‌ر كارێتێكرنا پێكهاتی سیسته‌مێ سه‌پاندی د هزرا مه دا دمینیت، و ل سه‌ر شێوازێ وێ تێكدان و مانده‌لكرنێ سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل هه‌ڤدو دكه‌ین، هەتاكو ل وه‌لاتێن ئازاد (ئەورۆپا و ئەمەریکا) و دووره‌ده‌ستێ داگیركه‌ران زارۆیێن خۆ ب ناڤێن داگیركه‌ری ناڤدكه‌ین و فێری زمانێ وان دكه‌ین!
ده‌مێ دانپێدانكرن و رێزلێنان ل داهێنه‌ر و به‌هره‌مه‌ندێ كورد وه‌كو كورد دهێته‌كرن، هینگێ دبیته قوربانیێ ناسنامه‌ییا نه‌ته‌وه‌یی د به‌رژه‌وه‌ندا ناسنامه‌یا سه‌پاندی یان بده‌ستڤه‌ئینای دا، ئانكو ده‌مێ داهێنه‌رێ كورد خۆ ب كورد دده‌ته نیاسین، تووشی جۆره‌ها فشاران دبیت! ئه‌ڤ هه‌ستدارییه ژ ناخی هه‌ر داهێنه‌ره‌كێ كورد د هه‌ر واره‌كی دا دخۆت، كو بوویه ئه‌گه‌رێ گرتن، ئه‌شكه‌نجه‌دان، دویرئێخستن.. هەتا دگه‌هیته كوشتن و تیرۆركرنێ وه‌كو (ئەحمەد موختار جاف، مووسا عه‌نته‌ر، مه‌لا جه‌میلێ رۆژبه‌یانی، سالح یوسفی، مه‌عشۆقێ غه‌زنه‌وی (شێخێ جانگۆرییان)…، ب باشترین حال تووشی هه‌ڕه‌شه و مانده‌لكرنێ دبیت ژ نێزیكترین هه‌ڤال و هه‌ڤپیشه‌یێن خۆ، ئانكو تاكێ كورد هه‌رده‌ما ناسنامه‌یا خۆ یا نه‌ته‌وه‌یی ئاشكراكر، هه‌می تشت لێ وه‌رگه‌ڕیا هەتاكو كوردێن سه‌ر ب پارت و كۆم و رێكخراوێن ئیسلامی ڤه، نابیت وه‌ك كورد سه‌ره‌ده‌ریێ بكه‌ن، لێ بۆ هه‌می ملله‌تێن دی ره‌وایه!
تركی كێشه یا تراژیدییه، نه‌تنێ نڤێسه‌ر و هونه‌رمه‌ند به‌لكو مێوه و كه‌سكاتی فرۆش، ڤیابیت ب كوردی نه‌په‌یڤیت، پێگۆتنا شوینیێ و سترانگۆتنا شاهیێ ب كوردی تاوانه، ب فه‌رمانا ده‌وله‌تێ تاوانا جوداخوازیێ و تێكدانا ئێمناهییا نیشتیمانی.. له‌و گرتن و ئه‌شكه‌نجه و كوشتن سزایه، تاكو پۆلیسه‌ك دشێت پشكنینا هه‌ر ماله‌كا كوردان بكه‌ت و ناڤمالیێ تێكبده‌ت، ب به‌هانه‌یا ده‌نگێ سترانه‌كا كوردی ژێ هاتییه بهیستن! دا پێكڤه ل كاودان و ره‌وشا هنده‌ك داهێنه‌رێن كوردێن ناسنامه‌یا خۆ ئاشكراكرین بنێرن، كا ده‌وله‌تێ ب فه‌رمی و خه‌لكی چاوا سه‌ره‌ده‌ری ل گه‌ل كریه، و ئه‌ڤ سه‌ره‌ده‌رییه به‌رهه‌می چ دژوارە رەش هزره!؟
1- یه‌لـماز گۆنه‌ی: ناڤدارترین سینه‌ماكارێ كورده، ل سالا 1982ێ خه‌لاتێ (تایێ زێرین) ل فیستڤالا كان یا فره‌نسی ب ناڤێ تركی نه كوردستانێ وه‌رگرت، پشتی مرنا وی ل فره‌نسا ب مه‌هوه‌شه‌كا كوردی هاته تانجكرن! د ده‌مه‌كی دا ده‌وله‌تا ترك مافێ وەلاتیبوونێ ژێ ستاندبوو.
2- یه‌شار كه‌مال: رۆماننڤیسێ كوردێ – تركبووی، به‌ربژارێ هه‌رده‌میێ خه‌لاتێ نۆبلێ، ئه‌وێ وه‌غه‌ركری بێی وه‌رگریت، من گرتی ئه‌وی خه‌لاتێ نۆبلێ وه‌رگرتبا، ئه‌رێ وه‌كو نڤیسه‌ره‌كێ كورد یان ترك دا هێته پۆلینكرن؟ هه‌لبه‌ت دا وه‌كو ترك هێته پۆلینكرن، هه‌روه‌كو ل سالا 1978خه‌لاتێ باشترین نڤێسه‌رێ بیانی بناڤێ تركی ل فره‌نسا وه‌رگرتی.
3- ئه‌حمه‌د كایا: د وارێ سترانێ دایه، لێ ئه‌ڤه ژ یه‌شار و گونای و گه‌له‌ك داهێنه‌ر و ناڤدارێن كورد جودایه، بابه‌ت د شێوه‌یێ ئاشكراكرنا وی دایه بۆ ناسنامه‌یا خۆ یا نه‌ته‌وه‌یی و كارڤه‌دانا وێ ل سه‌ر یێ دی یێ نه‌كورد! ئه‌وا ژیان و جهـ لێ سه‌روبنكرین، ئه‌وی ل سالا 1999 بڕیاردا ئێكه‌م ئه‌لبۆما خۆ ب زمانێ كوردی ده‌ربێخیت، ل ده‌مێ وه‌رگرتنا خه‌لاتێ مۆزیكژه‌نێ سالێ ژ كه‌نالێ شۆ، ئه‌وی راگه‌هاند كو دێ ئه‌لبۆما خۆ ب زمانێ كوردی ده‌رئێخیت، ئه‌وی ل پێش هه‌ڤپیشه‌یێن خۆ یێن هونه‌رمه‌ند ب خۆشی و بشكورین ڤه گۆت!.
لێ پشتی چه‌ند خۆله‌كێن بێده‌نگییا گوهشی و هێش كایا ل سه‌ر خوانه‌یێ/ ستێج/، هه‌ڤالێن وی هه‌ره‌شه ل سه‌ركرن و داخوازا ده‌رئێخستنا وی ژ هۆلێ و وه‌لاتی كرن، به‌لكو ژ كه‌رب و دژاتییا وی ده‌ست ب گۆتنا سروودا نه‌ته‌وه‌ییا تركی كرن!
كایای خه‌لات دانا و ب زێره‌ڤانییا پۆلیسان بۆ دادگه‌هێ هاته هاژۆتن، دا ب شه‌ش هه‌یڤان ب تاوانا نفشپه‌رێسیێ و جوداخوازیێ بهێته سزادان. ئه‌وێ ب نه‌چاری به‌ره‌ڤ هانده‌ران راته‌قیایی، دا ل نێزیك یەلماز گۆنای ل كۆڕستانا مه‌زنان (Pere-Lachaise / پیرلاشیز) ل پاریس بهێته ڤه‌شارتن.
4- مالفا: دا ژ سینه‌ما و رۆمان و سترانێ به‌ره ب هونه‌رێ شێوه‌كاری ڤە بچین، هونه‌رمه‌ندێ جیهانی عومه‌ر حه‌مدی یێ ب (مالفا) به‌رنیاس، ئه‌وێ وەغەر ژ حه‌سه‌كێ دەستپێکری، ئێک ژ باشترین ده‌هـ نیگاركێشێن جیهانییه، سه‌رۆكاتییا لیژنا (گالیری ئارت فورم) یا هونه‌رێ هه‌ڤچه‌رخ ل ڤییه‌ننا دكر، تابلۆیێن وی ب بوهایێن گران هاتنه فرۆشتن، لێ ئه‌و دهێته نیاسین ب هونه‌رمه‌نده‌كێ نه‌مسایی یێ بنیات سووری، و سووریا ب (کۆمارا ئەرەبییا سووری) دهێتە نیاسین.
5- به‌همه‌نێ قوبادی: ده‌رهێنه‌رێ رژد كو ب كورد بهێته نیاسین و گازیكرن، ئه‌و باشترین ده‌رهێنه‌رێ كورده، ل ئیتالیا داخوازا سه‌رخۆبوونا كوردستانێ كر، نها چوونا وی بۆ ناڤ ئیرانێ قه‌ده‌غه‌یه.
6- دلشاد مەریوانی: چنکو زارۆکێن سلێمانیێ فێری رێزمان و رێنڤیسا لاتینی دکرن، ئیراقێ بێسەروشوین کر.
7- د. جەمال نەبەز: زانایێ ناڤدارێ کورد ل سالا 1953، چنکو ل دواناڤەندییا هەولێرێ وانە ب زمانێ کوردی بۆ خویندکاران دگۆتن، هاتە دوورئێخستن بۆ باژارۆکێ زوبێر ل بەسرا.
خویندکارێن زانکۆیا سلێمانیێ د خۆنیشادانەکا مەزن دا، داخوازا خواندنێ ب زمانێ کوردی کر، لەورا چەندین خویندکار هاتنە جانگۆریکرن و ل سالێن هەشتێیان زانکۆیا سلێمانیێ ڤەگوهاستنە هەولێرێ و ناڤێ وێ کرنە زانکۆیا سەلاحەددین.
