چارهنڤیسێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ دناڤبهرا پهیهدێ و ئهنهكهسێ دا
كوردستان ئهف وهلاتێ هاتیه پارچهكرن جارهكێ د ناڤبهرا ئیمپراتوَریا ئوسمانی و ئیمبراتوریا سهفهوی دا و جارا دن بوویه چار پارچه و ل سهر وهلاتێن توركیا، ئیران، عێراق و سووریا دا هاتیه دابهشكرن بێی ئیرادا گهلێ كوردستانێ. زێدهباری ئهڤێ دابهشكرنێ گهلێ كورد ل ڤان ههرچار وهلاتان دا هاتیه بێ باركرن ژ كێمترین ماف و زێدهباری مهزنترین تاوان ژ لاێێ رژێمێن دهولهتێن ناڤبری ڤه ل دژی گهلێ كوردستانێ هاتینه ئهنجام دان، ئهڤه بوویه سهدهما چهندین شوَڕهشا ل ههرچار پارچێن كوردستانێ ژبوَ رزكرنا كوردستانێ ژ بن دهستههلاتا ئهڤان وهلاتان، كو باشوورێ كوردستانێ یهكهمین پارچهیه هاتیه رزگاركرن و پاشان رۆژئاڤایێ كوردستانێ بهرهف رزگاربوونێ یه، لێ یا من دڤێت ل ڤێره ئاماژێ پێبدهم ئهڤه كو رزگاركرنا رۆژئاڤایێ كوردستانێ بشێوهیهكی وهسانه كو چارهنڤیسێ وێ نه یێ دیاره ژبهر كو ژ ئالیهكی ڤه چارهنڤیسێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ ب چارهنڤیسێ وهلاتێ سووریێ ڤه یێ گرێدایه، و ژئالیهكێ دیڤه هێزێن كوردی یێن سهرهكی (پهیهده-ئهنهكهسه) دبهرهیهكێ نیشتیمانی یێ ههڤپشك دا رێكنه كهفتینه بهلكو بهروَڤاژی ئهڤێ چهندێ جیاوازێن مهزن د ناڤبهرا بیروَكێن ڤان ههردوو لایهنان دان ههنه، ل ڤێرێ چهند پرسیارهك ل دهف مروَڤی پهیدا دبن ئهوژی ئهرێ چارهنڤیسێ رۆژئاڤیێ كوردستانێ دێ چ بیت د ناڤبهرا ئهڤان ههردو بهرهیێن جیاواز؟ ئهرێ سیستهمێ كانتوَنان دێ سهرگریت یان جارهكا دن دێ سووریایهكا مهركزی زڤریت ڤه، یان ژی سووریا دێ بیته وهلاتهكێ فیدرالی مینا ئهزموونا عێراقێ یان ژی دێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ سهربهخوَیا خو وهرگریت. ژبوَ بهرسڤ دانا ئهڤ پرسان دێ ئاماژێ ب چهندین سیناریوَیێن جودا دهین ژبوَ دیاركرنا چارهنڤیسی ئهڤێ پارچا كوردستانێ:-
سیناریوَیا ئێكێ:- یا هندهك لایهنێن كێم دبینن كو مانا بهشار ئهسهدی د حوكمڕانیا سووریێ دا و دگهل بهخشینا چهند مافهكان بوَ خهلكێ سووریێ و ژ وانا گهلێ كورد ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ؛ ب بوَچوونا من ئهڤ سیناریوَیه سهرناگریت ژبهر كو ئهڤ خهباتا دژی دهستههلاتدارێن سووری هاتیه ئهنجام دان وبهزارهها خهلكێ سڤیل هاتیه شههید كرن و دهربهدهركرن، ئهڤێ چهندێ جڤاكێ نێڤ دهولهتی ئینایه سهر هێلێ و گههشتینه ئهوێ چهندێ كو ئهڤ سیناریهیه مهحاله.
سیناریویا دووێ:- سووریایا پشتی بهشار ئهسهدی كو وهلاتهكێ دیموكراسی فرهلایهنی فیدرالی بهێته دورست كرن كو رۆژئاڤایێ كوردستانێ ببت ههرێمهكا فیدرال د ناڤ وهلاتێ سووریا فیدرال دا، كو د سووریا نوو دا دهستههلات ب رێكا ههلبژارتنان وهره دهست نیشان كرن؛ ب بوَچوونا من ل ڤێره ئهگهر ههردوو هێزین كوردی (پهیهده-ئهنهكهسه) بئێك دهن بهشداری سووریا نوو ببن، ل ڤێره دبیت چارهنڤیسێ رۆژئاڤایا كوردستانێ مینا چارهنڤیسێ باشوورێ كوردستانێ بیت كو ههردوو هێز حوكمڕانیهكا ههڤپشك ل ڤێ پارچێ بكهن.
سیناریوَیا سیێ: ئهگهر د سووریا پشتی بهشار ئهسهدی دا یا ئهم باس لێ دكهین كو ببت وهلاتهكێ فیدرال، هێزێن كوردی ل سهر دوو بهرهیا هاتنه دابهشكرن كو هێزین نێزیكی پهیهدێ ب بهرهیهكێ جودا ژ هێزێن دن یێن كوردی بهشداری ههلبژارتنێن سووریێ ببن و هێزێن دی یێن نێزیكی ئهنهكهسهێ ب بهرهیهكێ دن بهشداری ههلبژارتنان بوون ل ڤێره ئایندێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ دێ د ناڤبهرا ههڤپهیمانیا ئهڤان لایهنێن كوردی مینیت دگهل هێزێن دن یێن وهلاتێ سووریێ و دهێته پێشبینیكرن كو بهرهیێ ئهنهكهسێ پتر یێ نێزیكی ئوَپوَزسیوَنا سووری یه و ئهگهر هات و ئهڤ بهرهیه ل ههلبژارتنان بسهركهفت دێ بهرهیێ ئهنهكهسێ پتر كونتروَلا دهستههلاتێن رۆژئاڤایێ كوردستانێ كهت و بتایبهت ئهگهر ههرێما كوردستانێ هاریكاریێن سیاسی و ئابووری بوَ ئهڤی بهرهی كرن، لێ ئهگهر هات و بهرهیێ دی (هێزین سووریا دیموكرات و هێزین پهیهدێ) رێژهیهكا بهرچاڤ دههلبژرتناندا نه ئینا، و بهروَڤاژی ئهڤێ چهندێ ئهگهر بهرهیێ ئوَپوَزسیوَنا سووری دههلبژارتناندا بسهرنهكهڤیت و بهرهیێ دی یێ كو پهیهده ژ نێزیك دههلبژارتناندا بسهركهفت ل ڤێره بوَ بهرهیێ پهیهدێ ئاسانتره كونتروَلا دهستههلاتێن رۆژئاڤا كوردستانێ بكهت.
ل دووماهیێ ب بوَچوونا من باشترین چاره پشتی نهمانا بهشار ئهسهدی و ئاڤاكرنا سوریا دیموكرات پێدڤیه هێزین كوردی بهرهیهكێ یهكگرتی پێك بینن و ئێكرێزیا ناف مالا كوردی رێكبێخن و بئێك پاكێتچ بهشداری ههموو پرسێن گرێدای رۆژئاڤایێ كوردستانێ ل سووریا نوو ببن، ههر ژ نڤیسینا دهستوورێ نوو و دارێشتنا مافێن گهلێ رۆژئاڤایێ كوردستانێ تێدا و ههروهسا ب ئێك ههلویست بهشداری دهستههلاتێن نوو ببن ل سووریا نوی، ژبوَ وێ یهكێ كو بكارن مافێن گهلێ كوردستانێ ل رۆژئاڤای دهستهبهركهن و ههمان ههلویستێ ههرێما كوردستانێ ئهنجام دای د عیراقا نوو دا یا پشتی نهمانا صدام حسینی، بهلكو پێدڤیه ماف ژ وان ههلهیان بهێته وهرگرتن ئهوێن هێزین كوردستانێ ل ههرێما كوردستانێ كهفتینێ د ئاڤاكرنا عێراقا نوو دا.
• ماموستا ل زانكوَیا دهوك
كولیژا یاسا و زانستێن رامیاری
