سهعید دێرهشی خهلاتێ نیشاگهها فرانكفورت یا كتێبا ناڤدهولهتی وهرگرت
شاندهكا كوردستانێ یا بازبلند پشكداری د نیشاگهها فرانكفورت یا كتێبا ناڤدهولهتی دا كر، ئهڤ شانده ب سهروَكاتیا وهزیرێ رهوشهنبیری هێژا خالد دوَسكی و خاتین ناز فهلهكهددین كاكهیی رێڤهبهرا گشتی یا كتێبخانا و ب ئهندامیا هژمارهكا رێڤهبهر و رێڤهبهرێن گشتی د وهزارهتا رهوشهنبیریا كوردستانێ دا، ئهڤ ساله ئالیێ مهكتهبا كوردی یا بژاره بوو و ڤێ جارێ حازربوونا كوردا ژی یا بهێز بوو و سهرهدانێن همبز بوَ ئالیێ مهكتهبا كوردی ههبوون. پێشانگهها ناڤدهولهتی یا فرانكفورت ئێكه ژ مهزنترین و بهركهڤتیترین پیشانگههێن دنیایێ و دیسا مهزنترین سهرههلدانا رهوشهنهزریه. ئهڤ نیشاگههه نه بهس بوَ وێرێ یه كو بهلاڤكهر كتێبێن خوَ تێدا بفروَشن، بهلكی جههكێ هێژایه بوَ ههڤگههشتنا ب هزارا تێگههشتی و نڤیسهڤانا. سالا 1949ێ نیشاگهه یا هاتیه دانان، باژێڕێ فرانكفوَرت هاته ههلبژارتن كو ببیته بارهگههێ وێ یێ ههروههر. بهلێ پا رهه و رێشالێن ڤێ نیشاگههێ بوَ پتر ژ 500 سالا دزڤڕن، پشتی یوهانس گوتینبێرك ل چهرخێ پازدێ، ل باژێرێ ماینز، ئهوێ بتنێ چهند كیلومێترهكا ژ باژێرێ فرانكفورت دویر، شۆرهشهكا دروست د بیاڤێ چاپكرنێ دا كری، ئهڤێ چهندێ شههرهزایێن چاپكرنێ (یوهانس فوست، پێنر شیوفر و كونراد هێنكیس) پالدان، كو نیشاگهها فرانكفورت ببیته منهصا سهرهكی بۆ بهركارێ وان دهزگههێن بهلاڤكرنێ ئهوێن وان برێڤهدبرن. ههتاكو رۆژا ئهڤرۆ ژی، هێشتا ئارمانجا نیشاگهها فرانكفورت یا كتێبا ئهوه، منصهكێ دانیت، ههمی خودان بهركار، وهكیل و یهلاڤكهر و ئهو كهسێن كتێبخانا چێدكهن دكهن، ڤهكوَلینڤان و شكلكێش و ترجمان و نڤیسهڤانا، ههمیا ل بن بانهكی بجهمینیت (ڤێكبێخیت). بهلاڤكرنا گهلهك خهلاتا ئێكه ژ بزاڤێن نیشانگهها فرانكفورت یا كتێبا. خهلاتێ ژ ههمیا گرنگتر ژ لایێ دیتنا سیاسی ڤه، خهلاتێ ئاشتیێ یه، ئهوێ ژ لایێ ئێكهتیا ئهلمانی یا بورصا كتێبێ ڤه دهێته پێشكێشكرن. ل 18ی ههیڤا تشرینا ئێكێ/ ئوكتوبهر ئهو خهلات هاته پێشكێشكرن بۆ ناڤید كهرمانی ئهوێ پسپۆر د كولتۆرێ رۆژههلاتێَ (المانی- ایرانی)دا. دیسا شهش ناڤ هاتنه ههلبژارتن بۆ ههڤڕكیێ ژ بۆ خهلاتێ باشترین رۆمانا ب ئهلمانی هاتیه نڤیسن. كوردستانێ ژی پشكداری د ڤێ نیشاگههێدا كر، حوكمهتا ههرێما كوردستانێ نڤیسهڤانێن كورد ژ ڤێ دهلیڤێ بێبار نهكرن، خهلاتێ ئهدهبی و كتێبێ پێشكێشی نڤیسهڤان سهعید دێرهشی كر. ئهڤ خهلاتێ حوكمهتا كوردستانێ بوَ سهعید دێرهشی مهدالیهكه ب ناڤێ وهزارهتا رهوشهنبیری یا حوكمهتا كوردستانێ. كورتیهك ژ ژینا سهعید دێرهشی سهعید دێرهشی سالا 1958ێ ل گوندێ دێرهشێ ژدایك بوویه. گوندێ دێرهشێ ههتا سالێن ههشتێیان ژی سیه مالبات بوون، بهلكی نفووسا وی ژ سهد و پێنجی كهسان كێمتربوو. گوندهكێ كهڤنه، دیروَكا وی بوَ بهری دو هزار سالا ڤهدگهڕیت. خوندنگهه و تهكیایێن بناڤودهنگ ددیروَكێ دا ل ڤی گوندی هاتینه ئاڤاكرن. سهعید دێرهشی د ژییێ شهش سالیێ دا ئهلیفبێنك ل نك مهلایێ گوندی خواندینه، د ژییێ ههشت ههتا نههـ سالیێدا قورئان خاندیه، پشتی هنگی ههر د ژییێ نههـ سالیێدا راڤپهیڤا ئهحمهدێ خانی (نووبهارا بچووكان) خاندیه، پاشی دو-سێ كتێبێن شهریعهتێ ئسلامێ ل نك مهلان خاندینه. سالا 1967ێ د مهعههدا ئسلامی ل ئاكرێ د رێزا دووێ هاتیه وهرگرتن، سالا 1976ێ مهعههدا ئسلامی بداوی ئینایه. سالا 1979ێ ل كولیێ هاتیه وهرگرتن. سالا 1982ێ كولیجا (فقه) شهریعهت و ڤهكوَلینێن ئیسلامێ، زانینگهها موستهنصریێ، بهغدا- ل باژێڕێ ((نهجهف)) ژێریا ئیراقێ، بداوی ئینایه. سالا 1986ێ، بوویه ئهندام د ئێكهتیا نڤیسهڤانێن ئیراقێدا. سالا 1991ێ، بوویه ئهندام د ئێكهتیا نڤیسهڤانێن كورداندا. پشتی سهرههلدانێ چهند روَلێن رێڤهبهریێ د مێدیایا كوردیدا وهرگرتینه. ژ سالا 1995ێ وهره، خوَجهه ل ئهلهمانیا. كتێبێن وی یێن چاپكری 1. قهفتهك ژ هوَزانێن نالبهندی، 1981 بهغدا. 2. دیوانا فهقیێ تهیران پارا ئێكێ، بهغدا 1989. 3. دیوانا وهداعی، 2002 بهرلین. 2008 دهوَك. 4. شهڤزهنگل (ههلبهست) 2002 دهوَك. 5. دیوانا فهقیێ تهیران (تهڤبهركار) 2005 دهوَك. 6. كهلهێن ئاڤا، كوَمهكا ڤهكوَلین و تێكستێن كلاسیكی، 2005 دهوَك. 7. شهرهفنامهیا شهرهفخانێ بدلیسی، تهرجهما مهلا مهحموودێ بازیدی 2007 دهوَك. 8. بهرمایێن دیوانا فهقیێ تهیرا، دهوَك 2011. 19. بهرپهڕهك ژ دیروَكێ، دهوَك 2011. 10. ڤێكێخستوَكێن كوردی، دهوَك 2013. نهوَ ژی سهرنڤیسهڤانێ گوَڤارا (دیروَك)ه ل دهوَكێ و دیسا مژویلی بهرههڤكرنا كتێبهكا مهزنه ل سهر دیروَك و دیروَكا توَرهیێ كوردی. ——————————-
