NO IORG
نووترين نووچه
Authors Posts by فازل ميرانى

فازل ميرانى

فازل ميرانى
25 POSTS 0 COMMENTS

8

فــازل میرانــی

ل دەستپێكێ‌ ب پیرۆزباهیا هەشتێ‌ سالیا حیزبا مە ل هەر ئەندامەك و دۆستەكێ حزبا مە دكەم.
ب ڕێز و نەوازش ڤە گیانێ‌ شەهیدێن مە و گیانێ‌ بارزانی بابێ نەتەوا كورد و ئیدریسێ جانەمەرگ برایێ هەر خەباتگێڕەكی ل بیر دئینم، هەروەسا ئەنییا هەر كەسەكی ماچی دكەم یێ‌ كو ڕێیا ڕزگاركرنا كوردستانێ‌ و پاراستن و بەرزكرنا گەلێ‌ وێ‌ هەلبژارتی.
پەیڤ نكارن دەرهەقێ‌ رێبازا حزبا مە دەربكەڤن و باس لێ‌ بكەن، ئەڤجا چاوا بكارن دەربڕینێ‌ ژ قەبارەیێ‌ قوربانیێن وی و ئەو كار و دەستكەفتیێن مەزن كو بۆ مللەتی بدەستڤە ئیناین؟
مێژوو دێ‌ ل ناڤا هەموو پارچەیێن كوردستانێ‌ تشتەكی بینیت و هەر وەسا ژی ل وەلاتین پەنابەریێ‌ و یێن جهنشیبوونێ‌، و هەموو وان دەڤەرێن دەربەدەریی یێن كو مللەتێ‌ مە تێدا ژیایین، ژ ئەگەرێ‌ هندێ‌ كو بۆ خۆ ل پەناگەهەكێ‌ ڕزگاربوونێ‌ هەلبژێرن، دێ‌ جه و ئاستێ‌ پێشەنگیا یا شەرەفمەندانە بینیت، ژ راكرن ستەمێ‌ ل سەر گەلێ‌ مە ب خەتیرێن ڕۆناهیێ كو بەر ب چیایان بلندبوویی و بەر ب ڕۆهنكرنا دەشتان ڤە شۆڕبووی.
حزبا هەوە، خویشك و برایێن من، كچ و كوڕێن من، ئەڤ ڕێكخستنە یاكو ب هەبوونا هەوە، ب ئەقلێ‌ هەوە و هەلبژارتنا هەوە و خۆڕاگری و ئیرادەیا و بەردەوامبوونا هەوە ب قوربانیدان و تێكۆشەرێن گەلێ‌ مە ب خەباتێ‌ ل سەر خۆ، بەخشینا هەوە ب رەنجا خۆ و ب خوینا خۆ پێخەمەت وێ‌، ئاڵایێن خۆی بەرزكری.
مستەفا بارزانی و پارتیا مە ناڤەندا بڕیاردانا نەتەوەیی و نیشتمانپەروەرانە بووینە و هەر ئەو رێباز ژی هەر دێ‌ مینیت ژی، هەر وەسا ڕێگر بووینە ل بەرانبەر ڕوودانێن داخبار و د بەردەوامن ژی ئەگەر ڕووبدەت.
خۆ ل بەرییا كۆنگرەیێ ئێكێ ژی ژ پێش هەشتێ سالان ژی.. گیانێ‌ دامەزراندنا حیزبا مە وەك قەوارەیەكێ ڕێكخستی خۆی دەردئێخست كو هەڤتەریب بیت ل گەل رێرەوێ‌ ڕوودانێن سیاسی ب ئاستی دەولەتەكێ‌ و ب ئاستی بزاڤێن ڕزگاریخواز یێن جیهانی. هزر و تێكۆشانا مستەفا بارزانی ئەو هێزا سەرەتاییانە بوون كو سەرنجا وان دەستهەلاتداران بكێشیت كو جڤاك و خاكێ مە كۆنترۆل دكر ژ ئەوان شاشیێن ل دەهەرقی مە كرین و بۆ ئەوا كو دێ‌ تووش بیتێ‌ چەندی كوراهیێ‌ بهەلبژێرن.
ئەگەر مە نەخشە و بەلگەنامەیێن وێنەدار و فیلمێن دیكیۆمێنتاری یێن كوردستانێ‌ بۆ لێكۆلینێ‌ بەرهەڤكرن د ناڤبەرا دو ڕۆژان ژ و دو سالان كو هەشتێ‌ سال د ناڤبەرێ‌ دا بن، ئێدی جوداهیەكا مەزن دێ‌ د دەستكەفتان دا دیار بیت، كو دێ‌ ب رەنگێ‌ ئاڵایێ كوردستانێ‌ و حزبا مە بیت، ب رەنگێ‌ وێ‌ خوینا ژ مێژە هاتیە رێتن.
ئەگەر ئێمە دویڤداچوونا پێشكەفتنا جڤاكا خۆ بكەین كو شارستانیتر و ئارامتر و لێبۆردەتر بوویە، ب ڕۆهنی هاندانا بارزانی و حزبا خۆ د پەروەردەكرنا ئەڤێ‌ پێشكەوفتنێ‌ دا دێ‌ بینین.
ئەگەر سەرەخۆشیا خۆ ئاراستەی كەسوكارێن قوربانییان بكەین، وەختی تێرا مە نەدكر، و نە دشیایین ب تەمامی ناڤچیێن جوگرافی بگرینە بەر.
ئەگەر ئەم هەر قوربانییەكا كو ل پێناڤی ئازادیێ‌ ژ لایێ‌ گەلێ‌ خۆ و حزبا خۆڤە بەڵگەدار بكەین، دا هینگی خەلك ب مەزناهیا وان سەرسوڕمان مینن. ئەگەر ئەردێ‌ مە شیابا باسێ‌ هەر خەباتكارەكێ‌ گەلێ‌ مە و حزبا مە بكەت، كو پیێ خۆ دانابیت، یان خەندەقەك كۆلا بیت، یان پەنا بۆ شكەفتەكێ‌ بر بیت، یان شەهیدببیت، یان بریندار ببیت، دا ئەو زەحمەت دیار بیت كو دەشت و چیا تێكڤەداینە.
هەر جۆتیارەك و شڤانەك، هەر مامۆستا و دختۆرەك، هەر ژنەك كو نان و شیر ب پێشمەرگێن مە بەخشی بیت، هەر دیلەك د بندیخانەیێ‌ دا و هەر كەسێك كو ل پێناڤی میللەتێ‌ مە ل سێدارێ‌ دا بیت، هەر زارۆیەك كو ل ناڤ ئاوارەیێ و بۆردۆمانێ‌ و هەلمەتا ئەنفالان دا ژناڤچوو بیت- هەموویان هەناسەیەكا بارزانی ل ناڤ هناڤێن خۆ دا هەلگرتنە و بۆ كوردستانێ ژی گەنجینەكا قوربانیدانێ هەلگرتینە.
ئەڤ هەموو قوربانیدانانە، ل گەل قەبارێ‌ دەردەسەریان، ئەو ژ ئەقلێ حاكمەكی هاتیە كو ناهێتە دیتن كو دادپەروەری ب هەژی بیت ل گەل بهێتە جێبەجێكرن.
هەر دیسا سەرەڕای ئەو هەمیا كو ب سەرێ‌ مە هاتی، ئەم ب هێزتر و خۆڕاگرتر بووین و هەروەسا ژی دێ‌ مینینەڤە و زێدەتر، ئیرادەیا مە بۆ بەردەوامبوونێ‌ ل سەر رێبازێ‌ دێ‌ مینیت. هوون كۆڕێن مستەفا بارزانینە، كو ل هەر پارچەكێ‌ خەتیرەك هەلگرتی ڕۆهن كو هەتا ئەڤڕۆ ژی دبرسقیت. حزبا مە زەمینە بۆ هەوە خۆشكریە، بەرسڤا دوژمنی دایە كو وەل میراتگرین دوژمنی كریە حسابەكێ‌ بكەن ژ پێش هندێ‌ وێرەكیێ بدەنە خۆ هێرشكەنە سەر مە. هوون ژی كۆرێن شۆڕشێن ئیلۆن و گوڵانێ‌، كۆڕێن سەرهلدانێ‌ و خۆراگریان، برایێن دڵسۆن بۆ هەر كەسێ تووشی ئاگرێ‌ دوژمنان بووی و شێوازێن تۆقاندنێ‌ و برسیكرنێ‌ و دوورخستنێ‌ بووین.
هوون ئاڤاكەرێن ئەڤی سەردەمینە، هوونن شانازیێ ببەن كو حزبا هەوە ستەمكاری ناچاركرینە ئەو دەستوورێن كەڤن دەربێخیت كو هەبوونا مە و مافێن مە دسەلمینیت. هوون میراتگرێن ڕێككەفتنا ئادارێنە و بەیاننامەیێن پێشیا وێ‌ ژی كو دان ب مافێن مە دداینە. ب سەبر و خۆڕاگریا هەوە هەموو باهۆز تێپەڕینە و چ و ژ وان نەشیاینە ئیرادەیا مە ژ ڕەهان بیننە دەر.
حزبا هەوە بوویە هێزەك كو هەڤكێشەیا راست دورست دكەت نەكو تەنها ژمارەیەكە تێدا، كو نەزانەك یان كەسەك ب ئەنقەسد ژێ ببەت، یان كێم بكەت.
ڕەه و ڕویشالێن وی یێن ڕێكخستنێ‌ د ناڤ ئەردی دان دچاندینە و چقێن وی ژی ل بەر ئەسمانینە. كوردستان، ب هەوە و ب و هەموو مرۆڤێن چاك، بەردەوامە ل سەر ڕێیا ئاڤاكرنا مرۆڤایەتێی و خاكێ‌ خۆ، دڵسۆز بۆ ئەركێ‌ خۆ، چرایێ بەخشندەیێ و درەوشاوەیێ و چاكیێ‌ ل هەرجهەكی بیت.
هوون نونەرایەتیا ئێك ژ مەزنترین كەسایەتیێن مرۆڤایەتیێ دكەن؛ هوون نوونەرایەتیا مستەفا بارزانی دكەن، ئەو مرۆڤێ‌ بۆ میللەتێ‌ خۆ و گەلێ‌ خۆ ژیایی و وەغەركری.
پیرۆزە ل هەموو ڕێكخستنێن پارتیا مە و پێشمەرگێ‌ مە و سەرجەم ئۆرگانێن وێ‌ دكەین.
هەموو سۆز و شانازی بۆ هەڤالێن حیزبا – و ئەو ژی گەلەكن – و بۆ هەموو لایەنگر و هەڤسۆزێن ل گەل نەتەوا مە.
پیرۆز بیت ئەو تێكۆشانێن كو ژ پێش هەشتێ‌ سالان دەستی پێ كرین و ئەو كادر بەرهەمئیناین كو ژ ڕوویێ سیاسی، سەربازی، ڕێكخراوەیی، میدیا، قانوونی، كارگێڕی، ئەولەهی، هۆشیاری، هونەری و پەیوەندییان ڤە دەرئێخستین.
پیرۆزە ئەم جەژنە یاكو هەژی ئاهەنگ و بیرئیانینێ‌ یە. نویكرنا ئەو كارێ‌ ب ڕاستی و ب زیرەكانە دكەین بۆ هندێ‌ ئاڵایێن مە بەسەركردایەتیا سەرۆكێ‌ مە مەسعوود بارزانی، ل كوردستانا خۆشتڤی، كوردستانا ئازادیێ و دیموكراسی و پێكڤەژیانا ئاشتیانە، ب شانازی ڤە بەردەوام بلند ببن.

وەرگێران: شێرزاد نایف

 

2

فــازل میرانــی

ناڤونیشانێن ڤێ نڤیسینێ ژ راستیێ جوانتر و رێكوپێكتر دیار دكەن. ئەگەر مە ئەڤ ناڤونیشانە هەلبژارتبا و ناڤەرۆك ب زمانێ جاددەیێ و خەلكی نڤیسیبا، دا یا درستتر بیت، لێ ئەو زمانەكە ئەم تێدگەهین و پێ نائاخڤین؛ ئەڤە ژی ژبۆ پاراستنا هەستێن خەلكی و ب وێ هیڤیێ كو ب قەناعەت یان ب نەچاری رێ بهێتە دان بۆ نەوەیەكێ ژیر و هزر-بەرفرەهـ، كو تێبگەهیت كا چەوا دەسپێكێن خەلەت ئەم گەهاندینە ئەنجامێن بێ ئومێدكەر.
ژ ئەركێن وی سیاسیێ كو بڕیارێن درست ددەت و دگەهینیتە قۆناغا پێگەهشتنێ، ئەوە كو هەر دەم د ناڤ خەلكی و د كێشەیێن مال و كار و جاددەیێ دا بیت. ئەو خەلكە، یێن مەنە، لێ یێن تێر ئازار و بن بارێ گران یێ پاشمایێن سیاسەتێن بەرێ و نوكە؛ ژ ترس و شەڕێن مالوێرانكەر، دویڤچوونێن ئەمنی یێن دڕندانە، تێكچوونا بژێویێ، قەیرانێن جڤاكی، نەزانی و نەهامەتیێن ژیانا رۆژانە.
ئەگەر رژێما بەرێ ب سەر كەفتبیت، ب سێ تشتان ب سەر كەفت كو هەر سێ ژی بخوە خوسارەتی بوون: د كودەتایان دا ب سەر كەفت و ژینگەكا وەسا پیس ئافراند كو ل دەف خەلكی چ قەبوولكرن بۆ نەبوو. د راكێشانا وەلاتی بۆ شەڕێن كو شیانێن وەلات پەكخستن و رێڕەوێ مرۆڤی یێ ئارام ژ ناڤ بر، ب سەر كەفت. هەروەسا ب چاندنا هزرێن خوە ب سەر كەفت كو بوونە باوەریا گەلەك كەسان، و ئەڤ چەندە ب روونی دیارە، نە تەنێ د كارێ پشكەك ژ خودان بڕیارێن ئەڤرۆ دا، بەلكو د ناڤ جڤاكی دا ژی ب گشتی.
ب مخابنی ڤە، پارچەبوون و جوداهی تەنانەت د ناڤبەرا هەمان پێكهاتە دا ژی رەگ و ریشالێن خوە هاڤێتن، ئەگەر ب راستی ئەو پێكهاتە نوونەراتیا وێ ناسنامەیێ بكەت یا كو بانگەشەیێ بۆ دكەت؛ حاشا ژ عیراقیێن رەسەن كو ئەڤە كار و كریارێن پێكهاتەیێن وان بن.
پێدڤی یە بێژین كو سەروەری دەمێ دبیتە بڕیار، نە ب دەستخستنا وێ و نە پاراستنا وێ كارەكێ ب سناهی یە؛ چونكی پێدڤی ب هشیاری و كارەكێ جدی هەیە بۆ بجهئینانێ. تەنێ زانینا كا چەوا د سالا ٢٠٠٣ێ دا ژ دایك بوو، بەسە بۆ هندێ كو بزانین ئەرێ ئەڤە سەروەریەكا دیاریكری (بەخشی) بوو یان ب دەستێن ناڤخۆیی هاتبوو ئاڤاكرن. بۆ بەرسڤێ فەرە ل بەلگەنامەیێن نێزیك بنێرین، چونكی رژێما بەرێ ب هەمی شەڕ و قوربانیێن دژی هاتینە دان، نەدشیا ب وی رەنگی ژ ناڤ بچیت یێ كو ب دەستێ هەڤپەیمانیا نێڤدەولەتی ب سەركێشیا ئەمریكا و پارتا وێ یا كۆماری و كەسایەتیێن دیار د ناڤ پارت و ئیدارەیێ دا هاتە كرن؛ ئەو ب سادەیی ژ هەمیان ب هێزتر و بلەزتر بوون د بجهئینانا هندێ دا یا كو د گەل پلانێن وان دگونجیا.
هەر كو گوهۆڕین د سالا ٢٠٠٣ێ دا چێبوو، ئێدی جهێ گومانێ نەما كو ئەو هێزا دەستهەلاتێ ژ رژێمەكێ بۆ ئێكە دی ڤەدگوهێزیت، كارتێكرنا خوە ژی دچەسپینیت. ئەو تەنێ ل دویڤ وێ چەندێ ناگەریت یا كو ژ چەك و خوین و پارەی مەزاختی، بەلكو ژبۆ ناوبانگ و بەرپرسایەتیا خوە د دروستكرنا روودانان دا ژی كار دكەت.
رەنگە هندەك خەلك وەسا تێبگەهن كو كارتێكرن هەر دەم ب واتایا فەرماندانێ و «ئیملا‌و»ێ دهێت، ئەڤە چ جاران حوكمەكێ درست نینە؛ چونكی بەرژەوەندیێن نێڤدەولەتی جاران پێدڤی ب هندێ دكەن كو چاڤێ خوە ل كارێن خەلەت یێن وی لایەنی بپۆشن یێ كو ب هەڤپەیمان دهێتە نیاسین، یان ژبۆ تێگەهشتن ل ئاستێ هشیاریا وی، یان ژی بۆ ئاشكراكرنا هندەك ئاراستەیێن كو بەری هنگێ ڤەشارتی بوون.
بەری ڤان هەمیان، پرۆسەیا گوهۆڕینێ ل ئیراقێ حساباتێن وێ هەبوون كو مفای دگەهیننە ئاراستەیێن دیار بۆ ئێكلاكرنا كێشە و ململانێیێن ل دویڤ ئێك ل رۆژهەلاتا ناڤین. ب واتایەكا دی، ئەوا ل ئیراقێ روودای، رێكخستنەكا نێڤدەولەتی بوو د ناڤ كەمەرەكێ دا كو دهاتە چاڤەرێكرن ئارام بیت پشتی كو هزر و ئاراستەیێن وێ هاتینە راوستاندن و بێ لایەنكرن.
مەرج نینە ئەو وەڵاتێن دكەڤنە بەر هێرشا سەربازی ببنە پاشكۆ، تەنانەت ئەگەر ئەم ل كارتێكرنا نێڤدەولەتی د گوهۆڕینێن مەزن دا ژی بنێرین. پاشكۆبوون لێرە د ناڤبەرا «بڕیارێ» و «نەچاریێ» دایە. لێ یا دویر ژ راستیێ ئەوە كو خودان بڕیار بانگەشەیا سەربەخۆیا بڕیارێ بكەت، لێ د راستی دا یێ بێ شیان بیت یان نەڤێت.
ژ وەرچەرخانێن تێگەهشتی د رێڕەوێ سیاسی یێ ئیراقێ یێ پشتی سالا ٢٠٠٣ێ دا، هاتنا هێزێن ئۆپۆزسیۆن بوو بۆ سەر كورسیكا دەستهەلاتێ. لێ ئەو كارێ هاتە كرن، كو ئەگەرێن خوە یێن كەسی و بابەتی هەبوون، بەر ب هندێ چوو كو ئێدی چ تشت مە سەرسۆمان نە كەت، دەمێ تشت گەهشتینە دووبارەبوونا قەیرانێن كو ئەگەرێن وان نە یێن سەردەمن. بەرپرسایەتیان كێماسیا تێگەهشتنێ دیار كر دەمێ رۆلێ وان ژ ئۆپۆزسیۆنێ بۆ دەستهەلاتێ گوهۆڕی، ب زەحمەتە بهێتە جوداكرن كا ئەڤە ب ئەنقەست بوو یان ژ نەزانیێ. لێرەدا تشت تێكچوون و هەست و پاشمایێن كەسی تێكەلی رێڕەوێ پێدڤی بوون، ئەڤجا جەمسەرگیری و شكاندنا ئێكودو و سەنگەربەندیێن جودا و نەجێگیری، بوونە شوك بۆ هەڤپشك و گەلێن جودا.
ژ وان تشتێن كو زەرەر گەهاندیە مێژوو و ناوبانگێ ئۆپۆزسیۆنێ، ئەو كریار بوون یێن كو خەلك نەچار كری هەڤبەریێ د ناڤبەرا دوو سەردەمان دا بكەن، و ئەڤە چ جاران بۆ وان كەسان نەدبۆری یێن كو بانگەشەیا پرۆژەیێ ئیراقەكا باشتر دكر. هەروەسا پشكەكا مەزن ژ رەفتاران وای لێ كر كو كەسێن سەربەخۆ بێنە پشتگوێخستن، ئەڤێ ژی وێنەیەك دروست كر كو بڕیارا سیاسی بڕیارا تۆلا ڤەكرنێ یە. پاشان هەر پێكهاتەیەك ب تنێ هەول دا دەستهەلاتا خوە مەزن كەت، و یا ژ هەمیێ مەترسیدارتر یاری كرنا ب كەرەستەیێن دیموكراسیێ بوو بۆ ئەنجامدانا هندەك كارێن نەدیموكراسی، وەك گەریان ل دویڤ كون و كەلێنان بۆ یاساییكردنا كارێن خەلەت.
سەرگەردانی د ناڤبەرا دەستووری و لۆژیكێ جۆشدانا خەلكی ب درووشمێن زۆرینە و كێمینە، و باركرنا كەسێن بێگونەهـ ب زۆلما كەسەك یان كۆمەلەكا مەزهەبی یان رەگەزی، ئەڤە هەمی وەلاتی بەر ب قەیرانێن بێ چارەسەر دبەن.
گەلەكا سروشتی یە كو د ڤی باری دا سەروەری ببیتە سەروەریەكا دی (سەروەریا جهگر)، كو لایەنەك ژ دەرڤەی سنووران بڕیارێ بدەت. هەروەسا سروشتی یە كو تێگەهشتن یا شاش بیت دەمێ هەرەم ل دەرڤەی یاسایێن درست دهێتە ئاڤاكرن، لەوما هێز كەفتنە لەرزینێ و نەجێگیر بوون، و ئەڤ چەندە رۆژانە د ژیانا وەلاتیان دا رەنگڤەدەت. ئەو ژ قەیرانەكێ دكەڤنە د ئێكە دی دا، و هەڤبەریێ د ناڤبەرا راستی و ئەو پروپاگەندا بۆ وان دهێتە كرن دكەن، هەروەسا لێكدانێن سیاسی یێن دەرەكی بۆ كاروبارێن وان یێن ناڤخۆیی، هندێ چێدكەت كو باوەریێ ب یێن دەرەكی بینن و چ باوەری ب یێن ناڤخۆیی نەمینیت.
گوهۆڕینا چەمكێ «هەڤپشكیێ» بۆ «پشكپشكێنێ» (موحاسەسا)، دەستهەلات ژ هەمی هزر و پەیوەندیێن مرۆڤی ڤالا كر؛ نە هزرا حوكمرانیا درست ما و نە ئەو پەیوەندیا مفای یا كو پێدڤی بوو د بەرژەوەندیا وەلاتی دا با.
ئەو وەلاتیێ كو د دەستووری دا پێگەهەكێ بلند هەی، لێ د راستی دا یێ بێ خۆدانە. ئەو وەلاتیێ كو خەما وی بوویە دیتنا كارەكی دا كو مفای بگەهینیتە خەلكی و مووچەیەكێ وسا وەربگریت كو ژیانەكا ب شكۆ بۆ دابین بكەت. ئەو وەلاتیێ كو ژ لایێ لایەنەكێ نەدیار ڤە ناهێتە تێرۆركرن، یان مالا وی ب مووشەك و فرۆكان ناهێتە وێرانكرن بێی كو تاوانبار بهێتە ناسین. ئەو وەلاتیێ جۆتیارێ بێ ئاڤ و بێ بازار بۆ فرۆتنا بەرهەمێ خوە. ئەو وەلاتیێ دنالیت ژبەر كێمبوونا بهایێ دراڤی، و ئەوێ ژبەر هەژاریا نووی دمریت و نە دشێت جهەكێ ئاكنجیبوونێ و مەزاختیێن ژیانێ دابین كەت.
ما تو نابینی كو سەروەریا بڕیارێ ئێك ژ بنەمایێن وێ ئەوە كو وەلاتی هەست بكەت یێ سەر ب دەولەتەكێ ڤەیە كو خەما وی دخۆت؟
دوبارەكرنا خەلەتیان یاریكرنە ب چەمكێ سەروەریێ و بوویە ئەگەرێ نەمانا وێ، و وەرچەرخانەك تێدا دروستكر كو هێزێن دەرەكی ببنە خۆدان بڕیار یان پشكەكا مەزن د بڕیارێ دا هەبیت دا كو رێڕەوی دیار بكەن.
ئەڤە یا نوكە رووددەت، و ئەڤە دەسپێكا قووناغەكا نوویە كو یا ب سانەهی و ئارام نابیت ژبەر پێداگربوونا ل سەر دژایەتیكرنا راستیێ.

6

فـازل میرانـی *

128 سال ژ بەرییا ئەڤرۆ، میرزادەیەكێ كورد (مقداد میدحەت بەدرخان) خەما نەتەوەیا خۆ هەلگرتبوو، كو ل وەلاتێ غەریبیێ (مسر)ێ‌ دا، پڕۆژەیێ‌ سەرخۆبوونا نەتەوەیا خۆ ب دەرئێخستنا ڕۆژنامەیا (كوردستان) ل ٢٢ی نیسانا ١٨٩٨ ڕاگەهاند بوو. هەر ژ وی دەمی و هەتا نها، هەردەم ڕۆژنامەنڤیسێن كورد د سەنگەرێ داكۆكیكرنێ‌ ل هەبوون و مانەڤەیا كوردان، كار ژ بۆ گەهشتن ب خواستێن ڕەوای یێن نەتەوەیا مە كرن، گەشەپێدانا زمان و كولتوورێ كوردی و زێدەتر ئاگەهداركرنە و هوشیاركرنا نفشان دا، كار كرینە و دبەردەوامن.
جهێ‌ خۆشحالیێ یە، ئەڤڕۆ میدیا و ڕۆژنامەگەریا كوردستانێ‌ بوویە ئێك ژ فاكتەرێن هەرە كاڕا و كاریگەریێن بەرگریكرن ژ دۆزا نەتەوەیا مە و كاركرن ل سەر ئاستەكێ بەرزێ پیشەیی، ب بزاڤا بەرز ڕاگرتنا پەیاما برایەتیێ‌، یەكسانیێ‌ و مافان، ئەڤانە هەموو ژی بەشەكن ژ بهایێن مرۆڤایەتیێ‌ و جڤاكا نێڤدەولەتی پشتگیریێ‌ دكەت. پێدڤیە ئەڤێ‌ چەندێ‌ ژی بێژین كو ل ناڤا میدیا و ڕۆژنامەگەریا كوردی دا، كەنالێن وەسا ژی هەنە كو كاركرنا وان ژ ڕوویێ‌ پیشەیی و بەرپرسیاریەتیا نەتەوەیی و نیشتمانی ڤە، ل ئاستێ‌ خواستێن خەلكی و ئیتێكێن ڕۆژنامەڤانی دا نینە، چونكو ڕووبەرێ كاركرنا خۆ ل سەرزەمینەیا نەتەوە و نیشتمانی ڤە بەر ب مەیدانەكا بەرتەنگتر ڤە برینە و گۆتارا خۆ یا گرێدای گرۆپ و دەستەیێن بچووكتر ژ نەتەوە و خوارترێ‌ ژ شكۆیا نیشتمان كریە.
بۆ ئەڤێ‌ بیرەوەریا شكۆدار، پیرۆزباهێن خۆ یێن گەرم ئاراستەی سەرجەم ڕۆژنامەنڤیس و میدیاكارێن كوردستانێ‌ دكەم. ئەم هەڤكار و پشتەڤانێن كار و پەیاما پیرۆزا ئەوانین، بەرپرسیاریا مە و ئەوان و تەڤایا خەلكێ كوردستانێ‌ د كۆكا خۆ دا ئێكە و ڕوی ل بدەستڤەئینانا مافێن مرۆڤی یێن نەتەوەیەكی كار دكەین. ب ڕێز و شكۆ ڤە ڕۆژنامەنڤیسێن كوردستانێ‌ ل هەموو قووناغان دا، هەردەم پشكەك بوون ژ تێكۆشانا نەتەوەیا بۆ بدەستڤەئینانا ئازادی و سەرفرازیێ‌.
بەرز و پیرۆز بێت جەژنا ڕۆژنامەنڤیسێن كوردستانێ‌.
* بەرپرسێ دەستەیا كارگێری یا مەكتەبا سیاسی 22/4/2026

6

فـازل میرانـی

سێ ویستگەهـ د ناڤا بیرەوەرییێن مە دا حوكمی ل مە دكەن: بیردانكەكا مرۆڤاتی یە؛ ئەڤاكو وێنەیێن هەلبژارتنا مرۆڤی هەر ژ هەڤدیتنێ هەتا وەغەركرنی ڤەدگەڕینیت، بیردانكا خەباتێ ب هەمی هووركاتیێن خۆڕاگریێ و تێكۆشانا رێبازێ‌، هەروەسا ژی بیرەوەریا ئاڤاكرنێ ب هەمی بەرفرەهییا رامانا وێ‌ ڤە. ئەڤ هەر سێ‌ بیرەوەریانە د ناڤا تێكۆشەرێن بزاڤا رزگاریخوازیا كوردستانێ‌ و پارتی دیموكراتی كوردستان دا دهەڤپشكن، ڕۆژ نووری شاویس جهەكێ مەزن د ناڤ هەمی بیرەوەریێن وێ‌ دا هەیە.
د رۆژەكا وەكو ئەڤرۆ دا، شاویس ل دووماهیا هەناسەیێن خۆ دا پاش سەخترین سالێن درێژ كو؛ گەلێ مە تێكۆشانەكا شەڕێن دژوار تێدا كرین. هینگی ئەم هەمی د چەپەرەكێ دا بووین كو هێشتا نیشانێن بیر و كار و تێكۆشانا وی تێدا ماینە.
بیردۆزین، هەولدان، دلسۆزی، باوەری ب دۆزێ‌ و هەلگرتنا بەرپرسیاریێ و ئەنجامدانا وان ب سەركەفتیانە ـ ئەو هەمی ل سەر وی دهێنە جێبەجێكرن ـ خۆدێ‌ ژێ‌ رازی ـ.
مە ب هەڤرا گەنجاتیا خۆ د ناڤا قوتابخانەیا بارزانی دا ژێكرا كربوو، و ل سەر رێبازا وی؛ مە شەڤ دگەهاندە رۆژێ‌، هەروەكو ژێكراكرنا نانەكی رەق و فیشەكێن بەرگریكرنێ‌ و رۆناهیێن چرایێن بارەگا و جهێن سەنگەرێن خۆ.
هەر ژ ناڤ چیایێن كوردستانێ‌ هەتا وەلاتێن غەریبیێ‌؛ هەتا بەرۆكێن شەڕێن مەزن، یێن كو پێدڤی ب زەلامێن ب هێز هەبوون، شاویسی هەم ب گۆتن و هەم ژی ب كریار ئەو یێ‌ دیاربوو.
هەڤالەكی دلسۆز بوو، و هەلگرێ میراتێ‌ مالباتا خۆ یاكو بەرییا وی ئەو رێبازا گرتیە بەر ژبۆ هەلبژارتنا رێكێن سەرخۆبوونا مللەتێ‌ خۆ. لەورا كولتوورەك و دیرۆكەك د ناڤبەرا چاند و سیاسەتێ‌ و تێكۆشانا دویر و درێژ تەڤلی هەڤكرن، ب دلەكێ‌ پڕی ئارام و هەبوونەكا هەژی گۆتنێ‌.
هەروەك چاوا كو ئەو ل ژێر دویكێلا شەڕان دابوو، هەر وەسا ژی ئەو كەسەكێ‌ ب دانوستاندكارێ‌ ب شیان بوو وەكو زمان حالەك بوو، هنارتیەكێ‌ ئەمین بوو و ئەو نوونەر بوو یێ‌ ژ پێش سەرۆك مەسعود بارزانی ڤە تێدكۆشی ـ لەورا هەر جار بۆ وێ‌ ئێكێ‌ ئەو باشترین كەس بوو دهاتە هەلبژارتن و میناكەك بوو ناهێتە دوبارەكرن، ئاخفتنكەرەك بوو چو زمانان بەرییا وی رانەدكر و بریارێن وی ژی چو جاران ئەو نەدخاپاند.
ڕۆژ نووری شاویس نموونەیەك بوو ژبۆ تێكۆشەرێن شۆڕشا ئیلۆنێ‌، گولانێ‌، سەرهلدانێ‌ و ئەوێ‌ ئاڤاكرنێ‌ یاكو ژیان بۆ گەلێ كوردستانێ‌ و پێكهاتەیێن وێ‌ ڤەگەڕاندی. مرۆڤەكێ هزر كویر بوو ژبۆ بیردۆزینێ دا، یێ‌ دەستپێشخەر د د كار و چالاكیان دا، دلسۆز بۆ حزبا خۆ بەرییا ئەڤی و یێ‌ دیتر. مرۆڤەك بوو دلێ‌ خۆ ب پاكی پاراستبوو، نە ئاخا شەڕی گێولێ‌ وی تێكددان و نەژی دەنگێن تۆپ و تەیارەیان دترساند.
من ل دەستپێكا گەنجاتیێ‌ دا نیاسی، و ئەوا د ناڤبەرا مە دا هەكە بڤەگەڕیێینە وێنەیێن رابردویێ‌ خۆ، دێ‌ بینین كا چاوا سالێن تێكۆشانەكا بێ وەستیان مە تێپەڕاندیە ل هەر جهەكی و ل هەر تێكۆشانەكێ‌. ڕۆژ نووری شاویس خەباتكارەكە ناڤ و ژیانامەیا وی وی ژناڤناچیت. زەلامەكێ‌ دەولەتێ یە ب بیر و بنەمایێن ئاڤاكرنێ ئەوان رامانان ل گەل خۆ رادكەت یێن هەژی شانازیێ‌، پەرلەمانتارەكێ‌ خۆدان سەربۆر، ئەندامەكێ‌ كاریگەر د ناڤ دانوستاندنان دا.
گەلێ مە و حزبا مە و هەمی تێكۆشەرێن كوردستانێ‌ و ئیراقێ‌، هەر دێ بیریا وێ كەن و دێ رۆژەك هێت و دێ‌ زانن كو تێكۆشەرەكێ كوردی یێ‌ كوردستانی؛ ناڤێ وی ڕۆژ نووری شاویس بوو، ب دلسۆزی ژبۆ ئیراقەكا باشتر و كوردستانەكا گەشتر كار كر و پاش ئەنجامدانا ئەركێ خۆ پێخەمەت مللەتی خۆ، باركر و چوو و ئەوی خاترا خۆ خواست و چوو بەر دلۆڤانیا خۆدێ.

برا و هەڤالێ‌ من ڕۆژ خۆدێ ژ تە رازی ببیت
خۆدێ ژ هەمی دلسۆزەكێ‌ دۆزا خۆ رازی ببیت
و خۆدێ ژ مەلا مستەفا بارزانیێ‌ نەمر و كاك ئیدریس یێن د دلان دا زێندی رازی ببیت.

8

فــازل میرانــی

(هەڤڕكی) د هەبوون و بەردەوامیا خۆ دا، و (ڕێرەو) د ڕاستەرێیا خۆ و چەپ و چیریا خۆ دا و د چارەسەریەكا خۆ یا ڤەبڕی دا؛ چو یا دەمكی بیت یان هەردەم بیت؛ دو بابەتێن گرێدای هەڤن. چو هەڤڕكیێن بێی ڕێرەو نینن، چو سەركەفتن ژی د ناڤ ڕێرەوێ‌ دا نینن كو هەڤڕكیێ‌ بێ چارەسەریێن ڤەبڕی بۆ لایەنی مافپەروەر بەردەوام بكەن. چەندی هەڤڕكی مایە ڕێرەوا هەڤڕكیێ‌ دمینیت؛ یان راستە نەچیت یانژی رابوەستیت، لێ‌ بەرزە نابیت.
رەنگە ژی مەیلا وێ‌ بەر ب درەویێ‌ ڤە بچیت و ل قۆناغەكا سەركەفتنێ‌ بەرقەرار ببیت، بەلێ‌ بدوماهی ناهێت، چەندی لایەنێ‌ راستەرێ‌ یێ‌ بەرهەڤ بیت كو مافێن خۆ داخواز بكەت.
ڕەه و ڕویشەیالێن وێ‌ هەڤڕكییا كو ئەم تێدا ژیایین، دكوورن و فرەلایەنن و دچڕن و هۆكارێن پشكداربوونێ هێشتا ماینە. هەر دوهی بوو، ئەم تووشی هەوێن بۆردۆمانكرنێ‌ بووینە و ل دویڤدا هەولێن هاندانا وان تشتان كو هەڕەشێ‌ ل ئاشتیا جڤاكی دكەن.
پێدڤیە جوداهیێ د ناڤبەرا نەیارەكێ‌ نەزان بكەین كو ل سەر بنەمایێ‌ بۆچوونا لایەنگرێن ئەوانێن دیتر شەڕی ل گەل مە دكەت، ل گەل نەیارەكی كو ئاگەهداری كارێ‌ وان بیت بۆ كو دوژمنایەتیێ‌ ل گەل مە دروست بكەن. ئەم د هەردو جۆران دگەهین و دەزانین چاوا مامەلێ‌ ل گەل بكەین. ژبلی ئەوێ‌ چەندێ‌ ژی هەڤڕكی دكاریت گرۆپەكی دروست بكەت كو ب خۆنمایشكرن ژ تشتەكی و پاشی ئاشكراكرنا وێ‌ ئێكێ‌ كو ئەڤە ل گەل لایەنێ بەرانبەر دا د ناكۆك نینن، كو بهاڤێژن.
هندەك تەلەهێن جڤاكی هەنە كو بەراوردیا ئەوێن ب ئاشكرا دوژمنایەتیا خۆ ڕادگەهینن ل گەل ئەوێن ڤەدشێرن دكەن بژاردەیەكێ سەركەفتی نینە.
ئەڤ هەموو پرسگرێكە پرسگرێكا مافانە. گرۆپەك بۆ خۆ مافان دبینیت كو بۆ مە دان پێ نادەت و ڕەت دكەت؛ ئەوان ئەركان جێبەجێ بكەت كو ب جوداكەر بۆ مە دزانیت.
گرۆپەكێ ستەمكار، مە ب یاخیبۆی و تێكدەر دادنیت. دخواست مە ملكەچی پڕۆژەیێ‌ خۆ یێ‌ سیاسی و یێ‌ جێبەجێكار بكەت كو ئەنجامێن وی بۆ ئیراقێ‌ و گەلێ وێ‌ و سەرچاوەیێن وێ‌ د كارەساتبار بوون. كارڤەدانا ڤان كارەساتان یا بەردەوامە د هەژاندنا سەرنسەری جڤاكێ‌ و دەولەتێ‌ دا.
ئەم بێی ئامانج شەڕی ناكەین، ئەم بەرسڤا ئەوان كەسان نادەین كو ژ بۆ حەژێكرنا وان بۆ هەڤركیێ‌ داكۆكیێ‌ ل ململانێ دكەن و بەردەوام دكەن. ئەم بۆ دیالۆگێ‌، بۆ تێگەهشتنێ‌ و تێگەهاندنێ‌ بۆ پێنگاڤێن ژیرانە بێ هندێ‌ كو زیانگەهاندن ل بەرژەوەندیێن لایەنەكی ل سەر حسابا بەرژەوەندێن خۆ، كو هەموو پشكەكن ژ ئیراقێ‌، تێكبدەین. ڕەنگە ڕۆهنیا ئارمانجێن مە هۆكارەك بیت بۆ سنوورداربوونا دیتنا ئەوێن دیتر. پێشكەفتنا مە سەرەڕای ئەوان ئاستەنگێن كو ب ئەنقەست د ڕێیا مە دا هاتینە دانان، ڕەنگە بۆ ئەوان كەسان تشتەكێ‌ شەرمەزاركەر بیت كو پەیڤینا وان ژ كریارێن وان زێدەترە.مە گەلەك بیر ل قەبارەیێ‌ هندێ‌ كریە و هێشتا ژی بیر لێ‌ دكەین، ئەو قەبارەیێ‌ وان دەستكەفتان و زێدەتر ژی لێ‌ بكەین، ئەگەر لایەنی بەرانبەر ڕێ ب كەسانێن دیتر و ب خۆ ب خۆ ژی بدەن، ئەو فەزایێ‌ كو شیانێن ل سەر كاركرنێ‌ بۆ بەرژەوەندیا گەلێ ئیراقێ‌ چڕ بكەن، ل شوینا هندێ كو بكێشنە ناڤ هەڤكێشەیەكێ‌ كو دەرئەنجامێ‌ وێ‌ ب شكەستنا وێ‌ ڤە گرێدایە تەنانەت پێش هندێ دەست پێ بكەن.
ئەو لاپەڕێ‌ رژێما رۆخیایی پێشین ئێدی مە پێكدادایە. وەكو دی بۆ تەقلیدكرنا خەلكی نە تنێ‌ شكەستنەكا مسۆگەر دسەلیمینیت چ زوی یان درەنگ، بەلكو نەچاریا بیركرن ل پێشكێشكرنا پلانەكا كاركرنا بژارە دا نیشاددەت. زێدەتر ژ بیست سالان ژیانا سەدان هەزار كەسان بوونە قوربانی ململانەكا بێ مانا. بارودۆخێ نا ئاسایی زال بوویە، هەروەسا پاشماوێن بەربەلا و تەنگاڤیان ب سەر گەلەك كریاێن هەدەردانێ‌ دا گرتن و دامودەزگەهێن دەولەتێ هاتنە تێكدان. شەپۆلێن كەرب و كینێ‌ ب ئارمانج سەرگرتن و سەروەری تێدا ل كێمیی دایە هەتا وی رادەی كو ئێدی داخۆیانی ب دەستێوەردانێن دەرەكی بوونە تشتەكێ ڤالا و ب رەهەندەكی بالادەست یێ‌ ب پشتەڤانیكرنێ‌ كو هەمی پارێزبەندی بۆ پاراستنا سەروەریێ‌ بەزاندن.
گەلەك ژ لایەنێن دەرەكی هەڤڕكی بۆ قازانجا خۆ ئێكلایی كرینە، بێلایەنی كرینە و پشتەڤانیا ئەوان كەسان بدەستڤەئیناینە یێن كو دكارن ڕێگریێ‌ ل ڤەگوهاستنا ڕەوتا ڕوودانان بكەن بەر ب ئاراستەیەكا دوور ژ ئیراقێ. ب داخ ڤە ئەڤێ‌ ڕوی و ئەوێن دان ب ئەڤێ‌ ئێكێ‌ دددەن د بێدەنگن.
هەژی یە بێژین كو بۆردومانكرنا كێلگەها گازا (كۆرمۆر) وەك نموونەیا ئەڤێ‌ دوایێ یە ل سەر ئەڤێ‌ هەڤڕكیێ‌ و ململانێ و چاوا ناڤ و ئامرازان دگوهۆڕن ل دەمەكی دا ئارمانجا وان وەكو خۆ دمینیت. ئەڤ بیاڤە كو یێ‌ پێداویستیێن جەوهەری بۆ وەلاتی دابین دكەت، ژ لایێ‌ ئەوان كەسان ڤە هاتیە ژێگرتن یێن كو بەرپرسیاریا بۆردومانێ‌ نەئێخستیە سەر ستویێ‌ خۆ؛ هەروەسا چو بەیاننامەیەكا فەرمی ژی دەرنەكرین. ئەوان وەك ئارمانجەك هەلبژارتن بۆ گەهاندنا زیانان كو ململانا خۆ توندتر و بەردەوام بكەن، ڕێچكا خۆ بۆ قازانجكرنا خۆ دگوهۆڕن ل سەر حسابا ئیراقێ‌ – وەكو دەولەت، دەستهەلات، جڤاك، ناڤودەنگی، سەروەری و سەربەخۆیا وزەیێ‌.
ئەم هێشتا دبەردەوامین ل پشتبەستن ب دەستووری، وەكو كار مە بجه ئینایە و بۆ هەڤپشكێن مە ژی مە تەمامی كریە، بۆ هندێ نەكەڤینە د ململانێ دا و پشت ب هیچ تشتەكێ دیتر نەبەستین و ئەگەر ڕەوتا ڕوودانان د بەرژەوەندیا مە دا هاتبیت، ئەو بۆ دادپەروەریێ‌ و ب دادیێ‌ بۆ مە ڤە هاتیە.
ئەم بۆ پشتبەستن ب گەلێ‌ خۆ د بەردەوامین، بۆ سەبرێ‌ و بۆ هێزێ پشتبەستنێ‌ ل سەر دكەین، بۆ هندێ ڕەوتا ڕوودانان ل دژی مافێن مە ڤەنەگەڕیێت. ئەم بەردەوامین د تەرخانكرنا هەول و بیرێن بەرچاڤ بۆ دیالۆگێ‌ و ب هەمان شێوە ژی بۆ بەرهنگاربوونا ئەوان كەسان كو ناكۆكیێ‌ دئیننە ئاڕا و هەولا لادانا ڕێڕەوا خۆ بۆ بەرژەوەندیێن ناشەرعی دروست دكەن.
ل دوماهیێ‌ ژی دا هەڤڕكیێ‌ هەم هێز ژی و هەم زیرەكی دڤێت. ئەوێن ب هێز ڤە مژوولی ململانێ دبن بەلێ‌ بێ زیرەكی، هیچ تشتەكێ‌ دیتر نین ژبلی سۆتەمەنیەكی دێ‌ چن و نامینن، یان دێ‌ بنە خۆدان سامانەك و د ناڤ قەیرانان دا دێ‌ نقۆم بن.
بەلێ‌ ئەو كەمینەیا كو رامانا دامەزراندنا دەولەتەكا ب ڕێز خۆ برێڤەدبەت و خۆ بگونجینیت، ئها ئەون یێن كو كار بۆ ئاراستەكرنا وێ‌ هەڤڕكیێ‌ بەر ب ئەوی دەستكەفتی و ئاراستەكرنا ڕێڕەوا وێ‌ ڤە بەر ب هەمان ئارمانجێ‌.
و/ شێرزاد نایف

9

فـازل میرانـی

ژیانا هەوە و ژیانا مە بەرپرسیاریەكە؛ دڤێت بهێتە جێبەجێكرن. ئەمانەتا هەوە د ستویێ‌ دەزگەهێن قانوونی و كارگێڕی یێن دیار و بەرنیاس دایە. كو د پابەندن ئەركێن خۆ ب شێوەكی كاریگەر بۆ ڕێگریكرن ل تاوانێ‌ جێبەجێ بكەن، ئەگەر نەشیان بكەن ژی، دڤێت تاوانباران دەستەسەر بكەن و پێشكیشی دادگەهێ‌ بكەن.
د بەرێ‌ دا ڕژێمێن ئیراقێ‌ ئەردێ‌ مە بۆردومان دكر و گەلێ‌ مە دكوشت و ب بێی لێپرسین دەستەسەر دكرن و ب هەموو جۆرێن چەكی هێرش دكرنە سەر مە و دەست ب سەر بەلگەنامەیێن مە دا د گرتن و ئاوارە دكرین.
هەڤپشكێن مە د خەباتا نەتەوەیی و خۆڕاگری دا بیرا وان دهات كا چاوا مە ب شەرەف و رەوشتێن سوارچاكیێ‌ ژ بەرگریكرن ژ ژیانا مە مە خەبات كریە. مە هیچ كریارەك ئەنجام نەدایە كو خەلكێ سڤیل بكەتە ئارمانج. هەرگیز مە بیر ل هندێ‌ نەكریە كو زیانێ‌ بگەهینینە ژیانا ئیراقییان. ئەم ب پرەنسیپێن بەرگریكرنێ‌ و قەناعەتەكا ئەخلاقی ژ بەرپرسیاریێیێن خۆ، مە ڕێنمایی دكرن، ئەڤە ژی بوو ئەگەر كو ئەم بۆ خەسلەتێن دوژمنێ‌ خۆ نە كەڤینە داڤێن وان. نە ئەم كرێگرتی بووین و نە چەكەك بووین كو ژ لایێ‌ بەرژەوەندیێن خۆپەرستان و ناڤچەیی و نێڤدەولەتیی ڤە دەستكاریكری بین.
ئەم د بژارەیێن خۆ دا د ئازاد و د پشتراست بووین ژ خۆ و هەر دێ‌ وەسا مینین، كو ببینە زەمینەیەكا كاری بۆ وان كەسان یێن كو ب گێولێ‌ خۆ دەستكاریێ‌ د ئاسایشا وەلاتێ‌ مە دا دكەن:
ئەو هێرشێن بەردەوام ل دژی مە دهێنەكرن؛ هەر ژ پشتی گوهۆرینا ڕژێمێ‌ كو هەمەجۆر بووینە و زۆر بووینە، هندەك ڕاستی ئاشكرا كرینە كو ژ مە د نەڤەشارتی نەبوون، هەر چەندە ڕەنگە د بیرورایا گشتی دا ڤەشارتی ببوو؛ ژ وان ژی ل ناڤ ئەڤان ڕاستیان دا:
تیرۆرێ‌ چو فۆرمەك و پەیوەندیەك نینە. هەر كریارەكا كو زیانێ‌ ل بگەهینیتە بەرژەوەندیان، چو قانوونی بیت یان شەرعی بیت، ئەو كار دچیتە د خانەیا تیرۆرێ‌ دا، ڤێجا چ ب ڕێیا پڕۆپاگەندەیا ساختە بیت یانژی ب بكارئینانا چەكی.
ئەو كەسێ‌ كو ڕۆژا ئێكێ‌ یا جەژنێ‌ ل ئێكی سباتا سالا ٢٠٠٤ خۆ ل بارەگایێ‌ مە و ل بارەگایێ‌ ئێكەتی نیشتمانی دا پەقاندی و خەلكێ بێتاوان كوشتین، ئەو سەر ب هەمان قوتابخانەیێ‌ ڤەنە یێن كو ب دڕۆن و مووشەكان بۆردومانكرین و بۆمبێن تێنیتیان ل سەر ڕێیان چاندین. زیان هەر زیانە، بهانە هەر بهانەیە و توندوتیژی هەر توندوتیژی یە.
ئەو داخۆیانیێن هەردەم ل دۆر بەرهەڤبوونا هێزێن ئەمنی بۆ وەرگرتنا ئەركێن خۆ ـ و د ڕاستی دا، ئەو ئەركێن خۆ جێبەجێ دكەن ـ چەندین جاران ئێخستینە بەر تاقیكرنان. نە ڕێگری لە هێرشەكان كریە، نە تاوانبار ڕوی ب ڕوی دادگەهان كرینە. ئەڤی دۆخی چەند لایەنەكێن دیتر هەنە:
لاوازیا ئەنجامدانا كاركرنێ‌ و كێمییا ئامیرەیان؛ لاوازیا د بڕیاردانا ئەمنی و سیاسی دا، كو ل ئەوێ‌ سەرچاوەی گرتیە كو تاوانبار دناسیارن، بەلێ‌ بڕیارا سیاسی و ئەمنی ب زیانبەخشترین هەڤكێشەیە بۆ نها و پێشەرۆژا ئیراقێ‌ سنووردار دبن، ئەو ژی پرسا سەروەریێ‌ و هێزین بڕیاردەر یێن زۆر و ترس ژ هندەك لایەنان كو وەسا دیارە یا پشتراستە ژ بێ لێنەپرسینێ‌.
بۆردۆمانكرنا كوردستانێ‌، چ جهێن ئاكنجی بن یان ژێرخانەیا ژیانێ، كریارەكا تیرۆرستی یە. ژبلی ئەڤێ‌ ژی ئاستی بەرهەڤی بۆ پێشكێشكرنا «خزمەتگوزاریا بۆردومانكرنێ‌« ئاشكرا دكەت، كو د بنەڕەت دا كرێگرتنە بۆ ئەو كەسێن كو ناخوازن ئیراق ب سەرچاوەیێن خۆ بكاریت خۆ برێڤەببەت.
پڕكرنا تۆڕا كارەبا ئیراقی كو بەری دو رۆژان ب ئەگەرێ‌ بۆردومانكرنێ‌، پشكەكا زۆرا شیانێن خۆ ژدەست دا، زیانەكا بەرفرەه یا گشتی و فەرمی د ناڤ خزمەتگوزاریێن گرنگ دا گەهاندیە كو وزە بۆ مالان و نەخۆشخانە و فەرمانگەهێن حكومی دابین دكەن.
ئەڤجا ئەو چ جۆرە خزمەتەكا فقهی یان نیشتمانپەروەرانەیان یە كەسێن بۆمبڕێژ پێشكێشی گەلێ ئیراقێ‌ كری؟
ئەو ب خۆ دانانا بنگەهێ مۆشەكان یان بكارئینانا فڕۆكەیێن بێفڕۆكەڤان كارەكێ نهێنی نینە، بەلكو كارەكە كو ب هێزڤە ب نهێنی هاتیە داپۆشیكرن، ئەڤە ژی بوویە ئەگەر ڕێگریكرن و سزادان یا سەخت بیت. كریارەكە ب ڕێكخستن و ب پلان هاتیە داڕێژتن، گرۆڤە ژی ئەوە كو زیان گەهشتیە مەبەستێ‌.
ب پشتراستی ڤە ئەز باوەرم كو ئەركێ دەستهەلاتێ‌ یە كو بزاڤەكا جەماوەری و میدیایی بهێتە كرن بۆ ئیدانەكرنا ئەوان كریاران و ب رێیا تەرخاتكرنا پەیوەندیێن خۆ بۆ بەهەڤكرنا هێزێن ئەمنی ب كەسانێن ب شیان و یێن بێلایەن، ئالاڤێن خۆ بۆ دەستەبەركرنا سەلامەتیا ئیراقییان و مولك و سامانێن خۆ، ب ڤی شێوەی ژی ئەو سویندا كو ئەوان ل دەمێ دەستبكاربوونا دەستهەلاتێ‌ دا خواری دلێ‌ جێبەجێ بكەن.

4

فـازل میرانـی

ژبەركو ئەڤە سەركەفتنەكا دوبارەبووی یا مەیە، دێ‌ هەلسەنگاندنەكا جوداتر بیت ژ هەلسەنگاندنا هەر پارتەكێ‌ بۆ ئەدایا خۆ و ئەم ژ وان كەسانین یێن كو ب شێوەیەكێ بێلایەن و ب زانستیانە هەلسەنگاندنێ‌ و ڕەخنەلخۆگرتنێ‌ بۆ كارێن خۆ دكەین، كو دۆكیۆمێنت و ئەرشیفا پارتییا مە ب درێژاهییا قۆناغێن كاركرنا خۆ دا پشتگیریێ‌ دكەت، ئەو قووناغێن كو هەردەم د چارەنڤیسساز و سەخت بوون و هەر هێشتا ژی دبەردەوامین.
ئەو دەنگێن كو هەتا نها هاتینە ڤاڤارتن، تەنها دەرئەنجامێ دەنگێن ڕێكخستن و پێشمەرگەیێن پارتی نینن، بەلكو دەنگێن جەماوەرێ‌ وینە، دەنگێ هەڤوەلاتین كوردستان و دەرەڤەی كوردستانێ‌ كو باوەری دایە پارتەكێ‌ و بەردەوام ژی ددەنێ‌ كو ناڤێ وێ‌ «پارتی دیموكراتی كوردستان»ـە؛ حزبەكا خوەدی مێژوویەكا دێرینە د كاری نیشتمانی دا ل پێناڤی ئیراقەكی باشتر دا، نەتەوایەتیێ‌ ناكەتە بهانە بۆ لادان یان دوورخستنا ئەوێن دیتر، ناسنامەیا وێ‌ نەیا بەرتەنگە و نەیا كزە، بەلكو حزبەكە كو ڕێكخستنا خۆ كریە ئامرازەكا كاریگەر بۆ خزمەتكرنا هەڤوەلاتیان، چ ژ ئاكنجیێن ڕەسەن، چ ژ ئاكنجیێن نها، یان سەردانەكەر و مێڤان.
ئەڤ حزبا كو سەركەفتن ب گەلێ‌ خۆ مسۆگەركری و ڕێز ل جوداهیێن سروشتی و هزری و مرۆڤاتی گرتی، حزبا مستەفا بارزانی یە، ئەو كەسێ‌ ژێهاتی و سەركردەیێ‌ كێموێنە كو سەرەڕای هەمی بەربەستێن مەزن، رێبازەك دانا كو هیچ كەسەك چەندی دەستدرێژیێ‌ ل سەر بكەت نەشێت تێكبدەت؛ ئەو ژی ڕێیا رزگاریێ یە ژ هەر تاكەكی یان باندەكی یان دەستهەلاتەكێ‌ كو بۆ مە و بۆ ئیراقیان بێدەستهەلاتی و ملكەچی و هندابوونێ‌ بخوازیت.
ئەڤە حزبەكا هەر دایكەكێ‌ و هەر بابەكی یە كو ب باوەری و متمانە پەیوەندی پێ كری، چونكو دزانن حزبەكە سۆزێ‌ ددەت و بجه دئینیت، خەباتێ‌ دكەت و كار ل پێناڤی هندەك مافان دكەت، ئەو ماف ژدەست چووینە و ئەو مافێن كو دڤێت ئەڤرۆ و ل سوبە بهێنە بدەستڤەئینان.
ئەڤ دەنگێن هەنێ‌ بۆ مە نەبتنێ دەنگێن باوەریێنە، بەلكو دەنگێن بێباوەریێ‌ ژی نە؛ بۆ هەمی كەسێن كو مێژوویێ‌ پێشێل دكەن و پایەكێ‌ ددەنە خۆ كو هەژی وێ‌ چەندێ‌ نەبن. هەر وەسا ئەڤ دەنگانە مانایا هشیاریێنە؛ هشیاریەك كو یێن د دێرین و د چەسپاندی تێدا د بەردەوامن، هەروەسا هشیاریەك هندەك ژ وان بۆ نفشەكی كو بۆ جارا ئێكێ‌ یە دەنگی ددەت و هشیاریەك بۆ ئەوێن كو ڕاستگۆیا مە زانین و دەركەفتین و گۆتین ئەڤە دەنگێن مە بۆ هەوە.
ئەڤ دەنگدانەكە بۆ مستەفا بارزانی، بۆ ئیدریس بارزانی یە، بۆ هەر خەباتكەرەكی یە كو خەما وەلاتێ‌ خۆ و گەلێن ئیراقێ خوارین.
كو ژ بەر هندێ‌ چووینە د ناڤ شۆڕش و ڕاپەڕینان و ئاوارەیێ و گرتیخانەیان و زیندانان دا. بۆ هەر كەسێ‌ هاتیە دویركەفتن یان هاتیە ڕاگوهاستن یان تەسفیركرن. هەروەسا دەنگدانە بۆ وان كەسێن ل ژێر سایەیا حوكمێ تاوانباریێ دا ئازار ب چاڤێن خۆ دیتین.
هەروەسا ژ ڕویەكێ دی ڤە، ئەڤە دەنگدانە‌ بۆ ڤەگەڕاندنا و ئاڤاكرنێ‌ و دامەزراندنا ئەزموونەكا حوكمڕانیێ یا دروست.
دەنگدان و بەرئینانەكا بەربۆمێ‌ زەڤیەكا كاركرنێ‌ كو جهێ‌ هەر كەسەكێ هشیار و هەر كەسێ‌ ل دویڤ بێدەرێن ئارامیێ‌ دەگەریێن، دوور ژ ئاگری و تێكدانێ‌ و تالانكرنێ‌ و هەڕەشەكرنێ‌.
دەنگدانە بۆ سەرۆك مەسعوود بارزانی، ئەو سەرۆكێ كو ملەتێ‌ خۆ ل ناڤ ڕێڕەوكێ‌ دا دەربازكری ل ناڤا هێزێن‌ ناكۆك و ل دژی هەڤ بوون، كو فشار ل سەر مافێن مە دكرن.
ئەڤە دەنگدانە بۆ نێڕینا مە بۆ ئیراقەكا باشتر.

* بەرپرسی دەستەی كارگێڕی مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان

11

فازل میرانی

پرسا هەلبژارتنان پرسەكا ئیراقی یە، كو هووردەكاریێن وی تەمەتی دیموكراسیێ یا سەختە. د ناڤا بیروەرییان دا؛ ئەو تشتێ‌ دهێتە وەرگرتن ناگونجیت. هەلبژارتن هزرەكە ئارمانجا وێ‌ د ناڤ دیموكراسیان دا تشتەكە و د سیستەمێ تێكەلاو ژی دا تشتەكێ دیترە. تەنانەت د ناڤ سیستەمێن پاوانخوازی ژی دا؛ هەلبژارتنەك هەیە و ئەنجامێن هەلبژارتنا ئۆرگانێن د هەر سیستەمەكی دا ب رێیا پشكنینا پەیكەرێ سیستەمەكی دهێتە زانین.
كرێگرتنا كریارەكێ‌ ژ سیستەمەكی و مفادیتن ژ كارئینانێ‌ بۆ بهێزكرنا هەبوونا خۆ، دوور ژ هووركاتیێن وی سیستەمێ‌ ژێ‌ وەرگرتی، مینا هەڤكێشەیەكا كیمیایی یا ب كێموكوڕی یە.
ئەم د ئەڤێ‌ پێڕابوونێ‌ دگەهین، پێرابوونا نیشادانا خۆگونجاندنێ‌ ل گەل واقیعی، بەلێ‌ رژدییا مە هەردەم دبیتە ئەگەرێ‌ ئاماژەیەكا ڕۆهن و هوشداریەكا ئاشكرا ل دەمێ‌ كو كاروبارێن گشتی بن. ئەڤجا ئەو كەسانێن كو تێدگەهن كا دەستووری چ نڤیسیە و ئەو كەس د ناڤ پێگەهێ بڕیاردانێ‌ دا بیت، نابیت ئەو سەرپێچیێ‌ بكەن چو ب مەبەست یان بەبێ مەبەست.
ئەگەر هەلبژارتن بهێنە ئەنجامدان، دێ‌ ئەنجامێن دابەشكرنا هێزێن حزبی ئاشكرا بن، كو یا فەرە ل سەر وان رامانا یاسادانانێ‌ بزانن و ئەو رامانا كو دەستوور بۆ هاتە نڤیسین، ئەڤجا نابیت تێكدانا وی بهێتە كرن، نە ب دەقێ‌ وی و نە ب ناخێ‌ وی.
بڕیارە ڕۆژا 11 چریا دویێ 2025، ڕۆژا دەنگدانا گشتی بیت بۆ خولەكا نوی یا نوونەراتیا پەرلەمانێ ئیراقا فیدرال یا دیموكراسی. ئەو ئیراقا كو ل نیسانا 2003 هاتیە گوهارتن، پشتی كو تەڤلی گێژەڤانكا باهۆزێن ناڤخۆی و دەرەكی بووی، كو د ئەوی ماوەیی دا خەلكێ‌ وی یێ‌ فرەنەتەوەیی و فرەئایینیی زیانەكا وەسا ب سەردا هاتی كو ناهێتە هەژمارتن یان بیر لێ‌ بێتەكرن.
دكارم گۆتنەكا نڤیسەرێ مسری یێ‌ وەغەركری (نەجیب مەحفوز) بكاربینم وەختێ‌ گۆتی «نەخۆشیا تاخێ‌ مە ژبیركرنە»، هەروەسا دەستەواژەیەكا سیاسی یا مەبەستدار «و بەلایا جڤاكا مە ژی ئەوە كو ژبیرا خۆ دبەن»كو بۆ وی تشتێ‌ نابیت بهێێنە ژبیركرن.
بەرگریێن مە ل بەرانبەر وان دەستهەلاتێن كو دژایەتیا مە دكرن و مە گلەیی ژ نەدادپەروەرییا وان دكر، ل سەر ستەمكاری، پلاندانانا شاش، یاسادانان *كە تاوانێن دەستهەلاتێ پەردەپۆش دكرن، و داگرتنا ڕەگەزپەرستی و تایفەگەریێ‌ و رێڕشتنا خوێا بێتاوانان و ب هەروەدانا سامانێ گەلێ‌ مە بوو.
ئەوێن ڕاستگۆ د وان بەرگریكرنان دا، نابیت وەك ژبیركرن یان ژبیراخۆبرن كو دوبارەكرنا وان جۆرە كریاران بهێتە دیتن. ئەوێن د ناڤ وان كریارێن ڕژێمێن پیشین دا؛ هیچ زیانەكێ‌ نابینن، مافێ ئەوان نینە وان زیانێن ب ئەنقەست ب بێگونه دەربێخن، ڤێجا چ ئەو زیان ل دژی مە هاتبنە كرن یان ل دژی هندەكێن دیتر.
ڤێجا هەكە ئەو هەمان تشتی ب هندەك بهانەیان ل گەل دوبارە بكەن، دەربارەی ئەوی تشتێ‌ كو هەردەم ئەم پێ‌ هوشدار بووینە كو ئەو ژی ژێگرتنا بكارئینانا ماددەیێن دەستووری. لەورا هندەك بهانە رابووینە و هەستەكا تال و پووشمانیەك و هاندەرەك چاندینە و بۆ داپۆشینا تەماحی و خۆشیكێن دەستهەلاتێ‌ چاندینە.
پرسا ئیراقێ‌ بۆ مە گرنگە، چونكو ئەم مانا دەولەتا ڕێزدار دزانین، نەك تەنها ژ بەر هندێ‌ كو ئەم نەتەوەینە و بزاڤەكا سیاسی یا بەردەوامین ل گەل سەردەمیێ‌، سەرەڕای هەمی دیرۆكینێ, بەلكو ژ بەر ئاگەهداریا مە یا زوی ل سەر مانا پەیوەندیا دروست یا سازیێن حوكمەتێ‌ و خەلكی.
نها ل سەر ئەوان سالێن كار و زەحمەتا پێخەمەت تەرخانكرنا پشتیەڤانیكرنا گەلێن مە نانڤیسم. ئەڤە وەختێ‌ ئەڤان بابەتان نینە، بەلێ‌ دخوازم قەبارەیێ‌ مەزنێ‌ بەرپرسیاریێ و مەترسییا دەرئەنجامێن كو دێ‌ ژێ‌ دەركەڤن و كەڤنە سەر پشتبەستنا ل سەر شانسی، ب بێی پلانەكا دروست كو بڕگەیێن دەستووری بۆ واقیعی دگوهۆریت، دئینم بیرا هەوە.
ئەو كەسێن ئۆمێدا وان ئەو بیت كو خۆ ب بریارێ‌ ڤە بگرن، دڤێت ل بەرانبەر وژدانەكا زێندی رابوەستن، ژ بۆ هزرەكا گونجای كو رێڤەبەریێ‌ بكەت، كو خوەدی هایدان بن د كارێ‌ جددی دا و نادادپەروەرییان چارە بكەن كو ل بەرانبەر گەل و خاك و مێژوو و ئەڤرۆ و سوبەهی هاتبنە كرن.
ڕشتنا خوێنا گەلێ‌ مە، هەژاركرنا نفشێن مە، سەپاندنا قەرزان ل سەر نفشێن داهاتی دا ل پێشەرۆژێ‌ و هشككرنا ئاڤا مە، ڕەگەزپەرستیكرنا ئەڤی كەسی یان ئەو كەسێن هەنێ‌ ل دژی ئەڤی كەسی یان ئەو كەسێن هەنێ‌، سەرلێشێواندنا ناڤەنا بڕیارێ‌ و نێزیكبوون ژ ئاگری و ئەوێن یاریان ب ئاگر دكەن. پێش ئەڤێ‌ ژی بڕیارا سیاسی ب گۆرەی مادیێن دەستووری و پەیڕەوێ قانوونا كو ل گەل هەڤتەریبە، كو چو تاكەك یان گرۆپەك ب مەبەست دەربكەڤن یان خۆ بڤەشێرن، داكو پشتی هینگی خۆ دیار بكەن، ژ بەر ئەو تشتێ‌ كو سەركردایەتێن ڕابردو یێن ژناڤچووی تووشی كرین. ئەڤە بابەتەكە ب مانایا زیندیكرنا میراتیەكی یە ژ نیشانێن نەخۆشیەكێ‌ كو ڕێگریی ژ بەرپرسیاریا خۆدانێ‌ وێ‌ دكەت، ڤێجا ئەو بەرپرسیاریە چ گشتی بیت یان تایبەت.
ئەم كاری ل سەر بادەكا هەلبژارتنان دكەین و مە كار كریە ژی، ئەڤە ژی ژ بۆ سەركەفتنێ‌ و بۆ تەرخانكرنا هەلبژارتنان وەك پشكەكا دانەبڕاو ژ سەرجەمێ‌ دیموكراسیەتێ‌، ژ بۆ ئیراقەكێ‌ كو مێژوویەكا كوور یا مرۆڤی هەبیت، ئیراقەك كو بۆ چەندین سەدەیان نموونەیەك بوو د شارستانیەتێ‌ دا. لەورا مامەلەكرن ب پێچەوانی ئەوان تشتێن ل سەری، تاوانەكە ل بەرانبەری مە، تاوانەكە كو مە قەبوول نەكریە و قەبوول ژی ناكەین. ئەم داخوازێ‌ ژ كەسێن دی دكەین كو مافێن خۆ وەربگرن، ئەم ژی كار دكەین، و مە كار كریە و مە مافێن خۆ بدەستڤە ئیناینە. و مافێن مە دێ‌ بۆ مە مینن، هەروەك چاوا خەلەكێ‌ دیتر ژی. ئەم د هۆكارێن پاشكەفتنا ڤەگەڕیانا وان دگەهین، بەلێ‌ ڕاگرتنا ب ئەنقەست قەبوول ناكەین.
سەرەرای ئەڤێ‌ هەمی تەحەموولا خۆ، هێشتا ژی ئەم دبەردەوامین ل باوەڕكرن و كاركرن بۆ دامەزراندنا سیستەمەكی كو ب هشیارانە و ب ئارەزۆیا خۆ مافان بپارێزێت، نەك ب ڕێیا لاوازیێ‌ یان فشارێ‌. ئەڤە ژی ب ڕێیا ڕێزگرتنێ‌ و تێگەهشتنێ‌ و جێبەجێكرنا دەستووری بەدەستڤە دئێت.
* بەرپرسی مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان
و/ ئەڤرۆ

15

فـازل میرانـی

د مێژوویا هەڤچاخا كوردستانێ‌ دا، بۆ جارا ئێكێ‌ ل 25/9/2017 دەرفەتا هندێ‌ بۆ گەلێ كوردستانێ‌ هاتە پێش، ب ئازادی و دیموكراسیانە بڕیارا چارەنڤیسا خۆی بدەت. هەلومەرج و وەختێ‌ بڕێڤچوونێ پرۆسەیا ڕیفراندۆمێ‌، ب ئێكجار هەستیار و چارەنڤیسساز بوو. ئەگەر ژ ڕوویێ‌ سیاسەتێ‌ و دیموكراسیێ ڤە سەرمایەگوزاری د دەرفەتێ‌ نەكربایە، جارەكا دی ب ساناهی ئەڤ رەوشە بۆ گەلێ‌ مە بدەستڤە نەدهات.
جەوهەرێ‌ كاری د ڤێ‌ ئێكێ‌ دا ئەوە كو دەولەتا ئیراقێ‌ د ڕەوشەكا دژوار دایە كو كوردان دئێخیتە ل بەرانبەر ئاریشەكا سەخت و ئالۆز دا، یان ملكەچبوون بۆ خواست و پلانێن نادۆستانە یێن بەغدا، یان ژی ڤەگەڕیان بۆ گەل هەتا بڕیارا چارەنڤیسێ خۆ بدەت. ئەڤجا ژ ڤێ‌ گۆتنێ‌ سەرۆك مەسعوود بارزانی ڤەگەریان بۆ گەلێ‌ كوردستانێ‌ كیە دەستپێشخەری،
سەركردایەتیا سیاسییا كوردستانێ ژی، تێكڕایا حزب و كەسایەتی و لایەنانێن سیاسی، ب هەڤدەنگی و ئێكدەنگی بەر ب بانگەوازەییا سەرۆك بارزانیی ڤە هاتن، ئەڤێ‌ ئێكێ‌ ژی دۆخەكێ بەرزێ ئێك ـ گۆتارا نەتەوەیی و نیشتیمانی بەرجەستە كر، ب ڤی شێوەی ڕێڕەوا برێڤەچوونا پرۆسا ڕیفراندۆمێ‌، د گەشەكێ ئێكجار گونجای و پێگەهشتی دا، ب كۆدەنگیا هێز و لایەنێن سیاسی یێن كوردستانی بڕیار ل سەر هاتەدان.
تشتێ‌ گەلەك بوویە سەرنج و شانازی و جهێ هەلوەستەكێ‌ جەماوەری یێ‌ كویر و بێ وێنە، ل گەل ڕێژەیەكا ئێكجارا بەرزا خەلكێ كوردستانێ‌ ب هەموو چین و توێژ و پێكهاتە، پشكداری د ڕیفراندۆمێ‌ دا كرن، كو نیشانا ئاست بەرزیا هشیاریا سیاسیا خەلكێ كوردستانێ‌ بوو، ل هەمان دەمی دا نیشانا وێ‌ ئێكێ‌ بوو كو گەلێ‌ مە؛ باوەڕیەكا ئێكجار ب سەروەریا خۆ و سەربەخۆیا كوردستانێ‌ هەبوویە و هەردەم بەرهەڤە پشتەڤانیێ‌ ل وێ‌ خواستەكا ڕەوا یا خۆ بكەت.
گەلی كوردستانێ‌ ب ڕێژەیا نێزیكی 93% مۆهرا خۆ یا زێڕین یا «بەلێ» بۆ سەربەخۆیا كوردستانێ‌ بۆ پرۆسێ‌ دایە، ب ڤی جۆرێ‌ سەربخۆیا كوردستانێ‌ شەرعیەتیا خۆ ژ تەڤایا گەلێ كوردستانێ‌ ڤە بدەستڤەئینا، هیچ هێز و لایەنەك ژی نە ماف و نە شیانا هەلوەشاندنا وێ‌ بڕیارا گەلێ كوردستانێ نینە.
سەرنەكەفتنا گەلێ كورد بۆ بدەستڤەئینانا مافێ سەربەخۆیێ، بۆ كاودانێ‌ نێڤدەولی ڤەدگەڕیێت، ب وێ چەندێ‌ كو هەتا نها دەلیڤە نەداینە ئالایێ‌ كوردستانێ‌ ل بەر ئالایێ‌ وەلاتێن دیترێن جیهانێ‌ ل بارەگایێ‌ نەتەوێن ئێكگرتی دا بهێتە بلندكرن، ئەڤە ژی ناهەقییەكیا مەزنە ل هەنبەر مللەتەكێ مەزن و دێرین، كو ئومێد و چاڤەیا هندێ‌ ینە كو دەنگ و خواستێن گەلێ‌ مە ل سەر ئاستێ نێڤدەولی ئێدی نەهێتە پشتگوه ئێخستن.
ئەو پرۆسا ڕیفراندۆما گەلێ كوردستانا ئیراقێ‌ بڕێڤەبری، ب گۆرەیی بنەمایێن دیموكراسیێ‌ بوو، هەر گەل سەرچاوەیێ‌ شەرعیەتێ‌ یە، گەلێ‌ مە ژی ب خۆ ژی؛ خۆ ب خودانێ‌ وێ‌ پرۆسەیێ‌ دانا، لەورا ل ڕوانگەیا ماف و قانوونێ‌ دا ڕیفراندۆم تاپۆیەكا شەرعی یە بۆ سەربەخۆیا كوردستانێ‌، هەر دەمەكێ هەلومەرج د گونجای بن، ڤەگەڕیان بۆ پەیاما وێ‌ تاپۆیێ‌ مافەكێ شەرعی یێ گەلێ كوردستانێ‌ یە، ئەوا ئەم پێدڤی چ تشتە؟ كارێ، سیاسی و دیپلۆماسی یە بۆ بەبدەستڤەئینانا پشتەڤانیا سەربەخۆییا كوردستانێ‌، ب تایبەتی كو دەولەتا ئیراقێ‌ د هەموو سەردەمان دا، دەست ژ سیاسەتا دژایەتیكرن و پەراوێزئێخستنا گەلێ كوردستانێ‌ و پێشێلكرنا مافێن وێ‌ هەلناگریت، ژبلی ئەڤێ‌ چەندێ‌ د مێژوویا دەولەتا ئیراقێ‌ دا، كورد تووشی جینۆسایدێ‌ بووینە.
ئەم د وێ‌ باوەریێ‌ داینە، هەتا كو كورد و بەغدا نەبنە دو هەڤسویێن ئێك، پەیوەندی د ناڤبەرا هەولێرێ‌ و بەغدایێ‌ دا ڕاستەڕێ نابیت، ئەوا كو گەلێ كوردستانێ ی د ڕیفراندۆمێ‌ دا پالپشتی لێ‌ كری، بەلگەیەكا دیترە بۆ داخوازی و نێرینەكا ڕۆهن یا ئایندەخوازیێ‌.

6

فـازل میرانـی

ڕاستگۆیی، هەكەر چی ناڤەك دیار و ناساندیە، كارە، ژ وژدانێ دەست پێ دكەت، لێ كاملان نابت تاكو خودانی ب ئاگەهداریەكێ ژ جهەكی ژ جهێن بێدەنگیا بەرگومان ئان هەڤدژیا گۆتنێ ل گەل كاری، نەبتە جهەكێ دیار و خوەش، جهەكێ مفادار.
د سیاسەتێ دا پتر ژ مەنتقەكێ هەیە، و باشترین ئەوە ل سەر راستی بت، ڕاستی نە بەس جانێ سیاسەتێ یە، لێ لەشە ژی، لێ چونكی ئەو ژ هزرا مرۆڤانە، ئەوا ژ هزرێ دگرت ژ هەبوون و نەبوونێ ژ وێ ژی دگرت، و ڕێژەییە كو هەر گوهەڕین و وەرگوهزین ژێ دگرت، لێ هەكەر خوە ژ درەوێ نەپارێزت، خەتەریەكا مەزنە، بلا هەمی ڕەوش خزمەتا وێ بكەن.
باس ل سیاسەتا گشتی دكەم، ئەڤ بیاڤێ‌ بەرفرەه و كویر و درێژ و بەرز و گرێدای یێ‌ ب سەر هەبوونا پەیوەندی و بەرژەوەندییان دا دگریت. ڤیجا میناكا وێ‌ ژیانا ئاسایی پۆلێنێن هەمەچشەنن یان هەڤپشك ژ هزركرن و كریارێ‌ و بێتاوانیێ و تاوانێ‌، درەوێ‌ و ڕاستیێ ب خۆ ڤە دگریت.
هەروەسا كانێ‌ كێ ل ناڤ وان بەرنامەیان دا پەسنینا وان كریە و تێدا سەركەفتیە و چاوا؟ یان سەرلێشێو بوویە یان شكست خواریە و بۆچی؟
د كارێ سیاسی یێ‌ گشتی دا پرسیارێن زیندی سەرهەلددەن. هندەك پرسیارن تەنانەت گەر جەماوەر بیر لێ نەكەت، لێ‌ فەرە ل سەر وان كو فێر بكەن، بۆ هندێ‌ كو پشتراست ببن كو پەیوەندی د گەل واقیعی دا نەهێتە بڕێن. هەروەسا كاركرن ل سەر ئەولەویاتان و كاركرن ب زیرەكی و د چارچووڤەیێ شیانان دا، ژ بۆ لێكۆلینا بنەمایێن حوكمڕانیێ و ئەو شیاشیێن كو ژێ‌ ڕویداین كو بهێنە چارەسەركرن و پشتراست ببن كو دوبارە نەبنەڤە، ب گۆرەی قانوونێن بسەرڤەچووی، نەك یێن هەلبژارتی یان پڕۆپاگندەیێن ناڤخۆیی. هەروەسا و بەرییا هندێ‌ ئاراستە بهێتە زانین، و پشتراستبوون ژ هندێ‌ كو ب سەلامەتی بگەهنێ‌، ئەوە كو شەنگستەیێ‌ وی شیانێن ئابووری و پلانا دروستن. سیاسەت ژی وەك بیروباوەریانە، تەحمولێ‌ ناكەت كو ل سەر وەهمێ‌ بهێتە ئاڤاكرن، یانژی ل سەر هزرا پێگیر، یانژی دەستپێشخەریا ل سەر خاپاندنێ‌ یان ژی یان بانگەشەكرن ب تشتەكی كو یێ‌ هەی ئەو ب خۆ چ هەبوونا خۆ نینە، سیاسەتێ‌ پێدڤی ب فرەجۆرییا بیركرنەڤێ‌ هەیە، بەلێ‌ ئەو ب خۆ وەكر برێڤەچوونێ‌ یە ل گەل پێدڤیێن پێنگاڤان دگونجیت، پێنگاڤەك یان گەلەك پێنگاڤان ل سەر ڕێیەكێ‌ كو دڤێت هەر ل سەری بچی.
ئەو بەرنامەیێن حوكمەت رادگەهینن ئەو تاقیكرنا باوەریێ‌ یە، باوەری ژی بەرپا دبیت و دهێتە ئاڤاكرن، رەنگە ژی نەخۆشیێ‌ پەیدا بكەت، ئەڤە ژی یا سەختە، و یا سەختتر ئەوە كو باوەری بمریت، یانژی لایەنەك بزاڤێ‌ بكەت ژ گۆڕا وێ‌ بینتە دەر و ساخ بكەت، پاشی تێكۆشانا وی ب هەروە بچیت
كە ڕاستگۆیە ل دروستكردنێ دا بۆ مەبەستەكا ناشەرەفمەندانە.
گرنگترین كەس، كو هزربكەت كو سیاسەت تەنانەت، ئەگەر هەلومەرج ژی وە لێ بكەت ببیتە ئاسانترین ڕێك بۆ بدەستڤەئینانا ناڕەوا ل سەر حسابا كەسێن ب زۆری، كو ئەو دێ‌ بەردەوام بیت هەر دێ‌ مینیت. ئەڤە سەرپێچی مەنتقێ‌ دروستە.
ئەڤە ژی پێچەوانی لۆژیكا هەبوونێ‌ یە، چونكو هەر سەرپێچیەك ل هەنبەر قانوونەكا خۆزای ئەوێ‌ واتایێ‌ نادەت كو بكەرێ‌ وێ‌ یێ‌ دروستە، چونكو ئەو پیشەسازیێن كو قانوونێن هێزا ڤەكێشانێ‌ پێشێلكرین یان وەخت و تێكۆشان كورت كرین و پال ب نەخۆشیان دابن كو فێلكرنێ‌ بكەن ل پێدڤیبوونا مرۆڤی بۆ دادپەروەریێ و وەرگرتنا مافان ناهێتە پیڤان.
ئەڤە ژی تاقیكرنە بۆ ڕاستگۆییا ئەوان كەسان، یێن كو سیاسی و حزبی بزاڤان دكەن و د دەستهەلاتێ‌ دا بەر ب بڕیارا ئێكێ‌ ڤە دچن، ئەو گرنگترین تاقیكرنە، ئەڤجا ئەو كەسێ‌ كو ل ئاستێ ئارمانجێن خۆ نەبیت، بلا بۆ كەسەكێ‌ دیتر ب جێ بهیلیت.

بەرپرسێ دەستەكا كارگێری یا بیرۆیا سیاسی یا پارتیا دەمۆكراتا كوردستانێ

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com