دماوێ ساڵهكێدا25% ێ رێژا گرێبهستێن ههڤژینیى كێم كریه !
ل دهستپێكا ئهڤێ مههێ د چارچۆڤێ كونفرانسهكێ بوارێ خێزانى دا كو ل ههولێرێ هاتبو بهستن چهند ئامارێن سهرنج راكێش هاتنه راگههاندن , و ئێك ژئهوان ئاماران ( كو پشت بهستن ب دوسهیێن ل ئهنجومهنێ دادوهریا ههرێمێ هاتینه بهستن) دیاردكهن كو رێژهیا گرێبهستێن ههڤژینیێ بتایبهت ل ئهڤان سێ سالێن دوماهیێ گهلهك ل كێمێ داینه ههتا رادهیهكى بتنێ لناڤبهرا ساڵا 2016 ێ ههمبهرى 2015ێ 11530 حالهت كێم كرینه !
ئانكو ل دوڤ ئهوان ئامارێن هاتین دیار كرن ل سالا 2015 ههژمارا گرێبهستێن ههڤژینیێ (43410 )گرێبهست بون ,ل دهمهكى ههژمارا ئهڤان گرێبهستا ل سالا 2015بۆ( 31880 )گرێبهستا هاته خوارێ.. ئهڤه ل دهمهكى ل دوڤ رێژا زێدهبونێ و ژدایك بویا (رێژا ژدایكبویان ساڵانه نێزیكى3 %ێ یه ) دڤیا ئهڤ رێژهیا گرێبهستێن ههڤژینیێ ژى ساڵ بۆ سالێ دزێدهبونێ دابان نهكو ل كێمێ دابان ..
و تشتێ گرێداى ئهڤێ دیاردێ لێ ب شێوهیهكێ بهروڤاژ دیاردهیا بهردانێ یه كو بهروڤاژى یا ههڤژینیێ ساڵ بۆ سالێ د زێدهبوونێ دایه ههتا رادهیهكى گههشتى20% بهرامبهر گرێبهستێن ههڤژینییێ!
بو نموونه لدوڤ ئامارێن هاتین بهڵاڤ كرن دماوێ ههردو سالێن 2015 و 2016 پتر ژ 15000 پازدهههزار حالهتێن بهردانێ ل دادگههێن ههرێمێ هاتینه تومار كرن , ئانكو بهرامبهر ههر پێنج حالهتێن َپێكئینانا خێزانێ حالهتهكێ بهردانێ رودایه و خێزانهك هاتیه ههلوهشاندن..
بابهتێ مه لسهر ئهڤێ دیاردا كێم بونا رێژهیا گرێبهستێن ههڤژینییێ یه ( و لههژمارهكا ژبهرى نوكه ئهم لسهر ئهگهرێن زێدهبونا حالهتێن بهردانێ ئاخفتبوین ) .
ههكهر ئهم ل ئهوان ئهگهران بگهرین یێن كو دبن هۆكار و پالدهرێن ئهڤێ دیاردێ ( كو رێژا گرێبهستێن ههڤژینییێ ل ههرێما مه كێم ببیت , بتایبهت ل ئهڤان سێ چار سالێن دوماهیێ ) دێ بۆ مه هندهك ژئهوان ئهگهران دیار بن , وهك ئهڤێن ل خوارێ :
1- لاوازى یا بارێ ئابوورى : گرێبهستا ههڤژینیێ و پێكئینانا خێزانێ گرێدایى كۆمهكا پێتڤى و كهرهستێن ماددى ههیه ههتا كو بشێت خۆ راگریت..لێ دهما رهوشا ئابورى یا لاواز بیت ههلبهت هزر ل ئهڤى پروژهى ناهێته كرن یان دێ هێت پاش ئێخستن !
2- بێكارى و نهبونا دهلیڤا دامهزراندنێ : بتایبهت بۆ گهنجان كو ههبونا داهاتهكێ ههیڤانه مهرجێ سهرهكى یه كو ئهڤ َخێزانه بشێت خۆ ڕاگرت وبهردهوامیێ ب ههبونا خۆ بدت ,لێ ل دۆڤ كهتوارێ ئهڤان چهند سالێن دوماهیێ نهبتنێ دهلیڤا دامهزراندنێ ژى نهمایه بهلكو دهلیڤا كارى ژى لبهر گهنجان نهمایه , ههتا رادهیهكى رێژا بێكاریێ گههشتیه دسهر 12%ێ دا كو ئهڤه رێژهیهك گهلهك مهترسیداره .
3- شهڕ و جهنگ وچونا گهنجان بۆ بهروكێن شهڕى : ئهڤ ڕهوشا جهنگ و شهرێ سێ ساله ب سهروهڵاتێ مهدا هاتیه سهپاندن بۆیه ئهگهرا وێ چهندێ ب ههزاران گهنجێن مه قهستا بهروكێن شهڕى و بهرهڤانیێ ژ وهڵاتى بكهن و بئهڤێ
چهندێ ژى هزرا ژنئینانێ وپێكئینانا خێزانێ دهێته پاشئێخستن.
4- راوهستاندنا پێشینهیێن دراڤى یێن ههڤژینییێ : بۆ ماوێ چهند ساڵان ب رێكا دانا ئهوان پێشینهیێن ههڤژینییێ ( سولفێن زهواجێ ) بۆ گهنجان ,ئهڤ چهنده ببو هوكارهك كۆ گهنج ب هیڤى و گهرماتیهك مهزنتر خۆ باڤێژن پرۆسهیهیا ههڤژینییێ (پێنج مهلیون دینار بون)..لێ ب راوهستانا ئهڤێ پێشینهیێ سستى كهفته ئهڤێَ گرێبهستا ههڤژینییێ ژى.
5- قهیرانا ئاكنجیبونێ : ههر چهنده ئهڤ خاله ب فاكتهرێ ئابوورى ڤه گرێدایه,كو ل خالا ئێكێ ئاماژه پێ هاتیه كرن لێ دههمان دهمدا وهكو خالهكا سهرهكى دهێته بهرچاڤ بۆ خێزانهكا ئارام و سهركهفتى وگهلهك جاران نهبونا ئاڤاهیێ سهربخوه دبیته ئهگهرا سهرهكى یا پاشئێخستنا هزرا پێك ئینانا خێزانێ,بتایبهت ئهڤروكه ل دوڤ ئامارێن ( رێكخراوا بهرگرى ژ مافێ كرێداران ) پتر ژ 120000 سهدو بیست ههزار خێزان دئاڤاهیێن كرێ ڤه دژین …
6- چوونا ژدهرڤه : بتایبهت ئهڤ مشهختبونه پتر رهگهزێ نێر بخۆڤه دگریت .. وئهڤهژى دبیته ئهگهرهكا دى كو رێَژهیا كچێن نهشو كرى زێده بیت و یا كۆران ل كێمێ بدهت ..
7- تهكنهلوژیا : مژوول بون و هیبوونا هندهك گهنجان لسهر ئهڤان ئالاڤێن تهكنهلوژى؛ ئهنتهرنێتێ و موبایلێ ومالپهرێن جڤاكى … كارتێكرنهك نیگهتێف ل هندهك گهنجان كریه كو هزرێ ل گرێبهستا ههڤژینییێ نهكهن !
بههر حال دڤیا حكومهتێ بهرنامهیێن تایبهت ههبن بۆ هاریكارى وپشتهڤانیا گهنجان ژبو پێكئینانا خێزانێ , ژبهركو جڤاكێ ساخلهم ئهوه یێ لسهر بنسترا خێزانا ساخلهم دهێته ئاڤا كرن و بهروڤاژ جڤاك توشى گهلهك نهكبهتى و نههامهتیا دبیت …!
