ڤەکێشانا هەڤپەیمانان ئەرێ ئيراق دێ بەرەڤ ڤالاهییا سیاسی چیت؟
مووسا خالد
دەما ئەمریکا و هێزێن هەڤپەیمانان بڕیارا پاشڤەکێشانێ ژ ئێراقێ ددەن، ئاخفتنێن جودا ل سەر پاشەرۆژا ڤی وەلاتی پڕ ژ ئاریشە پەیدا دبن بۆ چەندین سالان ب هەبوونا ئەمریکا و هێزێن هەڤپەیمانان هەم کارتێکرن ل سەر هەڤسەنگییا هێزێ ل بەغدا هەبوو، هەم ژی وەک بارەک بۆ پاراستنا تەوازنا سیاسی و ئەمنی دهاتە دیتن. نوکە ب دوماهیک هاتن یان کێمکرنا ڤێ هەبوونا سەربازی، پرسیارا مەزن ئەوە ئەرێ ئێراق یا بەرهه‌ڤە خۆ ب خۆ بڕێڤە ببەت، یان ژی دێ کەڤیتە د ناڤ ڤالاهییەکا مەزنا سیاسی و ئەمنی دا؟ پاشڤەکێشانا هەڤپەیمانان بتنێ رووداوەکا سەربازی یان گۆڕینا زێرەڤانان نینە بەلکو گەلەک دەرئەنجامێن سیاسی و ئەمنی یێن ئالۆز ل پێشیا خۆ دهێلیت کو دشێن سیستەمێ حوکمرانییا وەلاتێ بەر ب ئارەستەیەکێ نەدیارڤە ببەت. مەترسییا هەرە مەزن ڤالاهییا هێزێیە ل ئێراقێ کو لایەنێن سیاسی د ناڤ خۆدا د بێ پەیمانن و دابەشبوونا مەزهەبی و حزبی زۆر گرۆپێن چەکدار دویر ژ یاسایی و نەبوونا ڤێ هەڤسەنگییا نیڤدەولەتی دێ بیتە ئەگەرا ناکۆکی و ململانێیان ل سەر گرتنا دەسەلاتێ. زێدەباری ڤێ چەندێ، هەر دەما دەسەلاتا ناڤخوی لاواز ببیت یان هێزێن جیهانی پاشڤە بچن، وەلاتێن جیران و هەرێمی ڕاستەوخۆ هەول ددەن ڤێ ڤالاهییێ بۆ بەرژەوەندیێن خۆ پر بکەن و ئێراقێ بکاربینن وەک گۆڕەپانا شەری. ئەڤ دەستتێوەردانە دێ سەربەخۆییا بڕیارا نیشتمانی لاوازکەت و گرژییان زێدەتر کەت. ژ لایەکێ دی ڤە هەبوونا ڤالاهییا ئەمنی دێ بزاڤێن گرۆپێن چەکدار یێن توندڕەو چالاکتر کەتەڤە داکو دیسا بەلادەستیا خۆ ل دەڤەرێن سنووری یان ناڤ ئێراقێ دا بسەپێنن. ئەڤ هەمی ئالۆزییە دێ ئاستەنگێن مەزن ل پێشیا ئارامییا گشتی چێکەن، دیسان لایەنێ بازرگانی، وەبەرهێنان و بوارێن ئابووری ژی دێ بەرەڤ تێکچوون و سستبوونێ چن. ل دوماهیکێ، بۆ رێگرتنێ ژ ڤێ ڤالاهییا مەزن و ڕزگارکرنا ئێراقێ ژ تاریا پاشەرۆژێ یا گرنگە چەند پێنگاڤێن بنەڕەتی بێنە ئاڤێتن. بەرێ هەمی هێزان، نزیکبوونا لایەنێن سیاسی یێن ناڤخۆ دەست ژ بەرژەوەندیێن خۆ بەردەن و کارکرن بۆ ئێکگرتنێ و بڕیارێن نیشتمانی ب سەربەخۆیی بێنە دان. ژ لایەکێ دی ڤە پێدڤییە سۆپا و هێزێن ئەمنی ێن ئێراقێ ب شێوازەکێ پرۆفێشنال بێنە ڕێکخستن دا کو بتنێ وەفادار بن بۆ وەلاتی و نە بۆ حزب و گروپان، دیسان موکمکرنا پەیوەندیێن نێڤدەولەتی ل سەر بنەمایێ ڕێزگرتنا دوولایەنە دێ رێگریێ گریت ژ هندێ کو کەس ژ دەرڤە دەستتێوەردانێ د کاروباراندا بکت. نووژەنکرنا سیستەمێ ئابوری و پەیداکرنا لێبۆرینێ د ناڤبەرا پێکهاتەیان دا دێ بیتە پەیوەندییەکا قایم بۆ ئارامییا جڤاکی. ئەگەر ئەڤ رێکارە ب حەکمانە بێنە جێبەجێکرن، ئێراق دێ شێت ڤێ قۆناغێ ب سەرکەفتن دەرباز کەت و وەلاتێ خۆ ژ ڤالاهییێ و ئالۆزییان بپارێزیت .
