ژ سهربخوهیا ئابوورى بهر ب سهربخوهیا سیاسى
خۆیایه پشتى سهرهلدانا سالا 1991 و ئهنجامدانا ههلبژارتنان ل سالا 1992 و دانانا پهرلهمانى و دروستبوونا ئێكهم كابینا حوكمهتا ههرێما كوردستانێ و ههر ل وى دهمى بهرێ بنیاتى بۆ درستبوونا كیانهكێ كوردى هاته دانان كو ل پاشهرۆژێ كار ل سهر بهێتهكرن و حوكمهتا ههرێمێ شیا چهندین ئامارا و رێژا ل بهر دهستێ خوه كۆمبكهت ل سهر سامانێن سروشتى و رێ و رێژا ئاڤێ و رێژهكا زۆرا عهرێ كشتوكالى و ههر ئهڤه بوو وهكرى كو وهلاتێن دهوروبهر بهردهوام پیلانان بگێرن و نه هێلا ههرێم ئارامیێ بخوهڤه ببینیت، داكو كار ل سهر ڤێ چهندێ نهكهت، چونكى ههرێما كوردستانێ یا دانپێدانكرى نهبوو، لهورا پهیوهندیێن زۆربهیى وهلاتان ب رێیا رێكخراوێن خیرخوازى بوو و ب رێیا كهنالین ئهمنى و سهربازى و ئهڤ بارودۆخه هۆسا ما ههتا روخیانا رێژیما بهعس ل سالا 2003.
ل مهها چار ل سالا 2003 رێژێما بهعس ل سهر دهستههلاتا عیراقێ هاته لادان و عیراق ژ دكتاتۆریهتهكا مهزن هاته ئازادكرن و كورد ب هێز چوونه بهغدا و كار بۆ بنیاتدانا دهولهتهكا نوو كر كو سیستهمێ وێ فیدرالى بیت و شیان زۆرهك ژ داخوازى و دیتنێن خوه د دستوورێ عیراقێ دا بچهسپینن ئهوێ ل سالا 2005 هاتیهدانان و پهسهندكرن و ههر ئێكسهر حوكمهتا ههرێمێ و دهستههلاتا كوردستانێ كار ل سهر دابینكرنا ژێرخانهكا ئابوورى یا ب هێز كر و ئهو ئامار و ژمارێن ل بهر دهست ههین خستنه د گۆنگرێن ئابوورى یێن جیهانێ دا و شیان رهزامهندیا چهندین كۆمپانیان وهربگرن كو وهبهرهێنانێ ل ههرێمێ بكهن. پهرلهمانێ كوردستانێ ل سالا 2006 یاسا ژماره (4) یاوهبهرهێنانێ و ل سالا 2007 یاسا ژماره 22 یا نهفت و گازا ههرێمى پهسهندكرن و ههر زوو حوكمهتا ههرێمێ ئهو یاسا جێبهحێكرن و رێ ل بهرامبهر كۆمپانێین مهزنێن جیهانێ ڤهكر كو وهبهرهێنانێ بكهن و تایبهت د كهرتێ نهفت و گازێ دا. د ههمان دهمدا حوكمهتا عیراقێ ئهڤ پێنگاڤه ب مهترسى زانى ل سهر خوه و ل وى دهمى ههتا ئهڤرۆ بهردهوام كێشه و گرفت بۆ حوكمهتا ههرێمێ چێكرینه، لێ ئهڤ چهنده نه بوو رێگر كو كۆمپانى نههێن و د ڤى كهرتێ گرنگ دا كارنهكهن و حوكمهت شیایه ههتا ئهڤرۆ 55 گرێبهستان ل گهل 28 كۆمپانیێن جودا جودا ئیمزا بكهت و رۆژ بۆ رۆژێ پێشبینیت كهرتێ نهفت و گازێ ل ههرێمێ بهر ب زێدهبوونێ ڤه نه و هندهك پێشبینى خۆیا دكهن كو یهدهكێ ههرێمێ ژ (60 تا 100) ملیار بهرمیلن گازێنه و یهدهكێ غازا ههرێمى 3% ژ یهدهكێ جیهانێ پێك دئینیت.
حوكمهتا عیراقێ ل دژایتكرنا خوه بۆ سیاسهتا ههرێمێ یا نهفت و گازێ نه راوستیا و ل دهسپێكا سالا 2014 حوكمهتا عیراقێ ب فهرمانا مالیكى بودجه و مووچێن ههرێمێ برین و وهك فشارهك ل سهر حوكمهتا ههرێمێ بكارئینا كو نهچاركهت خوه رادهستى بهغدا بكهت، بهلێ بهروڤاژى پیشبینێن بهغدا حوكمهتا ههرێمێ پشتبهستن ب وێ ژێرخانا هاتیهدانان و بۆریا گازێ ئهوا هاتیه راكێشان بۆ بهندهرێ جیهان ل توركیا سهربخوهیا ئابوورى راگههاند و بهرامبهر ههمى گرفت و قهیرانان راوستیا و شیا سهركهفتنێن مهزن بۆ گهلێ كورد بدهست بێخیت و ببیته ژمارهكا ههرا مهزن و ب هێز د نهخشێ وزهیا جیهانی دا. ههر ئهڤ سیاسهته بوویه كو سهركردایهتیا كوردى ل ههرێما كوردستانێ پشتبهستنهكا مهزن ل سهر كرى و بریارا ئهنجامدانا ریفراندۆمێ ل ههرێمێ دهركرى كو بریاره ل (25ـ9ـ2017) بێته ئهنجامدان و پێنگاڤێن مهزن بهر ب سهربهخوهیا سیاسى بهاڤێژن و وهلاتێن زلهێزێن جیهانێ نهچاربكهن بۆ پاراستنا بهرژهوهندیێن خوه ب ههمى رهنگان پشتهڤانیا كوردان بكهن.
لهورا دبیژین بریارا سهربهخوهیا ئابوورى ڤهكرنا دهرگههێن گرتى بۆ بهرامبهر سهربهخوهیا سیاسى و فهره بزانین كو نوكه ئهركێ ههره مهزن و دیرۆكى بۆ ههڤوهلاتیێن كوردستانێ ڤهدگهریت كو ب ههمى رهنگان كار بكهن بۆ سهرئێخستنا پرۆسا ریفراندۆمێ و راگههاندنا سهربخوهیێ و قورتالكرنا دۆزا كوردى ژ قهیدا وهلاتێن داگیركهر.
و/ ئهڤرۆ
