هیۆمان رایتس ووچ و حهشدا شهعبی
بهری دهستپێكرنا شهڕێ مووسلێ، دهنگێ گهلهك كهس و لایهنان، ب تایبهتی یێن سونی، دژی پشكداریا میلیشیێن حهشدا شهعبی یێن شیعی د وی شهڕی دا بلند دبوو، ژبهر پێشبینیكرنا ئهنجامدانا تاوان و سهرپێچیان دژی وهلاتیێن سڤیل و دووبارهكرنا وان سهرپێچیێن حهشدا شهعبی ل دهمێ ئازادكرنا تكریت و رومادی ئهنجام داین. بهلێ ژبهر فشار و گهفێن ئیرانێ كو راستهوخوه سهرپهرشتیا حهشدا شهعبی دكهت، میلیشیێن شیعی پشكداری د شهڕی ل رۆژئاڤایێ مووسلێ دا كر.
ههرچهنده ل چو جهان شهڕێن پاقژ نینن، ژبهر ههبوونا تاوانێن شهڕی و سهرپێچیان، بهلێ پتریا وان سهرپێچیان خوه ئاشكرا دكهن و پێدڤی ناكهت مرۆڤ بێژیت ئهڤه تاوان و سهرپێچی نه، چونكی دهمێ ئهو تاوانه دهێنه ئهنجامدان، پتریا بكهران تاوانێن خوه وێنه و ڤیدیۆ دكهن و ل سوشیال میدیایێ و شاشێن كهنالێن تهلهڤزیۆنی دهێنه بهلاڤكرن، چ ب زانین، یان ژی ب نهزانین و ئهو تاوانه ب خوه ل سهر ئهنجامدهران دهێنه چهسپاندن وهكو تاوانێن شهڕی و سهرپێچیێن دژی مرۆڤایهتی، بێ كو لایهنهك وان تاوانان بۆ رێكخراوێن مافێن مرۆڤی یێن نێڤدهولهتی ب هنێریت و ئهو رێكخراوه ب رێیا هنارتنا نوونهرێن خوه بچن جهێن وان تاوانان بۆ دووپاتكرنێ.
ل ڤێ دووماهیێ رێكخراوا هیۆمان رایتس ووچ بهحسێ ههبوونا سهرپێچیێن پێشمهرگهی دژی خانیێن عهرهبان ل كهركووكێ و نهینهوا كریه و ب تاوانێن شهڕی ددهته نیاسین، بهلێ ههتا نوكه مه ئێك وێنه یان پارچه ڤیدیۆ ل كهنالهكێ تهلهڤزیۆنی یان ل سوشیال میدیایێ نهدیتیه كو پێشمهرگهی كارهكێ وهسا كربیت ودوور نینه ژی هندهك لایهنان ب جلكێن لهشكری یێن پێشمهرگهی یێن دیار ئهو كریاره ئهنجام دابن و وێنه و ڤیدیۆ كربیت ب مهرهما شكاندنا ناڤێ پێشمهرگهی. ههرچهنده ژی پتریا خانیان ژلایێ داعشێ یان ژلایێ فرۆكێن ههڤپهیمانیا نێڤدهولهتی ڤه، یان ژی ل دهمێ شهڕی یێن هاتینه خرابكرن، ل دووماهی داخۆیانیا خوه ژی، د. دیندار زێباری بهرپرسێ بادهكا بهرسڤدان و ههلسهنگاندانا راپۆرتێن نێڤدهولهتی ل دۆر ههرێما كوردستانێ راگههاندبوو كو تنێ ل ناحیا زومار داعشێ سێ هزار خانی خراب كربوون، ل ڤێرێ پرسیارێ ژ وێ رێكخراوا نێڤدهولهتی دكهین، ئایا سێ هزار خانی ههموو یێن عهرهبان ب تنێ بوون و چو خانیێن كوردان دناڤ دا نهبوون؟ ب دههان نموونێن دی ژی ل سهر ڤێ چهندێ یێن ههین.
پێدڤی بوو ل سهر رێكخراوا هیۆمان رایتس ووچ پتر چاڤێ چاڤدێریێ خستیا سهر میلیشیێن حهشد شهعبی یێن شیعی، كو نه تنێ سونه و كورد هوشداریێ ژ پێشبینیا ئهنجامدانا وان میلیشیان بۆ كریارێن تولڤهكرنێ و تاوان و سهرپێچیان دژی وهلاتیێن سڤیل ل مووسلێ دكهن، بهلكو وهلاتێن دهوربهرێ عیراقێ و گهلهك لایهن و وهلاتێن دی ژی هوشداریا پێشوهخت یا وان كریار و تاوانان دایه كو ههر ژ نوكه ژی و هێشتا دهستپێكا شهڕی یه، بهحسێ چهندین حالهتێن كوشتنێ و بهرزهكرنێ دهێته كرن ژلایێ حهشدا شهعبی و لهشكرێ عیراقێ و ههتا ژلایێ پۆلیسێن فیدرالی ڤه كو فرقهكا وان ل باشوورێ مووسلێ شهڕی دكهت، گههشتیه وی رادهی ژی پارچهكا ڤیدیۆیی هاتیه توماركرن ژلایێ چهند چهكدارێن حهشدا شهعبی ڤه و تێدا سنێلهكی ب درهندهترین شێوه دكوژن و ل بن زنجیرێن زریبۆشهكێ ب ئهردی ڤه راست دكهن و پشتی ڤێ پارچا ڤیدیۆیێ دهنگڤهدانهكا مهزن پهیداكری، حهشد شهعبی و حوكمهتا عیراقی هاتنه دهنگ بۆ بهرزهكرنا وێ كریارێ ودیاركرن كو ئهو پارچه ڤیدیۆیه داعشێ یا چێكری و تنێ پرۆپاگندهكه بێ كو چو ئاماژهكێ ب ئهنجامدانا ڤهكۆلینێ ل سهر راستیا وێ پارچه ڤیدیۆیێ بكهت و پێشوهخت بریار دا و حهشدا شهعبی بێ تاوان دهرخست، بهلێ حهشدا شهعبی و بهغدا دێ چاوان هێجهتان بۆ كریارێن (ئهبو عزرائیل) بینن كو ئێك ژ چهكدارێن دیار یێن میلیشیا حهشدا شهعبی یه وچهندین جاران رابوویه ب كوشتن و سۆتن و پارچهكرنا وهلاتیێن سڤیل و ڤیدیۆكرنا وان تاوانان، زێدهباری هنارتنا گهفان بۆ ههرێمێ و پێشمهرگهی ژلایێ سهركردێن حهشدا شهعبی ڤه، ژبلی تاوانێن مهزن یێن حهشدا شهعبی ل رومادی و تكریتێ هاتینه ئهنجامدان ب سهرژێكرنا وهلاتیان و هاڤێتنا كهلهخێن وان د رووبارێ فوراتی دا و ژێڤهكرنا گوهێن هندهك وهلاتیان كو حهشدا شهعبی ب خوه ئهو تاوانه ڤیدیۆ و وێنه كرینه و ل سهر خوه چهسپاندینه و دهێته چاڤهرێكرن حهشدا شهعبی و ههتاكو لهشكرێ عیراقێ تاوانێن تایفی یێن مهزن ل مووسلێ ژی ئهنجام بدهن.
پشتی هاتنا داعشێ مه گهلهك تاوانێن دژی مرۆڤایهتی ژنوو دیتن، بهلێ پشتی پهیدابوونا حهشدا شهعبی ژی مه گهلهك تاوانێن دی دیتن، كریارێن وان ههردویان ژی (داعش و حهشدا شهعبی) ب ترسن وههر ئێك ژوان تاوانێن خوه ب هزرهكا تایفی یا رادیكالی یا توندرهو ئهنجام ددهن، ئانكو ل ڤێرێ وهلاتیێن سڤیل خستینه د ناڤبهرا دو ئاگران دا، ب نهمانا داعشێ ژی، میلیشیێن حهشدا شهعبی دێ جهێ وێ گریت.
