ئيحسان ئــامێدی

هەر مرۆڤەك چ تاك چ كۆم چ سازیەك، چ قوتابی چ مامۆستا چ فەرمانبەر چ جۆتیار چ كرێكار هتد، بیت خۆدان بەرنامەیە، و دڤێت خۆ ل ئاستێ وی بەرنامە پێ بگەهینیت و لدویڤ وی كاربكەت؛ دا بشێت ب باشترین شێوە بجهبینیت.
جەوهەرێ مرۆڤی ئەقلێ وی یە، دبیت تو ئێكێ لاو و كەشخە و بالكێش ببینی، لێ رەفتارێن كو دەربڕینێ ژ ئەقلێ وی دكەن ب رەنگەكێ دی بن یت، هەروەسا جەوهەرێ دەولەتێ یاسانە، دبیت تو دەولەتەكێ ببینی ناڤەك هەبیت و سەركردەك هەبیت، لێ كۆما ستەمێ و سەركوتكرنێ بیت!، و هۆسا دامەزراوەیێن سیاسی و لیستەیێن هەلبژارتنان و كابینەیێن حوكمەتان ژی ب بەرنامەیێن خۆڤە، خۆ ددەنە نیاسین، لێ یا گرنگ و كارتێكەر چەند ب وی بەرنامەی دپێگیرن.
هەمی دشێن بەرنامەیین باش و درووشمێن گەش و گۆتنێن خۆش بێژن، لێ هونەر د كرنێ دایە و ئەنجام دهێنە پیڤان و هەلسەنگاندن، كا چەند ژ ئەوا راگەهاندی كرینە كریار و بجهئیناینە.
مرۆڤ د ژیانێ دا خۆدان ئارمانجە و مرۆڤێ بێ ئارمانج وەكو ژیندارێن دی یە، تنێ خوارن و زاوزێ!، لێ یا مرۆڤی جودا دكەت ژ ژیندارێن دی، ئەو مەژی یە یێ وەرارێ دكەت و هزركرنێ دكەت و شیانان ددەتە مرۆڤی كو بئاخڤیت و كاربكەت و زانینێ وەرگریت و كۆم كەت و ل بیربینیتە ڤە و داهێنانێ بكەت و ل سەر ئاڤاكەت و زێدەكەت و چارەسەریا بكەت و ئامیرێن باشتركرنا ژیانێ بەرهەڤكەت.
ئارمانج مەبەست و مەرەم و بژاردەیێن مرۆڤینە كو ژ بۆ وێ كار و بزاڤێ دكەت دا بگەهیتێ و ئەوە رەفتارا مرۆڤی ئاراستە دكەت. دەستنیشانكرنا ئارمانجێ بۆ مرۆڤی وەكو تاك یان هەر دامەزراوەكا بیت ژ پێدڤیێن هەبوون و بەردەوامیێ یە، داكو پێناڤی وێ هزر بكەت و پلانێ دانیت و كاربكەت بۆ گەهشتنێ و ل ڤێرێ بەرپسیاری چێدبیت.
هەردەمێ ئارمانج هاتە دەستنیشانكرن پێگیریەك بۆ تاك و كۆم و دامەزراوەیان چێدبیت كو ب ئەرك رابن و كاربكەن بۆ گەهشتن ب ئارمانجێ.
بەرپسیاری ئەو پێگیریا هشیارانەیا تاكی یە بەرانبەر بەرنامەیێن راگەهاندی، بریارێن ددەت و ئەركێن پێ رادبیت و رەفتارێن دكەت و وێ ژی ئاستێن خۆ هەنە و د چارچووڤێ یاسا و پەیرەو و پیگیریێن سنجی و جڤاكی و ل ئاستێ پێگەیا خۆ هەر ئیك وەردگریت و پێ رادبیت و ئەڤە دبیتە شەنگستێ بنگەهی یێ ئاڤاهیێ كەساتیێ گەهشتی و ب هێز.
هەلگرتنا ئارمانج و بەرپسیاریێن گشتی و ب ئەرك رابوون جەوهەرێ مرۆڤێ گەهشتی و باوەری ب خۆبوونێ و پایەبەرزیێ یە و ژ شاكارێن مرۆڤی یە و ژ بەركو ئەڤە سازیەكا د چارچووڤێ بەرنامەكێ ئارمانجبەر دروست دكەت و پلانێ بۆ دادنیت و خەلكی ل خۆ كۆمڤە دكەت دا هێزێ و شیانێ و رەوایێ بدەتێ، پێگیركرنێ چێدكەت و دئێخیتە د بەرپسیاریێ دا و دهێتە چاڤدێریكرن و هەلسەنگاندن و لێپرسین.
بەرنامە و كارنامە و پلاندانان و كاركرن پێدڤیین گەهشتنێ یە ب ئارمانجان و نیشانا هشیاریێ و لیزانینێ و زیرەكیێ یە، رێنیشادەرە بۆ كاركرنا سەركەفتی.
دبیت بجهئینانا بەرنامە و كارنامێ كارەكێ ب ساناهی نەبیت و گەلەك ئاستەنگ ل بەر هەبن، لێ هەر بابەتەكێ ببیتە بەرنامە و دچیتە د كارنامەیێ دڤێت پلان بۆ بهێتەدانان و ببیتە ئەرگ و بهێتە بجهئینان، یان كارەكێ بنەجه بهێتەكرن كو بهێتە بجهئینان، داكو راستگۆیی ب دەستڤەبهێت و بهێتە پاراستن. وەكو كورد دبێژن دڤێت مرۆڤ خۆدانی ئاخفتنا خۆ بیت یا دبیژیت بجهبینیت.
بەرنامە و پەیرەوێ ناڤخۆیێ دامەزراوەكا سیاسی وەكو دەستوور و قانوونا دەولەتێ یە، چاوا قانوون بنەمایێ رێكخستنا جڤاكی و سەقامگیریێ یە و كار بۆ بجهئینانا دادیێ و وەكهەڤیێ و پاراستنا ماف و ئازادیان و دەستنیشانا ماف و ئەركان دكەت. و رەفتارێن مرۆڤان ئاراستە دكەت و گەشەبوونا مرۆڤی چێدكەت. وەسا پێگیریكرن ب پەیرەوێ ناڤخۆ و بجهئینانا بەرنامەی، رێكخستنا دامەزراوێ دروست دكەت و هەڤگرتنێ پێكدئینیت و ئەرك و مافان دەستنیشان دكەت و هەڤالان پێدگەهینیت و ئاراستە دكەت كو باشتر كاربكەن و بەرنامەی بجهبینن.
دبێژن دەولەت وەكهەڤە ل گەل دستهەلاتا دەستووری، چونكی دەولەت ب دەستوور و قانوونان برێڤەدچیت و سەقامگیر دبیت، و ئەڤە بۆ هەمی رێكخستنێن سیاسی ژی دروستە، دامەزراوەیا سیاسی وەكهەڤە ل گەل پرۆگرام و پەیرەوێ ناڤخۆ و چەندین پێگیری پتر پێ هەبیت دی پتر بهێز و هەڤگرتی بیت و باشتر شێت بەرنامەیێ خۆ بجهئینیت و سەركەفتنێ ئینیت.
بەرنامە ئەو رێكا راست و زەلالە ب كۆمەكا پرانسیب و بنەما و رێسایێن رێكوپیك بۆ گەهشتن ب ئارمانجێ و ئەڤە پڕ د بالكێشن بۆ خویندەڤانی كو باوەریێ پێ بینیت و خۆ بدەتە ل گەل و پشتەڤانیێ لێ بكەت و یێن دیتر ژی پێ رازی كەت، ئەڤە بەرپسیاریەكا گرنگە، لەوا دڤێت خۆدانێن بەرنامەی ل ئاستێ بەرنامەی بن و خۆ لێ بكەنە خۆدان و بجهبینن دا سەربكەڤن و نابیت ب چ شێوەیان بەرنامە ببنە شێوازەكێ خاپاندنێ‌ و سەردابرنێ.
د هەمی كۆمبەست و كاران دا مرۆڤ مەبەستە، ئەوە هزرمەند و دارێژەر و پلاندانەر و جێبەجێكەر، لەوا پێگەهاندنا مرۆڤی ئەركێ جڤاكێ و دامەزراوێن وێ یە، كو بكەتە توخمەكێ چاك و پاك و دلسۆز و بەرهەمهێنەر.
كورد دبێژن سەد گۆتن گۆری كریارەكێ بن، هەروەسا دبێژن چ تشت ل هەنبەری مرۆڤی ئاسێ نابن و هەر دەمێ ئیرادە هەبیت دێ گۆتنا خۆ كەتە كریار، ئەڤە ژ مرۆڤی دهێتە خواستن و چاڤەرێكرن.
هەروەسا خۆ بەرنامەكرن ئەركەكێ هەر تاكەكی یە ل كیڤە بیت و دڤێت هەر مرۆڤەك ل گۆرەی ئەركێ خۆ، خۆ پێ بگەهینیت و دلسۆزانە كاربكەت و ئەنجامین باش ب دەستڤەبینیت و بگەهیتە ئارمانجێن خۆ.

ئيحسان ئــامێدی

مرۆڤ چ تاك چ كۆم چ رەگەز چ ئەتن چ ئایین چ ئول چ رەنگ چ چین بیت، پێدڤی ب رێزگرتنێ یە و مرۆڤ ب ریزگرتنێ جوان و ب بها دكەڤیت و لێكتێگەهشتن و رێكەفتن و هەڤگرتنان چێدكەت.
ریزگرتن بەهایەكێ سنجیێ باشێ مرۆڤی یە و رەفتارەكا جڤاكیا شارستانی یە و ڤاژیكرنا بهادانێ یە ل خۆ و ل یێن دی و پرا ئاڤاكرنا پەیوەندیین جڤاكی و پیشەیی و سیاسی یە، هەستكرنە ب بهایێ خۆ و یێ دی، دەربرین لێ دهێتەكرن ب چاڤدان و پویتەدان و سەرەدەریكرنەكا باش و پاراستنا مافان. ئەڤ رەفتارە بەردەوامیێ ددەتە هەمی جۆرە پەیوەندیان.
رێزگرتنێ ل یێ دی بگرە دا رێزگرتن ل تە بهێتەگرتن، ئانكو سەردەریكرنا وەكهەڤ و دەمێ ئیك گەلەك رێزێ ل مرۆڤی دگریت كورد دبێژنێ جامێری گەلەك قەدرێ خۆ گرت.
رێزگرتن ل خۆ و ل یێ دی و ل زارۆكی و ل مەزنی و زمانی و زانستی و دابونەریتان و بیروباوەران و ل سروشتی و ل ژینگەهێ و دانپێدان ب ماف و هەستێن یێ دی، دێ ل هەنبەری وێ رێزگرتنێ وەرگری، وەكو كورد دبێژن تو چ دچینی دێ وێ هەلینی.
مرۆڤ هینگی ب بها دكەڤیت و خۆشتڤی دبیت دەمێ رێزێ ل یێ دی دگریت و هەر رێزگرتنەك، ل هەنبەری وێ رێزگرتنەك دهێت و هەر بێرێزیەك ل یێ دی بێرێزیەكێ ڤاژی دكەت.
نە مافان پێشیلكە و نە یاریان ب هەستان بكە، نە ستەمێ بكە و نە زوریێ بكە، و ژ مافێن خۆ یێن رەوا زێدەتر دلێ خۆ نەبێ و بۆ خۆ نە ئینە و داخواز نەكە، ل دویڤ قانوونێن ئاسمانی و مرۆڤی سەرەدەریێ بكە و ب دەستخۆڤە بینە.
كێشەێن مرۆڤان یێن جڤاكی و سیاسی و بیروباوەران سەرا بێرێزكرنێ یە، ستەم و زۆریا داگیركەر و دەستهەلاتدار و بالادەستا بێرێزكرنە ل مافداران و كارڤەدان ل سەر وێ بێریزكرنێ توندوتیژی لێ دكەڤیت و زیان ب هەمیان دكەڤیت.
و ژ بەركو خۆدێ مرۆڤ ب ژیری بەخشی یە، لەوا لێ دهێتە خواستن باشیێ و خرابیێ ژیكجودا كەت و باشیێ هەلبژێریت و خۆ ژ كەرب و كینێ و زێدەرویێ و ستەمكاریێ و گەندەلیێ دیركەت و یێ ب ویژدان و دادپەروەربیت و رێزێ ل مافێن مرۆڤان و مافێن بریاردانا چارەنڤیسا گەلان بگریت دا رازیبوونێ چێكەت و ئارامی چێگیربیت.
بارزانیێ نەمر د چەندین فەرموودەێن خۆدا یین بنەمایێن رێزگرتنێ تێدا، وەكو رینیشادەر گەلێ كوردستانێ ئاراستە و رێنما و پەروەردە دكەت، كو خۆ پێگیركەت و كەساتیەكا باش و چاك ژخۆ چێكەت و كارتیكرنەكا ئەرینی بكەت و ل جهێ رێزێ بیت.
بارزانی ب رێزڤە باسێ پیكهاتێن كوردستانێ دكەت و د فەرمۆت:
(كوردستان نیشتیمانێ هەموو نەتەوە و ئایینانە)، ل ڤێرە بنگەهێ پێكڤە ژیانێ و هەڤپشكیا تەڤ پێكهاتان د كوردستانێ دا دسەپینیت.
و ل سەر مافین رەوایێن گەلێ كوردستانێ ب رێزڤە دفەرمۆت:
(مە ئاخا كەسێ داگیرنەكریە و ژ مافێن خۆ پتر مە نەخواستیە)، ل ڤێرە خۆ یا دكەت كو مە زێدەگاڤی ل سەر ئاخا كەسێ نەكریە و مە تەماعی ژ د ئاخا كەسێ دا نینە، و ئەوا مە دڤێت مافی مە یێ رەوایە.‌
و سەبارەت گرنگیا هەڤگرتنێ ب رێزڤە ئامۆژگاریان ددەت و دبێژیت:
(یا باش ئەوە ئەم دلێن خۆ ژ كەرب و كینێ پاقژ بكەین و خۆ ژ ئێكودو نێزیك بكەین، ئێكبوونا خۆ موكوم و پایەدار بكەین)، ل ڤێرە داخواز دكەت ب دلەكێ پاقژ و دویر ژ كەرب و كینێ هەڤ بگرین و ئێكەتیا خۆ موكوم كەین و ناڤودەنگیا خۆ بلندكەین دا بشێن خۆ بپارێزین و سەركەفتنان تۆماركەین.
و سەبارەت تەماعیێ و ستەمێ و زۆریێ د فەرمۆت:
(ئەو كەسێ تەماعێ مال و نامووسا خەلكێ بیت، و زولم و زۆرداریێ دكەت، خۆدێ و خەلكێ ژ خۆ نەرازی دكەن، ئەو قەد ب مرۆڤ ناهێتە هژمارتن) د ڤێ رینمایێ دا خەلكی ئاگەهدار دكەت كو خۆ تەماعیا مال و نامووسا خەلكی دویر بكەن و ستەم و زۆریێ نەكەن، ئەوێن وان رەفتاران دكەن ب مرۆڤ ناهێتە هژمارتن و خەلك و خۆدێ ژ خۆ نەرازی دكەن.
هەروەسا خەلكی ئاراستە دكەت بۆ ریبازا دروست دەمێ د فەرمۆت:
(مرۆڤ دڤێت لایەنگیرێ دادپەروەریێ و ویژدانێ و یەكسانیێ بیت د ژیانێ دا)، ب ڤێ ژی كوردستانیان ئاراستەی رێبازا دروستا مرۆڤایەتیێ دكەت ئەژی پێدڤییە مرۆڤ لایەنگیرێ دادپەروەریێ و ویژدانێ و وەكهەڤیێ بیت و بجهبینیت.
و سەبارەت ب گرنگیا رێزگرتنێ و قانوونێ د فەرمۆت:
(مرۆڤ ب رێزگرتن و پێگیریێ ب یاسایێ جوانتر دبیت) ل ڤێرە خۆیا دكەت كو پێدڤییە مرۆڤ د جڤاكی دا یێ ب رێزگرتن بیت و پیگیریێ ب یاسایێ بكەت دا یێ جوان بیت كاروبار ب باشی برێڤە بچن.
د ڤان فەرمۆدەیان دا بارزانیێ نەمر رێزەكا مەزن دایە مرۆڤی و دەستنیشانكرنەكا دلسۆزانە بۆ پرسێن وی یێن بنەكی كرینە، و هەكە ئەم خۆ د ڤان فەرمۆدەیان بگەهینین و كاری پێ بكەین، فەرمۆدەیێن بارزانیێ‌ نەمر تێرا هندێ هەنە كو مرۆڤێن چاك چێبن و كارین باش بكەن و كاروباران ب باشی برێڤە ببەن و كێشەیان چارەسەركەن و دادپەروەری و وەكهەڤی بجهبینن و دلێ خەلكی خۆش كەن.
هەروەسا ئەگەر هەمی دەستهەلاتدارین جیهانێ رێزگرتن هەبیت و ب رێزگرتن سەرەدەریێ بكەن، دێ هەمی شەڕ و ئالۆزی و كیشەرێیێن چارەسەریێ ب خۆڤە بینن و ئەولەهی و سەقامگیری جێگیربیت.
باوەردكەم رێزگرتن كلیلا ڤەكرنا هەمی گرێ و ئالۆزیانە و هەردەمێ رێزگرتن هەبیت چ ستەم و چەوساندنا رەگەزی و ئەتنی و ئایینی و چینایەتی نامینیت، لەوا گۆتیە ب ڤیان و دلۆڤانی سەرەدەریێ بكە.
رێزگرتن بەرێ بنیاتی یە بۆ ئاڤاكرنا خێزانەكا بەختەوەرو ئارام و جڤاكەكا هەڤگرتی و پەیوەندیێن ساخلەم یێن مرۆڤایەتی و سەقامگیریا جیهانی، ژبەر هندێ رێزگرتن ئەركەكێ مرۆڤی و سنجی و ئایینی و یاسایی یە، مافان دپارێزیت و ژینگەهەكا ئارام و باش دئافرینیت و تەنایا تاكی و كۆمێ و تەڤایی جێگیردكەت.

ئيحسان ئــامێدی

گەلەك خۆشە مرۆڤ ب سەرفرازی و ئاڕامی بژیت، هەڤڕكیا ژیانێ ژبۆ ژیانەكا سەرفراز و ئارامە، ئەم خۆدان ئارمانجین و ب هیڤینە و ل سەر دەستڤەئینانا مافین خۆ یێن رەوا درژدین.
ئەم ب ململانا ژیانێ ڤە بۆ پەیداكرنا خوارنێ و ڤەحەویانێ، و دابینكرنا ئەولەهیێ و ئارامیێ، ڤە وەستیاین و هێشتا گەف و مەترسی هەنە، ئەم ب دەنگوباسان ڤە هێڕ بووین هێشتا دەنگوباسەكێ خۆش نینە و ئەم ب ئالۆزی و قەیرانان ڤە شڕبووین و هێشتا ڤەبوونەك نینە، ئەم ب رویدان و كارەساتان ڤە بێچارەبووین و هێشتا چارەبوونەك نینە، ئەم ب دەرد و ژانان ڤە بێزار بووین و هێشتا تەناهیەك نینە.
بەلێ ئەم خەباتكەر و بەرگریكارین و هەر بهیڤینە، ئەم ریبریبوون و قەپخوازیێ ل گەل هەمی دوژمن و نەیاران دكەین و خۆ راگرتینە، داگیركەر ژی هەر ب ئەقلیەتا جاران پێكدادانێ دكەن، هەر وەكو قوچانا ل گەل كەڤری یە، شاخێن وان دشكێن و سەرێ وان بخوینە. و كورد و كوردستان ب دەرد و برینێن خۆ ڤە د ململانا هەبوونێ دا ماینە و بهیڤینە.
ئەڤە ژیانە و ئەم یێن هەین، مە ئارمانج هەنە و ب هیڤینە پێرابگەهین، و دێ ململانا خۆ كەین، ململانا ژیانێ، یا كەساتیێ، یا خێزانیێ، یا جڤاكێ یا مللەتی یا نەتەوەیی یا دەولەتبوونێ، دا سەرفرازیی ب دەستڤە بینین و تەنا بین.
ب راستی مە گەلەك بیاڤ و ئاستێن ململانێ هەنە!؟، هەمیا ژی پیكڤە دهاژۆین و گەلەك ئاستەنگ د رێكا مەدا هەنە و تێرا ئاسێ بووینە و د هەولا دەربازبوونێ داینە، تا ژ ئاستەنگەكێ دەربازدبین چەندێن دی ل بەر سینگێ مە هەنە. لێ هەر بهیڤینە لێ دەربازبین و بەرەف ئاسویێن گەش بچین و ب ئارمانجا را بگەهین و ب دەولەتبوونێ تەنا و ئارام بین.
میژوویا جڤاكێن ڤێ دەڤەرێ ب قەوارەیێن وانێن سیاسی ڤە، ژ دەولەت و ئیمبراتوریەتێن كەڤن بۆ دەولەتێن هەڤچەرخ مێژوویەك خویناوی یە، هەر شەر و كوشتن و وێرانكرنە، هەروكو ئەڤە بوویە سروشت و تیتالێ مرۆڤێ ڤێ دەڤەرێ!. دەولەت پێتڤیەكا سیاسی و جڤاكی و ئابوریا جڤاكێ مرۆڤییە، ژبۆ رێكخستناكاروبارێن جڤاكی و بجهئینانا ئاسایشێ و سەقامگیریێ، و دادپەروەریێ و ماف و ئازادیێن هاولاتیان و خزمەتێن باژێرڤانی و پاراستنا خەلكی و جڤاكێ و دامەزراوێن وان، بەلێ مخابن سەربۆرا دەولەتینیێ ل رۆژهەلاتا ناڤەراست سەربوڕەك شكەستی بوویە، دەولەت كریە ئامرازەك د دەستین دەستهەلاتداراندا بۆ سەركوتكرنا مللەتی و بجهئینانا بەرژەوەندێن دەستهەلاتداران.
ل مێژوویا هەڤچەرخا ڤان دەولەتێن كوردستان داگیركرین و ب خورتی پێڤە گرێداین رۆژەكا بتنێ ژی نینە ئەڤ دەولەتە د تەنا و ئارام بن، و ئەوا دبێژنێ ئاسایشا ناڤخۆیی و سەقامگیریا سیاسی هەر نە بوویە و ب ئەقلیەتا ڤان نەتەوەیێن بالا دەست هەر نابیت!. د هەمان دەمدا ل جیهانا دیموكراتی دەولەتێن ئارام و سەقامگیر هەنە و خزمەتا هڤولاتیێن خۆ و مرۆڤایەتیێ دكەن و د گەشەبوونا بەردەوام دانە.
ئەم ل وێ باوەرێینە كو چارا مە كوردستانێ د دەولەتبوونێ دایە، و ژ بەركو كوردستانی جڤاكەكێ ئارام و ئاشتیخوازە لەوان دشێت ددەولەتا خۆ یا سەربەخۆدا ئارام و تەنا بیت و ئاسایشا نافخویی بجهبینیت و سەقامگیریا هەرێمایەتی جێگیركەت و هاریكاربیت ئاشتیا جیهانی بجهبهێت.
لێ ئەو داگیركەرێن د ناڤخۆدا د شەر و پێكدادانان دا، كوشتن و كۆدەتا دكەن ناهێلن ئەڤ خەونا كوردان بجهبهێت!.
دەولەتێ و كۆنفیدرالیەتێ و فیدرالیەتێ و ئوتونۆمیێ و چ رەنگێن هەڤپشكیێ ناپەژرینن، هەر هەبوونا كوردان وەكو نەتەوەیەك د ناڤ دەولەتێن داگیركەردا قەبوول ناكەن و نا هێلن د وەلاتێ خۆ دا ئارام و تەنا بن!.
ئەڤە ئەقلیەتا كەڤنار هێشتا زالە و سیاسەتا دەولەتێ پێ دهێتە برێڤەبرن، لەوا هەردەم ئەڤ دەولەتە د شكەستینە.
سەیرە ل ڤی سەردەمی هێشتا دەستهەلاتدار هەبن نەهێلن مللەت دەربرینێ ژ ئیرادەیا خۆ بكەت و خەونا خۆ بجهبینیت و وان ژی چ چارەسەریێن دادپەروەرانە نەبن؟.
باشە حەتا كەنگی ئەڤ مللەتە د ڤی دەردی دا بیت، ما نابیت جارەك تەنا بیت؟.

ئيحسان ئــامێدی

سیاسەت زانست و هونەرێ بكارئینانا شیانان و بكارئینانا دەستهەلاتێ و رێڤەبرنا كاروبارێن دەولەتێ و جڤاكی و گرۆپێن سیاسی و هێزانە بۆ گەهشتن ب ئارمانجێن دەستنیشانكری و سەرەدەریێ ل گەل پرسێن جوگرافیێ و جڤاكی و ئاسایشێ و ئابووری و پەیوەندیێن نێڤدەولەتی و رێكخراوان دكەت و پشتبەستە ب گفتوگۆ و دانوستاندنان.
بەلێ سیاسەتێ گەلەك پیناسە رویێن دی ژی هەنە، هەر ئێك و لایەنەك گۆڕەی دید و بۆچوون و بەرژەوەندیێن خۆ پێناسە و ڕاڤە دكەت و كاری پێ دكەت، نەمازە دەمێ پتر ژ لایەنەكێ هەڤدژ و هەڤڕك هەبن.
پێناسەیا من یا بژاردە بۆ سیاسەتێ، (ئەو بزاڤا مرۆڤییە یا پێناڤی بەڕژەوەندیا گشتی دهێتە بكارئینان)، یا بەرژروەندا گشت مرۆڤان، بجوداهیێن خۆیێن ڕەگەزی و ئەتنی و هزری و چینایەتی، ژتاكان و پیكهاتان و مللەتان و دەولەتان بجهدئینیت.
گفتوگو و دانوستاندن رێبازەكا دیبلوماسییە و ستوینەكا بنەكییا سیاسەتێ یە، ئارمانج ژێ پیكهاتنە و رازیكرنا یێ بەرامبەرە، هەروەكو ژێكڤەكرنا ناكۆكی و ئالۆزیانە ب لیكتێگەهشتن و رێكەفتنان و گەهشتنە ب ئەنجامێن بەرژەوەندیێن ژێكجودا بجهبینیت.
دیبلوماسیەت كو دشێت چارەسەریا قەیرانان و بهەڤچووونان بكەت د شێت لێكتیگەهشتنێ پێكبینیت و ب رێكێن ئاشتیانە كێشەیان چارەسەركەت، و هندەك جاران گەفێن بكارئینانا هێزێ و شەركرن ژی دبنە توخمێن گفتوگویەكا دیتر كو دبێژنێ دیبلوماسیەتا توند بۆ چارەسەركرنا كێشەیان.
دەمێ خۆراگری بەرخۆدان هەبیت، ریبازا دیبلۆماسیەتێ دهێتە پێش و گفتوگو دەست پێدكەن و دەستپێشخەریێن چارەسەریێ جهێ خۆ دكەن و دانوستاندن دهێنەكرن.
باوەری و نیازپاكی و بكارئینانا نەرماتیێ، و پەیڤ و زاراڤێن رێخۆشكەر پرۆسەیا دانوستاندنان سەردئێخیت.
ئەڤا سەری خۆشخۆشكێن سیاسەتێنە، بەلێ د ژیوارێ كریاری دا وەسا نینە، هێز و گەف و ركاتی و درەو و پاشگەزبوون و لبەرزڤرین رۆلێ خۆ دگێرن!.
پرانسیبێن زانستێن سیاسەتێ گەلەك دباشێن لێ رەفتارێن سیاسەتێ پێچەوانەی پرانسیبانە، وەكو یاسای دارستانێ یە یێ بهێز یێ لاواز دخۆت!، و یێ بالادەست یێ دی نەچاردكەت و دەستبەرداردكەت و سیاسەت كریە ترانەپێكرن.
پێترانكیا سیاسی ئەوە دەمێ بكارئینانا سیاسەتێ ببیتە دیمەنێن پویچ و یاری ب پرانسیبێن سیاسەتێ و بەهایێن مرۆڤی و بەرژروەندیێن گشتی دهێتەكرن و سیمایی نەرەوایێ و گەندەلیێ تێدا زال بیت و تاگیریا كوراتی هەبیت و بەرژەوەندیێن نیشتیمانی بهێنە لێدان و ئیرادەیا مللەتی بهێتە بنپێكرن و شێوازێن نەرەوا بهێنە بكارئینان.
كورد مللەتەكێ ئاشتیخوازن و هەردەم دگەل ئارامیێنە و بۆ دۆزا خۆ ل چارەسەریێن ئاشتیانە دگەرن، ئارمانج و درووشمێن كوردان هەردەم د گونجای بوونە، ئەو بوون یێن د شیانان دا بهێنە بجهئینان، ئەڤجا ژی نەدهاتنە پەژراندن، سەر هندێ را كوردان هەردەم سیاسەتەكا نەرم هاژۆتیە بۆ گەهشتن ب ئارمانجێن خۆ و ب نەچاری ڤە وەكو كارڤەدان ل سەر سیاسەتا سەركوتكرنێ پەنا بریە بەر بكارئینانا توندوتیژیێ ل دژی ستەمێ.
گفتوگۆیێن كوردان ل گەل حوكمەتێن ژێكجودا تنێ كوردان نیازپاكی بۆ دانوستاندنان هەبوویە و یا دوژمنان پیلان بوونە و هندەك جاران شاندێن دانوستاندنان گرتینە یان ژەهرداینە یان هەولێن لێدانێ كرینە و ژناڤبرینە، ئارامیەكا دەمكی كریە داكو خۆ بەرهەڤ كەن بۆ پێكدادانەكا دیتر، ئانكو باوەری ب دانوستاندنێ و مافێن كوردان و بەهایێن مرۆڤی نەبوویە، لەوان ب ئەنجامێن جێگیر نەگەهشتینە و جارەكا دیتر شەڕی دەستپێكریە ڤە دێ بێژی ترانەپێكرن بوو!، ئێدی وەلێ هاتیە كوردان باوەری ب سیاسەتێن وان و دانوستاندنان نەمایە، و ب.مخابنی ڤە چ جاران كورد هند بهێز ژی نەبووینە بشێن ئارمانجێن خۆ بجهبینن و داخوازین خۆ بسەپینن.
د مێژوویا سیاسیا ئیراقێ دا حوكمەتێن ئیراقێ یێن ئێك ل دویڤ ئێك ب دەهان جاران گفتوگۆ ل گەل سەركردایەتیا كوردستانێ كرینە و رێككەفتنێن دەمكی هاتینەكرن؛ جارەكا دی هەلوەشیاینەڤە، چونكی لایەنێ حكومەتێ ب هێز بووینە و نیازپاكیا چارەسەریێ نەبوویە و پیلانگێر بوونە.
كوردان باوەری نەمایە لەوا لدویڤ سەربۆرا خۆ پێناسەیێن تایبەت داینە سیاسەتێ، وەكو دبێژن سیاسەت بەحرە مەبەست ژی كوورە و بەرفرەهە و دەربازبوون لێ ب زەحمەیە! ئان دبێژن سیاسەت درەوە، هندی هند درەو و نەوەیی دهێنە گۆتن راستی د ناڤ دا بەرزەبوویە، یان دبێژن سیاسەت بێ دای و بابە، مەبەست ژێ ئەخلاق تێدا نینە كەسێ نانیاسیت شەرم ناكەت، تنێ بەرژەوەندیێن هێزێ بجهدئینیت، ئەڤە هەمان گۆتنا میكافیللی یە ئەوا دبێژیت ئارمانج بەهانەیا بكارئینانا شێوازی یە!.
ئەڤا نوكە دەستهەلاتدارێن رۆژهەلاتا ناڤین و داگیركەرێن كوردستانێ دكەن ل دژی هەمی بنەما و بەهایێن مرۆڤی و پرانسیبێن زانستێن سیاسەتێنە و تێكدانا ئاسایشێ و سەقامگیریێ یە، د هەمان دەم دا ئەوا ئەمریكا، ئسرائیل و ئیران ل رۆژهەلاتا ناڤین دهاژۆن پێترانكیا سیاسەتێ یە، چ پرانسیب تێدا نینن، ئیرانا نە رۆژهەلاتی و نەرۆژئاڤایی و مرنێ بۆ هەمیێن دی دخوازیت مایتێكرنەكا نەرەوا و گەفان دكەت!، ئەمریكا و ئسرائیل مایتێكرنێ دكەن و دبێژن دێ گوهۆرینێ ل رۆژهەلاتا ناڤین كەین و گەفێن ژناڤبرنێ دكەن دوماهیێ گفتوگۆیا بۆ كێمتریێ دكەن وەكو وێ گۆتنا دبێژیت مرنێ نیشابدە دا ب تایێ رازی ببت!.
ئەڤە چەندین سالە ململانا ئەمریكا و ئیرانێ وەكو شەڕێ كێتك و مشكانە، جار دێ لێ نێریت و جار دویڤرا بەزیت، جار دێ گریت، جار دێ بەردەت!،هەروەكو نەڤێت ڤێ پرسێ ئێكلاكەت ژ بەر هندەك مەبەستێن نهێنی!. گۆتنێن سەرانێن پەیوەندیدار ب ڤان پیكداداناڤە بارودۆخ شێلیتركر و سەرێن رێكان ل بەر خەلكی بەرزەكرن و هەمی پرانسیبێن سیاسەتێ تێكدان و راستگۆیی ژدەستدا و پێناسەیێن كوردان بۆ سیاسەتێ پەسەندكرن، ب راستی ئەڤە پێترانكییە.دیارە بنەمایێن سیاسەتێ و یاریێ و رویبریبوونێ هاتینە گوهۆرین، ئێدی بێ شەرم هەر لایەكێ چ پێ چێدبیت دكەت، گرنگ بەرژەوەندیا وێ یە!. ئەمریكا یا دگۆت دێ رۆژهەلاتا ناڤین كەینە دیموكراتی، نهۆ دبێژیت دەستهەلاتدارەكێ ستەمكار بەرژەوەندیێن مە بجهبینیت بۆ مە باشترە!، ئیسرائیلا دگۆت دێ نەخشێ رۆژهەلاتا ناڤین گوهۆرین؛ دبێژیت یا گرنگ بۆ مە دابینكرنا ئاسایشا ئیسرائیلی یە!، كورد ژی ب گۆتنێن وان باوەربوون خەونێن خۆ پێ ئاڤادكرن!، د هەمان دەمدا سیاسەتێن دەولەتێن دەڤەرێ و داگیركەرێن كوردستانێ هەر د سەركوتكەرن!.
ب راستی ڤێ ترانەپیكرنێ هەمی پرانسیبێن زانستێن سیاسەتێ لێدان و كرێتكرن و پێدڤییە سەر ژنوی بهێنە پێناسەكرن، و پیڤەر بۆ بهێنە دانان و كار پێ بهێتەكرن، ئەگەر دێ جیهان هەمی كەڤیتە د بەرللایێ دا و د ئاگرێ وێ دا سۆژیت.
هیڤینە بریاربدەستێن جیهانێ خەمێ ژ مرۆڤی و مافێن وی بخۆن و خزمەتا مرۆڤاتیێ بكەن و ئارامیێ و خوشگوزەرانیێ بجهبینن، ژبۆ ئاسایش و سەقامگیریا جیهانێ.

ئيحسان ئـامێدی

هەلبژارتنێن گشتی پرۆسەیەكا فەرمی و رێكخستییە بۆ هەلبژارتنا نوونەر و كاربدەستێن ئەرك و پایەیێن تەڤایی ب رێكا دەنگدانێ، داكو نوونەریا مللەتی بكە، ئەڤە شێوازەكێ دیمۆكراتی یە بۆ پشتگیری و رەوایی پێدانێ ب دەستهەلاتێ، ل ڤێرە رۆلێ هەڤوەلاتیێ دەنگدەر ئێكلاكەرە د دەستنیشانكرنا نوونەرێ دا خۆ ل ناڤ كۆمەكا بەربژاران.
ئیرادە شیانا بریاردانا هشیارانە ب رێكەكا گونجای بۆ ئەنجامدانا كارەكێ دیاركری یان ئارمانجەكا دەستنیشانكەری.
ئیرادەیا تەڤایی ئیرادەیا تەڤایا مللەتی یە، ئارمانجا وی بجهئینانا بەرژەوەندیا گشتی یە. ئەڤە ژی ل دویڤ قانوونێ دهێتە بكارئینان بۆ هەلبژارتنێن گشتی یێن سەرۆكێ وەلاتی یان نوونەرێن مللەتی ل پەرلەمانی یان بۆ بریارێن چارەنڤێس ل سەر پاشەرۆژا مللەتی و سیستەمێ حوكمرانیێ و پەسەندكرنا دەستووری و راستڤەكرنا وێ و گرێدانا پەیوەندیان ل گەل لایەنەكێ تایبەت.
دەستهەلاتا دەربڕینێ ژ ئیرادەیا مللەتی دكەت ئەوە یا ب رێكا هەلبژارتنێن گشتی ل دویڤ قانوونێ دهێتە رێكخستن و مللەت ب دەنگدانێن نهێنی بجهدئینیت.
بریارێن چارەنیڤس یێن دەڕبرینێ ژ ئیرادەیا مللەتی دكەن؛ دڤێت ب راپرسیێن گشتی دەنگ ل سەر بێتە دان.
دبێژن دیمۆكراتی سیستەمەك باش نینە!، بەلێ هەمی سیستەمێن دی ژ وێ خراپترن!، چونكی مەرج نینە د هەلبژارتن و راپرسینێن دیموكراتیك دا ئەنجام د دلخواز بن، بەلكی دەلیڤەیا سەركەفتنا یێ خراپ ژی هەیە!. بەلێ ژبەركو باشترین سیستەمە و دەڕبرینێ ژ ئیرادەیا پتریا مللەتی دكەت؛ دڤێت رێز لێ بهێتە بهێتەگرتن و كار پێ بهێتەكرن، و د هەمی هەلومەرجان دا دڤێت ئەنجامێن هەلبژارتنان بهێن پەژراندن و ب ئەرێنی سەرەدەری دگەلدا بهێنەكرن.
هەرێما كوردستانێ كیانەكی فیدرالیێ دەستوورییە د دەولەتا ئیراقا هەڤگرتی دا و ماف و ئەرك و دەستهەلاتێن وی یێن دەستووری ددیاركرینە، ل دویڤ سیستەمێ دیموكراتی نوونەرێن خۆ دهەلبژێریت؛ كاروبارێن خۆ برێڤە دبەت، ژ بەر هندێ ل سەر لایەنێن سیاسیێن هەرێما كوردستانێ یە، بۆ هەمی پرسێن گرێدای هەرێما كوردستانێ، ل هەرێما كوردستانێ و د ناڤ خۆدا چارەسەر و ئێكلاكەرن و پەنایێ نەبەنە بەر لایەنێن دەرەكی بۆ ئێكلاكرنا هەڤڕكیێن ناڤخۆیی!.
بەلێ دڤێت ل ئاستێ هەرێما كوردستانێ گەنگەشەكا بەرفرەها سیاسی و قانوونا بابەتی بهێتەكرن و بگەهنە ئەنجامێن كو بشێت بەرژەوەندیا گشتی بجهبینیت و سەرفرازیا مللەتی بپارێزیت.
وەكو هەرێما كوردستانێ سیستەمێ دیموكراتی پەژراندی و كارپێكری، و هەلبژارتنێن گشتی ئەنجامدان دڤێت رێز ل پرانسب و ئەنجامان بهێتەگرتن و كار پێ بهێتەكرن.
پێدڤییە چاوا هەلبژارتنێن گشتی بۆ پەرلەمانێ كوردستانێ و ئیراقێ دهێنەكرن؛ دڤێت ب وێ ئیرادێ دەستنیشانكرنا نوونەرێن گەلێ كوردستانی بهێتەكرن بۆ پۆست و پایەیێن سەروەری ل ئاستێ ئیراقێ ژی. دڤێت هەرێما كوردستانێ دەستنیشانا نوونەرێن خۆ بكەت بۆ وان پۆستان یێن سروشتەكێ گشتی و سەروەری هەیی، ئەڤە ژی دبیت ب رێیا هەلبژارتنەكا گشتی یا تایبەت بۆ وان پۆستان ل ئاستێ هەرێما كوردستانێ، یان ب رێكا نوونەرێن هەلبژارتیێن هەرێما كوردستانی، یان ب رێكەفتنا هێزێن سیاسیێن كوردستانی، ئەو ژی ب گۆرەی پەیڕەوەكێ پیڤەركری كو دەنگێ هەر لایەنەكێ سیاسی ل دویڤ قەبارەیێ وێ یێ دەنگێن هەلبژارتنێن گشتی و نوونەرێن وێ د پەرلەمانی دا بیت و بەربژارێ وان پۆستان نوونەراتیا هەرێما كوردستانێ بكەت نە لایەنەكێ سیاسی.
كەساتیكرن و حزبیكرنا پرسێن نەتەوەیی و نیشتیمانی و چارەنڤیسی پێچەوانەیا ئارمانج و بەرژەوەندیێن گشتی یە، و یا كرێتتر بكارئینانا هێزێن دەرەكی بۆ بدەستڤەئینانا پۆستەیێن بەهرا هەرێما كوردستانێ و ئێكلاكرنا هەڤڕكیێن ناڤخۆی یێن هەرێمێ، د دەمەكی دا ئەڤە ژ ئەرك و دەستهەلاتێن ناڤخۆی یێن هەرێما كوردستانێنە و د شیانێن لایەنێن سیاسی دایە د چارچووڤەیێ قانوونێ دا بەرئیكڤە بینن و ئێكلاكەن.
مخابن ئەڤە چەندین جارە هەرێما كوردستانێ دكەڤیتە د تەنگاڤیێن بكارئینانا مافێن خۆ ل ئاستێ ئیراقێ، نە رێزێ ل ئەنجامێن هەلبژارتنان و دەنگێن مللەتی و قەوارەیێ لایەنێن سیاسی دگرن و نە لێكتێگەهشتنێ پیكدئینن، هەروەكو باوەری ب بنەمایێن دیموكراتیەتێ نەهەی!، و ئەڤە راستگۆیێ ناهێلیت و ئیرادەیا چارەسەریێ ل هەرێمێ لاواز نیشا ددەت!. و یا پێدڤیە دەمێ پرسەك ئاسێ دبیت و بەرئێكڤە نەهێت پەنایێ ببەنە بەر مللەتی و ئەو ژی ب هەلبژارتنەكێ یان ب راپرسینەكێ بریارا ئێكلاكەر و پێگیر بدەت.
هەر چاوابیت نابیت پێكهاتێن نە كوردستانی مایێ خۆ د پرسێن كو ژ ماف و ئەرك و دەستهەلاتا هەرێمێ نە بكەن و تاگیریێ بكەن و ئیكلاكەن!.
خەباتا رزگاریخوازا كوردستانێ پێناڤی هندێ بوو كو كوردستان ببیتە خۆدان كیانەكێ سیاسی و قانوونی نەتەوەیی و ئەو ب خۆ خۆدانێن بریارا خۆ بن و نهۆ دەرفەتا هندێ هەرێما كوردستانێ ب ژیرانە ڤی مافی بكاربینیت و هەمی ماف و شایستەیێن دەستووریێن هەرێمێ بدەستڤەبینیت.
پێدڤییە رێزێ ل خۆ بگرین و پرانسیبێن دیموكراتیەتێ بجهبینین و دەستهەلاتێن خۆ یێن دەستووری و قانوونی بكاربینین ژبۆ گەشەكرنا هەرێمێ و سەرفرازكرنا خەلكێ وێ.
دڤێت مللەت لێ ڤەگەر بیت، و رێز ل ئیرادا مللەتی بهێتە گرتن و نابیت زێدەگافی ل سەر مافێن مللەتی بهێتە كرن.
هەروەكو سەرۆك بارزانی دبێژیت: (نابیت یاری ب ئیرادەیا مللەتی بهێتەكرن و ریكەفتنێن گومانلێكری ل دژی ئیرادەیا مللەتی بهێنەكرن).
ئێدی پێكڤە ژبۆ كوردستانەكا ئازاد و ئارام و مللەتەكێ بەختەوەر.

ئيحسان ئـامێدی

ل گەل هەبوونا ژیندرای؛ شەڕو ململانێ و پێكدادان پێناڤی مان و بەردەوامیێ هەبوونە و دگەرەوا وێ دا گەلەك قوربانی لێكەفتینە، و ل پەیدابوونا مرۆڤێ بەراهیێ هەر ئەو رەفتار بكارئیناینە داكو مەبەستێن خۆ یێن ژیانێ پێ بجهبینیت و گەلەك گوری و قورانی بۆ داینە.
ژیان ب تەڤایی پێدڤی ب بەردەوامیێ و خۆپاراستنێ و گەشەبوونێ یە و ئەڤە ململانەكا هەروهەرە، و وەكو جڤاكین مرۆڤی چێبوون پێدڤیا سیاسەتێ و خۆ رێكخستنێ و پاراستنێ و دەستهەلاتێ و سەركێشیكرنێ خۆ سەپاند، ئێدی ستەم و زۆری و چەوساندنا جڤاكی ب خۆ و پاشی یێ دی هاتە كرن و ململانێ د ناڤبەرا ستەمكاری و ستەملێكری ب شێوازێن جۆراوجۆر چێبوون.
ئەو ب خۆ هەڤركییا مرۆڤی دیاردەكە بۆ سەپاندنا ئیرادێ و ب دەستڤەئینانا بەرژەوەندیان، و گەلەك بیاڤان ب خۆڤە دگریت، ل بەراهیێ ململانێ ل گەل هەر تشتەكی بۆ بدەستڤەئینانانا پێدڤیێن مانێ و بەردەوامیێ و پاشی دگەل خۆ بۆ دەربازبوون ژ هندەك بیروباوەر و داب و نەریتان بۆ هندەكێن دی و دگەل سروشتی و ژینگەهێ ژبۆ خۆگونجاندنێ و بكارئینانێ و د گەل یێن دیتر بۆ بالا دەستیێ و دگەل هەر تشتەكی بۆ باشتریێ و پتریێ.
كورد دبێژنە رەوشێن كێشە و ململانێن دۆمدرێژ و قوربانی لێ دكەڤن دبێژنێ (ئەڤ هەڤیرە دی گەلەك ئاڤێ ڤەخۆت)!، واتە زوی بدوماهی ناهێت و دێ گەلەك قوربانی لێ كەڤن. بەلێ ژیان هەمی هۆسا بوویە، هەر دەستكەفتیەكێ قوربانیێن خۆ هەنە، یا گرنگ كار و ململانێ ژبۆ دەستكەفتیێن رەوا بن و قوربانیێن گیانی ل سەر كیستێ یێن دی لێ نەكەڤن!. بەلێ ستەمكار و فراوانخواز د خەما مرۆڤان نینن ، بۆ وان بەرژەوەندی و دەستكەفت و خۆسەپاندن گرنگن.
مەترسیدارترین ململانێ ئەوە یا ل دژی هەبوونا لایەنەكی بیت، ئەڤە دبیتە هۆیێ رویبریبوونا سەرتاسەری و رەها و دێ هەر لایەنەك هەمی شیانان بكارئینیت بۆ گەهشتن ب ئارمانجێن خۆ و د ئەنجامدا كارڤەدانا وێرانكەر دروستبن و هەلوەشیان چێدبن و زیانێن مەزن لێدكەڤن، ئەڤ جەنگێ نوكە ل رۆژهەلاتا ناڤین دكەڤیتە د ڤێ خانێ دا، چ وەكو كیان یان ئیدولۆژیا یان بەرژەوەندی!.
شەڕێ ئەمریكا و ئیسرائیلی ژلایەكی ڤە ل دژی كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ ژ لایێ دی ڤە، شەرەكێ جیهانی یە، گەلەك دەولەتێن دی راستەوخۆ یان نەراستەوخۆ تێدا د پشكدارن و زیان ڤێدكەڤن و هەروەكو باندۆرا شەڕی ژ لایێ ئابووری و ئاسایشێ ڤە هەمی جیهانێ ڤەدگریت، ئەڤە شەڕەكێ ژمێژەیە و یێ بەردەوامە، ئەڤە چل و حەفت سالە ئاگرێ ڤی شەڕی هەلە و نەڤەمریایە، دگەل سەرهەلدانا كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ چریسكا ڤی شەڕی هەلبوویە، ژ هینگی وەرە دەمێ درووشمێن، نە هەلاتی و نە ئاڤایی كۆمارا ئیسلامی، مەرگ بەر ئەمریكا و مەرگ بەر شورەوی و مەرگ بەر ئسرائیل و مەرگ بەر هتد. بلندكرن و پیكدادانا بەرژەوەندیێن هەڤدو كرین و زیان ل هەڤدو داین و نوكە ململانا وان گەهشتیە گوپیتكا شەڕ و پیكدادانێ و جەنگەكێ جیهانی لێكەفتیە.
ئەڤ شەڕ و ململانێ یە ژ ئەنجامێ هەڤدژیا ئارمانجان و هەڤركیا بەرژەوەندیان و جوداهیا بیروباوەر و بەهایانە، هەر سێ لایەنێن سەركی د ڤی شەڕی دا تەماعیێن خۆ یێن نەرەوا هەنە و دەستێوەردان و زێدەرویێ دكەن و بەربووینە هەڤ.
دبێژن، (هەر ئاینسزەكی باوەرسزەك ڤێ دكەڤیت)، سیاسەتێن ڤان شەڕكەران چ رێز و بەها بۆ مرۆڤان و وەلاتان و دەولەتان نەهێلاینە، هەر ئیكی بۆ خۆ ل دویڤ دید و بۆچوونێن خۆ و بۆ بەرژەوەندیێن خۆ، بێی كو د مافدار بن، یێ ڤێ ب سەرێ دەولەت و مللەتێن خۆ و جیهانێ دئینن و د گەرەوا وێ دا زیانێن مەزنێن گیانی و مادی لێ دكەڤن. ئیران یا شەڕێ فراوانخوازیێ دكەت، ئسرائیل یا شەڕێ هەبوونێ دكەت ئەمریكا ژی یا شەڕێ سەپاندنا ئیرادەیا خۆ و بجهئینانا بەرژەوەندیێن خۆ و زالوبونێ دكەت و ل دوماهیێ، ڤی شەڕی چ ئەنجام هەبیت هەر وێرانكرن و كارەساتێن مەزن لێكەفتینە، و دڤێت ل سەر بنگەهەكێ لیكتێگەهشتن و رێزگرتنێ و چارەسەریێن ئاشتیانە پێكبهێن و هەڤ قەبویلكەن.
مخابن هشتا ئەقلیەتا خۆسەپاندنا ب هێزێ و و ژناڤبرنا یێ دی، ل دەف سەرانێن هندەك دەولەتان هەنە و هندی هەلگرێن ڤان بیروباوەران و رێبوارێن وان هەبن، دێ شەر و وێرانكرن هەبن، و ئەڤ هەڤیرە ژی ژ ئاڤێ تێر نابیت.
دیارە مێژوویا مرۆڤایەتیێ مێژوویەكا خویناوی یە، هەمی كیان و دەولەت و ئمبراتۆریەت ب خوینێ و ل سەر كەلەخێ مرۆڤان و وێرانكرنا وەلاتان ئاڤا بووینە و ئەگەر ئەڤە د بەرێ دا ب سەرفرازی هاتبنە تۆماركرن و ڤەگێران لێ دەمێ ئەو سەربۆڕ ب ژیرانە بهێنە خواندن، دی ب فهێتی و شەرمزاری هێتە دانان، لەوان پێدڤییە مرۆڤێ ڤی سەردەمی پەند و وانەیان ل مێژوویی وەرگرن و دوبارە نەكەنە ڤە.
هزربكەن ئەگەر ل شوینا وان خەرجیێن ب شەر و پێكدادانا دا دكەن ل ئاڤاكرنا جڤاك و وەلاتان دا بكەن دا ئەو بخۆ چەند د مفادار و سەرفراز بن، و دا وەلاتێن وان چەند د ئاڤەدان و ئارام بن، و جڤاك ژی دا یێ تەنا و خۆشگوزەران بت و بریار بدەست ژی دا د خۆشتڤی بن، و ناڤین وان ژی بباشی چنە د تۆمارا مێژوویێ دا.
یا باش ئەوە جڤاكا مرۆڤی و بریار ب دەستێن وان پێداچوونێ د بیركرن و سیاسەتێن خۆ دا بكەن و مرۆڤی بكەنە ئارمانج دا دوماهی ب شەڕ و پیكدادانا بهێت، و جیهان ئارام و سەقامگیر بیت و مرۆڤ ئازاد و بەختەوەر بیت.

ئيحسان ئـامێدی

ما كەنگی شەڕ بدوماهی هاتینە و ئاشتی و ئارامی هەنە، هندی مە دیتیە شەڕن، و هندی مە گوهلێبوویە هەر شەڕن، و پەڕێن پەرتووكا مێژوویێ ژی ب خوینێ دتەڕن، دوهی شەڕ بوو، و ئەڤرۆ ژی شەڕە و لدیڤ ڤێ ئەقلیەتا سەركێشیێ دكەت سوبەهی ژی هەر شەڕە!.
شەڕ ئەو لیكدان و پێكدادنن یێن دولایەن و پتر توندوتیژی دژی هەڤ بكاردئینن و زیانێ ب هەڤدئێخن ب مەرەما بدەستڤەئینانا بەرژەوەندان و خۆ سەپاندنێ و نەچاركرنا یێ دیتر خۆ بچەمینیت و مەرجێن لایەنێ سەركەفتی ب پەژرینیت. ئەڤە ڕەفتارەكا مرۆڤی یە ل ئاستێ تاك و كۆم و كۆمەلە و قەوارەیێن سیاسی و دەولەتان دهێتەكرن.
شەڕ ژ كەڤندا هەبوونە، ژبۆ بجهئینانا بەرژەوەندی و دەستكەفتیان و د گەرەوا وێ دا قوربانی ژ هەردولا دكەڤن.
مێژوویا مرۆڤایەتیێ مێژوویا شەڕ و ململانێ بوویە و د گەرەوا وێ دا تاك و كۆم و جڤاك و مللەت و دەولەت وێران بووینە و ژ ناڤچووینە، و ل سەر كەلەخێن شكەستیا و وێرانكرنا وەلاتان دەولەت و ئمبراتوریەت ئاڤاكرینە.
شەڕ، ململانێ و پێكدادانێن توندوتیژ و چەكداریێن رێكخستیە د ناڤبەرا لایەنێن شەڕ كەردا، ب ئارمانجا ئێكلاكرنا ململانێ و سەپاندنا ئیرادێ و زالبوون ل سەر یێ دیتر ژ بۆ بدەستڤەئینانا دەستكەفتیێن ستراتیژی و ئیدولۆژی و ئابووری.
گەلەك جۆرێن شەڕان هەنە، شەڕێن سەرتاسەری یێن د ناڤبەرا دو دەولەتان و پتر و یین جیهانی و یێن بەرەیی و یێن پارتیزانی و یێن ناڤخۆیی و یێن خەلكی و یێن ب نوونەراتی و د شەڕین چەكداری دا؛ هەمی جۆرێن چەكی دهێتە بكارئینان، حەتا یێ ژەهراوی و كۆمكوژ و وقەدغەكریێ نێڤدەولەتی، هەروەسا شەڕێن ئابووری و مەدیایی و دەروونی و هەوالگەری ژی هەنە.
شەڕ ل سەر دو پۆلییان دهێنە پۆلینكرن، شەڕین ڕەوا و شەڕێن نەڕەوا.
شەڕێێن ڕەوا، خۆ د شەرێن بەرەڤانیكرنێ و رزگاریخوازیێ و ئازادیخوازیێ و دادپەروەریێ دا دبینە ڤە، كو د ڤی شەڕی دا بەرەیێ مافدار ل هەنبەری بەریێ دژمنكار رادوەستیت، و داخوازا مافێن خۆیین رەوا دكەت، و هەمی شەڕێن دی دكەڤنە د خانەیا نە ڕەوایێ دا، چ یێن فراوانخوازیێ بن یان یێن خۆسەپاندنێ بن؛ یان یێن شكاندنا ئیرادەیا یێ دیتر بن؛ یان یێن بەلاڤكرنا بیر و باوەران بن یان یێن سەركوتكرنێ بن یان یێن تیرۆرێ بن یان یێن برسیكرنێ بن. هەروەسا شەڕ هەنە هەردو لایەن مافدار نینن و دژمنكارن، بەلێ شەڕ نینن هەردوو لایەن د مافداربن.
مخابن لڤی سەردەمێ دبێژنێ ئەقلانیەت و زانست و تەكنولوژی و مافێن مرۆڤان هێشتا لۆژیكێ شەڕی و پێكدادانێ بۆ بدەستڤەئینانا دەستكەفتیان یێ زالە و گەلەك قوربانی لێدكەڤن.
نهۆ شەڕەكێ جیهانیێ مەزن ل رۆژهەلاتا ناڤین رویدەت، جەمسەرێن وێ یێن سەرەكی، ئەمریكا و ئسرائیل ژ لایەكی و ئیران ژ لایەكێ دی ڤەیە، بەلێ پتریا دەولەتێن كەنداڤی تێئێخستینە و باندۆرا وێ ل سەر هەمی جیهانێ هەیە، ئەڤە شەڕەكێ نەڕەوایە، هەر سێ جەمسەرێن شەڕی چ بەهانە هەبن د مافدار نینن، شەرەكێ هۆسا بكەن و جیهانێ و مرۆڤایەتیێ بكەنە د مەترسیێ دا و بكەنە قوربانی ئارمانجین خۆ یێن نەڕەوا.
ئیسرائیل دبێژیت ئەڤە بۆ مە شەڕەكێ هەبوونێ و مانەڤێ یە، دژمنێن مە یێ خۆ چەكداردكەن و بەرهەڤ دكەن دا كو مە نەهێلن!، ئیرانا ئیسلامی دبێژیت ئەڤە سیاسەتا مەیە دڤیت هەمی مرۆڤایەتیێ ڤەگەڕینین سەر ڕێكا ڕاست و مە یێ گۆتی: مرن بۆ ئەمریكا و مرن بۆ ئسرائیلی و مرن بۆ دەستهەلاتدارێن دەولەتان و شۆڕشا خۆ دهنێرینە دەرڤە! و ئەمریكا ژی وەكو جەمسەرەكێ جیهانی بەرژەوەندیێن خۆ ل هەمی جیهانێ هەنە و سیاسەتا خۆ گۆرەی بەرژەوەندیێن خۆ برێڤە دبەت و بەرژەوەندیێن خۆ ژی پۆلینكرینە ب یێن ستراتیژی و ژینداری و لاوەكی و ل سەر وی بنگەهی هەڤپەیمانی دروستكرینە و كاری بۆ دكەت.
ئەمریكا یا بەرهەڤە شەڕی بكەت ل سەر هەر گەفەكێ ل سەر بەرژەوەندی و هەڤپەیمانێن خۆ یێن ستراتیژی و ژینداری و حەتا یین لاوەكی ژی، و ب دیتنا ئەمریكا ئیران گەفەكا مەترسیدارە ل سەر بەرژەوەندیێن وێ یین ستراتیژی و ژینداری ل ئسرائیلی و ل كەنداڤی و ل دەولەتێن كەنداڤی. ئەڤ تێكەلبوونە، ئسرائیل شەڕێ هەبوونێ و پاراستنا كیانێ خۆ دكەت و ئەمریكا شەڕێ پاراستنا بەرژەوەندیێن خۆ دكەت، و ئیران شەڕێ فراوانخوازیێ و ژناڤبرنا ئیسرائیلی و لێدانا بەرژەوەندیێن ئەمریكا دكەت، د ڤێ هەڤكێشێ دا هەمی لایەن شەڕكەرن و د مافدار نینن چونكی د دەستپێشخەریا شەڕی دانە و ئەنجام ددەن و زیانێ دگەهینن و ڤێ دكەڤن و خەلكەكێ دی ژی دكەنە قوربانی شەڕێن خۆ!. دیارە ژی ڤان دەولەتان ژمیژە ل بەر بوو شەڕەكێ هۆسا هەلێخن، ئەڤ چەكداركرنە و كۆمڤەكرنا ڤان جۆرە مۆشەك و رۆكێت و فرۆكە و تەكنولۆژیا شەڕی بۆ پەقینەكا هۆسا بوویە.
شەڕ وێرانكرنە، و ركاتی ل سەر قەپخوازییێن بی بنەما مالخراپكرنە، ئەگەر بریار بدەستێن ڤان دەولەتێن شەڕكەر ژیرێ و وژدانێ بكاربینن و مرۆڤدۆست بن؛ دێ خۆ ژ شەڕان و پێكدادانێ دەنە پاش و دێ ب رێكێن دیبلۆماسی و ب دانوستاندنان ل چارەسەریێن ئاشتیێ گەڕن و ناهێلن ئالۆزی چێبن و ئاستەنگ بكەڤنە د رێیان دا. و هەكە ئیرادەیا چارەسەریا ئاشتیانە هەبیت، هەمی كێشە و گرفت دهێنە چارەسەركرن.
هەرێما كوردستانێ ژی ئێك ژ قوربانیێن ڤی شەڕی یە و دكەڤیتە بەر دەستدرێژیێن لایەنەكێ شەڕكەر كو ئیرانە و راستەوخۆ یان ب رێیا نوونەرێن وێ دكەڤیتە بەر حنگێن لێدانێ و زیانێن مەزن ڤێدكەڤن!.
دیارە داگیركەرێن كوردستانێ كو ژ نەتەوەیێن هەڤسویێن كوردستانێنە و هەڤئاینن ئاشتی و برایەتی ل گەل كوردستانێ نەڤیایە و سیاسەتا تەپەسەركرن و سەركوتكرنێ دژی كوردستانی بكاردئینن، د بەرهەڤ نینن دانپێدانێ ب مافێن نەتەوەیێن كوردستانێ بدەن، ژ بەر هندێ كوردستانی د بەرخۆدان و خەباتا رزگاریخوازیێ و بەرەڤانیكرنێ ژ مافێن خۆ یێن رەوا دا بوویە، و لاڤان دكەت داگیركەر بكەڤنە د شەڕ و ئالۆزیان دا دا لاواز ببن و دەرفەت چێببیت مافێن خۆ بدەست ڤە بینن، هەكو كورد دبێژن بەلكی شۆلا مە د نافڤ شۆلان دا چێبیت!.
هەرێما كوردستانێ ژ ئەنجامێ خەبات و بەرخۆدانا كوردستانێ، د ناڤ گیلەشۆكا شەڕێ ئیراقی و هەڤپەیمانا نێڤدەولەتی چێبوو، و ل رۆژئاڤیێ كوردستانێ ژی كیانەكێ كوردی ژ ئەنجامێ شەڕێ ناڤخۆیی ل سووریا و تێكهەلبوونا دەولەتێن زلهێز د وی شەڕی دا چێبوو، ب هیڤینە ل رۆژهەلاتا كوردستانێ ژی هەبوونەكا نەتەوەیا كوردستانێ ژ ڤی شەڕێ جیهانێ سەرهلدەت و چێبیت. و چاڤەرێینە ل باكور ژی تشتەكێ وەسا چێبیت!.
كوردستان بێی كو تاگیر و مایتێكەر بیت یا د نیڤا ڤی ئاگری دا و پەلوخێن ڤێدكەڤن، سەر هندێ ڕا شیایە خۆ بپارێزیت و مایتێكرنێ د بەرژەوەندیا چ لایەنەكی دا نەكەت، و ئەوا باشە حەتا نوكە كوردستان بینەرە و تاگیر نینە و بەرژەوەندیا كوردستانێ ل بەرچاڤ گرتیە.
پەیامێن سەركردایەتیا كوردستانێ و ب تایبەتی یێن سەرۆك بارزانی د ئارامكەرن و ب هیڤینە و ل وێ باوەرێنە ب ڤێ سیاسەتێ دێ بەرەیێن شەرخواز و شەڕكەر شكەستنێ ئینن و كوردستان دێ ب مافێن خۆ شاد بیت.

ئيحسان ئـامێدی

د رۆژژمێریا کوردان دا بوهار دەستپيکا سالا کوردی یە و ژ ئيکێ نەورۆزێ بوهار دەستپێدکەت کو رێکەفتی ٢١ ئاداري یە.
جڤاکا کوردستانێ ل دویڤ ژینگەهـ و سەقایێ کوردستانێ کاروبارێن خۆ ريکخستینە و سێ وەرزين سالێ بوهار و هاڤین و پاییز یێن کار و بەرهەمئینانێ و عمبارکرنێ نە، داکو ل وەرزێ زڤستانێ کو وەرزێ جيگیرکرن و سەرەدەریکرنا سر و سەرما و بەفر و بارانێ یە، خۆ پي بگرن و بۆ وەرزێ بوهارێ دەبازبکەن.
وەرزێ بوهارێ ل کوردستانێ ب بووکا سالێ و وەرزی نووژەنکرنا ژیانێ دهێتە هەژمارتن.
بوهار گەشبوونا ژینگەهێ یە، هەر ئەو گەشبوون دلێ خەلکی ژی گەش دکەت و گێولێ وان خۆش دکەت، نەمازە کو یێن شیایین خۆ ژ ئاستەنگێن زڤستانێ دەربازکەن، ب هیڤی و ئومێد ل داهاتووی دنێڕن. و دەست ب کاروچالاکیێن ژیانێ.
ل بوهارێ ژینگەها سروشتی و یا مرۆڤی و یا تەڤ ژینداران خۆش دبیت، هەروەکو نوبوونەکا نوی.
پشتی زستانەکا سر و سەرما و ب بەفر و باران وەرزی بوهارێ دهێت و ژیانێ دەتە ژینگەهێ و سروشتی د خەملینیت.
د ڤی وەرزی دا، سروشت ژ خەوا خۆ یا گران رادبیت و جارەکا دی دهێتە نووژەنکرن. چیا و دەشتێن کوردستانێ ب کەسکاتیێ دهێنە پۆشین، و دەنگێ عەڤر و رۆناهیا برووسیان تێکەلی دەنگێ گژلۆک و تەرگ و باران و ليمشتێن ئاڤێ دبن، و ئاوازين چویچک و شالویل و بلبلان تێکەلی بایێن هین و تەزی دبن، و بيهنا گول و نێرگز و کەسکاتیێ ل گوند و باژێران بەلاڤ دبن، ئێدی جوانی رەوشا خۆ ل سەر هەمی قولاچين وەلاتی دا بەردەت، و دیمەنين گەش ل هەمی جها خۆ نیشا مرۆڤی ددەن، و ئارامیێ و خەمڕەڤێن دەتە گیانێ مرۆڤی و گەشبینیي چێدکەت.
سەرێ سالا کوردستانێ، دەستپێکا بوهارێ ژ نەورۆزێ دەستپێدکەت، نەورۆز جەژنا نەتەوەیا کوردستانێ یە، سەرسالێ یە، جەژنا رزگاربوونێ یە ژ زڤستانێ، جەژنا سەرهەلدان و ئازادیێ یە، جەژنا سەرکەفتنا رۆناهیێ یە ل سەر تاریاتیێ. چالاکیێن بوهارێ ل ڤێ رۆژا پیرۆز دەستپێدکەن، ب هەلکرنا ئاگرێ نەورۆزێ، و سروود و سترانان و گۆڤەند و شەهیانان، و گەشت و سەیرانان.
یا ڤی وەرزی خۆش دکەت دلخۆشیا خەلکێ یە و دەرکەفتنا وانە ب جلوبەرگێن کوردی بۆ جهين سروشتی بۆ گەشت و دەمين خۆش. ئەڤ رەوشە ب دريژاهیا وەرزی بەردەوام دبیت.
ب کورتی، بوهار ل کوردستانێ تەنێ گوهۆڕینا سەقای و رەنگێ سروشتی نینە، بەلکو ژیانەکا نوو یە کو تێدا سرۆشت و مرۆڤ پێکڤە دبنە تابلۆیەکێ رەنگاورەنگ و جوان. بوهار وەرزێ ڤەژینا نووبوونەڤێ و ڤیانێ، تەڤایێ و کارکرنێ و ئاڤاکرنێ یە.
ل ڤێ نووبوونێ دا چالاکیێن مرۆڤی مشە دبن و هەمەجۆر دبن، و هەلکەفت و بیرەوەری لێ چێدبن.
هەر ژبەر پیرۆزیا ڤی وەرزی و دەستپيکرنا وێ، هەرسال خەلکێ کوردستانێ چالاکیێن جۆراوجۆر ب ڤێ هەلکەفتنێ دکەن، و چێرۆکا ئەفسانەیا کاوەیێ ئاسنگەر ژی هەر د نەورۆزێ دا ئەنجامدایە، هەروەکو ب سەدان داستان و چالاکیێن دی ب ڤێ هەلکەفتنێ و دڤی وەرزی دا دهێنەکرن.
ل کوردستانێ پتریا هەلکەفتن و بیرەوەریێن وێ یێن خۆشی و نەخۆشی ل ڤی وەرزی دانە، شادی و شینی، و گۆڤەند و بەهی تيکهەلی هەڤ دبن.
دوژمن و نەیاران گەلەک نەورۆز و بوهارێن کوردستانێ ل خەلکێ وێ کرینە شینی و گری، لي هەردەم گیانێ بەرخۆدانێ و قەپخوازیێ ل دەف کوردان هەبوویە، و شیاینە خۆ لێ دەربازکەن، و نویاتیەکا دی ژێ چێکەن، و هەبوونا خۆ یا نەتەوەیا کوردستانێ بسەپینن.
ب کورتی دێ چەند بیرەوەریێن ئادارێ پێشچاڤ کەم بۆ بیرئینان..
ل ٢١ ئادارێ نەورۆزە و سەرسالا کوردی یە و جەژنا نەتەوەیا کوردستانێ یە، هەر بۆ وێ روژێ ڤە ئەفسانەیا کاوەیێ ئاسەنگەر دهێتە گرێدان.
و ل ٢١ ئادارا سالا ٦١٢ بەری زاینێ لەشکرێ میدی شیان دەستێ خۆ دانە سەر نەینەوا و دوماهیێ ب ئمبراتۆریەتا ئاشوری بینن.
ل ١٩٠٣/٣/١٤ ژ دایکبوونا بابێ روحیێ نەتەوا کورد بارزانیێ نەمرە و ل ١٩٧٩/٣/١ مالئاڤاهی کر.
ل ١١ ی ئادارا ١٩٧٠ ێ ريکەفتنا ميژوویا ١١ ی ئادارێ یا دانپێدانێ ب مافين گەلێ کوردستانێ، ول ١٩٧٤/٣/١٨ دوماهیهاتنا گفتوگۆیا پارتی دیموکراتی کوردستانێ و حوکمەتا ئیراقێ سەبارەت ب ئوتونۆمی یا کوردستانێ، ب پاشگەزبوونا حوکمەتا ئیراقێ ب ريکەفتنا ١١ ی ئادارێ. و ل ١٩٧٥/٣/٦ رێکەفتنا خیانەتکاریا جەزائیر یا دژی شۆرشا ئیلۆنا نیشتیمانی.
ل ١٩٨٦/٣/٧ رێکەفتنا ئاشبوونا نیشتیمانی د ناڤبەرا پارتی و یەکێتی. ل ٢٠٠٣/٣/٢ رێکەفتنا ستراتیژی د ناڤبەرا پارتی و یەکێتی. و ل ١٩٩٥/٣/٢٨ دەستپێکرنا گەرا دویێ یا شەرێ ناڤخۆ.
ل ١٩٩١/٣/٥ سەرهلدانا گەلێ کوردستانێ ل رانیە دەستپيکر و ڤێرا چوو، و ل ٧ ێ ئادارێ سليمانیێ رزگارکر و ل ١١ ی ئادارێ هەولێرێ رزگارکر و ل ١٤ ئادارێ دهۆکێ رزگارکر و ل ١٩٩١/٣/٢٠ کەرکووکا دلێ کوردستانێ رزگارکر و ل ١٩٩١/٣/٢٩ کۆچرەوا ملیۆنی دەستپيکر.
ل ١٩٨٨/٣/١٦ کیمیابارانا هەلەبجە.
ل ٢٠٠٣/٣/٢٠ دەستپێکرنا شەري ئازادکرنا ئیراقێ ژ رژێما دکتاتۆری.
ل ١٩٢٥/٣/٢١ سەرهەلدانا مەزنا شێخ سەعید پیرانی.
ل ١٩٧٦/٣/٢٥ مالئاڤاهیا سەرکردەیێ کورد ئیحسان نووری پاشا.
ل ١٩٤٧/٣/٣١ سێدارەدانا پێشەوا قازی محەمەدی.
هۆسا ب دەهان هەلکەفت و بیرەوەریێن دی.
و ل دەستپيکا بوهارا ئەڤ سالە ژی شەڕێ ئەمریکا و ئسرائیلی ل دژی ئیرانێ دەستپێکر، و ئاگرێ ڤی شەڕی کارڤەدانا خۆ ل سەر جیهانێ و دەڤەرێ و کوردستانێ هەیە، ب هیڤینە ئەڤە شەڕە ب دوماهی بهێت و چارەسەریێن ئاشتیانە بۆ ناکۆکیێن نێڤدەولەتی و دۆزێن مللەتان بهێنە دیتن، و ئێدی شەڕ و کوشتن و وێرانکرن بدوماهی بهێن، ئەقلیەتا سەپاندنا ب هێزێ و سەرکوتکرنا یێ دیتر نەمینیت و رێز ل مرۆڤی و بەهایێن مرۆڤی بهێتە گرتن و هەر تاکەک و کۆمەک و پێکهاتەک و مللەتەک و نەتەوەیەک ب مافێن خۆیين رەوا شادببیت. ئاشتی و ئاسایش و ئارامی جيگیربیت و مرۆڤ خوشگوزار و بەختەوەر بیت.
بلا ئێدی دەرفەت بۆ کوردستانێ ژی دابینبیت بشێت ب ئازادی نەورۆز بوهار و هەلکەفتنێن خۆ ب خۆشی بکەت.

ئيحسان ئـامێدی

كورد ژ كەڤنترین مللەتێن دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤینە و ب ئاشتیانە ل كوردستانێ ئاكنجی بووینە و ئاشتیخوازن و دلسۆزن و خۆش باوەرن و رێزێ ل بیانیان و جوداهیێن رەگەزی و ئەتنی و ئایینی دگرن، و فراوانخوازی نەكریە و شەرین داگیركرنێ وتالانكرنێ نەكرینە، ڤیایە ب ئەولەهی و ئازادی وسەرفرازی د وەلاتێ خۆ دا بژین.
كوردان هەمی پێكهینەرین خۆیێن نەتەوەیی هەنە و ژ نەتەوەیێن دی د جودانە؛ ب جوگرافیێ، مللەتی، زمانی، جلوبەرگ، رەوشت و تیتال، كولتوور و رەفتاران، مللەتەكێ نەرمە و سەرەدەریەكا ئەرێنی دگەلدا پێكهات و لایەنان دكەت.
سەرۆك د پەرتووكا خۆدا ؛بۆ دیرۆكێ دبێژیت: (كورد نەتەوەیەكە، خۆدان دیرۆك و جوگرافیا و زمان و رەوشەنبیری و رەوشت و تیتالێن خۆ یێن تایبەتە و ب هزاران سالە ل سەر ئاخا خۆ دژیت، ب درێژاهیا ڤی ماوەی یێ پێگیربوویە ب هەمی بنەمایێن لێبۆرینێ و ب هەڤرا ژیانێ، جهێ سەرفرازیێ یە رهوریشالێن رەوشەنبیریا پێكڤەژیانێ دگەل نەتەوە و ئولێن دیتر د ناڤا كوردان دا د كوور و دیرۆكینە، د ماوەیێ بۆری دا نەتەوا كورد شیایە خۆ ژ گەلەك بزاڤێن بۆهژاندنێ و ژ ناڤبرنێ رزگاربكەت و بەر سینگێ هەر بزاڤەكا بۆ ڤێ مەرەمێ بێتەكرن؛ بگریت.
بەری پێنچ سەد سالان وەلاتێ كوردان ل سەر هەردو ئمبراتۆریەتین ئۆسمانلی و سەفەوی هاتیە لێكڤەكرن، پشتی جەنگی جیهانیێ ئێكێ بێی ڤیانا وان ل سەر چار دەولەتان هاتە لێكڤەكرن. ڤی لێكڤەكرنێ رەوشەكا جیۆسیاسیا ئالۆز و ب گرێك ئینا پیش، مخابن ل چ پارچەیان ژ ڤان چار پارچەیان باوەری ب مافێن رەوا یێن كوردان نەئینان و حاشاتی ژبوونا كوردان هاتەكرن، د ئەنجامێن ڤێ سیاسەتا پڕ شاشی دا؛ شەرەنیخەكا دویر و دریژ هاتە مەیدانێ دا، نە ئەڤ حوكمەتە شیان كوردان ژناڤببەن و نە ژی كورد شیان وان حوكمەتان بهەڕفینن. د ئەنجامدا زیانڤێكەفتیێن سەرەكی گەلێن دەڤەرێ بوون، و ئاشتی ل ڤێ دەڤەرێ بنەجه نەبوو، و خوینەكا زۆر هاتە رێتن، ئەڤ رەوشا نەدروست دبێژیتە مە پێدڤییە هەردو ئالی سەرژنوی پێداچوونی د خۆدا بكەنەڤە، ل شوینا شەڕ و حاشاتیكرنێ هزرێ ل چارەسەریەكا ئاشتی و دیموكراتی بكەن. ژ ئەنجامێ ڤی كەتوارێ د ڤان سەد سالان دا دروستبووی؛ هەر پارچەیەكێ تایبەتمەندیا خۆ پەیداكریە و د شیان دا نینە ئاریشە و چارەسەریێن هەر پارچەیەكێ ببنە نموونە بۆ پارچەیا دی، دڤێت ئارێشەیێن هەر پارچەیەكێ ل دویڤ تایبەتمەندیێن وێ و كاودانێن وێ ب رێكا دیالۆگ و و دانوستاندنێ و ریكێن ئاشتیانە و دیموكراسی بێهێنە چارەكرن).
ل ڤان سەد سالێن بۆرین دا، ڤێ دابەشكرنێ و لێكڤەكرنیێ باندۆرەكا مەزن ل بزاڤا رزگایخوازیا نەتەوەیا كوردستانێ كریە، بزاڤێن سیاسیێن رزگاریخواز ب شۆرشین چەكداری ڤە ل هەر چارپارچەیان سەرهەلداینە و تووشی هەلنگفتنێن مەزن بووینە و تنێ ل كوردستانا باشۆر یا ب سەر ئیراقێ ڤە شیایە هەرێما كوردستانێ وەكو قەوارەكێ نەتەوەیێ دەستووری ب دەستڤەبینیت و دانپێدانەكا نێڤدەولەتی دابینكەت و گەشەیێ پێ بكەت. ئەوێن دیتر ل رۆژئاڤا دەڤەركا دەستهەلاتداریەكا خۆ مالی چێكریە، لێ هشتا بارودۆخەكی مژۆكیێ مەترسیدار هەیە، و ل باكۆر خەباتا نیڤ سەدەی ژ قوربانیدانێ یا بوویە پرۆسەكا ئاشتیێ یا لاواز بێی باسی مافێن نەتەوەیێن كوردستانێ بكەن، و ل رۆژهەلاتێ بێدەنگیێ پەرێ خۆ ل سەر هەمی پرۆسەیا سیاسی و مافێن كوردان دا دایە.
زمان توخمێ بنەكیێ نەتەوەبوونێ یە و ل دەف كوردان زمانێ كوردی ب جوداهیا زار و دەڤوكا ڤە پیروزیا خۆ هەیە، و هەر كوردەك ل كیرێ بیت شانازیێ ب كوردبوون و زمان و كلتورێ خۆ دبەت.
سەرۆك بارزانی ب هەلكەفتنا رۆژا جیهانیا زمانێ دایكێ د پەیاما خۆ دا دبێژیت: (زمانێ دایكێ هێڤێنێ رەسەنایەتی، ناسنامە، هوشیاری و هەڤدەنگیا نەتەوەییە، پاراستنا وی ئەركەكێ نیشتیمانییە ل سەر مللێن هەمیان).
هێژا نێچیرڤان بارزانی ل بیرەوەریا رۆژا جیهانیا زمانێ دایك دبێژیت: (پاراستنا زمانێ دایك، پاراستنا ناسنامە و مێژوویا دەوڵەمەند و داهاتوویێ كوردستانیێ یە).
هێژا مەسرور بارزانی ب هەلكەفتنا رۆژا جیهانیا زمانێ دایك دبیژیت: ‏(زمان، بنەمایەكێ گرنگ و سەرەكیێ بوون و ناسنامەیا نەتەوەیی و نیشتمانیا مەیە. حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، پابەندبوونا خۆ ب گرنگیدان ب زمانێ كوردی و زمانێ هەموو پێكهاتەیێن گەلی كوردستان دوپات دەكەتەڤە).
هۆسا خۆیا دبیت و ل دویڤ گۆتنێن هەرسێ بەرێزان ژی پرسا نەتەوەیی پرسا زمانی یە، و زمانە مە ژ نەتەوەیێن دیتر جودادكەت، لەو پێدڤیە گرنگیەكا پتر ب زمانێ كوردی بهێتەدان، و هەمی دەولەتین پارچەكا كوردستانێ داگیركری زمانێ كوردی ب زمانەكێ فەرمیێ دەولەتێ دانیت و كوردان ژی بژەتە هەڤپشك د دەولەتێ دا دا ئاشتی و ئاسایش و سەقامگیری جێگیربیت.
ژلایەكی دی ڤە، دیارە هشتا نەتەوەیێن دەولەتدار كوردبوونا كوردان ناپەژرینن، لەوان ئەڤە چەندین جارە میدیاكارێن عەرەب پسیارێن كوردبوونێ دگەل رێزدار مەسرور بارزانی دئازرینن، بەرێز ژی ب سەرفرازانە بەرسڤێ لێ ددەت.
ل دیدارا كەنالێ سكای نیۆزێ عەرەبی ل هەشتی شواتا ٢٠٢٦ ریزدار مەسرور بارزانی سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل گوپیتكا جیهانیا حوكمەتان ل (دوبەی) بەرسڤا میدیاكارێ عەرەب عیمادەدین ئەدیب ب ئنگلیزی ددەت..
نە كێشەیە كو ئەز كوردم
تنێ ئەوێن تەعەدودیێ رەد دكەن و رێزێ ل رەگەزێن دی نەگرن، ناسنامەیا كوردی ب كێشە دبینن!
ئەز كوردم و خۆدێ ئەز كورد دروستكریمە، چ جاران نەشیم نكۆلیێ لێ بكەم و شانازیێ پێ دبەم چ ئەز ل ئیراقێ بژیم یان ل هەر جهەكێ دی، ئەز كوردم و نەشێم ناسنامەیا خۆ بگوهۆرم و چ جاران ژی ناگوهۆرم، تنێ ئەوێن فرەیێ رەتدكەن و رێزگرتنا رەگەزی نەكەن، ناسنامەیا كوردی ب كێشە دزانن. كوردستان هاتیە دابەشكرن د مێژوویێ دا و میژوو یا دادپەروەر نەبوو ل بەرانبەر دۆزا كوردی.
هەرەوسا ریزدار مەسرور بارزانی ل كۆربەندێ ئاشتی و ئاسایشێێ ل رۆژهەلاتا ناڤێن ئەوا ل دهۆكێ هاتیە بەستن ل رۆژێن ١٦ و ١٧ و ١٨ چریا دوێ یا سالا ٢٠٢١، بەرسڤا رۆژنامەڤانێ بەریتانی مارتن شولۆف ددەت دەمێ پسیار ژی كری، (رێكێ بدە من پسیارەكێ ژتە بكەم وەكو سەرۆك وەزیرێن كوردستانێ: تو كوردی بەراهیێ یان ئیراقی بەراهیێ؟)، دەمل دەست رێزداری بەرسڤ لێدا و گۆتێ.. ئەز كوردم.
ئەز كوردم.. بەرسڤەكا سادە و پڕ رامان و پەیام و مەبەست بوو، بەرسڤەك بوو دەربڕین ژ راستیەكا مێژوویی و جوگرافی و مرۆڤاتی یا هەر تاكەكێ كورد دكر وەكو رۆژێ گەش دكەت.
بەلێ ئەم كوردین و شانازیێ ب كوردبوونا خۆ دبەین، ئەم كوردین و ل كیڤە بژین هەر ئەم كوردین و زمانێ مە كوردی یە و هەتا ماینە ژی هەر دێ كوردبین.
ئەم باوەرین ما دەم سەرۆكێن مە هۆسا دلسۆزێن كورد و كوردستانێنە، كوردستان ل دەمێن نێزیك دێ ب ماف و ئارمانجێن خۆ یێن نەتەوەیی شاد بیت و گەلێ وێ ژی سەرفراز بیت.

ئيحسان ئـامێدی

جڤاكێن مرۆڤی و قەوارەیێن سیاسی ب سەرۆك و سەركردە و رێبەرێن لێهاتی دهێنە برێڤەبرن و ئەو نیشانێن ئێكەتیا وەلاتی و مللەتی و سەروەریا وانە.
مللەت و دەولەت د دەلیڤەیێن تەنگاڤدا پێدڤی ب سەرۆكێن سەركردەنە، یێن دشێن د دەلیڤەیێن تەنگدا رۆلێ خۆ بگێرن و مللەتی ژ تەنگاڤیان دەربازبكەن و د ئارامیێ دا دادیێ و وەكهەڤیێ بجهبینن و ئازادیێ و ئاسایشێ دابین بكەن و پێكڤەژیانا ئاشتیانە جێگیر بكەن.
سەرۆكێن سەركردە ئەون یێن دەڕبرینێ ژ هیڤی و ئۆمێدێن مللەتی دكەت و شیان و پێچێبوونێن سەرۆكاتیا مللەتێ هەبن و هەڤگرتنێ پێك بینن و دیتنەكا هەڤپشك چێكەن و گرێیا ڤەكەن و بەرهەنگاریا قەپخوازیا ببن و مللەتی بەر ب ئاسۆیێن گەش ببەن.
سەرۆكێن سەركردە ئەون یێن شیانێن لیهاتنێ هەین و بشێن مللەتی و هێزێن سیاسی ل خۆ كۆمڤە بكەن و ژ قەیران و تەنگاڤییان دەربازبكەن و بەرە ب ئارمانجان ڤە ببەن و د گوهۆرینان و نویاتیان بگەهن و بارودۆخی د بەرژەوندیا مللەتێ خۆ دا ببەن و بڕیارێن سەرخۆ و د جهێ خۆ دا و حەكیمانە بدەن و ئەولەهییا ناڤخۆیی و سەقامگیریا سیاسی و ئابووری و خۆشگوزەرانیا جڤاكی بجهبینن.
سەرۆكێن سەركردە چارەنڤیس و پاشەرۆژا مللەتی ب باشی مسۆگەر دكەن و دبنە خۆشتڤیێن مللەتی.
هەوارا كوردستانیان رزگاركەرەكە، هەڤگرتنێ پێكبینیت و كوردستانێ رزگاربكەت و بەر ب ئاسۆیێن گەش ڤە ببەت و نەهێلیت كارەسات چێبن و زیان ب مللەتی بكەڤن.
سەرۆكێ سەركردە پێدڤیا سەردەمی یا كوردستانی یە، داكو ب ئەركێ نەتەوەیی و نیشتیمانی و سیاسی و جڤاكی رابیت و مللەتی ب ئارمانجێن وی را بگەهینیت.
كوردستان یا د قووناغەكا ئالۆز و ب مەترسی دا دبۆریت، ئەقلیەت و سیاسەتا داگیركرنێ و فراوانخوزیێ و خۆسەپاندنێ ل دەف دەستهەلاتدارێن دەولەتێن هەرێمایەتی زاڵە. د ڤی شەرەنیخێ‌ و كێشمەكێشما هێزان ل دەڤەرێ دا، هەر ئێكی ئارمانج و بەرنامەیێن خۆ هەنە و بزاڤێ دكەن بەرژەوەندیێن خۆ بجهبینن، ئەمریكا، ئیسرائیل، توركیا، ئیران، ئیسلامیان و عەربان ئارمانجێن خۆ هەنە و ب بەرنامە بۆ كاردكەن!، یا كوردستانیان ژی لاڤانە بهێنە پاراستن و پرۆسەیا ئاشتیێ بریڤە بچیت و چارەسەریێت ئاشتیانە بۆ بهێنە دیتن و مووچە بهێنەدان!.
كێشەیێن سیاسی و قەیرانێن ئابووری و دەستێوەردانێن دەرەكی و ناكۆكیێن ناڤخویی ل ئاستەكێ مەترسیدارن و باشی و خرابی تێكەلی هەڤكرینە.
كوردستان د ناڤ گزیرتەكا ئالۆزیان دایە و ژ دوژمنان ڤە دۆرپێچكریە و گەف و هەرەشە ل سەر هەنە، ئێدی هۆسا ناچیتە سەری، كەسێ ب كەسێ نەبیت و هەر ئیكی بۆ خۆ بیت!.
ئەڤ بارودۆخە دخوازیتە سەرۆكەكێ سەركردە، یێ زانا و ویرەك و دۆربین و گەشبین دەستپێشخەر و خۆدان كارێزما و دیتنا خۆ هەبیت بشێت كارتیكرنێ بكەت و مللەتی و هێزێن سیاسی ل ژێر ئێك چادر دا كۆمڤەكەت، و هەژمۆنا خۆ ب سیاسەت و ڤیان و رێزگرتنێ بسەپینیت، دا باوەری چێكەت و هەڤگرتنێ پێكبینیت و مللەتی ژ چارەنڤێسەكێ نەدیار رزگار بكەت.
سەرۆكێ سەركردە بۆ كوردستانێ پێدڤیەكا نەتەوەیی و مێژووییە، چونكی هێشتا كوردستان یا د قووناغا رزگاریخوازا نەتەوەیی دا.
كوردستان پێدڤی ب سەرۆكەكێ سەركردە و جڤاتەكا سیاسیا بلند ژ كەسانێن ئێكێ یێن هێزێن سیاسی یە، و پەیمانەكا مللی یا دەربڕ ژ ماف و ئارمانجێن نەتەوەیێن كوردستانێ، و سویندا شەرەفا پێگیریكرنێ، و ب هەڤرا كاركرنێ، دا كوردستانێ ژ مەترسیان بپارێزن و گەشەیێ پێ بكەن.
ئەو سەرۆكێ سەركردە یێ هەژی ڤێ بەرپرسیایا نەتەوەیی و مێژووی و د وارێ كریارێ دا پێ رادبیت؛ رێزدار سەرۆك مسعود بارزانی یە، كو هەمی پەسن و مەرجێن سەرۆكێ سەركردە ل دەف هەنە و سەربۆرەكا دەولەمەند د ڤی بیاڤی دا هەیە و دشێت وی رۆلی بگێریت ب وێ بەرپرسیاریێ رابیت، هەروەكو ئەو ب خۆ هەست ب وێ بەرپرسیاریێ دكەت و پێ رادبیت و هێزا كەساتیا خۆ ل ئاستێن ناڤخۆ و دەرڤە بۆ رزگاركرنا كوردستانێ و چارەسەركرنا دۆزا وێ ل هەر چار پارچەیان بكاردئینیت.
رۆلێ سەرۆك بارزانی د ئارامیا هەرێما كوردستانێ و پرۆسەیا ئاشتیێ ل باكۆر و راگرتنا شەڕی ل رۆژئاڤا ئێكلاكەر بوو، لەو دهێتە خواستن هێزێن سیاسی ل ژێر سەرۆكاتیا رێزداری هەڤبگرن و د چارچووڤەیێ پەیمانا مللی دا ب هەڤرا كاربكەن بۆ گەهشتنێ ب ئارمانجێن كوردستانێ.
ل دەف پارتیان و رێبوارێن رێبازا بارزانی ئەڤ پرسە یا جیگیرە، لێ دهێتە خواستن مللەتێ كوردستانێ و هێزێن سیاسیێن كوردستانێ ب هەڤرا داخوازێ ژ سەرۆك بارزانی بكەن و وی ئەركی پێ راسپێرن و گوهداریا وی بكەن.
دڤێت ب هەڤرا سەرۆك بارزانی وەكو سەرۆك و سەركردەیێ نەتەوەیا كوردستانێ بهەلبژێرن و جڤاتا سیاسیا بلند دامەزرینن و پەیمانا مللی راگەهینن و ئارمانجان ب زەلالی دیاركەن و كارنامەكێ دانن و بجهبینن.
ئەڤە پێدڤیەكا نەتەوەیی و جڤاكی و سیاسیا ڤی سەردەمییە و چەندین لەز لێ بهێتەكرن باشترە، دا كوردستان بهێز بكەڤیت و بشێت د ڤان دەرفەتان دا بەرژەوەندیێن كوردستانێ بجهبینیت.