ئحسان ئامێدی

گۆتن دەڕبرینێ ژ هزران دكەت و هزرێن باش نیازێن باش چێ دكەت و دبنە كریارێن باش، و ل دیماهیێ هەلسەنگاندن ل سەر كریار و ئەنجامان دهێتەكرن، گەلەك گۆتنێن باش دهێنە گۆتن دهێتە خواستن ببنە كریار.
جیهانا دەولەتان و یاسایێن نێڤدەولەتی رێ ددەنە مللەتان بڕیارێن خۆ یێن چارەنڤیس بدەن و دەولەتێن خۆ دابمەزرینن، لێ ئەڤ چێكرنە بهێزێ چێدبیت بەری رەوایا خۆ یا یاسایی وەرگریت.
هێز ژ مللەتی یە و رەوایی ژ مللەتی یە و ئارمانج یا مللەتی یە، بیركرن و ئارمانج دەستنیشانكرن و پلان دانان و سەركردایەتیكرن و كار و خەبات و قوربانیدان ژ مللەتی یە. ئەڤە ژی ئەركەكێ نەتەوەیی و نیشتیمانی و مرۆڤیێ مەزنە، و بەرپسیاریا وێ ژی ل سەر مللێن سەرۆك و رێبەرێن مللەتییە.
كورد ژ كەڤنترین مللەتێن دەڤەرێنە خۆراگرتی و ناسنامەیا خۆپاراستی و هێشتا نەبووینە دەولەت، داگیركەرێن كوردستانێ ژبەر سیاسەتێن خۆیێن فراوانخوازی و سەركوتكەری رێ ب كوردان نەدایە ب مافێن خۆ شاد ببن، ل هەمبەری وێ سیاسەتێ تووشی زیانێن مەزن بووینە، دا بۆ وان باشتر و ب قازانجتر بیت وان دەستێ خۆ ژ كوردستانێ هەلگرتبا و مژویلی خزمەتكرنا مللەت و وەلاتێن خۆ ببان.
كوردستان یا مللەتێن كوردستانێ یە و بەرپسیاریاوانە ل وێ جوگرافیێ دەولەتا خۆ چێكەن و برێڤەببەن.
لێ ئەقلیەتا داگیركرنێ و فراوانخوازیێ و درووشم و دەربرینێن نیشتیمانیی و سەروەریێ ئەو سەرخۆش كرینە كو خۆ دل ب مللەتێن خۆڤە ژی نەبیت!، كوردستان وێرانكر و وەلاتێن خۆ ژی ل سەردانان، ئاگر بەردایە كوردستانێ و هەر ئەو ژی ب وی ژی ئاگری دسوژن.شەر وێرانكرنە، زیانێن هەمیانە، هەكە قازانجن و هەكە بەرژەوەندن ب ئاشتیێ بدەستڤەدهێن، دەمێ هەڤقەبیلكرن و لێكتێگەهشتن و رێزگرتن هەبیت.
كی ژ دەولەتا داگیركەران كوردستانی ئارام و سەقامگیرە و بەرژەوەندەكا خۆ یا نەتەوەیی و نیشتیمانی ب دژاتی و داگیركرنا كوردستانێ بدەستڤەئینایە!؟
هەلبەت نە بەس چ بەرژەوەند بدەستڤەنەئیناینە، بەلێ زیانڤێكەفتێن ئێكێ بوونە و ریرەش و شەرمزار ژی بووینە.
لبەر هندێ ئێدی دەم هاتیە هەمی داگیركەر ب سیاسەتێن خۆدا بچنە ڤە و شاشیێن خۆ راستڤەكە، و دەستێ ئاشتیێ و ئاسایشێ بو گەلێ كوردستانێ درێژكەن و چارەسەریێن دادپەروەرانە بۆ دۆزا رەوایا كوردستانێ ببینن.
بۆ هەمیان باشە هەرێما كوردستانێ یا ئارام و سەقامگیربیت، چونكی سەركردایەتیا هەرێمێ دشێت كاروبارێن هەرێمێ برێڤەببەت و كێشەیێن هەرێمێ دگەل حوكمەتا بەغدا و دەولەتین هەرێمایەتی چارەسەركەت، هەروەكو دشێت ببیتە هۆكارەكێ هاژۆتنا پرۆسەیا ئاشتیێ ل پارچەیێن دی یێن كوردستانێ و ب ڤێ چەندێ دێ ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری دەڤەری ڤەگریت.
هەرێما كوردستانێ ب هێزە ب خۆراگریا مللەتی و هشیاری و زیرەكیا سەرۆك و رێبەرێن وێ، و ب بزاڤ و چالاكیێن وان ل ئاستێ كوردستانێ و ئیراقێ و دەولەتێن هەرێمایەتی و جیهانی.
لێ دەڤەرا رۆژهەلانا ناڤین یا د هەژاندنەكێ دا و بەرەف گورانكاریەكا نەدیاركری ڤەیە!؟، جەمسەرێن جیهانی و جەمسەرێن هەرێمایەتی د ململانەكا دژوار و د هەڤدژدانە، گەف و هەرەشە د مەترسیدارن، شەر ل مەیدانێ یە، دیبلۆماسیا توند دهێتە هاژۆتن، گفتوگویێن ئاشكەرا و ب نهێنی دهێنە برێڤەبرن، یاریكەرێن كاڕا ل مەیدانێ، ئەمریكا، ئسرائیل، توركیا و ئیرانن، ل دەردۆرێن وان ژی كۆمەكا دەولەتان و بزاڤان و گرۆپانە، هەر ئیكی ژی ئەجیندا خۆ هەیە، ل سەرڤە تشتەكە و لبن ڤە تشتەكێ دی یە!، و هندەك ژ ڤان گرۆپان چێكریین ب مەبەستن، د ناڤ ڤێ گێلەشۆكێ دا تنێ كوردستان دۆزەكا رەوا و دیار و ئاشكەرا و بێ مەبەستە، دخوازیت سەربەخۆییا خۆ وەگریت و ببیتە خۆدانا سەروەرییا خۆ، ئەڤەژی یا ب زەحمەتە، لێ پێگەیێ هەرێما كوردستانێ و هێز و كارایا سەرۆك بارزانی و هەڤرێبازێن وی یێ وە دكەن هێدی هێدی رێ خۆشببیت و دوزا كوردستانێ بەرەف پێشڤە بچیت و ئێدی ئەو قەناعەت و باوەریی چێببن كوردستانەكا سەربەخۆ هۆكارێ ئارامیێ و سەقامگیریا دەڤەرێ یە و د قازانج و بەرژەوەندیا هەمیان دایە.
د ڤی دەستوداری دا پاراستنا هەرێما كوردستانێ و بهێزكرنا وێ و ڤەدانا ناكۆكیێن ناڤخۆیی و چارەسەركرنا كێشەیێن هەلاویستی دگەل بەغدا و خۆشكرنا پەیوەندیێن وێ دگەل دەولەتێن هەرێمایەتی و جیهانێ پێدڤیێن هەڤكێشەیێن سیاسینە د بەرژەوەندیا كوردستانێ دا و د ڤی بیاڤی دا پێنگاڤێن باش دهێنە هاڤێتن.
دیدار و پەیام و پەیوەندیێن سەرۆك بارزانی و پشكداری و دیدار و پەیوەندیێن سەرۆكێ هەرێمێ و سەرۆكێ حوكمەتا كوردستانێ ل گەل مەزنە كاربدەستین عیراقی و هەرێمایەتی و جیهانی گەشبینیەكێ چێدكەن كو هەرێم پاراستیە و دۆزا كوردستانێ د پێشڤەچوونێ دایە، ب هیڤینە ل دەمەكێ نێزیك كوردستان ب مافێن خۆ شاد ببیت.

ئيحسان ئامێدی

هێشتا ئەقلیەتا بەداوەتێ و داگیركرنێ و تالانكرنێ و رەڤاندنێ و پیڕەبرنێ ل دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤین زالە، و ب ڤێ عەقلیەتێ دەولەت و رێكخستنێن سیاسی و تیرۆری دهێنە چێكرن، دا كو دریژیێ بدەنە سیاسەت و رەفتارێن شەرمزاریێن جاران كو هشتا شانازیێ پێ دبەن!.
كیێم مللەتان هندی كوردان ئەڤ دەردەسەری یە ژ دەستێن هەڤسویێن كوردستانێ یێن هۆڤ و درندە و تالانكەر دیتی نە، ئەڤجا ژی هێشتا دویڤەلانكێن وان و عەقلیەتا وان د ناڤ مللەتی دا ماینە و وێ سیاسەتێ بۆ رتووش دكەن و جوان نیشا ددەن و بهانەیان بۆ دبینن، و بیر ل خۆ ناكەن كا ئە چ نە و چ ماف هەنە، هەروەكو خۆ ب رێزا مللەتێن دی نابینن!؟، كوردستان ئێك وەلاتە و مافێ وێ یە ئێك دەولەتا سەربخۆ هەبیت، بەلێ هاتیە داگیركرن و دابەشكرن و لێكڤەكرن ل سەر چار دەولەتان، هەر چار دەولەتێن داگیركەر كو هەڤڕك و هەڤدژن، د هەمان دمدا هەڤگرتی نە بۆ دژاتیا كوردستانێ.
ڤی ژیوارێ دابەشكرنێ وەكریە كو هەر پارچەكێ تایبەتمەندیا خۆ هەبیت و ب وێ تایبەتمەندیێ بزاڤا رزگارخوازیا كوردستانێ ژی ل هەر پارچەكێ تایبەتمەندیا خۆ هەبیت.
شۆرش و سەرهلدن و خەباتا سیاسی و چەكداریا كوردستانێ وەكو بزاڤەكا رزگاریخواز ل هەر پارچەكێ ب شێوازەكی هەبوونە و جاران گەشە كرینە و جاران ژی كز بووینە.
ل ڤی دەستودارێ دا و پشتی خەبات و قوربانیدانەكا مەزن نوكە ل هەمی كوردستانێ، تنێ ل پارچەیا بەر دەولەتا ئیراقێ كەفتی، هەرێما كوردستانێ یا فیدرال دروستكریە، و ناڤێ كوردستانێ ل سەر هاتیە دانان و هاتیە دەستوریكرن و بلندكرن و دانپێدانكرن، ئەو ژی دكەڤیتە ژێر گڤاشتن و هەرەشەیێن عیراقێ و دەولتێن هەرێمایەتی.
ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ قەوارەكێ سیاسیێ مژۆكیێ بێناڤ چێكریە و هشتا ژی دەستهەلاتدارێن شامێ دانپێدانێ وەكو گەلەك پێنادەن!، و ل باكورێ كوردستانێ تنێ باسێ هەلوەشاندن و چەكدانانا هێزا كو بناڤ شورەشگێر ل باكوری و پروسەكا ئاشتیێ هەیە بێی گرەنتیكرنا مافێن كوردان، و ل رۆژهەلاتێ كوردستانێ كەڕیە و بزاڤا سیاسی و چەكداری پاشگەز بووینە و دەولەت ژی هەر بەردەوامە لسەر سیاسەتا بێ بەهركرنا كوردان!.
دەردێ كوردان گرانە پتر ژ چل ملیۆنان خەونا ب دەولەتێ ڤە دبینن، و هێشتا ل سێ پارچەیان د بێ بەهركرینە ژخواندن و نڤیسینا زمانێ دایكێ!. و د یاریا سیاسی دا ژی نە شیاینە هەبوونا خۆ بسەپینن، و لایەنێن پەیوەندیدار راكێشنە دیالۆك و دانوستاندنێ بۆ دانپێدانێ ب مافێن وانێن سروشتی و رەوا!.
دێ بێژین پێناسەكا سیاسەتێ هونەرێ شیانایە وسەرەدەری كرنە دگەل دەستودارێ هەی داكو بشێین ئارمانجین مللەتی و بەرژەوەندێن تەڤایی بجهبینن.
كورد ژی یێن سیاسەتێ ب هەمی شێوازان دكەن ژ رادەربڕینێ بۆ گفتوگۆیان و پەیام گەهاندنێ تا خەباتا چەكداری پێناڤی ماف و ئارمانجێن مللەتی، لێ عەقلیەتا زال رێ ڤەناكەت بۆ لێكتێگەهشتنێ و چارەسەركرنێ، چونك توخمێ هێزێ دەستێن واندایە، لەوان دڤێت كارەكێ پتر بهێتەكرن بۆ پەیداكرنا توخمێن هێزێ دا بشێن گڤاشتنێ بكەن و هەمبەری نەچاركەن بهێتە دانوستاندنی.
سەر وێ هەمی خەبات و قوربانیدانێ دا، هەرێما كوردستانێ قەوارەك نەتەوەیی د چارچووڤەیێ دەولەتەك فیدرالی دا هاتیە سەپاندن سەرەرای كوما كێشەیێن هەلاویستی و مەترسیا ڤەگەراندنا ناڤەندیێ.
ل رۆژئاڤا ل گورەی رێكەفتنەكێ ب كوتەكی وەكو جڤاكەك هاتە قەبوولكرن، نە وەكو گەلەك خۆدان جوگرافیەك، و ل راگەهاندنا دەستووری دا هار ناڤێ كورد و كوردستان و زمانێ كوردی نەئینایە!.
و ل باكور تنێ باسێ شەر راگرتن و چەكدانان و هەلووەشاندنێ و ئاشتیێ یە بێی ماف، و ل رۆژ هەلاتێ باس ل چ تشتا نینە.
وەكو دیار حوكمەتێن ڤان دەولەتان دڤێن كوردان پەنچ كەن و ئارامكەن دا بشین سەقامگیریێ بۆ دەولەتێن خۆ چێكەن و پرۆژەیێن خۆ ب رێڤە ببەن!.
هێشا بارودۆخ ئالۆز و مژۆكی یە و نیشانێن ڤەبۆنەكێ ناهێن دیتن، ب هیڤینە بەرەڤ گەشبوونێ ڤە بچیت.
وەكو هەر جار راستیا دەستهەلاتدارێن نوویێن دەولەتێن داگیركەر دیار بووڤە كو گوهۆرینا ناڤی و وێنەی عەقلیەتیا دەستهەلاتداران ناگوهۆریت و چارەسەریان ل گەل خۆ نائینیت بەلكو هەر زی لەزێ دكەن خۆ ب هێزبێخن و درێژاهیێ ب سیاستا جاران بدەن.
یێ ل ناڤ رویدان و دەستوداری دا دزانیت بارودۆخ ب هەمی لایان ڤە چەندێ ئالۆز و ب زەحمەتە، یێ ل دویر ژی وەكو حەزا خۆ دێ سیناریۆیا دانیت و دەردهێنیت!.
كوردێ هیژا ژی ب سادەیا خۆ كۆمێنت و گۆتنێن خۆ دبێژین بێی دیتنا جهگرەكێ گونجای!.
ئەڤە ئەم یێن ل چەرخێ ژیرێ دەستكرد هێشتا هەبوونا مە وەكو نەتەوەیەك ناهێتە قەبوولكرن و گڤاشتن گەلەكن و هەرەشە دهێنە كرن.
پسیار ل ڤێرە ئەوە، چ بكەین و چاڤەرێی چ بین!؟..
بەلێ ئەم یێن هەیین و هەبوونا خۆ وەكو نەتەوەیەك مە سەپاندی یە و دڤێت ب رژدی كار بۆ ب دەستڤەئینانا ماف و ئارمانجێن خۆ بكەین، دڤێت پلانێ دانین و پرۆژەی بەرهەڤكەین و خۆ بهێزبێخین و هەڤگرتنێ چێكەین و بزاڤا سیاسی و دیبلوماسی و روشەنبیری و میدیایی كاڕا بكەین دا ببینە هێزەك بشێین پشتەڤانیەكا پتر یا جیهانا دیموكراتی بدەستڤەبینین، ئەو ژی ببنە پالپشت كو گڤاشتنان ل داگیركەران بكەن و بكێشنە دیالۆكێ و دانوستاندنێ و قەبوولكرنا هەبوونا كوردان وەكو نەتەوەیەك و ب نیازپاكی بەرەف چارەسەركرنا بنەرەتیا دۆزا كوردستانێ بهێن و سەقامگیریەكا بنەجهـ جیگیربیت.

ئيحسان ئامێدی

شەهیدبوون پێناڤێ ئارمانجین مللەتی و بەرژەوەندیێن گشتی بلندترین پلەیا گوری و قوربانی دانێ یە.
پێشمەرگەیاتی باشترین و پیرۆزترین ئەرك و كارێ مرۆڤی یە، پێشمەرگە پێ رادبیت دا گەل ئازاد و سەرفراز بژیت.
پێشمەرگە بەری ئارمانجێن مللەتی بجهبینیت، شەهیدبوون، یان برینداربوون و پەكەفتی بوون ل پێشوازیا وی یە، ل بەر هندێ پێشمەرگەیاتی پیرۆزترین و باشترین ئەركێ نەتەوەیی و نیشتیمانی و مرۆڤییە.
پێشمەرگەیە كار و خەباتێ ژبۆنا رزگاریا وەلاتی و ئازادیا مللەتی دكەت، لەوان د تۆمارا مرۆڤاتیێ دا زیندی دمینیت و نامریت.
یێ بشێت وێ بریارێ بدەت و ببیتە پێشمەرگە ئەو د پرۆژەیێ نەمریێ دایە، ئەو دشێت شانازیێ ب خۆ ببەت و یێ سەرفراز بیت، هەروەكو مللەت ژی شانازیێ و سەرفرازیێ پێ دبەت، چونكو پێشمەرگە و مللەت هەبوونەكا هەڤپشك و هەڤبەرژەوەندە.
د ناڤ مللەتی دا هندەكێن دی ژی هەنە شەرەفا خەباتكەریێ و شەهیدبوونێ بدەستڤەدئینن، ئەو ژی ئەو هەڤوەلاتیێن دلسۆزن یێن ب ئەركێن نیشتیمانی و نەتەوەیی رادبن، و بەرەڤانیێ دكەن و رویبروی دوژمنان دبن پێناڤی ماف و ئارمانجێن مللەتی چ رێكخستیێن سیاسی بن یان نیشتیمانپەروەر و كوردپەروەربن، ئەوژی جهێ شانازیێ نە و د زیندی نە و نامرن.
هەمی مرۆڤ حەژ نەمرێ و ناڤداریێ دكەن بەلێ هەمی نەشێن وێ بكەن و بگەهنە وێ پلەیێ و پاشخانەكا ب سەروەری ل دیف خۆ بهێلن.
مرۆڤ ئازادبوویە و دڤێت ئازاد بژیت، مرۆڤ كو هەیە دڤێت ب ئازادی و سەربەخۆیی بژیت، لەوان هەردەم مرۆڤی شەر و ململانا خۆ دژی هەمی ئاستەنگ و ركەبەری و قەپخوازیا و ستەم و زۆری و سەركوتكرن كریە. داكو ئازاد و سەرفراز بیت.
د مێژوویا خەباتا رزگاریخواز و بەرەڤانیا نیشتیمانی دا ناڤێن وان خەباتكەر و قەهرەمانێن رولێ خۆ گێرای د رزگاركرنێ و بەرەڤایكرنێ و بەرگریكرنێ دا زیندی مایە و چووینە د تۆمارا نەمریێ دا، هەروەكو ل ژیانێ ژی ڤان كەسان ب خەبات و بەرخودانا خۆ ناڤداریەك بۆ خۆ چێكری و ل جهێ سەرفرازیێ.
ئازادیێ خویكا خۆ هەیە و خویكا وێ ژی گەلەك ب بهایە، ئەو ژی گیان و ژیانا مرۆڤی یە كو د رێیا ئازادیێ دا پێشكێشی مللەتی دكەت.
مێژوویا خەباتا مرۆڤی یا پری سەروەریە، ئەڤ سەروەریە ب خوین خوها خۆگوریكەران ب دەستڤە هاتیە، لەوان هەمیشە ل ساخكرنا ڤان یاد و بیرەوەریان، بیرێ ل وان شەهید و قەهرەمانان دئینەڤە یین ژیانا خۆ بەختكری بۆ سەرفرازیا مللەتی.
ل خەباتا رزگاریخوازا كوردستانێ دا گەلەك داستان و سەروەری ب خوینا شەهیدان هاتینە ئەنجامدان، و سەرهەلدان ئێك ژ شاكارێن خەباتا رزگایخوازا كوردستانێ یە، و ب قوربانیێن وێ ژی هەرێما كوردستانێ هاتە رزگاركرن و كرە قەوارەكێ نەتەوەیێ كوردستانێ، ئەڤجا كوردستانی چەند شانازیێ ب هەرێما كوردستانا فیدرال دبەن هند شانازیێ ب شەهید و گۆریێن ڤێ دەستكەفتیا نەتەوەیی دبەن.
هەیڤا ئادارێ گەلەك بیرەوەریێن نەتەوەیی و نیشتیمانی و میژوویی یێن باش و خراپ تێدانە، هەروەكو گەلەك شەهید و قوربانی ژی ل ڤێ هەیڤێ هاتینەدان و مێژوویا گەلێ كوردستانێ پێ هاتیە خەملاندن.
ژ بیرەوەریێن ئادارێ، ل ئێكی ئادارا سالا ١٨٨٠ یەكەم كۆمەلا رامیاریا كوردی بناڤێ یەكێتیا كوردان ب سەركردایەتیا شێخ عبیدولا نەهری هاتە پێكئینان، و ل ئێكێ ئادارا ١٩٧٩ بابێ روحیێ نەتەوەیا كورد و سەركاروانێ شەهیدان بارزانیێ نەمر مالئاڤاهی كر، و ل ٣ ی ئادارا ١٩٣٧ ێ بەرپابوونا شورەشا دێرسیم ب سەركردایەتیا سەید رەزا، و ل ٥ ئادارا ١٩٩١ ێ دەستپێكرنا سەرهەلدانا گەلێ كوردستانی دژی رژێما دكتاتوری و رزگاركرنا رانییا، و ل ٧ ئادارا ١٩٢٥ راگەهاندنا شۆرەشا شێخ سەعیدێ پیرانی، ل ٧ ئادارا ١٩٨٦ رێكەفتنامەیا ئاشبوونا نیشتیمانی دناڤبەرا پارتی و یەكێتی ژ لایێن ئدریسێ جانەمەرگ و جەلال تالەبانی هاتە ئیمزاكرن، و ٧ ئادارا ١٩٩١ ئاگرێ سەرهلدانێ گەهشتە سلیمانیێ و رزگاركر، ل ١١ ی ئادارا ١٩٧٠ راگەهاندنا رێكەفتناما ١١ ئادارێ ل ناڤبەرا شۆرەشا ئەیلۆلا نیشتیمانی ب سەرۆكاتیا بارزانیێ نەمر و حوكمەتا ئیراقێ، و بۆ جارا ئێكێ‌ حوكمەتا ئیراقێ ب فەرمی دان ب مافێن گەلێ كورد و كوردستانێ دا.
و ل ١١ ئادارا ١٩٩١ سەرهەلدان و ئازادكرنا باژێری هەولێرێ، و ل ١٤ ئادارا ١٩٠٤ ژ دایكبوونا بارزانیێ نەمر، و ل ١٤ ئادارا ١٩٩١ سەرهەلدان و ئازادكرنا باژێرێ دهۆكێ و ل ١٦ئادارا ١٩٨٨ كیمیابارانكرنا حەلەبجەیا شەهید و ل ٢٠ ئادارا ١٩٩١ سەرهەلدان گەهشتە كەركووكا دلێ كوردستانێ و رزگاركر، ٢١ئاداری جەژنا نەورۆزێ و سەرسالا كوردی، ل ٢١ ئادارا ١٩٢٥ سەرهەلدانا مەزنا شێخ سەعید پیران داخوازا سەربەخۆیا كوردستانی كر و ئامەد كرە پایتەخت، ل ٢٥ ێ ئادارا ١٩٧٦ مالئاڤاهیا سەركردە ئحسان نوری پاشا، ل ٣١ ئادارا ١٩٤٧ سێدارەدانا پێشەوا قازی محەمەد و هەڤالێن وی، ل ٣١ ئادارا ١٩٩١ كۆچا ملیۆنی بەرەف سنوورین توركیا و ئیرانێ. ئەڤە و گەلەك بیرەوەریێن دی یێن هەیڤا ئادارێ بەرهەمێ خەبات و بەرخودانا گەلێ كوردستانێ یە و شانازیی پێ دبەین و گیانێ شەهیدان شاد و مللەت سەرفراز.

ئيحسان ئـامێدی

دیارە ژ كەڤن دا هێز هۆكارێ خۆراگرتن و سەركەفتنێ بوویە و مان بۆ یێ ب هێزتر بوویە، لەوان هەر ئێكی دڤیا بهێز بكەڤیت دا خۆڕاگریت و سەر بكەڤیت.
ئسرائیل دەولەتەكا بچویكە بەلێ شیانێن مەزن هەنە، ب هەڤگرتنا جوهیێن جیهانی و ژیرێ زانستی و تەكنولوژی و هێزا لەشكری و جەنگی و هەوالگیری و ئابۆری و بزاڤا دیبلۆماسی و ڤان هۆكارێن هێزێ هەبوونا خۆ سەپاندیە و هەمی جەمسەرێن جیهانێ پشتەڤانیێ لێ دكەن، تنێ دەولەتێن عەرەبی و ئیسلامی دژاتیا وێ دكەن، ئەو ژی ل هەمبەری شیانین ئسرائیلێ ل پاشكەزێ دانە!.
سیاسەتا ئاسایشا نەتەوەیا ئسرائیلی ئەوە كو د هەمی بیاڤان دا پێشداتر بیت، دا ل سەر هەمی دوژمن و هەڤركێن خۆ یا زالبیت، ل دویڤ پەندا كوردی (قوەت علەتی دبڕیت)!، و حەتا نوكە ئسرائیل د ڤێ سیاسەتێ دا سەركەفتی یە. هەلبەت ل دەڤەرا مە جوهی د ناسیاربوونە كو د ژیرمەندن، لەوان دگۆتنە مرۆڤێن بسپۆر و شارەزا ئەڤە یێ ئەقل جوهی یە!، د هەمان دەمدا جوهی جڤاكەكا خۆراگربوونە، لەوان شیان ل بەرامبەر وان هەمی هێرشێن عەرەبا و مسلمانان خۆراگرن و بمینن و دەولەتەكێ بۆ خۆ چێكەن و بهێز بێخن و هەمبەری هەمی دژمن و نەیار و هەڤركێن خۆ راوەستن و نەچاربكەت قەبیلكەن و سەرەدەریێ دگەلدا بكەن.
گەلەك دەولەتێن دی یێن بچویك ب روبەری و مرۆڤان هەنە، بەلێ ب هەڤگرتنا جڤاكی و شیانان و ب هوكارێن هێزێ د مەزنن و ب دەولەتێن مەزن دهێنە هژمارتن.
دەولەت ب هێزێ چێدبیت.
كوردان ژ كەڤندا گۆتییە چیڤێ ستویرە ئارێ هویرە)، ئانكو هێزێ نیشا بدە دا شۆلێن تە باش برێڤەبچن، هەروەكو وی كاروانچی یێ ب هێز، گەنمێ خۆ بریە ئاشی، هەر زوی ئاشڤان پێشڤە ڕابووی و خزمەتا وی كری و گەنمێ وی دو جاران بۆ ل ئاشی كری و باش هێرای و هویركری!.
ئەڤ پەندە گرنگیا هێزێ نیشاددەت، هێز ب ب زانینێ و ئیرادەیێ و هەڤگرتنێ و كاركرنێ بۆ دابینكرنا توخمێن هێزێ چێدبیت و بنەمایێن وێ هێزێ ل كوردستانێ هەنە، لێ پلان و بەرنامە و كاركرن بو رێكخستنا وان دخوازستە پتر بسپۆریێ و داكۆكیكرنێ و بەرپسیارانە سەرەدەریكرنێ.
كوردستان ب رۆبەر و مرۆڤێن خۆڤە چەند بەرابەر ئسرائیلی و گەلەك دەولەتێن دی یە، و ئەگەر خۆ رێكبێخیت و ب سەروبەربكەت و هەڤگرتنا جڤاكی و سیاسی پێكبینن دێ شێن گەلەك باشتر بیت نەمازە كو شیانێن مرۆڤی و ئابۆری و زانستی هەنە.
ژ گرفتێن هەرێن مەزنێن كوردستانێ جوگرافیا وێ یە كو كەفتیە دەڤەرەكا ئاسێ، و جڤاكێن دەردورێن وێ هەمی دژاتیێ لێ دكەن و ناهێلن كوردستان ب مافێن خۆ شادببیت و ئەو ب خۆ سەرگێریا خۆ بكەت و د ناڤ جڤاكێن پاشكەفتی دا دەلیڤەیا پێشكەفتنێ ب حەزژێكەرێن ئازادیێ و پێشكەفتنێ نادەن، لەوان هەمیشە شەڕ و ئالۆزی و نەسەقامگیری یە، لێ وەكو ئیرادە هەبیت هەمی ئاستەنگ دهێنە ڤەدان.
كوردستان ب وەلات و مللەت ڤە هەیە، و ل بەرامبەر وان هەمی هێرش و لێمشتێن درندانەیێن دوژمنان خۆ راگرتیە و هەبوونا خۆ پاراستیە و سەپاندی یە و نهۆ ژی لێ دهێتە خواستین ڤان بارودۆخان بۆ بدەستڤەئینانا مافێن خۆ یێن ڕەوا بكاربینیت.
ل ئیراقێ؛ هەرێما كوردستانێ یا فیدرالیا دەستووری هەیە، ل سووریایێ دەڤەرەكا كارگێریا خۆ یی هەیە، ل توركیا دەرگەهین دیالۆگی و دانوستاندنێ و چارەسەریا ئاشتیانە هەنە، ل ئیرانێ رەوشا دەولەتێ ب خۆ ل ژێر گڤاشتن و هەڕەشەیێن ئەمریكا و رۆژئاڤایە و بارودۆخێ ناڤخۆ نەیێ سەقامگیرە و بەرەڤ پەقینێ یە، ئەڤە وێ نیشاددەت هەمی داگیركەر و جڤاكێن دەردورێن كوردستانێ دشەپلینە و د گێژەڤانكەكێ دانە و مایە ل سەر كوردستانێ خۆ ب هێزبێخیت و ب پرۆژە كاربكەت.
یا جهی گەشبینیێ هەرێما كوردستانێ بوویە ناڤەندا دۆزا كوردستانێ و ب وی رەنگی سەرەدەری دگەلدا دهێتەكرن و ئەوا دهێتە دیتن سەرۆكاتیا هەرێما كوردستانێ ل ئاستێ هەر سێ سەرۆكاتیان، كوردستان، هەرێم و حوكمەت ل ئاستێن بلند و ب هێز یێ بزاڤەكا سیاسی و دیبلۆماسیا مەزن دكەن و سەرنجا جڤاكێ نێڤدەولەتی رادكێشن بۆ پرسا نەتەوەیا كوردستانێ.
سەرەدان و دیدارێن كاربدەستێن زلهێزێن جیهانی و یێن پەیوەندیدار و پشكداریكرنا سەرۆك و كاربدەستێن هەرێمێ د كۆڕبەندین جیهانیێن ئابۆری و ئاسایشێ و حوكمەتان وزەیێ و سەقای پێگەیێ ب سەنگ و ب هێز یێن هەرێمێ نیشاددەت.
دیارە كورد یێ چیڤێ خۆ ستویردكەن و خۆ ب هێز دئێخن دا هەبوونا خۆ بسەپینن و مافێن خۆ ب دەستڤەبینن. هەكو دبێژن (چیڤێ ستویرە، توخیب زێڕە). یێ ب هێز دێ سنوورێ خۆ دەستنیشان كەت!.
ب هیڤینە ئەڤ پیگەه و سەنگە كوردستانێ بەرەف ئاقارەكێ ئاڕام و سەقامگیر ڤە ببەت.

ئيحسان ئـامێدی

دوبارە سەركەفتنا ترەمپی و ڤەگەریانا وی بۆ سەرۆكاتیا ئەمریكا پرسەك ئەمریكی و نیڤدەولەتی و جیهانی یە، ئەڤە بابەتەكی مەزنە و گرنگە و ل جهێ دویڤچوونا هەمیانە، چونكی ترەمب سەرۆكێ ٤٧ یێ وەلاتیێن هەڤگرتیێن ئەمریكی یە كو جەمسەرێ ئێكێ یێ جیهانێ یە، نە تاكە جەمسەرە!،د دەمەكی دا هات شەڕ و پێكدادن و هەڤڕكی و مەترسیێن سەقای و ژینگەهێ و نەخۆشیین ڤەگر جیهان ترساندییە و جاڤێ هەمیان ل قورتال كەرەكی یە.
دەولەتێن زلهێزێن جیهانێ چەندین رێكخراوێن نێڤدەولەتی بۆ هەمی پرسێن مرۆڤی و دەولەتان دامەزراندی نە و میساق و پەیمان و بەرنامە بۆ داناینە، دا كاركەن ژبوونا ئاشتیێ و سەقامگیریێ و بجهئینانا مافێن مرۆڤی و پاراستنا ژینگەهێ و ریبریبوونا نەخۆشیا و كارەساتان، لێ دەولەتێن مەزن لدویڤ بەرژەوەندیێن خۆ سەرەدەریێ دگەلدا دكەن و ئەو میساق و پەیمان هەر دهەلنگڤتن ب وان ئاستەنگێن وان دانایین، لەوان حەتا نوكە ئەڤ رێكخراوە ژلایێ زلهێزان ڤە و ل دویڤ بەرژەوەندیێن وان دهێنە هاژۆتن و برێڤەبرن!.
وەلاتێن ئێكگرتیێن ئەمریكا دەولەتەكا سەرمایەدارا زلهێزە، سیاسەتا وێ ل دویڤ تیۆرێن جیۆپۆلیتیكی و ئاسایشا نەتەوەیی و لسەر بنگەهێن بەرژەوەندیێن وێ یێن ستراتیژی وژینداری و لاوەكی دهێتە دانان و هاژۆتن. و هەمیشە پێكدادانێ دگەل هەڤدژ و هەڤڕكان ل سەرتاسەری جیهانێ دكەت و هەر بەرژەوەندیەك وەكو نەخشە بۆ كێشای بجهناهێنیت!.
لێ ڤێ جارێ ئەڤ سەرۆك دەولەتە هات ب گەف و هەرەشەڤە هەر ل ناڤ وەلاتێ خۆ بۆ دەوروبەرێن خۆ ژ ئەمریكیا بۆ مەكسیك و كەنەدا و پەنەما، بۆ گزیرتا گرینلاند، ئوقیانۆسێ ئەتلەنتیك بۆ ئورۆپا و قۆلپا ناتۆ، بۆ رۆسیا و ئۆكرانیا، بۆ چینێ، تایلەند و كوریا باكۆر، بۆ رۆژهەلاتا ناڤەراست، ئسرائیل، عەرەب و ئیرانی.
هەروەكو ئەڤ سەرۆكە چ بۆ كەسێ نادانیت و رێیا وی ژی یا پاقژ و بێ ئاستەنگ و ركەبەرە، یان هزر دكەت هندێ ب هێزە چ دڤێت دێ كەت و دارێ سحرێ د دەستان دا یە چاوا حەز دكەت دێ وەسا هاژۆت و جڤاكی مرۆڤی ملكەچی فەرمانێن وی یە،و دی ئەو بیت یا وی گۆتی!، ئەو ب خۆ د ژیواری دا وەسا نینە، بۆ هەمی وان بەرنامەیان دێ ئاستەنگ و ڕكەبەری و دژایەتی هەبن!
د كەڤندا هەمی دەولەتان ژ هێزەكا بچویك دەست پێ كریە و مەزن بووینە و ل هەمی قۆناغێن چێبوون و مەزنبوونێ دا بەرهنگاری و قەپخوازی رویبری هەبووینە و ل گوپیتكا مەزنبوون و بهێزبوونێ ژی هەر ركەبەرێن هەبین و نەشیاینە و هەر تشتێ ڤیا بیت بكەن، ئەرێ یا ل بەر ئاقلە ل ڤی سەردەمێ فرەیا هێز و جەمسەران ئەو بشێت یا راگەهاندی بكەت!.
یا زانایە وەلاتێن ئێكگرتیێن ئەمریكا ل بەراهیا سەدێ بیستی و ل سەردەمێ جەنگێ جیهانیێ ئێكێ وەكو جەمسەرەكێ جیهانی هاتە د ناڤ جەنگی دا و رۆلی خۆ گێرا، كو ل وی دەمی تنی ل ئورۆپا د ناڤ جەنگی دا چەند جەمسەر هەبوونە، وەكو بەریتانیا، فەرەنسا، ئەلمانیا، رۆسیا ، ئمبراتوریەتا ئوسمانلی، ژبلی هێزێن دیتر وەك ئسپانیا و پورتوگال و هۆلەندا.
ب سەركەفتنا شۆرەشا كۆمەنیستا ل رۆسیایێ و بدوماهی هاتنا جەنگێ جیهانیێ ئێكێ و شكەستنا ئەلمانیا و ئوسمانلیا و وەستیانا بەریتانیا و فەرەنسا رێ خۆشبوو ئەمریكا بهێتە د ناڤ گۆرەپانا جیهانی دا و سیاسەتێن خۆ یێن فراوانخوازی بجهبینیت.
یا زانایە رۆلێ ئەمریكا یێ سەرەكی بوو ب دوماهی ئینانا جەنگێ جیهانیێ ئێكێ ئێدی رۆژ بۆ رۆژێ هێز و دەستچوونا وێ ل جیهانی پتر لێ هات و ركەبەریا هەمی هەڤركان كر، لێ رۆلێ ئەمریكا ل جەنگێ جیهانیێ دووێ و ژناڤبرنا ئەلمانیا یێ ئێكلاكەر بوو بۆ بدوماهی هاتنا جەنگی و دیاربوونا ئەمریكا وەكو هێزەكا مەزن و خودان چەكی ئەتۆمی، ل هەمان دەم دا ئێكەتیا سۆڤێتی ژی وەكو هێزەكا دی یا مەزن ل هەمبەری وێ دیار بوو و ئێدی هەڤریكی د ناڤبەرا ڤان هەروو هێزان دا جیهان بەرەف مەترسیا جەنگەكێ دی بر، لێ ڤێ جارێ مەترسیێن چەكێ ئەتۆمی و وێرانكرنا تەڤایی، جەنگ و هەڤدژی ب رەنگەكێ دی هاژۆت، جەنگێ سار بوو، ئەڤە ژی ب رێكێن شەڕێ پێشڤە (الحرب بالنیابە)، و شەڕێ ئابووری، شەڕی میدیایی، شەڕێ
دیبلۆماسی، گەف و هەرەشەیان!.
و هەڤسەنگیا هێزا وەكر چ كێشە ل چ قولاچێن جیهانێ ب دروستاهی ئێكلانەبن و بدوماهی نەهێن!.
كێشەیا فەلەستینیان و ئسرائیلی، دۆزا كوردی دگەل دەولەتێن داگیركەر، كێشەیێن دەولەت و بزاڤێن ئەمریكا لاتینی و یێن باشۆرێ روژهەلاتا ئاسیایێ و یێن كێشوەرێ ئەفریكا، حەتا كێشەیێن دەولەتێن كۆمبەستا سۆشیالزمێ و قلپا وارشۆ ل هەمبەری كۆمبەستا سەرمایەداری و قلپا ناتۆ، ئێدی ل هەر جهەكی ئێكی گۆتبا ئحم، یێ دی دابێژیتێ قورەسم، بزاڤێن رزگارخواز و شۆرەشێن نیشتیمانی و كۆدەتایێن لەشكری و سەهەلدانێن جەماوەری ب مایتێكرنێن ڤان جەمسەران دهاتنە هاژۆتن!.
بانگەشەیێ هەلبژارتنێن سەرۆكێن دەولەتێن مەزن ب بەرنامە و پرۆژە و دەستپێشخەریێن سەرتاسەرینە، لێ چ جاران چ ژ ڤان جەمسەران نەشیاینە هەمی تشتێ راگەهاندی بجهبینن، گەلەك ژێ بۆ مەزاختنێن ناڤخۆیینە بۆ ب دەستڤەئینانا دەنگانە!.
مرۆڤاتی و شارستانیەت د هەڤڕكی و پێكدادانێن هەروهەر دانە، ژبەر جوداهیێن ئیدولوژی و بیروباوەران و هەڤڕكیا سەرمایەداران بخۆ، ئەڤ بەرژەوەندی و پێكهاتێن ژێكجودا ململانێ و هەڤركیێ دگەل هەڤ دكەن و هندی توخمی جوداهیێ هەبیت هەر دێ مینن!.
ئەمریكا دەولەتەكا زلهێزە و جەمسەرەكێ جیهانی یە و خودان بەرنامەیەكێ تایبەتە، بەلێ نە تاكە زلهێز و جەمسەرە، بەلكو رۆسیا و چین و ئورۆپا ژی زلهێز و جەمسەر و خودان بەرنامەنە، ژبلی وان ژی دەولەت و هێزێن بچویك و رێكخراوێن توندرەو ژی هەنە بەرگریێ دكەن و زمانێ ئیملایێ و فەرمانان رەد دكەن، ئەڤ هەمی جەمسەر و دەولەت و هێزە پێكدادسنێ دكەن، ژبەر هندێ نابیت مرۆڤ یێ خۆش باوەر بییت كو ئەڤە خیڤزانكە و دارێ چارەسەریێ د دەستادایە و سۆپەرمانێ دەربازبوونێ یە، و چیا حەز دكەی دێ كەت.
پرسا سیستەمێ جیهانیێ نوی ژ بەراهیا سەدێ بیستی وەرە دهێتە گۆتن، لێ پشتی هەلوەشیانا ئێكەتیا سۆڤێیەتی، ل سالا ١٩٩١ جۆرج بۆشێ سەرۆكێ ئەمریكا سیستەمێ جیهانیێ نوی راگەهاند، لێ هەر هینگی ریبری كۆمەكا ئاستەنگان بوو و نەشیا پرۆژەیێ خۆ بجهبینیت، ئێدی هەڤڕكیا جەمسەرێن سەمایەداران و شارستانیەتان و ئیدولۆژیەتان درێژی كێشا و یا بەردەوامە و ناهێتە چاڤەرێكرن ئەڤ جیهانە تەنا و ئارام بیت و كێشە و گرفت چارەسەر بن و بنبر بن.
ترەمب كو سەرۆكێ گەرا ٤٥ یا سەرۆكاتیا ئەمریكا بوو، گەلەك كێشە و گرفت ل پاش خۆ هێلان، كێشەیێن عەربان و ئسرائیلی و ئیرانێ و جڤاكا نێڤدەولەتی، چینێ وتایوانێ، ناتۆ و ئۆرۆپا، ۆوسیا و ئۆكرانیا … و كوردستانێ و داگیركەران هەبوون هەر مان، خۆ ل ناڤ ئەمریكا كو بناڤودەنگە ب دیموكراتیەتێ ب ئارامی كورسیكا دەستهەلاتێ رادەست نەكر.
نهو ژی كو ترەمپ بۆ گەرا ٤٧ بوڤە سەرۆكێ ئەمریكا هەر كێشە و گرفت و ململانێ و هەڤركی ل جیهانێ هەنە، ب ساناهی نینە ب راگەهاندنا گۆتاران چارەسەربن، هەر ئەمریكا ب خۆ ژی دەولەتەكە مایتێكرنێ و دەستێوەردانێ دكەت و قەیرانان چێدكەت و سەرگێریا وان دكەت و چارەسەر و بنبڕ ناكەت، و حەتا ئێكێ چارەدكەت چەندێن دی دئافرینیت!.
بەلی بۆ هەر ب دەستڤەئینانەكێ و بەرگریكرنەكێ هێز پێدڤیە، هێزا جڤاكی، سیاسی، ئابووری، لەشكری، دبلۆماسی، زانستی، تەكنولۆژی.. بشێت ڤان هێزان دابینكەت دێ شێت دەستكەفتا ب دەستڤە ئینیت و بەرگریێ كەت، یێ وان هێزا دابین نەكەت دێ یا هەی ژی ژ دەست دەت.
ئەم كورد ل ڤی سەردەمی دخواستینە هۆكارێن هێزێ پەیدا كەین و دابینكەین و كاری پێ بكەین، دا بمینین و دەستكەفتیان بدەستڤە بینین.

ئيحسان ئـامێدی

ژ خودێ بچیتە دەر، چ نینە ل سەر رویێ عەردی نڤیسەر و بەرهەڤكار و دەرهینەرێ ڤێ هەبوونێ بیت، و ل دیڤ حەزا خۆ چاوا حەزبكەت وەلی بكەت، ئانكو كەسەك نینە سیناریۆیا ڤێ هەبوونێ د دەستی دا بیت و كلیلا هەمی پرس و كێشەیان ڤێبیت و لدویڤ دی دا خۆ نەخشەڕێیا دانیت و بجهبینیت.
ل هەمی دەم و زەمانان هۆكارێن خۆیی و بابەتی پێدڤیێن هەر چیبوونەكێ بوونە و هۆسا هێزێن پەیدابووین و بەرفرەهبووین و دەولەت و ئمبراتۆریەتێن چێكرین، و كارڤەدان ل سەر دروستبووین و پاشڤە برین و نەهێلاینە وەكو ڤیایی بكەن!.
سەربۆڕا سیاسیا مرۆڤان خۆیاكریە كو هەمی ڕژێمێن ستەمكار و دكتاتۆر و شۆفێنی و توخمپەرست و ئیدولۆژیست، هەلوەشیانە و ژناڤچووینە و د تۆمارا مێژوویێ دا ریرەش و شەرمزار بووینە.
ژیرێ مرۆڤی تێرا هندێ هەیە وانە و پەندا ژ سەربۆڕێن خراب و شكەستی وەرگریت و دوبارەنەكەتەڤە.
دڤێت ژیرمەند بیر ل هندێ بكەت، ئەڤ ژیر و شیانێن مرۆڤی چەند مەزن و كاڕانە، و شیاینە چەند داهێنان و ئافراندنان بكەن و دكەن د خزمەتا مرۆڤی و ژیانێ دا، زانست و تەكنولۆژیا بەردەستكرن، چوونە ئاسمانا، و دل و مێشك و ژیرێ دەستكرد چێكرنهتد. و بزانن مرۆڤ یێ خواستیە پێكڤە كاركەن دا ل هەمبەری گەڤ و هەرەشەیێن سروشتی و دەستكرد یێن مەترسیدار ل سەر ژینگەهێ و تەڤایا مرۆڤان و زیندوەران راوەستیت و پێدڤیێن مان و بەردەوامبوون و گەشەبوونا ژیانێ دابینكەت.
ل جیهانا مرۆڤاندا جڤاكێن ژێكجودا هەنە، هەنە هشتا د قۆناغین بەراهیێ دا و د ئاشۆپێ دا دژین، و سەرا جوداهیەكێ كوشتنێ و سەركوتكرنێ دكەن، و هەنە ژی گەهشتینە گوپیتكێن پێشكەفتنێ و د زانست و تەكنولۆژیایێ دا دژین و مرۆڤایەتیێ دكەن.
مخابن دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤین هێشتا ل قۆناغێن كەڤن دانە و د ئاشۆپێ دا دژین و بزاڤێ دكەن جڤاكێ بۆ وان قۆناغان ڤەگەرینن یێن هەمی كوشتن و سەربرین و تالانكرن!.
ل ڤێ دەڤەرێ هێشتا یێن سەرا ئاخفتنێ، زمانی، نەتەوەی ، ئایینی، ئۆلی، بیروباوەران و ژێیاتیا سیاسی هەڤدو دكوژن!.
هەروەكو مرۆڤێن ڤێ دەڤەرێ نزانن و نابینن و ل بەر چاڤ نادانن كا ڤان سالێن چوویی چەند سەرۆكێن دكتاتۆر ژبەر سیاسەتێن وان یێن شاش و ستەمكار ژناڤچووینە و مللەتێن بن دەستێن وان چەند قوربانی داینە و چ میژویەكا خویناویا رویرەش و شەرمزار ل پاش خۆ هێلایە!.
یێ دیڤچوونا رەوشا كوردستانێ بكەت دێ زی زانیت ژبەر سیاسەتێن دەولەتێن هەرێمایەتی یێن داگیركەر، رەوشەكا ئالۆزە و ب زەحمەتە و دەستهەلاتدارێن ڤان دەولەتان نیازپاكیەكا چارەسەریێ و دوماهیئینانێ ب ستەم و زۆریێ و سەركوتكرنێ نینە و چ هێزێن دادپەروەر ژی نینن ڤی تەڤنی ژێك ڤەكەن و راستڤەكەن.
ل ڤێ دەڤەرێ ململانا هەڤڕك و هەڤدژا نە و یێن ب هێز ل سەر كەلەخێن یێن لاواز یێن خۆ بەرفرەهـ دكەن و خۆ دسەپینن.
بەری زاینێ، بەرۆكێن شەڕێن رۆمیان و ئیرانیان ل سەر كوردستانێ بوون و قوربانیێن مەزن لێ دكەفتن، پشتی سەرهەلدانا عەرەبیا ئیسلامی شەڕێن داگیركرنا عەرەبی هاتن و دەولەت و میرنشینێن كوردستانێ و یێن دی سەركوتكرن و ژناڤبرن و تالانكرن و خۆ سەپاندن، پشتی هینگی هێرش و داگیركرنێن نەتەوەیێن تورك هاتن و دەڤەر داگیركرن و وێرانكرن، ل دویڤ دا ئوسمانلی هاتن و ب چیڤێ زۆریێ ل سەر كەلەخێن ڤان هەمیان ئمبراتۆریەتا خۆ چێكر و خۆ بەرفرەهكر و سەركوتكرنا هەمیێن دی كر، هەتا جەنگێ جیهانیێ ئێكێ ئەڤ دەڤەرە ژلایێ ئنگلیز و فەرەنسا ڤە هاتنە داگیركرن و دوماهی ب ئمبراتۆریەتا توركا ئینا و د چارچووڤی چەندین رێكەفتن و پەیمانان دا دەڤەر دابەشكر و چەندین دەولەتێن نوی ژێ چێكرن.
ئەوا سەیر هەمی ئەڤ دەولەتێن هاتینە چێكرن ئیران و توركیا و دەولەتێن عەرەبی ب جوگرافیا خۆ رازی نەبوون و دگۆتن ئەڤە سیاسەتا ئمپریالزمێ یە و دژ راوەستان د هەمان دەمدا ئەو سنوورێن جوگرافیین بۆ داناین پیرۆز پاراستن، كورد و نەتەوەیێن دی ژ مافێن وان یێن سروشتی د ناڤ وان سنووران دا بێ بەهركرین و هەمی بزاڤێن ئازادیخوزیێ سەركوتكرن. ئێدی ل هەمی وێ مێژوەیێ هەتا نوكە هێشتا ڤان مللەتان ئاسایشەك و ئارامیەك و سەقامگیریەكا جێگیر نە دیتیە و ب هەمان ئەقلیەتا جاران سیاسەتا پشتقڕاندنێ و ژناڤبرنا یێ دیتر بكاردئینن!.
ل ناڤ دەست و پیێن وان داگیركەر و ستەمكاران دا، كورد و كوردستانیان خۆ ڕاگرتن و دبێژن ئەم ژی یێن هەیین و مە مافێن خۆ دڤێن.
ب هزاران سالێن شەڕ و داگیركرن و وێرانكرن و ئەنفالكرن و جینۆسایدكرنا كوردستانێ، كوردان خۆ ڕاگرت و خۆ سەپاند كو وەكو گەل و وەلات یێن هەین و دێ مین و دێ گەشەیێ كەن، ئەڤ مێژوویا بەرخودانێ مرۆڤی گەشبین دكەت كو ئێدی قۆناغا ژناڤبرنا مللەتی و ژێبرنا ناسنامەیا وی و گوهۆرینا جوگرافیا وی نەما، ئێدی دەمێ ڤەگەراندنا مافانان بۆ خودانێن وانێن رەسەن هاتیە.
دەهبە و دڕندە هۆڤن و زیانان دگەهینن گیانەوەرێن دی، لێ دەمێ گیانەوەران شڤان و گاڤانێن باش هەبن و لێ د هشیاربن و پویتەی پێ بكەن دێ هێنە پاراستن.
رژێمێن حوكمدار ل دەولەتێن داگیركەرێن كوردستانێ دەهبەنە وەكو هۆڤا سەرەدەریێ دگەل كوردستانێ دكەن، لێ كوردستانێ ژی هەر دەمەكی شڤان و گاڤانێن خۆ هەبووینە خۆدانی ل وەلاتێ خۆ كریە و بەرخودان كریە.
سەربۆرا دڕندایەتیا رژێما دكتاتۆریا سەدامی تێرا هندی هەیە، ئێدی چ رژێمێن دی یێن حوكمدار ل پارچەكا كوردستانێ ستەمێ بكارنەئینیت و كوردان ژ مافێن وان یێن رەوا زڕبەهر نەكەن و ل سەر وێ رێبازێ نەچیت، ئەگەر ئەوا ب سەرێ ئیراقێ و سەدامی و رژێما وی هاتی دێ ب سەرێ وی ژی هێت. هەروەكو ئەوا ب سەرێ رژێما سووریێ و سەرانێن وێ هاتی.
كوردان ل ئیراقێ و سووریایێ رۆلەكی كاڕا هەبوویە ل روخاندنا رژێمێن دكتاتۆریێن بەعسیان، لێ مخابن هەردەمێ رژێمێن نوی هاتین و ب هێز كەفتین هەما سیاسەتێن شاشێن جاران دژی كوردان بكارئینان؛ دەرئەنجام جارەكا سەربۆرا بەرهنگاریێ و بەرخودانێ نوی دبیتەڤە، تا ئەو ژی دهەلوەشیێن.
رۆلێ كوردان بۆ بەرسینگرتنا سیاسەتێن شۆفینزم و تایفەگەری ل توركیا و ئیرانێ ژی دیارە و ئەگەر رژێمێن حوكمدار خۆ چێنەكەن و رێزێ ل مافێن مرۆڤی و هەمی پێكهاتەیێن جڤاكی نەگرن، ئەو ژی دێ بەرە ب ئالۆزیێن مەزنتر ڤە چن و هەلوەشیێن، ئەڤجا زۆر گرنگە هەمی دەستهەلاتدار بۆ خۆ پەند و وانەیان ژ دەسهەلاتدارێن هەلوەشیایین ببینن و د سیاسەتێن خۆدا بچنە ڤە و سەربۆڕێن وان دوبارەنەكەنەڤە و وێ سیاسەتێ بكەن یا رازیبوونا تەڤایی چێدكەت و مافێن هەمی تاك و پێكهاتەیان دابین كەت، دا ئاسایش و سەقامگیری و گەشەدان چێببیت.
گەلۆ مادەم نەهاتیە نەعلەت ل وێ مێژوویا خویناوی بهێتەكرن و رێزگرتن بۆ مرۆڤی ب جوداهیێن خۆڤە ڤەگەریت؟!. ئەرێ هوین دبێژن پشتی ڤان سەربۆڕێن شكەستی ل رۆژهەلاتا ناڤین، ئەوێن دگەهیتە دەستهەلاتێ خۆ ژ وان شاشیان دویربێخن و دادیێ و وەكهەڤیێ پەیرەو بكەن!؟.

ئيحسان ئامێدی

سیستەمێ دەستهەلاتداریا دیموكراتی
ل دەولەتێ بنگەهێ سەقامگیریێ و گەشەدانێ یە
پتریا دەولەتێن جیهانێ فرەیەكا ئەتنی و ئایینی و رەوشنبیری هەنە و ل دەمێ پێكڤەژیان و لێبۆردەیی و مسۆگەریا مافان هەبیت، ئەڤ فرەرەنگی دبیتە هاندەرێ كارلیكیەكا ئەرێنی و ئارامیێ و سەقامگیریێ بجهدئینیت و گەشەبوونێ چێدكەت، و جوانیەكێ و باشیەكێ ددەنە وەلاتی و دەولەتێ.
دەولەتێن مەدەنی كو یاسا سەروەرە و سیستەمێ حوكمرانیێ دیموكراتیەتە، ئەڤ جۆراوجۆریە و فرەیە ب دەستوور و یاسایان رێكخستییە و نەكرنە كێشە، كو گرفت و ئالۆزی ژێ چێبن، بەلكی دەستووری و یاسایێ هەمی هەڤوەلاتی ب پێكهاتەیێن ژێكجوداڤە وەكهەڤكرینە بەرامبەر یاسایێ و مافێن هەمیان دابینكرینە و د وارێ كریاری دا هەمی پشتراستكرینە كو ماف و ئازادیێن خۆ بكاربینن و دەڕبرینێ ژ هەبوونا خۆ یا تایبەتمەند بكەن.
مخابن هەمی ئەڤ دەولەتێن رۆژهەلاتا ناڤین و یێن ئیسلامی نەشیاینە سەرەدەریەكا وەكهەڤ دگەل پێكهاتێن جڤاكیێن ژێكجودا بكەن، بەلێ هەر نەتەوەكا بالا دەست كاری دكەت نەتەوەیا خۆ ل سەر یێن دی بسەپینیت، و هەروەكو دەستهەلاتدار ژ كاری دكەن بیروباوەرێن خۆ بسەپینن و سەركوتكرنێ بكەن، د ئەنجامێ وان سیاسەتێن شاش و سەركوتكەر دا ل دژی هەمەجۆریێ، كارڤەدانێن توندوتیژیی لێ چێدبن و قوربانی لێ دكەڤن و ئارامی و سەقامگیری تێكدچیت.
ل ڤان هەمی دەولەتان دا پێكڤەژیانەكا ئارام و سەقامگیر لێ نینە، لەوان هەردەم ئاسایشێ و سەقامگیریێ لێ نینە، و نەرازیبوون و بەرهنگاری و یاخیبوون لێ سەرهلدەن و ژێكڤەبوون و هەلوەشاندن لێدكەڤن و زیان ب هەمیان دكەڤیت.
ژبەر نەبوونا دادپەروەریێ و وەكهەڤیێ و نەقەبوولكرنا هەمەجۆراوجۆریا جڤاكی، شۆرەش و سەرهلدان و خۆنیشادان و كۆدەتا و كوشتنا وەلاتیان و دەستهەلاتداران بوویە سروشتەكێ ڤان دەولەتان.
هێزێن نەرازی ل ڤان دەولەتان دا تنێ ل لاوازیێ و ل بەرهنگاریێ سەرەدەریێ ب هەڤرا دكەن و هەردەمێ بهێزكەفتن و گەهشتنە دەستهەلاتێ دێ رەفتارێن دەستهەلاتدارین بەرێ بكارئینن و خۆسەپاندنێ و سەركوتكرنێ كەن!.
و نە یا دیارە د ڤان دەولەتاندا كەنگی دێ لۆژیكێ ژیری بكارئینن و دەولەتێن مەدەنی چێكەن.!؟، بەلێ دڤێت هەمی ئەڤ نەتەوە و ئایینە و پێكهاتێن جڤاكی تێبگەهن كو دەولەت هۆسا برێڤەناچن، دەولەت دڤێت مللەتی ب هەمی پێكهاتێن خۆڤە رازی بكەت و ئاسایشێ بۆ هەمیان دابین بكەن و خزمەتا هەمیان وەكو ئێك بكەن، ژبۆ ڤێ دڤێت دەستوورەكێ مەدەنی كارپێكەر هەبیت دابینكەرا مافێن هەمیان بیت، چونكی دەولەت هەمبەری دەستهەلاتا یاسایێ یە و یاسا دڤێت دەڕبرین بیت ژ ئیرادەیا هەمی پیكهاتێن جڤاكێ دەولەتێ.
مافێ چارەنڤیسیێ گەلان هەرەەكو مافێن مروڤی مافەكێ سروشتی و مرۆڤی و ئایینی یە و ژ پرانسیبێن رێكخراو و كۆمەلا گشتی یێن نەتەوێن هەڤگرتی یە، لێ مخابن د وارێ كریارێ دا ڤان دەولەتان دا پێكهاتێن نە دەستهەلاتێ دا زربەهركرینە ژ مافێن وانێن سروشتی و رێ لێ دهێتەگرتن دەربرینێ ژ هەبوونا خۆ بكەن!،.
دەستهەلاتدار كو توخمپەرست و شۆفینست و ئایینی و تائیفی بیت تاكرەویێ دكەت و یی دیتر دچەوسینیت و تەپەسەر دكەت و دەلیڤا پێكڤەژیانا ئارام دكوژیت، ل دوماهیێ كارڤەدان چێدبیت و دەولەت ژبەرئێك دچیت و دهەلوەشیێت.
لەوان یا باشە سەربۆرا مێژوویا سیاسی و سەربۆرێن سەركەفتیێن دەولەتان ببنە پەند و وانە بۆ سەرەدەریكرنا گونجای و سەقامگیر و بزانن خۆ ل سەردەمێ هندەك دەولەت و ئمبراتۆریەتێن مێژوویی سیستەمێن هەڤ قەبوولكرنا جۆراوجۆریێ و میرنشینیان هەبوو و پێكڤەدژیان.
ڤی سەردەمێ زانست و پێشكەفتنێ دڤێت دیموكراتیەت و هەلبژارتنا ئارەزومەندانە رێبازا ئیدارەكرنا دەولەتێ بیت و هەكە زەمینە بۆ پێكهاتێن ژێكجودا د دەولەتەكێ دا نەبیت ژێ جودابن و سەربەخۆیا خۆ وەرگرن، دڤێت رێ پێ بهێتە دان دناڤ دەولەتێ دا پرۆسەیا مافێن خۆ بكەن، ئەڤە ژی ب رێكا سیستەمێ دیموكراتیێ فیدرالی بجهدهێت.
هەلبەت ئەو دەستهەلاتدارێن دگەل جۆراوجۆریا جڤاكی پێكنەكەن یا بزەحمەتە سیستەمەێ مەدەنی پەیرەوكەن، لێ رێبازا سەقامگیریا دەولەتێ هەر هەڤقەبیلكرن و هەلبژارتنا ئارەزومەندانەیا پیكهاتێن جڤاكی یە.
دڤێت دەستهەلاتدار دابەشكرنا دەستهەلاتێ، ژ نەناڤەندی، ئوتونۆمی یان فیدرالزمێ حەتا سەربەخۆیێ، و لێڤەكرنا دادپەروەرانەیا سامانێ وەلاتی قەبوولكەن و ب یاسایێ رێكبێخن، و كار پی پێبكەن، ئەڤە ژی پێدڤی ب باوەری پێ هەبوون و نیازپاكی و رەوشنبیری یە. دا خۆ پێ پێگیركەن و كار پێ بكەن و بجهبینن.
پتر سەد سالیا دەولەتا ئیراقێ خۆیا كریە دەولەتا ناڤەندی شكەستی بوویە و دەولەت بەرف وێرانكرنێ بریە، ئەڤە رەوشا هەمی دەولەتێن داگیركەرێن كوردستانێ یە ئەوێن جۆراوجۆریا پێكهاتان قەبوول نەكەن!.
ل ئیراقا نوی دا پشتی رۆخاندنا دكتاتۆریەتێ و ئاڤاكرنا ئیراقا دیموكراتیا فیدرالیا دەستووری، هشتا هێزێن دەستهەلاتدار ل بەغدا باوەری ب دەستووری و دیموكراتیەتێ و فیدرالزمێ نینە، وەكو حوكمەتا ناڤەندی دەستهەلاتێن خۆ بكاردئینن لەوان هێشتا ئیراق د كێشەیان دا هێلایە و بارودۆخ سەقامگیر نینە و گەشەبوون چێ نەبوویە!.
دەستوورێ مەدەنی و باوەری پێ هەبوون و كارپێكرن ئاسایشا گشتی و سەقامگیریێ و گەشەبوونێ مسۆگەردكەت.
سووریا ژی وەكو ئیراقێ جڤاكەكا فرەئەتنی و ئایینی و ئۆلی هەیە، بۆ وێ ژی باشترین سیستەمێ حوكمرانیێ دیموكراتیا فیدرالی یە، ئەگە نە هەر شێوازەكێ سەپاندنێ و سەركوتكرنێ دێ كارڤەدانێن خۆ هەبن و دی دەولەتێ بەرەف ئالۆزیێن ناڤخۆیی ڤە بەت و قوربانی لێ كەڤن، هەروەكو ئەڤ سیستەمێ حوكمرانیێ بۆ ئیرانێ و توركیایێ ژی پێدڤی ژبوونا ئاشتیێ و ئاسایشێ و سەقامگیێ و گەشەدانێ!.
بارودۆخ ل سووریایێ مەترسیدارە و نیشانێن تاكرەویێ و خۆسەپاندنێ و زڕبەهركرنا یێ دیتر دیارن، ئەڤە لڤی سەردەمێ سەرهەلدانا جۆراوجۆریێ و پێكدادانا شارستانیەتان و ململانا هەڤدژا و هەڤڕكیا هێزان و پێشكەفتا زانستی و رێزگرتنێ ل مافێن مرۆڤی ناهێتە قەبیلكرن، نەمازە هشتا دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤین ب گشتی یا د شەڕ و ئالۆزیێن فرەوانخوازیا دەولەتێن هەرێمی و مایتێكرنێن دەولەتێن بیانی و ئازادیخوازیا مللەتێن بندەست دا.
هیڤینە پشتی ڤان سەربۆرێن خویناوی و د ڤی بارودۆخێ سەختدا هەمی دەستهەلاتدارێن دەولەتێن داگیركەر ب خۆدا بچنەڤە و لۆژیكێ ئەقلی بكاربینن و خۆ ژ شاشیێن وێرانكەر دووربێخن و جوداهیان و مافێن پێكهاتان قەبوول بكەن، و كوردستان ژی هۆكارێن هێزێ پەیداكەت و خۆ رزگاركەت و بەرەف سەربەخۆیێ ڤە بچیت یان ل هەر دەولەتەكا پارچەكا كوردستانێ هەبیت فیدرالیزما راستەقینە لێ بهێتە بجهئینان كو ئەو ژی هەلبژارتنەكا گونجایە.

مـرۆڤ مـرۆڤە چ ژنە چ مێرە، و چ ئەتنە و چ ئـاینە و چ رەنـگە..
د هەبوون و بەردەوامیا هەبوونێدا هەردو رەگەز و هەمی پێكهاتێن جڤاكی وەكهەڤ مل ب ملێ هەڤن و ب هەڤڕا ب بەرپرسیاریا مان و بەردەوامیێ رادبن و گەشەیی پێ دكەن، ژ بەر هندێ دڤێت وەكهەڤ بن د ئەرك و ماف و بەرپرسیاریان دا و ب رێزگرتن سەرەدەری دگەل وێ جوداهیێ بهێتەكرن.
د جڤاكێن مرۆڤان دا جوداهیێن رەگەزی و ئەتنی و ئاینی و رەنگی هەنە و د سروشتی نە، لێ مخابن بووینە هۆیێن ناكۆكی و پێكدادان و شەڕان، هەروەكو حەزا دەستهەلاتداریێ و بەرفرەهبوونێ ژی ئەو جوداهی بكارئیناین بۆ ئارمانجێن دەستهەلاتداران، د دەمەكی دا كو هەڤپشكیێن مرۆڤان گەلەك پترن ژ جوداهیان!.
و داكو سەرەدەریەكا ساخلەم دگەل هەڤ بهێتەكرن و جڤاك یێ ساخلەم و ئارام و تەنا بیت، پێدڤیە مرۆڤ یێ ب رێز بیت و ب رێزگرتن سەرەدەریێ دگەل یێن دیتر بكەت و زێدەگاڤیێ ل سەر ماف و ئازادیێن یێن دیتر نەكەت و یا خۆ ل سەر یێ دی نە سەپینیت.
رێزگرتن ژ پێدڤیێن هەبوون و بەردەوامی و گەشەبوونا جڤاكێ مرۆڤی یە، ژ بەهایێن چاكێن مرۆڤی یە، و دەربرین و سەرەدەریكرنا مرۆڤی یە ژ هەر تشتەكێ ل دەوربەرێن وی. رێزگرتن و گرنگیدان ل هەر تشتی و كەسەكی و رەوشەكێ هەستكرنە ب بەهایێن مرۆڤی ب یێن دیتر، ئەڤە سنج و رەوشتێ مرۆڤییە و ئاستێ بەرزێ وی یە.
رێزگرتن ل ماف و تایبەتمەندی و خواست و پێدڤی و هەستێن یێن دیتر و سەرەدەریكرنا وەكهەڤ ل گەل هەمیان، ب وی رەنگی كا چاوا بۆ مرۆڤی باشە هەمان رێز بۆ یێ دیتر ژی هەبیت، پێدڤیا مرۆڤییە بۆ ئارامیێ و بەردەوامیێ و گەشەدانێ.
رێزگرتن ل مافێن مرۆڤی و مافێن هەمی رەگەز و پێكهاتێن جڤاكێ مرۆڤی ئەركەكێ مرۆڤی و ئایینی و سیاسی یە.
هەروەكو دلۆڤانی برن ب زیندەوەر و گیانەوەر و ژینگەهێ ژی ئەركەكێ پیرۆزێ مرۆڤی یە.
بەلێ یا گرنگ ئەوە مرۆڤ هەست ب بەرپرسیاریا خۆ بكەت بەرامبەر رێزگرتنێ و ڤان ئەركان و بەرپسیارانە پێ راببیت دا ببیتە توخمەكێ چاك د ئاڤاكرنا جڤاكەكا ساخلەم و ئارام دا..
هەمی ئایین و یاسایێن مرۆڤی گرنگی ب رێزگرتنێ ل مرۆڤی و دلۆڤانی ب زیندەوەرا و ژینگەهێ دایە، ژبەر هندێ دگەل وڕاڕا مرۆڤی بەهایێن مرۆڤی ب یاسا و رێسا و شەریعەتی ئایینی هاتینەدانان و رێكخستن د بەرژەوەندیا مرۆڤی دا، داكو پیرۆزیا مرۆڤی وەكو هەیە بمینیت و بهێتە پاراستن.
جوداهیێن رەگەزی و ئەتنی و نڤشی و رەنگی و چینایەتی و بیروباوەران و بارێ ئابۆری و جڤاكی و رەوشەنبیری و سیاسی د سروشتینە و دڤێت ب رێزگرتن سەرەدەری دگەلدا ب كەن، نابیت ب چ رەنگان ئەڤ جوداهیە ببنە هۆكارێن بێرێزكرنێ، یان رەفتارێن دەرەكی بینن و ل سەر بسەپینن. پێكهاتێن جودا داب و نەریتێن جودا بەلێ ئەڤە رەنگاورەنگیا جڤاكییە دڤێت وەكو خۆ بمینن و د پاراستی بن پیرۆزی، بیروباوەر، پەرستن، جهێن پەرستنێ زانا و بسپۆر و زەلامێن ئایینی و هەژار و پەریشانان رێزا خۆ هەیە دڤێت د رێزگرتی بن.
دڤێت ئەوا سروشتی یە بمینیت و نەهێتە تێكدان و دەستكاری تێدا نەهێتەكرن ل بەرامبەر مرۆڤێ هشیار و روشەنبیر و دادپەروەر گەلەك تشتێن هەیین، دڤێت رێزێ لێ بگریت ل بەری هەمیان بەرامبەر مرۆڤی چ رەگەز بیت نێر یان مێ، و چ تەمەن بیت بچویك یان مەزن، چ رەنگ بیت رەش یان سپی، چ چین بیت زەنگین یان هەژار، چ نەتەوە بیت كورد یان عەرەب، چ ئایین بیت مسلمان یان كریستان، ل چ وەلات بیت كوردستان یان عەرەبستان، ل چ باوەرنامە بیت نەزان یان پرۆفیسۆر، گرنگ مرۆڤە ب تایبەتمەندیێن خۆ ڤە، دڤێت رێز لێ بهێتە گرتن، و بریاردانا چارەنڤیسی بۆ خودانی بیت كا وی دڤێت چاوا بژیت، و رێز ل وێ بریارێ بهێتەگرتن، هەروەكو دڤێت دلۆڤانی ب گیانەوەران و ژینگەها سروشتی دا ژی بهێتە برن و یاسایێن تایبەت بۆ پاراستن و چاڤدانا وان هەبن.
مرۆڤ ب جوداهیێن خۆڤە باشترین ئافراندەیێ خۆدایە و ب ژیری و هشیاریێ بەخشیە و كریە سەمیانێ ئافراندەیان و خودێ مەزن گۆتییە، (خەلكینۆ مە هوین ب نێر و مێ ئافراندینە و كرینە مللەت و هۆز دا هەڤنیاسینیێ بكەن). مرۆڤ ب هەردو رەگەزێن خۆڤە بێی جوداهی هەمان بەخشینا خۆزایی هەیە، لەو دڤێت هەر ئێك خۆش حال بیت ب وێ هەبوونا خۆ و ب وێ تایبەتمەندیێ ب رێزگرتن ڤە سەرەدەریێ دگەلدا بكەت.
كوردان ژ كەڤن دا گۆتییە، یێ رێزێ ل مە دگریت ئەوی رێز ل خۆ گرت، و یێ مرۆڤی بشكێنیت ئەو خۆ دشكێنیت، مرۆڤ یێ خواستیە كەساتیا خۆ بپارێزیت و راگریت و رێزێ لێ بگریت دا رێز لێ بهێتە گرتن، ئەو ژی ب رێزگرتنێ یە ل یێ دیتر.
مخابن هندەك دیاردەیێن كرێت و هەڤدژی سروشتی و دابونەریت و ئایینی و مللەتی د هندەك جڤاكان دا پەیدابوونە و هەولەك هەیە بینە د ناڤ جڤاكێ دا وەكو هەڤرەگەزی و گوهۆرینا رەگەزی و چاڤلێكرنا رەگەزێ دی، ئەڤجا ژی رسواكرنا هەڤدو ب شێوازێن جۆراوجۆر بكارئینانا زانستی و تەكنولۆژیا سەردەمانە ئەڤە هەمی رەفتارێن دژی سروشتی و یاسایا و شریعەتی و دابونەریت و رێزگرتنێنە.
سەرۆك بارزانی د گۆتارەكا خۆدا دبێژیت:
هەر مللەتەكی و نەتەوەیەكی و ناڤچەیەكێ دابونەریتێن خۆ هەنە، هندەكا پەیوەندی ب ئایینی ڤە هەیە و هندەكا ب مەزهەبی ڤە هەیە، نابیت ئەوا ژ دەرڤە ژلایی وانڤە رەوا بیت بینن ل سەر خەلكێ دیتر فەرز بكەن، ڤێرە ل كوردستانێ و ل هەمی ئیراقێ و ل دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤین، خەلكێ دیندار هەیە، چ مسلمان چ مەسیحی چ ئایینەكێ دیتر، نابیت ب شێوەكی سەرەدەری بهێتەكرن كو ئەوا ل لایێ خەلكێ دیتر رەوا بیت ئیللا ل ڤێرە هەر ب وی شێوەی قەبوول بكەین!. دڤێت رێزێ ل هەستێن یەكتر بگرین و ئەم بەش ب حالێ خۆ ب چ شێوەكی د ئامادە نینین دەستی ژ ئایین و مەزهەب و دابونەریتێن خۆ هەلگرین بۆ هندێ كەسەكی دی ژ مە رازی بیت. ئەڤە رێبازا پارتی و بارزانی یە و د پێ دپێگیر و د سەرفرازین.

ئحسان ئامێدی
ئه‌ركێن به‌راهیێ یێن هێزێن سیاسی د وه‌لاتی دا، پاراستنا قه‌واره‌یێ وه‌لاتی و مافێن ملله‌تی یه‌، و گرنگترین كارێ هێزێن سیاسی د سیسته‌مێ حوكمرانیا دیموكراتی دا پێگیری كرنه‌ ب یاسایان و پره‌نسیبێن دیموكراتیێ و حوكمرانیێ ئه‌وێن ب هه‌لبژارتنێن گشتی دهێنه‌ كرن و قه‌بوولكرنا ئه‌نجامان و ده‌ست ب ده‌ستكرنا ئاشتیانه‌ یا ده‌ستهه‌لاتێ.
دیموكراتیه‌ت و یاسا و سه‌روه‌ریا یاسایێ و هه‌لبژارتن و سیسته‌مێن هه‌لبژارتنان مه‌ده‌نیه‌ت و شارستانیه‌ته‌ و هۆكارێن ئارامیێ و سه‌قامگیێ نه‌ و رێ خۆشكه‌رێن گه‌شه‌بوونا ته‌ڤایینه‌.
ژ بنه‌مایێن دیموكراتیه‌تێ هه‌لبژارتنێن گشتی یێن خۆلی نه‌، ب هه‌لبژارتنا دامه‌زراوین ده‌ستهه‌لاتێ یێن ده‌ربرینێ ژ ئیرادا ملله‌تی دكه‌ن، و دبنه‌رێگر ل ده‌ستهه‌لاته‌كا خۆ سه‌پین و تاكره‌و.
سیسته‌مین دیموكراتی مافێن هه‌می تاكان ب پێكهاتێن جڤاكی یێن ژێكجودا ڤه‌ دابین دكه‌ت و ئازادیا راده‌ربرینێ و ئازادیا رێكخستنێن سیاسی و هه‌لبژارتنێن گشتی یێن زه‌لال ب ریا یاسایی رێكدئێخیت و كاری پێ دكه‌ت.
سه‌ربۆرا سیاسیا مرۆڤی دیاركریه‌ سه‌ره‌رای كێم و كاسیێن سیسته‌مێ دیموكراتیه‌تێ لێ سیسته‌می دیموكراتی ژ هه‌می سیسته‌مێن دی یێن حوكمرانیێ باشتره‌ و پتر دشێت ده‌ربڕینێ ژ ئیراده‌یا ته‌ڤایی بكه‌ت و بریارا باوه‌رپێدان و گوهۆرینا ده‌ستهه‌لاتێ بۆ ملله‌تی ڤه‌دگه‌رینیت و ب ئاشتیانه‌ ده‌ستهه‌لاتێ ده‌ست بۆ ده‌ستێ دی ڤه‌دگوهێزیت.
ل هه‌می وه‌لات و ده‌وله‌تێن جیهانێ پتر ژ نه‌ته‌وه‌كی و ئاینه‌كی و ئۆله‌كی تێدا هه‌نه‌ و تنێ ب سیسته‌می دیموكراتی دا هه‌می ئه‌و پێكهات دشێن ب مافێن خۆ شاد ببن و ده‌رفه‌تێن وه‌كهه‌ڤ و دادپه‌روه‌ری بۆ هه‌میان دخۆش بن و ئاسایشا ناڤخۆیی و سه‌قامگیریا گشتی دابین كه‌ن و بێی سیسته‌مێ دیموكراتی ده‌ستهه‌لات تاكره‌ویی و جوداهیێ و سه‌ركوتكرنێ دكه‌ت.
ئه‌و ده‌وله‌تا پتر ژ پێكهاته‌كا جڤاكی هه‌بیت و جوداهیێن ئه‌تنی و ئایینی و سیاسی هه‌بن دڤێت باشترین سیسته‌م یێ بشێت مافێن هه‌میان دابین كه‌ت كار پی َبكه‌ن ئه‌و ژی سیسته‌مێ دیموكراتی یه‌، یێ دشێت چه‌وساندنێ نه‌هێلیت و ب رێكا هه‌لبژارتنێن گشتی زۆرینێ دیاركه‌ت و مافێن كه‌مینێ ژی به‌رده‌ستكه‌ت.
رێكخستنێن سیاسی هه‌لگرێن چ بیروباوه‌ران بن خه‌باتێ دكه‌ن دا بگه‌هنه‌ ده‌ستهه‌لاتێ و ئه‌و رێكخستن دشێن بگه‌هنه‌ وی ئارمانجێ یێ بنكه‌یی جه‌ماوه‌ریێ به‌رفره‌ه هه‌بیت و پتریا ملله‌تی دگه‌لدا بیت، ئه‌ڤه‌ ژی وی ده‌می چێدبیت ده‌مێ وێ رێكخستنێ سه‌ركرده‌كێ كارێزما هه‌بیت و هه‌لگرێ ماف و داخواز و پێدڤیێن خه‌لكی بیت و خۆ ل خه‌لكێ خۆ بكه‌ته‌ خودان و به‌ره‌ڤانیێ لێ بكه‌ت و باوه‌ریا ملله‌تی ب ده‌ستڤه‌ بینیت.
هه‌لبژارتنێن گشتی د سیسته‌مێ دیموكراتیدا بو هندێ یه‌ ناڤه‌ندا ده‌ستهه‌لاتداریێ و دامه‌زراوێن وێ یێن ده‌ربرینێ ژ ئیرادا ملله‌تی دكه‌ن بهێنه‌ هه‌لبژارتن و ژ به‌ركو هه‌لبژاردن د ژیواره‌كێ فره‌ پارتایه‌تیدا دهێنه‌ كرن مه‌رج نینه‌ پارته‌ك بتنێ بشێت پتریا ره‌وا بۆ پێكئینانا دامه‌زراوێن ده‌ستهه‌لاتێ ب ده‌ستڤه‌ بینیت، ژبه‌ر هندێ یا گونجای و ره‌وایه‌ چه‌ند لایه‌نه‌ك خۆ بده‌نه‌ ئێك و فراكسیۆنه‌كێ پێكبینن بۆ پێكئینانا دامه‌زراوان و رێڤه‌برنا كاروباران، و ئه‌و لایه‌نێن پێكنه‌هاتی ژی وه‌كو هێزێن به‌رهنگارا ریپێدای رۆلێ خۆ بگێرن.
خۆشبه‌ختانه‌ سیسته‌مێ حوكمرانیا هه‌رێما كوردستانێ ل سه‌ر پشنیار و ده‌ستپێشخه‌ریا سه‌رۆك بارزانی كریه‌ دیموكراتی داكو ده‌ربڕینێ ژ ئیراده‌یا ملله‌تی بكه‌ت و دابینكه‌را مافێن تاك و كۆم و پێكهاته‌یێن جڤاكی بیت و ئازادیا ڕاده‌ربرینێ و رێكخستنا سیاسی مسۆگه‌ربیت و پشكداری د هه‌لبژارتنێن گشتی دا بۆ هه‌میان بیت, ل دویڤ یاسایێن هه‌رێما كوردستانێ ملله‌ت لێ ڤه‌گه‌ره‌ و ملكه‌چبوون بۆ ئیراده‌یا ملله‌تی یه‌ و مافێن هه‌می تاك و كۆم و گرۆپان دابینكریه‌ كو پشكداریێ د پرۆسه‌یا هه‌لبژارتنا ده‌ستهه‌لاتێ دا بكه‌ن.
ئه‌ڤه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ شه‌شه‌مین پرۆسا هه‌لبژارتنا په‌رله‌مانێ كوردستانێ هاتنه‌ كرن، له‌وان ژ لایێن سه‌ركه‌فتی د هه‌لبژارتنا په‌رله‌مانێ هه‌رێما كوردستانێ دا دهێته‌ خواستن هه‌ر ئێك قه‌بارێ خو بزانیت و به‌رژه‌وه‌ندیا هه‌رێمێ و ملله‌تی و پرانسیبێن دیموكراتیه‌تێ و ئیراده‌یا ملله‌تی لبه‌رچاڤ دانیت و رێزێ لێ بگریت رۆله‌كی كارا بگێریت بۆ زویتر پێكئینانا كابینه‌یا ده‌هێ یا حوكمه‌تا كوردستانێ نه‌مازه‌ كو كاودانێن ده‌ڤه‌رێ د سه‌خت و ئالۆز و مه‌ترسیدارن، هه‌ڤگرتن و خۆ رێكخستن و خۆ بهێزكرن پێدڤیا مان و به‌رده‌وامبوون و گه‌شه‌بوونا هه‌رێم و كوردستانێ یه‌.
جاره‌كێ كاربده‌سته‌كی كو خۆ ب ره‌وشه‌نبیر دادنیت و ب مه‌ده‌نی دزانیت و ژ سه‌ركرده‌یێ پارته‌كا مودێرن نیشاده‌ت!،گۆت ئه‌م ئێك كورسی ژی ببه‌ین ئه‌م ده‌ستهه‌لاتین!، مخابن هۆسا ب ساناهی و ئاشكه‌را ل بهایێن مرۆڤی ئیراده‌یا ملله‌تی بهێته‌ لێدان!، ئه‌ڤه‌ نه‌ لۆژیكه‌ و نه‌رێزگرتنه‌ ل ئیرادا ملله‌تی و نه‌پێگیریكرنه‌ ب بنه‌مایێن دیموكراتیه‌تێ و ئه‌ڤ گۆتن و ره‌فتاره‌ ل هه‌می بارودۆخان دا یا ره‌دكریه‌! له‌وان م دبێژن دیموكراتیه‌ت یانكو ملكه‌چبوون بۆ ئیراده‌یا ملله‌تی، ئه‌ڤجا ملله‌تی ل هه‌لبژارتنان یا خۆ گۆت و نهۆ گه‌را لایه‌نێن سیاسی یه‌ هه‌ر ئێك ل گۆره‌ی قه‌باره‌یێ خۆ جهێ خۆ د دامه‌زراوێن ده‌ستهه‌لاتێ دا ببینیت یان وه‌كو ئوپوزسیۆن رۆلێ خۆ بگێریت.
دڤێت هه‌می لایه‌نان ئاگه‌هـ ژ ده‌رد و ژانێن ملله‌تی بیت و كارێن وه‌سان بكه‌ن سه‌رفرازیێ و پشتراستیێ و باوه‌ریێ ب هێز بكه‌ن دا بمینن و بشێن هه‌مبه‌ری هه‌می ركه‌به‌ری و قه‌پخازیان راوه‌ستن و سه‌ركه‌فتنێ بینن.
له‌زێ بكه‌ن پێكوه‌رن و كاروبارێن خۆ رێكبێخن ئه‌ركێن نه‌ته‌وه‌یێن مه‌زن ل هه‌مبه‌ی كورد و كوردستانێ نه‌.

ئحسان ئامێدی
مرۆڤ د هه‌بوونا خۆدا حه‌ز ژ ژیانه‌كا خۆش و ئارام دكه‌ت، و ژبه‌ركو مرۆڤ ژیره‌ یێ خواستیه‌ كارێن باش بكه‌ت، وان كاران بكه‌ت یێن خزمه‌تا مرۆڤی و مرۆڤایه‌تیێ دابن دا خۆشی و ئارامی دابین بیت.
كریارێن باش ژ هزرێن باش و گوتنێن باش و ژ نیازێن باش ده‌ست پێ دكه‌ن، ل هزركرنێ مرۆڤ بزاڤێ و كاری دكه‌ت، و ئه‌گه‌ر هزر د باش بن و باوه‌ری پێ هه‌بیت دێ گوتنێن باش ژی هێن و ره‌فتار و كریارێن باش ژی هێنه‌كرن.
مرۆڤ وه‌كو تاك یێ خواستیه‌ ل سه‌ر باشیێ خۆ ئاڤا كه‌ت و ئه‌وا باش بۆ خو بكه‌ت، ئه‌وا باش یا بۆ خو دڤێت هه‌مان باش مافێ یێ دیتره‌ ژی دڤێت بو وی ژی بڤێت، هه‌روه‌سا مرۆڤ ژ كومێ ژی دڤێت یا باش بۆ بڤێت و ئه‌و باشی به‌ر هه‌میا بكه‌ڤیت، و هوسا بۆ جڤاكی و نه‌ته‌وه‌یی و مرۆڤایه‌تیێ ژی.
مرۆڤ ل ده‌مه‌كی و جهه‌كی هه‌یه‌، و ل بۆرینا ده‌می مرۆڤ چێدبیت و ئاڤادبیت و دگه‌هیت و كاردكه‌ت و به‌رهه‌می دئینیت و ئاڤا دكه‌ت، ئه‌و هه‌بوون دوی ده‌می دا دكه‌ڤیته‌ د هه‌لسه‌نگاندنا وێ ژینگه‌هێ دا و ئه‌رێنی و نه‌رێنیی یێن وی دهێنه‌ دیاركرن، یا باش ئه‌وه‌ سه‌نگا ئه‌رێنیا گرانتر بیت و پارسه‌نگا ترازیێ ب لایێ ئه‌رێنیێ ڤه‌ خار بیت.
كارێن باش ژ نیازێن باش دهێن و نیازێن باش ژ هزرێن باش دهێن و مرۆڤێ ژیر دڤێت یێ هزر و نیاز باش بیت، ئه‌و دشێت هزربكه‌ت و باشیێ و خرابیێ ژێكجوداكه‌ت و باشی كو ب مفا یێ وی و یێ دیتره‌ وێ دگه‌هینیت كو ئه‌وا باشه‌ و دڤێت وێ هه‌لبژێریت و كاری بۆ و پێ بكه‌ت.
مرۆڤ چ تاك چ كۆم چ ژێیاتیه‌ك هه‌بیت ژێ دهێت خواستن خۆ د ناڤ به‌رژه‌وه‌ندیا گشتی دا ببینیت و ل وێرێ هه‌بوونا خۆ نیشا بده‌ت و قازانجێ لێ بینیت و ئه‌ڤه‌ پرسه‌كا ته‌ڤایه‌ له‌و پێدڤییه‌ هه‌ر ئێك هه‌ست ب به‌رپرسیاریا خۆ د وی بیاڤێ كو تێدایه‌ بكه‌ت و ل وێ ده‌ستهه‌لاتێ كو هه‌یه‌.
مرۆڤ د ژینگه‌ها مرۆڤایه‌تیێ دا دڤێت ب دادپه‌روه‌ر بیت و كارپێكرنێ ب پێكڤه‌ژیانێ و هه‌ڤكاریێ بكه‌ت و ل ژینگه‌ها ژینداریێ دا دڤێت یێ ب وژدان بیت و دلۆڤانیێ ب زینده‌وه‌ران ببه‌ت و ل ژینگه‌ها سروشتی دا دڤێت یێ پویته‌پێده‌ر بیت و پارێزڤانیێ لێ بكه‌ت، و ل ژینگه‌ها جڤاكێ دا دڤێت یێ ب لێبۆرین بیت و رێزێ ل هه‌می پێكهاتێن جڤاكی بگریت، و ل ژینگه‌ها نه‌ته‌وه‌یی دا دڤێت یێ دلسۆزبیت و ئه‌ركێن نه‌ته‌وه‌یی بجهبینیت و د وه‌لاتی دا دڤێت یێ وه‌لات په‌روه‌ربیت و به‌ره‌ڤانیێ ژێ بكه‌ت.
ئه‌م دخواستینه‌ د هه‌می بیاڤان دا دباش بین و باشیێ بكه‌ین و باشتر لێ كه‌ین، مه‌ هیڤی هه‌یه‌ ژ نهۆ و پاش هه‌می ساخله‌تێن باش ل ده‌ف هه‌می مرۆڤان هه‌بن و كاری پێ بكه‌ن پێناڤی مافێن مرۆڤان و ئازادیێن تاك و كۆمان و دادیا جڤاكی. داكو ته‌ڤایا خه‌لكی ب ئاشتی و ئارامی و خۆشگوزه‌رانی و به‌خته‌وه‌ری بژین و ئاسایش و سه‌قامگیری و گه‌شه‌دانا به‌رده‌وام بجهبهێت.
ل ڤی سه‌رده‌می بۆ كوردستانیان دوو كار گه‌له‌ك د گرنگن و ئه‌ركێن مرۆڤاتیێ و ئایینی و جڤاكی و نه‌ته‌وه‌یینه‌، ئه‌و ژی هه‌ڤگرتن و خه‌باتكرن پێناڤی ب ده‌ستڤه‌ئینانا مافێن نه‌ته‌وه‌یێن كورد و كوردستانێ و دویرخستنا گه‌ف و مه‌ترسیان و یا دیتر دلۆڤانیبرن ب هه‌ژار و ده‌رده‌سه‌ران و هاریكاریكرنا وان بۆ ده‌ربازبوونێ ل وێ ره‌وشا كه‌فتینێ.
ئه‌ڤ ئه‌رك و كارێن گرنگ ب ساناهی نه‌ و د شیانا دانه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر ئێك د جهێ خۆ دا خۆ هشیاركه‌ت و هه‌ست ب به‌رپرسیاریا خۆ بكه‌ت و بها و رێزا خۆ د ناڤ جڤاكی دا ببینیت و یا پێدڤی پێ رابیت و بجهبینیت. و دێ ب ڤێ خۆ سه‌رفراز كه‌ت خه‌لكێ ژی پشتراست كه‌ت.
چه‌ند گرنگ و پێدڤیه‌ مرۆڤ بشێت خۆ سه‌رفرازكه‌ت، سه‌رفرازی به‌خته‌وه‌ریێ چێدكه‌ت، سه‌رفرازی ب كارێن باش دهێت، ب وان كاران دهێت یێن خزمه‌تا مرۆڤایه‌تیێ و جڤاكی و ملله‌تی تێدا بیت و ئه‌ڤه‌ د شیانا هه‌ر تاكه‌كی دا هه‌یه‌.
ئه‌ڤجا دا ژ ژیانا بۆری په‌ند و وانه‌یان وه‌رگرین و پێگیریێن خۆ یێن مرۆڤی و جڤاكی و نه‌ته‌وه‌یی بجهبینین.
ل جڤاكه‌كێ جوداهیێن چینایه‌تی چێببن و رادێ زه‌نگینیێ و هه‌ژاریێ زه‌ق ببیت و هه‌ست ب بێ دادیێ بهێته‌كرن، ژبه‌رئێچوونا جڤاكی و خێزانێ چێدبیت و نه‌ ئارامیا ناڤخۆیی سه‌رهلده‌ت و به‌رژه‌وه‌ندیێن هه‌میان د كه‌ڤنه‌ د مه‌ترسیێ دا، له‌وا ژ پێچێبوویان دهێته‌ خواستن ب دلۆڤان بن و باشیێ بكه‌ن و ده‌ستێ هه‌ژار و ده‌رده‌سه‌را و خودان پێدڤیان بگرن دا هه‌ڤگونجاندنا جڤاكی بمینیت و ئارامی یا جێگیربیت.
ئه‌م پێكڤه‌ د باشین و د سه‌ركه‌فتینه‌، دا گیانێ پێكڤه‌یێ خۆرت بكه‌ین و دلۆڤانیێ پتر بكه‌ین و حه‌زژێككرنا خۆ باشتر لێكه‌ین و رێزێگرتنێ بپارێزین و باشیێ و قه‌نجیێ پتر بكه‌ین ژبۆنا باوه‌ریه‌كا بهێزتر و بجهئینانا ئارامیێ و سه‌قامگیریا جڤاكی و به‌خته‌وه‌ریا ته‌ڤایی.