گهنج د ناڤبهرا بێكاریێ و قهیرانێ دا
بهتالی ئێك ژ ئاریشهیێن بهربهلاڤه كو گهنج د جڤاكى دا تووش دبیتێ و كارتێكرنێن خوه یێن نیگهتێف ل سهر وان ههیه، ژ ئالیێ ئابوورى، جڤاكى و دهروونى ڤه، ئاریشهكا دى زێده دكهت دبیته بارگرانى د ناڤ وهلاتى دا، ههر كهسهكێ كار نهبیت دهێته دخانا بهتالیێ دا، ژ بهر كو دبهرههڤن بۆ كارى و بهردهوام دلێگهریانێ دانه، لێ چو كار بدهست وان ناكهڤیت، ژ ئهگهرێ ڤالاتیێ گهنج پهنایێ دبهته بهر مادێن بێهۆشكهر ههتا دگههیته وى رادهى ببنه مهترسى ل سهر خێزانێ و جڤاكێ تێدا دژین، دهما رێژا ههژاریێ زۆر بیت و قهیران د ناڤ وهلاتى یا بهردهوام بیت، كریارێن دزیێ و كوشتنێ ژى زۆر دبن، ههكه ژى ئهوه كو گهنجى چ كارێن دهست نیشانكرى نینه بكهت و رۆژا خوه بورینت كو مێشكێ وى ههموو ل كارى بیت، ژ بههندێ پهنایێ دبهته بهر ڤان تاوانان. بلندبوونا رێژا بهتالیێ ب تنێ كارتێكرنێ ل سهر وهرارا ئابوورى یا وهلاتى ناكهت، بهلكو كارتێكرنێ ل جڤاكى ژى دكهت و دبیته ئهگهرێ گهلهك دهردێن جڤاكى د ناڤ تهخا گهنجاندا، ژ بهر كو پهیوهندیهكا موكم یا د ناڤبهرا بهتالى و ههژاریێ و تاوانێ دا ههى، وهكو چاوا فهیلهسوفێ فهرهنسى رۆسۆ دبێژیت: (ههژارى مهزنترین تاوانه) و د جڤاكێن ساخلهم دا تاوانبار دكێمن، ههر وهسا فهیلهسۆفێ مهزن دیكارت دبێژیت: (دزى تاوانا ههژاریێ یه)، ڤێجا چهند بهتالى بهر ب زێدهبوونێ ڤه بچیت دێ رێژا ههژاریێ و تاوانێ زێده بیت، دیسا رێژا خوهكوشتنێ ژى زێده دبیت، ژبهر كو دبینت بۆ دهمهكێ درێژ بێكار مایه و هزر دكهت ئێدى چ دهرگههێن دى بۆ ناڤهبن كو د ژیانێ دا بژیت، رهوشا وى یا دهروونى تێكدچیت و دگههیته وى رادهى دووماهى ب ژیانا خوه بینت و هزردكهت كو باشترین كارهكرى دا ژ ڤێ ئالۆزیێ قورتال بیت.
نه گونهها گهنجى یه دهما خواندنا خوه تهمام بكهت، بێكار بیت، فهره ل سهر حوكمهتێ كو هزر ل گهنجى بكهن دا پاشهرۆژا وى ب ههروه نهچیت، ژ بهر كو ههر گهنجهك خودان هزر و دیتنهك جودایه، فهره دهرفهتێن كارى بۆ وان بهێنه دابینكرن داكو بشێن داهێنانێن خوه دیار بكهن و دهلیڤێ بدهنه گهنجى پۆستێت كارگێرى یان ههر پۆستهكێ دى وهربگریت، دیسا دڤێت كهرتێن تایبهت د ناڤ جڤاكى دا زێده بن ئهڤه دبیته ئهگهر كو بارگرانى ل سهر ملێن حوكمهتێ سڤك بیت، ههكه گهنجى كار نهبیت و دیت د وهلاتێ خوه دا چ پیتهدان و خزمهت بو ناهێتهكرن ، خو ههكه چ كارێن خراب د ناڤ جڤاكى دا نهكهت دێ پهنایێ بهته بهر كۆچبهریێ، لێ ئهڤه مهزنترین شاشى یه دهێتهكرن، چونكو وهلات ل سهر دهستێن وان و ب داهێنانێن وان یێن سهردهم دهێته ئاڤاكرن.
جهێ داخێ یه ئهڤ قهیرانا ئابوورى هند درێژبووى و سیاسهتمهدارێن مه وهلاتیێ خوه ژ بیركریه ب تنێ هزرا وان ل بهرژهوهندیێن وانه، سێ سال بۆرین چو لایهنهكى نهشیایه ڤێ قهیرانێ دوماهى بینت، ژ بهر كو رۆژانه كۆمبوونێن سیاسهتمهداران د بێ ئهنجام دووماهى دهێن ، ئهڤه ههموو دبنه ئهگهر كارتێكرن ل ژیانا گهنجى بهێتهكرن، گهنج هزر د وهلاتهكێ ئارام دا دكهت داكو بشێت بژیت و داهاتوى دا پاشهرۆژهك گهش ههبیت، لێ ههكه بهروڤاژى بوو كو مرۆڤ د وهلاتهكێ قهیران دا بژیت و بێكارى زۆر ببیت، بهایێن ههر تشتهكى د بازارى دا یێ بلند بیت و ئاگهه ژ رهوشا ههژارى و دهستكورتان نهبیت، ل وى دهمى هێلانا وهلاتى ئهركهكێ نشتیمانى یه.
