ئيحسان ئــامێدی

پارتیا دیموكراتیا كوردستانێ ب سەرۆكاتیا بارزانیێ نەمر و پاشی ب سەرۆكاتیا سەرۆك مسعود بارزانی ئێكەمین و تاكە رێكخستنا سیاسییە ب دروستاهی دەربڕین ژ ماف و ئارمانجێن نەتەوەیێن كوردستانێ كرین و دكەت و نوونەرایەتیا راستەقینەیا گەلێ كوردستانێ دكەت، و خۆ ل دۆزا وێ یا رەوا دكەتە خۆدان و خەبات و تیكۆشینێ بۆ دكەت و گوری و قوڕبانیان بۆ دەت.
پارتی ل سەر كەلەپۆرێ نەتەوەیێ شەهید شێخ عەبدولسەلامێ بارزانی و شێخ ئەحمەدێ خۆدانێ بارزان و بیرۆكا مەلا مستەفایێ بارزانی (چ شۆرشەك بیێ پارتیەكا رێكخستی و سەركردایەتیەكا راستەقینە سەرناكەڤیت)، و سەربۆڕا وی یا نیشتیمانپەروەری و خەباتگێری د چارچووڤەیێ پرۆگرامەكێ گونجای بۆ خەباتا رزگاریخوازا كوردستانێ هاتیە دامەزراندن و دەست ب خەبات و تێكۆشینێ كریە، ئێدی پارتی بوویە بزاڤ و شۆرش و سەرهلدانا گەلێ كوردستانێ بۆ ئارمانجێن نەتەوەیی. و ژبەركو دامەزرێنەرێ پارتی بارزانی یە، هەمی فەرمۆدەیێن بارزانیێ نەمر و سەرۆك مسعود بارزانی دەربڕینێ ژ رێبازا پارتی و بارزانی دكەن.
بارزانیێ نەمر گەلەك فەرمۆدەیێن گرنگ و دەربر و ب مەبەست هەنە، ئەو دەربڕینێ ژبیرۆكا وی یا نەتەوەیی و نیشتیمانیا كوردستانی و رزگاریخوازی دكەن، هەر وەكو د فەرمۆوت: (كوردستان ئێك پارچەیە، ئەو سنوورێن كوردستانێ ژیكجودا دكەت دەستكردن، لەوا ب باوەر ڤە دبێژم ئەم دەستبەرداری ئێك بوهۆست ژ ئاخا كوردستانێ نابین). مەبەستا وی كوردستان ئێك وەلاتە، و ژیوارێ پارچەكرنێ رەتدكەت، و ئەم كوردستانی راستیەكێ دزانین ئەو ژی كوردستان وەلاتێ كوردان و هەڤئاكنجیێن وێ یە، و هندی هەینە دێ خەباتێ بۆ رزگاركرنا وێ كەین و ئێك بهۆستا وەلاتێ خۆ بۆ كەسێ ناهێلین و دەستان ژێ بەرنادەین، لەوا ژی دبێژیت: (هیڤیدارم بشێم رۆژەكێ ژ رۆژان ئالایێ كوردستانێ ل جهەكێ كوردستانێ بلند كەم ئەڤجا ئەو جهـ ئیراق، توركیا، ئیران بیت چ جوداهی نینە)، و ل سەر ڤێ باوەرێ خەبات دژی هەمی داگیركەرێن كوردستانێ كریە و د هەوارا برایێن خۆ ل باكۆر و رۆژهەلات ژی چوویە و قوربانی ژی داینە، كو ئارمانجا وی رزگاركرنا كوردستانێ بوویە، و داكو كوردان ژی ناسنامەیا خۆ یا نەتەوەیی هەبیت. هەوەسا دبێژیت: (یا ژ ژیانێ پیرۆزتر كوردستانە)، مەبەستا وی كوردستان وەلاتەكێ خۆشتڤی یە و هەژی هندێ یە مرۆڤ خۆ بۆ بكەتە گۆری و قوربان، و ناسناڤێ شەهیدیێ پێناڤی كوردستانێ وەرگریت كو ئەڤ قوربانیە پیرۆزتر و سەرفرازترە ژ ژیانەكا بن دەست و سەرشۆر. لەوا دفەرمۆت (مرنەكا د رێكا كوردستانێ دا بیت هزار ژیان گۆری بن)، یانكو ژیان بێی وەلاتەكێ ئازاد مرنە، لەوا ب ئەرك و پیرۆز دزانیت مرۆڤ خۆ بكەتە قوربانی پێناڤی وەلاتەكێ ئازاد و سەربەخۆ. راستیەكا هەی وەكو رۆژێ یا گەش، ئەو ژی ئەوە كو بارزانیێ نەمر هەمی ژیانا خۆ پێناڤی كورد و كوردستانێ تەرخانكر بوو و هەر ل سەر وێ رێبازێ ژی ل دەربەدەریێ مالئاڤاهی كر.
سەرۆك مسعود بارزانی دبێژیت: (كورد نەتەوەیەكە، خۆدان دیرۆك و جوگرافیا و زمان و رەوشەنبیری و رەوشت و تیتالێن خۆ یێن تایبەتە و ب هزاران سالە ل سەر ئاخا خۆ دژیت، ب درێژاهیا ڤی ماوەی یێ پێگیربوویە ب هەمی بنەمایێن لێبۆرینێ و پێكڤەژیانێ، جهێ سەرفرازیێ یە رهوریشالێن رەوشەنبیریا پێكڤەژیانێ ل گەل نەتەوە و ئولێن دیتر د ناڤا كوردان دا دكوور و دیرۆكینە، د ماوەیێ بۆری دا، نەتەوەیا كورد شیایە خۆ ژ گەلەك بزاڤێن بۆهژاندنێ و ژ ناڤبرنێ رزگار بكەت و بەرسینگێ هەر بزاڤەكا بۆ ڤێ مەرەمێ دئێتەكرن بگریت)، هەروەسا سەرۆك بارزانی دبێژیت: (ئەز ب خۆ ل وێ رۆژێ ژ دایكبوویمە، ل ژێر سیبەرا ئالا كوردستانێ ل (ساپڵاغ) ژ دایكبوومە، و هەموو دەقیقەكێ ژی ئامادەمە ل ژێر سیبەرا وی ئاڵای و بۆ وی ئاڵای بمرم). و ل سەر ڤێ رێبازێ سەرۆك بارزانی دەست ب خەباتێ كر و كوردستان ژ ئوتونۆمی بۆ فیدرالزمێ و ریفراندۆما سەرخۆبوونێ بر.
ل ١٦ ی تەباخا ١٩٤٦ بارزانیێ نەمر پارتیا دیموكراتیا كوردستانێ وەكو رێكخستنەكا سیاسیا نەتەوەیا رزگاریخواز یا هەڤچەرخ دامەزراند و هەڤگرتنەكا سیاسییا كوردستانا ئیراقێ پێكئینا و هیڤی و ئومێدێن كوردپەروەران گەشكرن و هەر زوی ریكخستنێن خۆ ب بەرفرەهی چێكرن.
د پەیمانا مللی یا دامەزراندنا پارتی دا هاتیە: (ب رێكا خەباتا سیاسی كاردكەین ژبۆ دروستكرنا دەولەتا هەڤگرتی یا دیموكراتیا كوردستانێ ل ئیراقێ، كو هەر ئێك ژ ویلایەتێن مووسل و هەولێر و كەركووك و سلێمانیێ و خانەقینێ ب خۆڤە بگریت).
و د بەندێ ئێكێ یێ پرۆگرامێ پارتی یێ كۆنگرەیێ ئێكێ دا هاتیە: ژ ئارمانجێن سیاسی: (سەربەخۆیا تەمام یا كوردستانێ كو ب ڤان رێكێن خوارێ دێ ب وێ ئارمانجێ گەهین: ١-خەبات پێناڤی دروستكرنا دەولەتەكا هەڤگرتی د ئیراقێ دا بناڤێ دەولەتا هەڤگرتی یا دیموكراتیا كوردستانێ.
ب ڤێ دیتنێ دۆزا كوردستانێ ل دەف پارتی یا زەلال بوو و ل هەمی كۆنگرەیێن خۆ دا پارتی داكۆكی ل سەر ڤێ رێبازا نەتەویی كریە و پتریا مللەتی خۆ دا دگەل و بوو نوونەرا راستەقینەیا مللەتی و مافێن وی یێن رەوا.
ل كۆنفرانسێ باكۆ ل سالا ١٩٤٨ بارزانیێ نەمر دفەرمۆت: ئەی مللەتێ كوردێ مەزلۆم و فیداكار ئەم ب شەرەفا بنەمایێن دیموكراتیا خۆ و پاكیا گیانێ خۆ یێ نیشتیمانپەروەر سۆز و پەیمانان ددەین كو هەڤپشكێن ژیان و خۆشیێ نەبین هەتا مافێن تەیێن داگیركری بۆ تە ڤەنەگەرینین، ل رێكا رزگاربوونا تە ژ زولم و ستەما دەستهەلاتا بیانیان. سۆز و پەیمان بیت كو قازانج و بەرژەوەندیا خۆ یا كەسۆكی بكەینە قوربانی بەرژەوەندیا گشتی یا تە، هەمی حەز و ڤیانێن خۆ بكوژین بۆ دەرخستن و ڤەژاندنا مەرەم و ئارمانجێن تە یێن بلند بۆ بهێزكرنا ئێكەتیا ناڤخۆیی و پێشخستنا پێشڤەچوونا مللەتی و نەتەوا كورد.
پارتی د چارچووڤەیێ رێبازا خۆ یا نەتەوەیی دا ل دویڤ بارودۆخی درووشمێن گونجای ل گەل هۆكارێن خۆیی و بابەتی بلندكرینە و خەبات بۆ كریە.
هەر ژ دامەزراندنێ و د هەمی قووناغان دا پارتی دیموكراسیەت بۆ ئیراقێ داخوازكریە وەكو ئارمانجەكا نەگوهۆڕ جێگیركریە، ژ وێ باوەرێ چارەسەریا دۆزا نەتەوەیا كوردستانێ ب رێكێن دیمۆكراتی بجهدهێت. و هەمی بزاڤا وێ یا سیاسی و چەكداری و جەماوەری و مەدیایی و دبلۆماسی ژبۆ مافێن كورد و كوردستانێ بوو و هەر مافەكێ نەتەوەیی ژی بۆ كوردستانێ بوو.
ل ١١ ئیلۆنا ١٩٦١ شۆرشا ئیلۆنا نیشتیمانی ب سەرۆكاتیا بارزانیێ نەمر درووشمێ دیمۆكراسی بۆ ئیراقێ و ئۆتونۆمی بۆ كوردستانێ بلندكربوو، حەتا ل رێككەفتنا ١١ ئادارا ١٩٧٠ حوكمەتا ئیراقێ دانپێدان ب مافێن نەتەوەی یێن كوردستانێ و ئۆتونۆمی بۆ كوردستانێ كری، پشتی پاشگەزبوونا رژێما ئیراقێ ژ رێككەفتنێ و هەلنگفتنا ٦ ی ئادارا ١٩٧٥ ێ، جارەكا دی پارتی ل ٢٦ گولانا ١٩٧٦ ێ شۆرشا گولانێ درێژی دا شۆرشا چەكداری ل ژێر دروشمێ دیمۆكراسی بۆ ئیراقێ و ئۆتونۆمیێ راستەقینە بۆ كوردستانێ، و پشتی سەرهلدانێ ل ٤ ێ چریا ئێكا سالا ١٩٩٢ ێ سەرۆك بارزانی پشنیارا فیدرالی بۆ كوردستانێ كر و پەرلەمانێ كوردستانێ فیدرالیەت پەسەند كر و راگەهاند و ل شەڕێ ئازادیا ئیراقێ ل ٢٠٠٣ سەرۆك بارزانی داكۆكی ل سەر دیمۆكراسیكرن فیدرالیكرن و دەستوریكرنا ئیراقا نوی كر و هاتە پەسەندكرن. و پشتی شەڕێ تیرۆرستێن داعشێ و ل سەر پشنیارا سەرۆك بارزانی ل ٢٥ ئیلۆنا ٢٠١٧ ێ ریفراندۆما سەربەخۆیا كوردستانێ هاتەكرن و خەلكێ هەرێما كوردستانێ ب رێژەیا هەرا بلند پەسەند كر.یا پێدڤیە بزانین بەری دامەزراندنا پارتی ناڤێ كوردستانێ د هەمی نڤیسین فەرمی و گفتوگەیان دا یێ قەدغەكری بوو و پارتی ئێكەمین پارتی بۆ ناڤێ پارتی و ئارمانجێن وێ یێن نەتەوایەتی ب زەلالی ل سەر ناڤێ كوردستانێ جێگركەت و نیشا بدەت و كاری بۆ بكەت و بدەتە قەبوولكرن و كوردستانێ ب وەلاتێ كوردان ب فەرمی بدەتە نیاسین و جێگیركرن و بناڤێ كوردستانێ گفتوگۆ و دانوستاندن و رێكەفتنان بكەت.
ئەڤەیە رێبازا پارتی و بارزانی ژ دامەزراندنێ و حەتا نوكە ئارمانجا وی مافێن نەتەوەیێن گەلێ كوردستانێ یە، و دێ هەرا بەردەوام بیت.
ل كۆنگرەیی چاردێ ل٣-٦ چریا دوێ ٢٠٢٢، ئەوێ ل باژێرێ دهۆكێ هاتیە بەستن، پارتی ل بەندێ ئێكی یێ پرۆگرامێ ب ڤی رەنگی خۆ پیناسەكریە: (پارتیا دیمۆكراتیا كوردستانێ پارتیەكا دیمۆكراتیا نیشتیمانیا جەماوەریە، باوەری ب مافێن مرۆڤی، دادپەروەریا جڤاكی، گەشەدانا درێژخایەن، تەعەدودیا سیاسی و نەتەوەیی و ئایینی و رەوشەنبیری، پێكڤەژیانا ئاشتیانە، ئازادیان و وەكهەڤیێ و مافی چارەنڤیسێ نەتەوەیا كورد و گەلێ كوردستانێ ب رێكین مەدەنی و دیمۆكراتی هەیە و پشتبەستن ب رێباز و كەلەپۆڕێ بارزانیی نەمر خەباتێ دكەت و سوودی ژ سەربۆڕێن گەلێن دی دبینیت).
و ئارمانجێن پارتی یێن نەتەوەیی ل بەندێ چارێ یێ پرۆگرامی ب ڤی رەنگی دیاركرینە:
ئێك: بجهئینانا مافێ چارەنڤیسێ نەتەوا كورد و گەلێ كوردستانێ ب ب رێكێن خەباتا ئاشتیانە و دیموكراتی.
دو: پشتەڤانیا دۆزین رەوایێن كوردان ل پارچەیێن دی یێن كوردستانێ ژبوونا بجهئینان و دابینكرنا مافێن وان یێن نەتەوەیی و نیشتیمانی ب رێكێن خەباتا ئاشتیانە و دیمۆكراسی.
یێ بڤێت پارتی باش بنیاسیت دڤێت پەرتووكا سەرۆك بارزانی بارزانی و بزاڤا رزگایخوازا كوردی ب هەمی بەرگێن وێڤە، و مێژوویا پارتی دیموكراتی كوردستان و پەیرەو و پرۆگرامێن هەمی كۆنگرەیین وێ بخوینیت، دا بزانیت پارتی چەند هێزەكا سیاسی و جڤاكی و نەتەوەیا مەزن و دلسۆز و پێگیر و سەرفەرازە.
پشتراست بن پشتبەستبوون و پێگیریكرن ب ڤێ رێبازا پیرۆز پارتی سەركەفتیە و كوردستان ژی دێ ب ئارمانجێن خۆ را گەهیت.
پیرۆزبیت ٨٠ سالیا دامەزراندنا پارتی.
نەمری بۆ شەهیدان و سەر كاروانێ وان بارزانیێ نەمر و ئدریسێ جانەمەرگ.
بژی پارتی و سەركەفتی بیت خەباتا وێ ب سەرۆكاتیا جەنابێ رێزدار سەرۆك مسعود بارزانی.
بژی كورد .. بژی كوردستان..

ئيحسان ئــامێدی

زمانێ گفتوگۆیێ شێوازەكێ ئاخفتنكرنا ئارامە پشتبەستە ب نیازپاكیێ و گوهداریكرنەكا باش و ریزگرتنێ ل رایا یێ دیتر و لێكگوهۆرینا بیروهزر و بۆچوونان، ب شێوەیەكی كو ناكۆكی چێ نەبن و بگەهنە لێكتیگەهشتنەكا هەڤپشك ل سەر پرس و كێشەیێن هەیین.
هەر دەمێ كێشەك یان ناكۆكیەك هەبیت، واتە مافەكێ هاتیە پێشیلكرن و مافداری ماف هەیە داخوازا مافێن خۆ بكەت، و دڤێت ل هەر وی دەمی دا پێشیلكار بەرهەڤیا خۆ نیشابدەت بۆ چارەسەریێ و دەرگەهێ گفتوگۆیێ و دانوستاندنێ ڤەكەت، دا ئەو پرس نەبیتە ململانێ و پێكدادان.
بەژراندنا هەبوونا پرسەكا هەڤپشك، وێ دگەهینیت كو ئەڤە پتر ژ لایەنەكی یە، ئانكو دو لایەن و پترن و پێدڤی ب دانوستاندنێ نە و ئەڤە ب گۆتنەكا باش و دەستپێشخەریەكا گونجای و گوهداریكرنەكا سەرخۆ و لەزنەكرن د بەرسڤدانێ دا سەقایەكێ گونجای بۆ چارەسەركرنێ چێدكەت، بەروڤاژی دەنگبلندی و تووڕەیی و ڕكاتی و ئاخفتنێن زڤر و مەرج دانان و گەڤ، كارڤەدانا نەرێنی چێدكەت و پرسێ ئالۆزتر لێدكەت و كێشەیێ مەزنتر لێ دكەت و لیكتێگەهشتنێ دویردئێخیت.
مرۆڤ چ تاك چ كۆم، چ د كارەكێ جڤاكی دابیت یان ئابووری یان یێ سیاسی پێدڤی ب گفتوگۆ و دانوستاندنێ یە دا ب ئارامی بەرژەوەند بجهبیت، ئەڤێ ژی شێواز و میكانزم و زمانێ خۆ یێ تایبەت هەیە.
ئەڤە بۆ مرۆڤی وەكو تاك د جڤاكێ دا گەلەك گرنگە و بۆ خێزانێ كو بنگەهێ چێكرنا جڤاكی یە گرنگترە و بۆ هەمی پێكهاتێن جڤاكی و هەمی پرۆسەیا ژیانێ هەمان گرنگی هەیە، لەوان پا پێدڤییە مرۆڤ خۆ د هەمی رێرەوا ژیانێ بگەهینیت و بزانیت چاوا دێ باشتر سەرەدەریێ دگەلدا كەت و یا چێترینە ئارامیێ و سەرخۆیێ و زمانخۆشیێ د گفتوگۆیان دا بكاربینیت.
زمانێ گفتوگۆیێ تایبەتمەندیا خۆ هەیە، هەروەكو دیبلۆماسیەتێ زمانێ خۆ یێ تایبەت هەی، نیشادانا نیازپاكیێ و بكارئینانا پەیڤێن دلخۆشكەر و چێكرنا باوەریێ رۆلەكێ گرنگ بۆ لێكنێزیكبوونی و لێكتێگەهشتنێ و گەهشتن ب ئەنجامێن ئەرێنی دبینن.
توندی و دژواری و گۆشار و گەف وەكو ئامرازەك دهێتە بكارئینان بۆ نەچاركرنێ و هندەك دبێژنێ دبلۆماسیەتا توند یان یا نەچاركرنێ، لێ ئەڤە ناكەڤنە د خانەیا دپلۆماسیەتێ دا و پتریا جاران ئەنجامێن نەرێنی لێ دەردكەڤن.
د كارلێكییا جڤاكی دا، هەروەكو د كارێ سیاسی دا هزر و گۆتن و كارێن باش رێخۆشكەرن بۆ ڤەكرنا دەرگەهێن دانوستاندنێ و لێكتێگەهشتنێ، لێ دەمێ ئەو نەبن، گفتوگۆ دبیتە شەڕێ راگەهاندنا پەیڤ و زاراڤان و بەر ب خرابیێ ڤە دچیت!.
د سیاسەتێ و گفتوگۆیان دا مەرج نینە هەمی داخواز و مەرج بجهبهێن و ب زمانێ دپلۆماسیەتێ پەیڤ و زاراڤ رۆلێ خۆ ل سەر دژواریا گفتوگۆیان دبینیت، بۆ نموونە ل جهێ خۆ بدەستڤەبەردان دشێن بێژن ل بەرهاتن و ل جهێ دەستبەردان دشێن بێژین لێكتێگەهشتن و ل جهێ مەرجان بێژن داخواز، ل جهێ رەدكرنێ و دیاركرنا نەرازیبوونێ دشێن ب شێوازەكێ سەرخۆ و ئارام بێژن، ئەڤ دیدارا باش بوو، دێ لێنێرین و ئەم پیدڤی پتر دیداراینە، ئەم د وە دگەهین، بەلێ دڤێت باوەری چێبیت، ئەڤ بابەتە پێدڤی پتر ڤەكۆلینێ یە و پێدڤیە ڤەگەرین ل گەل هەڤال باخڤین!.
ئەڤ پەیڤێن نەرم، ئارامیێ و باوەریێ چێدكەت و دەرگەهێن گفتوگۆیێ ڤەكری دهێلن و رێ خۆش دكەن بۆ لیكتێگەهشتنێ و چارەسەركرنا قەیرانان.
و دەمێ نیازپاكی نەبیت و لێك دویری و ڕكاتی هەبیت، دەربرینێن توند دەردكەڤن، پرس پتر ئاسێ دبیت و كێشە ئالۆزتر لێ دهێن، ئێدی دەڕبرینێن توند و زڤر دەردكەڤن وەكو ئەم د پشتراست نینین ئەم د نیگەرانین ئەم د رازی نینین، ئەم رەد دكەین، ئەم مەحكۆم دكەین، مافێ مەیە ب پێرابوونێن خۆ رابین و دەستهەلاتێن خۆ بكاربینین.
د هەمی رەوشان دا دڤێت تێك بگەهن كو پێكڤە د باشن و بهێزن و ئەڤە پێدڤیەكا جڤاكی و نەتەوەیی و سیاسی یە دڤێت كار بۆ بهێتەكرن.
د داب و نەریتێن كوردەواریێ دا، هەمی ئێل و هۆز و بنەمالان برا گەورەیی هەیە، گوهداری بۆ هەیە و رێز لێ دهێتە گرتن و بریار یا ویە و ملكەچ بوون بۆ هەیە!.
و د سیستەمێ حوكمرانیا مەدەنی دا دەستوور و قانوون هەنە و قانوون سەروەرە و یا كارپێكەرە، هۆسا ئارامی و سەقامگیری چێدبیت.
ئەڤجا د ڤێ قووناغێ دا هەرێما كوردستانێ یا خواستینە یان برا گەورەیێ بپەژرینیت و ل وی دەمی برایێ گەورە و سەرۆك و رێبەرێ مللەتی سەرۆك بارزانی یە، نەمازە كو ل كوردستانێ كەس ژ جەنابێ وی هێژاتر و دلسۆزتر و سەربۆرتر و شارەزاتر و ب شیانتر نینە، كو پێدڤییە ڤەگەریان و گوهداری بۆ هەبیت و فەرمانێن وێ بجهبیینن، یان قانوون سەروەربیت و قانوونان بجهبینینن و كاڕا بكەت و پێگیری پێ بكەن.
و د هەردو رەوشان دا دڤێت گوهداری و ملكەچ بوون بۆ هەبیت، دا پرۆسەیا سیاسی و هەمی بیاڤێن ژیانێ بباشی برێڤە بچن. پسیار ل ڤێرە ئەوە ئەرێ دێ هۆسا چیتە سەری، نە برا گەورەیی هەبیت و نە قانوون سەروەر بیت!؟

ئيحسان ئــامێدی

چەند نەخۆشە مرۆڤ كەسەكێ پەككەفتی یان دین یان هەژار یان لاواز یان یێ بەلنگاز ببینیت و نەشێت چ بۆ بكەت ژ وێ تەنگاڤیێ دەرباز بكەت، گەلەك یا نەخۆشە تو گەنجەكی ببینی زانكۆیا تەمام كری و باوەرنامەكا وەرگرتی و كارەك ب دەست نەكەڤیت، هەروەسا یا نەخۆشە تو ببینی ل بەر تەحرا چلێ هاڤینێ كۆمێن پالا ل جهێن شۆلی د راوەستا بن و كەس بكار نەئێخیت، ئەو ژی یا نەخۆشە نهێنیەك نەبیت تێڤە بحەویێت، و پارێ دختور و دەرمانان نەبیت، یا ژ هەمیان نەخۆشتر بەریكا ڤالا بیت و قەستا مالا خۆ بكەت!.
چ گونەهە ئەڤ مرۆڤێ نازك و نازدار یێ بێ بەهربیت ژ پێدڤیێن بنەكیێن ژیانێ و دڤان دەرد و ژانان دا بنالیت!. دهەمان دەم دا ببینی هندەكێن دی د هەمی بیاڤان دا ببەرفرەهی و خۆشگوزەرانێ دا بژین، بۆ وان دلا بخوازە بیت!، هەكو دبێژن: (هندەك بۆ دمرن و هندەك پێ دمرن). راستیەك هەیە دڤێت ل بەرچاڤ بیت، ئەو ژی هەر دەولەمەندیەكا نەرەوا ژ مافخوارنەكا نە رەوا دهێت و بێزاریێ و نەرازیبوونێ چێدكەت و كێشە لێ دكەڤن!. و هەستەك چێدبیت كو ستەم و چەوساندنا هەی.ئەڤە ستەم و چەوساندنا مرۆڤییە چ سروشتی بیت یان چێكری بیت.
گەلەك جۆرێن چەوساندنی هەنە، یا جڤاكی و یا چینایەتی و یا سیاسی و یا ئایینی و یا ئابووری و یا رەگەزی و یا ئەتنی و رەنگی و یا سروشتی. هندەك هەنە چ جۆرێن ستەم و چەوساندنێ نەدیتینە، هەكە د دەولەتەكا سەربەخۆ و دجڤاكەكێ بەختەوەر دابیت و هەنە هندەك دیتینە و كوردان تایبەتی چینا هەژار و ژ وان ئافرەتان هەمی دیتینە، كو ئافرەتە، چەوساندنا رەگەزی دیتیە، كو كوردە چەوساندنا نەتەوەی دیتیە، كو هەژارە چەوساندنا چینایەتی دیتیە، ژبلی گڤاشتنێن جڤاكی و ئایینی و سیاسی و سروشتی و د هەمی ڤان جۆران دا، مرۆڤ ململانا خۆ دكەت ژبۆنا ئازادیێ و ئاسایشێ و ژیانەكا بەختەوەر.
ئانكو د ڤێ هەبوونێ دا بەختەوەری پێدڤییە و ئارمانجە.مرۆڤی تەمەنەكێ ژیانێ هەیە و هەكە تو ب چار قووناغ دانی، چارێكا ئێكێ یا نەبخۆیێ و بێ دەستهەلاتیێ یە، یا ب خۆدانكرن و پەروەردەكرن و فێركرن و پیگەهاندنێ یە، ئەوژی چاوا و ب چ شێوە و ب چ ژیر و ب چ كەرستە!؟، لەوا مەرج نینە كەسانەك ساخلەم و چاك و ووچ ژێ چێبیت!، و چاریكا دی یا خۆ ئاڤاكرن و پیكئینان و بەرپرسیاریێ و بەرهەمداریێ یە، ئەو ژی ژبەر كۆمەكا هۆكاران مەرج نینە مرۆڤێ سەركەفتی بیت!، و قووناغا ل دویڤدا قووناغا گەهشتنێ و ئارامیێ و سەقامگیریێ و پشتراستبوونێ یە، ئەو ژی ل ژێر باندۆرا هەردو قووناغێن بەرێ، ب ئەرێنی یان ب نەرێنی ب ئەنجام دهێت و قووناغا دوماهیێ ژی ئەو ژی هەكە تەمەنی هاریكار بیت و قووناغێن بەر ب ئەرێنی بن، دێ ئارامیەكا ب پەند و وانە و سەربۆڕ بیت و بێهیڤیبوون سەرهەلدەت و بەر ب پیربوونێ‌ و لاوازبوونێ‌ و نەمانێ ڤە چیت!. و هەر قووناغەكێ ژی گوهۆرینێن خۆیێن تایبەت یێن جەستەیی و ئەركان و هزركرنێ و كەساتیێ هەنە، ئاستەنگ و هەلنگفتنێن خۆ هەنە و ژ ئێكی بۆ ئێكێ دی جوداهی هەنە و ژینگە و بارودۆخێن جڤاكی و ئابووری و ئایینی و سیاسی باندۆرا خۆ دكەت.
و ل هەمی وان قووناغان مرۆڤ دكەڤیتە بەر ئێش و نەخۆشی و دەردەسەری و بێ بەهرییێ ژ گەلەك پێدڤیان و ئەوێ ب بەختە یێ ساخلەم و د ژینگەهەكا باش و ئارام دا مەزن د بیت و بشێت هیڤی و خواست و ئارمانجێن خۆ بجهبینیت.
مرۆڤی دڤێت ب ئارامی و ب سەرفەرازی و ب بەختەوەری بژیت، بەلێ بێ بەختیا مرۆڤییە، كو ب گرفت و كێشە و ئالۆزی و ب كەسەر بژیت، خۆ هەنە هەر ژبوونێ پەككەفتی و لاواز و دەبەنگ و ددین كو د ئێش و ئازارندانە و سەرئێشێ بۆ یێن دی ژی چێدكەن د هەژاریی دا دژین و هەنە د ساخلەم و د ژینگەهەكا ساخلەم و باش دا دژین و رێ یا وان یا خۆش و ڤەوژارتیە، و ب دفن بلندی دژین!.
هەمی مرۆڤ ب پێكهاتێن خۆ یێن جەستەیی و ب هەستان ڤە وەكهەڤ هەڤن، لەوا یا پێدڤییە خۆ ئەگەر هندەك جوداهیێن چینایەتی و ئەتنی و ئایینی ژی هەبن، پێدڤییە وژدان و دادپەروەری ژی هەبیت و مافێن ژیانێ و بەختەوەریێ بەر ب هەمیان بكەڤیت.
بەختەوەری پێدڤیا مرۆڤانە چ تاك چ كۆم چ جڤاك چ مللەت، لەو بوویە ئارمانجەكا سەركی یا مرۆڤی و كار و بزاڤێ بۆ دكەت.
بەختەوەری هەستێن ناڤخۆیێن مرۆڤی یە، كو مرۆڤی پشتراست و دلخۆش و رازی دكەن و دكەڤیتە ل ژێر باندۆرا هۆكارین ساخلەمی و ژیری و دەروونی و جڤاكی و سیاسی و ئابووری و رەوشەنبیری. بەختەوەری حەز و ڤیانا مرۆڤی یە، لەوا ل هەر جهـ و دەمان بوویە هیڤی و ئارمانجا مرۆڤی بۆ خۆ و بۆ جڤاكی و ل وی دەمی بجهـ دهێت دەمێ هەمی پێدڤیێن مرۆڤی و جڤاكی یێن بنەكی وەكو ئاسایشێ و ئازادی و مافێن ئابووری دابین دبن و مرۆڤ پێ ئارام ببیت و مرۆڤ خواستیێ بەختەوەریێ و پێشڤەچوونا بەردەوامە لەو دڤێت كاری بۆ بكەت.
ل هەمی ئەرك وكاران هەر مرۆڤ لێگەرێ بەختەوەریێ یە، ئەڤ بەختەوەریە د وارەكێ سەقامگیر ب داهینانێ و سەركەفتنێ دكاری دا و ب هەڤگونجاندنا جڤاكی و ب دەستكەفتیێن مادی و مۆرالی دهێت.
هەلبەت بنەمایێن بەختەوەریێ یێن هەڤپشك هەنە، بەلێ جوداهی ل رادەیێ بەختەوەریێ ژ تەمەنەكی بۆ ئێكێ دی و ژ تاكەكی بۆ ئێكێ دی و ژ جڤاكەكی بۆ ئێكی دی و ژ كولتوورەكی بۆ ئێكێ دی هەنە و د ژیانێ دا گەلەك ب دەرد و كەسەران دمرن و ناگەهنە ئارمانج و مەبەستێن خۆ و هندەك ژی دبنە گۆری و قوربانیێن رەنجا خۆ و نابینن، هندەك ژی دبنە گۆری و قوربان بۆ ئارمانج و مەرەمێن هندەكێن دی، و هەنە ژی ل سەر خۆین و گیان و كەدا هندەكێن دی بەختەوەریەكا دەمكی دبینن!.
ئەڤ مرۆڤێ هۆسا نازك و خۆشتڤی د ڤێ ژیانا پڕی ئالۆزی و ركەبەری و پێكدادان دل هەژی ژیانەكا بەختەوەرە، ئەڤ بەختەوەرییە ژ بەرپرسیاریا تاكی و خێزانێ و جڤاكی و دامەزراوێن گشتی و دەستهەلاتدارییە، هەر ئیك ل رادێ ئەرك و كارێ خۆ ژێ بەرپرسە.
خۆ ئەڤە حەز و پێدڤیەكا ب ساناهی نینە، لەوان هەردەم د هەمی ژینگەهـ و بارودۆخان دا بوویە ئارمانجەكا كار بۆ كری یا بەردەوام، هەر بیروباوەرەك و ئایینەك و سازیەكا گشتی و رێكخستنەكا سیاسی، ژ تاكی تا دەولەتێ بەختەوەریا تاكی و جڤاكی پێناڤی ئارامیێ و سەقامگیریا جڤاكی و نیشتیمانی و دەولەتێ د كارنامەیا خۆدا دانایە و تنێ هندەك دەولەت تێدا سەركەفتی بووینە و شیاینە خەلكێ خۆ بەختەوەر بكەن بجهئینانا دادپەروەریا جڤاكی و ئابووری و خۆشگوزەرانیا تاكان و ئاسایشا ناڤخۆیی و خزمەتێن بنەكی و ب ڤێ چەندێ نیشتیمانێ خۆ ئارام و سەقامگیركریە.
مرۆڤ پێدڤی ژیانەكا ئارامە و هەژی سەرفرازیێ و بەختەوەریێ یە، دا بهایێ مرۆڤی بزانین و بەهایێن مرۆڤایەتیێ بجهبینین و پێكڤە كار ژبۆ دابینكرنا ئارامیێ و بەختەوەریێ كەین.

ئيحسان ئــامێدی

قەڕقەشە ئەو گفتوگۆیا دەنگبلند و بێ بنەما و بێ ئەنجام و بێزاركەرە.
قەڕقەشە د جڤاكا كوردی دا هەیە و كەفتیە د ناڤ ژیانا سیاسی ژی دا و لایەنێن وێ پێڤە بێزاربووینە و هەر ل سەر دبەردەوامن!.
ئەڤ شۆلە درێژبوون و سەر پێڤە گێژ بوو و خەلك بێزار بوون، دوماهی یا باش بیت!.
سیاسەت ئەو بزاڤا مرۆڤی یە یا رێكێ دبەتە شۆل و گرێیا ڤەدكەت و بەرژەوەندیێن گشتی بجهدئینیت، دیبلۆماسیەت ژی رویەكێ سیاسەتێ یە، ئارمانج ژێ لێكتێگەهشتن و پێكهاتن و رێكەفتن و ل بەرچاڤگرتنا بەرژەوەندیێن هەمی لایەكی ژبوونا ئارامیێ و گەشەدانێ.
دەمێ دبلۆماسیەت هاتە بكارئینان و پرانسیبا گفتوگۆیا و دانوستاندنێ پەژراندن ئێدی نیازپاكی بۆ دەستپێشخەریان رۆلێ خۆ دگێریت و پەیڤ و زاراڤ جهێ خۆ دكەن، مەرج دبنە داخوازی و داخوازی ژ گەلەكێ كێم دبن و گەف دبنە دەستپێشخەری و ب دویڤ ئێكودو بەردان و پێكهاتن و رێككەفتن لێ دكەڤن.
ركاتی و ئەز دەستبەرداری مافێن خۆ نابم و ئەز ئێكێ دازنم، دێ ئەو بیت یا من گۆتی، گرێیان ڤەناكەت بەلكی كارڤەدانێن نەرێنی ژێ چێدبیت و كێشە ئالۆزتر لێدهێت و گرژی لێ چێدبن و دبیتە قەرقەشەیا بێ بنەما!.
دەستبەرداری مافێن مللەتی نەیا دروستە و شاشییە، بەلێ دەستبەرداری پایەیەكی بۆ هەڤپشكێ خۆ یێ برا د وەلاتی دا تێگەهشتن ل بەرچاڤگرتنا بەرژەوەندیێن نەتەوەیی و نیشتیمانی یە و جهێ رێزێ و سەرفرازیێ یە.
مخابن نهۆ ژی لایەنێن سیاسی هەنە د بەرهەڤن دەستبەرداری مافێن مللەتی ببن هەروەكو بووین لێ دبەرهەڤ نینن پرانسیبێن دیموكراتی و ئەنجامێ هەلبژارتنێن گشتی بجهبینن و پایەیەكی بۆ هەڤپشكێ خۆ یێ برا كو شایستەیێ وی یە بهێلیت!.
بازاركرن ل سەر هەر پرسەكێ و كەرستەكی دانوستاندنە، و لدویڤ ئێكودو بەردانە دا ب ئەنجام بگەهیت و پێكبهێن و هەردو لایەن ژی مفادارن.
ژبەر هندێ باشترە د سیاسەتێ دا ل بەر بهێن و لدویڤ ئێكودو بەردەن بەرژەوەندیا گشتی بجهبینن. دبلۆماسیەت دەرگەهێ دانوستاندنێ ڤەدكەت، دێ هندەكێ دەی و دێ هندەك دی وەرگری و ئەڤە ئارامیێ و بەرژەوەندیا گشتی بجهدئینیت، لێ مخابن دبلۆماسیەت یا كریە قەڕقەشەیا سیاسەتێ، گۆتن تنێ بۆ ئاسێكرنێ دهێنە هاژۆتن!.
سیاسەت كارێ سیاسەتڤان و كاربدەستانە، نە یا تەڤاییە، لێ دەمێ بۆ قەرقەشە دێ كەڤیتە د ناڤ مالان دا و سەرێ خەلكی پێڤە هێربیت و جڤاك پرت و بەلاڤ بیت.
هندی شەڕێ دویر بیت و خەلكێ ئاسایی د ناڤ دا نەبیت باشترە، دا ئاسایش و سەقامگیریا جڤاكی تێكنەچیت!.
پسیار ئەوە ئەرێ ما بۆچی دێ شەڕ و قەرقەشە بن!؟ گفتوگۆیەكا ئارام و دانوستاندنەكا ئەرێنی و ئارمانجبەر و ل بەرچاڤگرتنا بەرژەوەندیا گشتی ژبوونا لێكنێزیكبوون و پێكهاتنا لایەنێن هەڤڕك و ناكۆك بەرژەوەندیا هەمیان دایە.
دیارە هشیا گفتوگۆیا ناڤخۆیی زمانێ زڤر و قەڕقەشێ و پەیڤ و زاراڤێن توند ودژوار و برینداركەر بكاردئینیت و ئەڤە دویراتیێ دروست دكەت و ناكۆكیان پتر لێدكەت!.
د ناڤ ڤی ئاگرێ شەڕێ مەزنێ ل رۆژهەلاتا ناڤین و قەیرانێن شەڕ و ئالۆزیێن جیهانێ و تەنگاڤیێن ژیانێ، مللەت پێدڤی ب ئارامكرنێ و پشتراستكرنێ یە.
هەرێما كوردستانێ‌ ل ژێر گڤاشتن و گەف و لێدانێن دەولەتێن هەرێمایەتیێ یە و ل ناڤخۆ دا سەربۆڕا دیمۆكراسیا وێ یا كو جهێ ئارامیا مللەتی و هەمیان شانازی پی دبر، كەفتیە بەر گومانێ و بنەمایێن وێ یێن دیمۆاكراسی دهێنە لێدان، ئەڤە ژی ژبلی نیگەرانیا خەلكی دیتنەكا جیهانیا نەرێنی ل سەر چێدبیت و نەدویرە لێكەفتێن نەچاڤەرێكری لێ بكەڤن، ژبەر هندێ چەندی زویترە باشترە لەز ل خۆ ریكخستنێ و پیكهاتنێ بهێتەكرن، هەرێما كوردستانێ بهێتە پاراستن و بەردەوامیی ب گەشەدانا خۆ بدەت.
كوردستان ل بەر گەف و مەترسیێن مەزنە، رێكخستنا ناڤمالیا كوردستانێ پێدڤیەكا نەتەوەیی و نیشتیمانی و مرۆڤی یە، كوردستان پێدڤی خۆ رێكخستنەكا هەڤچەرخە، پێدڤی ب برایەكێ مەزنە ب وەكهەڤی و ب دادپەروەری خۆ ل هەمیان بكەتە خۆدان و هەمی گوهداریێ لێ بكەن و رێزێ لێ بگرن، ئەڤجا دڤێت هەر زوی پێكبێهێن یان دوبارە هەلبژارتنەكا گشتی یا پێگیر بكەن و ئەنجامان قەبوول بكەن و كاری پێ بكەن، دا درێژی ب خزمەتكرنێ بهێتەدان و ئارامی و خوشگوزەرانی دابین بیت.

ئيحسان ئــامێدی

شێڤ ئەو زەڤیا بەرهەڤ بۆ چاندنێ، لێ هشتا نەهاتیە چاندن، جۆخین هندەك دەڤەر ل جهێ بێدەر بكاردئینن، ئەو جهە یێ دەرامەت لێ دهێتە كۆمكرن و گێرەكرن و (كا) و (دان) دهێنە ژێكجوداكرن و بۆ عمبار و كادینان دهێتە ڤەگوهاستن.
كێشە و ململانا مرۆڤان ژ كەڤندا ل سەر كاری و ئەردی و بەرهەمی و ڤەگوهاستنێ و بازاركرنێ هەبووینە و زیانێن مەزن گەهاندی نە، ژبەر هندێ زانایێن وان سەردەمان پەند و ئامۆژگاریێن خۆ ددان داكو شەڕ چێنەبن و زیان ڤێ نەكەڤن و ئەگەر ببن ژی ل وان جهان بن یێن كێمتر زیان ژێ چێدبن، لەوا دگۆتن شەڕێ ل شێڤێ چێترە ژ قەرقەشەیا ل سەر جۆخینێ، ل ڤێرە شیرەت ل خەلكی دكرن كو كێشەیێن خۆ ل شێڤێ، ئەو زەڤیا نەچاندی بەری زەحمەتێ پێڤەببەن و بهێتە بەرهەمی چارەكەن، خۆ ئەگەر ل وێرێ شەڕی ژی بكەن دێ زیان بتنێ ب شەركەران كەڤیت و دەرامەت نەهاتیە چاندن كو زیان ڤێ بكەڤیت و كارتێكرنێ ل خەلكی بكەت. بەلێ هەكە بۆ دەمێ كۆمكرنا بەرهەمی و دەرامەت هاتە ڤەگوهاستن بۆ سەر بێدەرێ، ئێدی دێ كارێن پێدڤی هێنەكرن قرش بهێتە گێرەكرن و كا و دان بهێنە ژێكجوداكرن و ڤەگوهاستن بۆ مالان و عمباركرن، ل وی دەمی هەر قەرقەشەكا ل سەر بێدەرێ چێبیت دێ بیتە هۆیێ كار راوەستاندنێ و تێكدانا رەوشا بێدەرێ و ژ گۆتنەكا ساڕ پیكدادان چێدبیت و چریسكەكا ئاگری تێرا هندێ هەیە گۆڕی ب هەمیێ بكەڤیت و بسۆژیت و زیان ب هەمیان بكەڤیت!.
ئانكو مەبەست ژ ڤێ پەندێ كێشەیێن خۆ د دەمێن خۆدا ل جهێ بەرژەوەندیێ چارەسەركەن و گفتوگۆ و شەڕێ خۆ ل وێرێ بكەن و ئێكلاكەن، بەری كەدا كار و رێنجبەریێ بەرهەم بهێت؛ دا زیان مەزن نەبن.
بەلێ دیارە رێڤەچوونا ژیانێ كەفتیە ژێر باندۆرا حەزێن كەسۆكی و یاسایێن ئاسمانی و یێن مرۆڤی نەشیاینە مرۆڤی هەڤساركەن و بۆ ئاراستەیا باشتر بهاژۆن، لەوا هەردەم كێشە و شەڕ و پیكدادان هەنە!، شەڕ و قەرقەشە ل شێڤێ ژی هەنە و ل جۆخینێ ژی و چووینا ناڤ گوندی و كەفتیە ناڤ مالان دا ژی و سەرێ هەمیان پێڤە گێژبوویە و زیان ب هەمیان گەهشتیە!.
جڤاك ب گشتی سیاسی بوویە و ل بن باندۆڕا پێشكەفتنا زانستی و تەكنولۆژی و بیاڤێن سۆئیال مەدیایێ هەمی بووینە مەدیاكار و مایێ خۆ د هەمی پرسان دا دكەن و ئەڤە مافەكێ سروشتی یە، بەلێ پەندەكا كوردی هەیە دبێژیت: پێژتنا نانی بۆ نانپێژی بهێلە، باشە هەر ئێك شۆلا خۆ بكەت. بەلێ دەمێ بیاڤەكێ چالاكیێن مرۆڤی باندۆڕا خۆ ل سەر ژیانا خەلكی هەبیت، ل وی دەمی مافێ خەلكی یە ب ئازادی رایا خۆ دەرببڕیت.
هەڤولاتیان ئاسایش و پاراستن و دەرفەتێن كاری دڤێن دا ب ئارامی بژین، سیاسەت ژی كارێ سیاسەتڤانان و لایەنێن سیاسی یە دا بەرژەوەندیێن گشتی بجهبینن، ئەو ب خۆ ژی هەر هەڤولاتینە كارێ سیاسەتێ هەلبژارتین و دكەن و لایەنێن سیاسی هێز و رەوایا خۆ ژ مللەتی وەردگرن و دەنگێن هەڤوەلاتیان د هەلبژارتنان و ڕاپرسینان دا دڤێن، دا بسەركەڤن و ب ئارمانجێن خۆڕا بگەهن.
مللەتی ب گشتی یا خۆ گۆتیە و كریە، ل سەردەمێ شۆرش و سەرهلدانان پێشمەرگەبوونە و ل هەنبەری دوژمن و داگیركەران سینگێ خۆ كرینە مەتال و خۆ كریە گۆری و قوربان، و ل هەلبژارتن و راپرسینان دا ژی یا خۆ گۆتیە و رایا خۆ دەربڕیە، ئێدی بەرپرسیارییا لایەنێن سیاسی یە رێزێ ل ئیرادەیا مللەتی بگرن و یا مللەتی گۆتی بجهبینن.
ل سەر ڤی بنگەهی دڤێت پرسا هەلبژارتنان گەڕا شەشێ یا پەرلەمانێ كوردستانێ ل بارەگایێ پەرلەمانێ كوردستانێ بهێتە چارەسەركرن، ئەندامێن پەرلەمانی ل وێرێ بەرهەڤ بن و گفتوگۆ و دانوستاندن و قەرقەشە و حەتا شەڕێ خۆ بۆ چارەسەركرنێ ل وێرێ بكەن و نە ڤەگوهێزن بۆ ناڤ جڤاكی و نەهێلن زێدەتر سەرێ خەلكی پێڤە گێژبیت و پتر بێزار بن!.
دێ بێژین ل بن باندۆڕا لایەنێن سیاسی، ئەندامێن هندەك لایەنان ئامادەنابن و پرس چارەسەر نابیت، پا چ بكەن!؟ بلا هەلبژارتنەكا دی بكەن و بریاربدەستێن لایەنێن سیاسی سویندا شەرەفێ بخۆن كو پێگیریێ ب قانوون و رێنما و ئەنجامێن هەلبژارتنان بكەن!.
هندە هندی شەڕێن ناڤ شێڤا هاتینەكرن و ل سەر بێدەران و ل ناڤ گوند و باژاران و كۆلان ـ كولان و مال بۆ مالان ژی هاتینەكرن و ل دوماهیێ ژبلی زیانان و شەرمزاریێ ب نەچاری پێكهاتن كرن، ئەڤجا مادەم هۆسانە و دوماهی هەر پێكهاتنە، كەرمكەن ل دویڤ بنەمایێن دیموكراسیەتێ كێشەیێن خۆ چارەسەركەن و مللەتی ئارام كەن.
شەڕ و كێشە و ئالۆزی و پێكدادان ل دەڤەرێ و ل جیهانێ گەلەكن و كوردستان د ناڤ وی ئاگری دایە و د ناڤخۆدا ژی قەرقەشە و شەڕێ سیاسی و مەدیایی دەروونێ خەلكی تێكدایە، ئێدی دبێژن هندی ئەڤ شۆلە درێژ بوو، سەرێ مە پێڤە گێژ بوو!.
مللەت پێدڤی ب رزگاركەرەكی یە، ژ ڤێ گێژبوونێ رزگاربكەت، ب هیڤینە هەمی لایەنێن پەیوەندیدار ل سەر دەستپێشخەریا سەرۆك بارزانی كۆم ببن و ڤێ پرسێ ئێكلاكەن.
دێ بێژین، قەرقەشەیا مەدیایی چێترە ژ شەڕێن چەكداری! لێ یا باش و باشتر هەردو نەبن و پێكهاتن هەبیت!.
هەر ململانەكێ دوماهیەك یا هەیی، هەر ئالۆزیەكێ ڤەبوونەكا هەی و هەر كێشەكێ چارەسەریەكا هەی!. و دوماهی هەر پێكهاتنە، ڤێجا مادەم هۆسانە، بۆچی دێ دەمی ژ خۆ بەن و قوربانیان دەن؟، هەما لۆژیكێ ژیری بكاربینن و گفتوگۆیان ل سەر بنگەهێن دیموكراتی و قانوونی بكەن و بگەهنە ئەنجامەكێ ئەرێنی، مللەتی ئارام كەن و خۆ سەرفراز كەن.

ئيحسان ئــامێدی

هەرێما كوردستانێ كیانەك نەتەوەیی، سیاسی و قانوونی دانپێدانكریە و دامەزراوەیێن خۆ یێن سیاسی و دەستهەلاتداری و كارگێریێن دەربڕ ژ ئیرادەیا خەلكێ كوردستانێ هەنە و ئەڤە 33سالن ب قانوونی كاروبارێن خۆ ب باشی بڕێڤەدبەت، سەرەڕای ئاستەنگ و ئالۆزی و كێشەیان.
ڕووبەرێ هەرێما كوردستانێ كو پتر ژ پێنجی هزار كیلۆمەترێن چارگۆشەیە و ل دویڤ ئاكنجیێن وێ كو پتر ژ شەش ملیۆن مرۆڤانە گەلەكە، و ژ جوگرافی و مرۆڤێن گەلەك دەولەتان پترە و دكەڤیتە سەر سنوورێ چار دەولەتین نەتەوەیی یێن بهێز. رێڤەبرنا هەرێمێ بەرپسیاریەك مەزن و گرانە. سەربۆڕا هەرێما كوردستانێ سەربۆڕەكا دەگمەنە، نە بەس ل دەڤەرێ و ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست؛ بەلێ ل هەمی جیهانێ، هەرێمەكە پتر ژ فیدرالیەتێ و كێمتر ژ سەربەخۆیێ و دەولەتینیێ و دۆرپێچكریە ژلایێ چەندین دەولەتێن نەتەوپەرستێن داگیركەر یێن هشتا باوەریێ ب مافێن مرۆڤی و مافێن چارەنڤێسیا گەلانە، ئەڤجا ژی هەرێما كوردستانێ شیایە خۆ راگریت و قەپخوازیا هەمی ركەبەری و گەف و گڤاشتنان بكەت و هەبوونا خۆ بسەپینیت و بپارێزیت.
مخابن ل هەرێما كوردستانێ كو سیستەم دیمۆكراسییە و پێكڤەژیان هەیە، بەلێ هەمەرەنگییا سیاسی ساخلەم نینە!، و پێگیرینەكرن ب بنەمایێن دیموكراتیەتێ كێشەیان بۆ دامەزراوێن حوكمرانیێ چێدكەن و كارێن وان ئیفلیج دكەن، هەروەكو ئەڤە پتر ژ سال و نیڤانە بۆری ل سەر ئەنجامدانا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ، لێ ڕكاتیا سەرانێن (ینك) و داكۆكیا وان ل سەر پتر ژ شایستەیێ خۆ یێ هەلبژارتنان هەمی دەمێن قانوونی یێن ڕێپێدای دەربازكرینە و ئێدی ڕەوایی بۆ نەهێلایە!.
لێ ئەڤە بەرپسیاریەكا نەتەوەیی و نیشتیمانی و جڤاكی و قانوونی یا مێژوویە، لایەنێن بریاربدەست لێ بەرپرسن، پێدڤیە هەر ئەو لایەن لەزێ لێ بكەن و بەرئیكڤە بینن.
ئەڤرۆ هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب كاراكرنا دامەزراوەیێن خۆ یێن شەرعییە، ئەوێن دبنە ستوونێن بنەكی یێن ئەولەهیێ و سەقامگیریێ و سەروەیا قانوونێ و روی ب ریبوونا گەف و مەترسیێن ناڤخۆ و دەرڤە و سەپشكا ڤان دامەزراوەیان كاڕاكرنا پەرلەمانی، ژبۆ هندێ حوكمەتێ پێكبینیت و چاڤدێریێ و لێپرسینێ ل دەمەزراوەیێن جێبەجێكرنێ بكەت ژبۆنا پێشكێشكرنا خزمەتێن باشتر و قانوون و بریارێن پێدڤی دەربینیت.
هەروەكو یا پێدڤی دەستهەلاتا دادوەریێ رۆلێ خۆ باشتر بگێریت و سەربەخۆیا خۆ بپارێزیت و بڕیارێن ئێكلاكەر بدەت ل هەنبەری ناكۆكیان و سەرپیچیكەران د هەمی بیاڤان دا.
چاكسازیێن كارگێری و زەلالییا دارایی و بجهئینانا پرەنسیبا شیان و پاقژیێ بۆ دانانا كەسانین هەژی بۆ پلە و پایەیێن گشتی ژ پێدڤیێن بەراهی یێن حوكمرانیا ژیرە كو سەردەمێ وێ یە.
كاراكرنا دامەزراوەیان ب رێكا جێگیركرنا سەروەریا قانوونێ دبیت، ئەو ژی پێدڤی دكەت قانوون هەمیان ب تاك و كۆم و دامەزراوە ڤە ملكەچ بكەت و بجهبینیت ل دویڤ لۆژیكێ هێزا قانوونێ كو بشێت كیانەكێ سەقامگیر و پشتراست دابینكەت.
راستیەك هەیە پێدڤیە بزانین و كاری پێبكەین، ئەو ژی دەولەتا دامەزراوەیان یا ئارمانجا وێ سیستەمەكێ قانوونێ دادپەروەریبیت ب ئیرادەكا سیاسی راستەقینە ل دویڤ بنەمایێن دیموكراسیەتێ دهێتە چێكرن، كو دامەزراوەیێن دەستهەلاتێ ب هەلبژارتنان بهێنە پیكئینان و پرانسیبا ژێكجوداكرنا دەستهەلاتان بجهبینیت و مایتیكرنێن دەرڤەی قانوونێ نەهێلیت و سەروەریا قانوونێ بجهبینیت.
ئەڤە هەمی ب سیستەمێ پەرلەمانی دا بجهدهێت، ژبەر هندی پێدڤیە پێگیریێ ب قانوونا هەلبژارتنان و قانوونا پەرلەمانی د دەمێن وی یێن قانوونی دا بهێتەكرن.
ئەڤجا بلا ئەوێن ب دیموكراسیەتێ، مەدەنیەتێ، مۆدێرنیێ و ئیرادەیا مللەتی دئاخڤن و هێزێن سیاسی هەین كەرەم كەن رێزێ ل ئیرادەیا مللەتی بگرن و خۆ دیمۆكراسی كەن و ب مەدەنیەتێ مۆدێرنیا خۆ نیشا بدەن و كاری پێ بكەن داكو پەرلەمان كاڕا بكەڤیت و حوكمەت و دامەزراوەیێن دی خۆ نوی كەنەڤە و درێژیێ بدەنە خزمەتكرنا مللەتی.
هندەكان گەلەك خەونێن كەسۆكی كرنە درووشم لێ هەڕفتن، ئەڤجا دا خەونێن مللەتی بكەینە ئارمانج و رێكبێخین و پلانێ بۆ دانین و كاری بۆ بكەین و سەربێخین كو بەرژەوەندیێن هەمیان تێدانە.
شەرمە بۆ لایەنێن سیاسی یێن ڕكاتیێ ل سەر داخوازەكا نەڕەوا بكەت هەر د ڕژد بن ل سەر وی هەلوەستێ بێ مفا و بێ ئەنجام!. دڤێت ئەو ژی ڤەگەڕنەڤە بنەمایێن قانوونێن پرۆسەیا هەلبژارتنان و ب ئەرێنی سەرەدەریێ دگەلدا بكەن.
یا قانوونی و رەوایە هەلبژارتنێن گشتی بهێنەكرن، بەلێ كێشە نە ل سەر هەلبژارتنان دایە، بەلكو ژ ئەنجام و قەبوولكرنا وێ هەیە!.
ئەڤ ڕكۆیە ژ ئەنجامان نەدڕازی نە و قەبوول ژی ناكەن!.. پا دێ چاوا شۆل برێڤەچیت و هەلبژارتن هێنەكرن!؟.
هەرچاوا بیت رەوش دخوازیتە كاڕاكرنا دامەزراوەیێن هەرێما كوردستانی و ئەڤە بەرپرسیاریا لایەنێن سیاسیێن بالادەستە، دڤێت پێگیریێ ب قانوونان بكەن و بجهبینن دا پەرلەمان كاڕا ببیت و كابینەكا نوی یا حوكمەتێ بهێتە پێكئینان و درێژیێ بدەتە خزمەتكرنا مللەتی و هەرێمێ.

ئحسان ئامێدی

سەرۆك بارزانی دبێژیتە نەیار و دوژمنین پارتی: گەلەكێن ژ هەوە مەزنتر و بهێزتر یا خۆ جەڕباندی، بەلێ سەرێ خۆ ژی ل سەردانا و ئەو تێچووین و پارتی هەر یا مای، پارتی داربەڕوویە نە ب سۆتنێ نە ببرینێ پارتی ژناڤناچیت.
(ینك و نەوەی نوێ) پشت ل هەڤدو قڕاندیە، چ دهەڤدو نەهێلایە، هەتكا هەڤدو یا بری، هەڤدویا رسواو شەرمزاركری!، نهۆ ریككفتنەك كریە بۆ پشتقراندنا پارتی، بەلێ نەشێن!. چونكی ئەڤە پارتیا بارزانیێ نەمر و سەرۆك مسعود بارزانی یە، پارتیا گەلێ كوردستانێ و شەهیدێن نەمرە، یا بەر ب هەشتێ سالییا دامەزراندنا خۆ ڤە دچیت، خۆ نوی دكەت و دگونجینیت و هەر یا گەنجە، و ئەوێن خەونا ب نەمان یان لاوازبوونا پارتی ڤە دبینن، ئەو دێ چن و پارتی هەر دێ مینیت.
مللەتێن جیهانێ و هێزێن سیاسیێن مللەتان هەڤدگرن داكو ب هێز بكەڤن و روی ب روی بەرهنگاری و قەپخوازیان ببن و گەل و وەلاتێن خۆ ژ گەف و مەترسیێن ناڤخۆ و دەرڤە یێن نوكە و یین ئاییندە بپاریزن، ژبەر هندی گۆتیە هەڤگرتن مەرجێ سەركەفتنێ یە.
كوردستان پتر ژ هەر مللەتەكی دیترێ جیهانێ پێدڤی ب هەڤگرتنێ یە دا بهێز بكەڤیت و بشێت وەلاتێ خۆ رزگاربكەت و بپارێزیت و گەشەیێ پێ بكەت. ئەو هەڤگرتنا ژ خۆڕایی چێنەبیت، دڤێت ل دویڤ بنەمایێن دیموكراتیەتێ ملكەچی ئیرادەیا مللەتی ببین و ب هەلبژارتنان چێكەین.
بارزانیێ نەمر ل ١٦ تەباخا ١٩٤٦ پارتی ژ هەڤگرتنا سیاسی و جڤاكییا خەلكێ كوردستانێ ل ئیراقێ چێكر دا كو سەركێشیا بزاڤا رزگاریخوازیا كوردستانێ بكەت و ئارمانجێن نەتەوەیین گەلێ كوردستانێ بجهبینیت و د هەمی قووناغێن خەباتا خۆ دا دەرگەهێ لێبۆرینێ بۆ سەرداچوویان ڤەكریە كو ڤەگەرنەڤە سەنگەرێ كوردپەروەریێ و مل ب ملێ شۆرشگێرین كوردستانێ ڤە خەباتێ بكەن. لێ هەر ژ كەڤن دا هندەك كەسان و گرۆپ هەبووینە، پێئالینك داینە ڤێ رێبازا هەڤگرتنێ و خەباتێ و ناكۆكی و دوبەرەكی چێكرینە و كەفتینە د خەندەكا دوژمن و نەیارێن كوردستانێ دا و ب خۆفرۆش هاتینە نیاسین.
ب دویركەفتنا بارزانی ژ كوردستانێ و پەنابرنا وی بۆ یەكێتیا سۆڤیەتی پارتی ب سەركردایەتیا بەرپرسێن خۆ ل كوردستانێ نەشیا بوو ببیتە رێكخستنەكا هەڤگرتی و كاریگەر، هەتا بارزانیێ نەمر ڤەگەریایە ڤە و هەر زوی هەمی لایەنێن ژێكبژیایی لێك كۆمڤەكرنە ڤە و جەماوەرەكێ مەزن ل ژێر چادرا پارتی و بارزانی كۆم كرن، ئێدی پارتی بوو پێشەنگا بزاڤا رزگاریخواز و نوونەرا گەلێ كوردستانێ و دەست ب خەباتا سیاسی و دبلوماسی و جەماوەری كر. و ل ١١ ئیلۆنا ١٩٦١ ئاگرێ شۆرشا ئیلۆنا نیشتیمانی هەلكر و كوردستان رزگاركر.
مخابن ژیرێ ناڤچەگەریێ و ئەزئەزۆكیێ و حەزێن نەرەوا پیلان ل دژی شۆرشێ گێران.
بالێ ناكۆكیێ و دوبەرەكیێ خۆ هاڤێتە د سەنگەرێن دوژمنان دا و چەكێ خۆ ئاراستەی سەنگەرێن پێشمەرگەی و شۆرشێ كرن.
كۆنفرانسێ ماوەت یێ بالێ دوبەرەكیێ ب رەڤا خۆڕا نەگەهشت، رێككەفتنا وی بالی ل گەل ئیرانێ ل ١٩٦٤ رویرەشكرن و رێكەفتنا وان ل گەل حوكمەتا ئیراقێ ل ١٩٦٦ پێكئینانا جاشێن شیست و شەشێ شەرمزاركرن!. ئەڤ رەوتە د بزاڤا سیاسیا كوردستانێ دا ب پرۆژەیێ ناكۆكیێ و دوبەركیێ هاتیە نیاسین و یێ شكەستی بوویە و هەر دێ یێ شكەستی بیت.
هەر ئەڤ پرۆژە بوو ل سالا ١٩٧٥ خۆ نویكریەڤە و چێكر و ئاڤاكر ل بن ناڤێ (ینك) و ژ شەرێن ناڤخۆیی دەستپێكر، لەوان هەرا شكەستی و شەرمزار بوویە!.
ب دریژاهیا قووناغا شۆرشا گولانێ (ینك) ب بەرەیێن دروستكری ڤە د خەندەكا دژی شۆرشا رزگایخوازا نیشتیمانی بوو، حەتا ئاشبوونا نیشتیمانی و دامەزراندنا بەرەیا كوردستانی ژی (ینك) هینگی پەسەندكر دەمێ كەفتیە د بارودۆخەكێ سەخت و تەنگاڤ دا و مەترسی ل سەر مانا وێ چێبووین، ئێدی ژ نوی هاتە د ناڤ رێزا هیزێن نیشتیمانیێن كوردستانی بەلێ ب نیازێ خۆیێن جێگیر و ڤەشارتی ڤە!.
(ینك) ژ دوبەرەكیێ چێبوویە و هەردەم رەوت و باڵ لێ دەركەفتینە، و ب درێژاهیا مێژوویا خۆ نەشیایە نوونەراتیا تەڤگەرا رزگاریخوازیا كوردستانێ بكەت، هەروەكو نەشیای ب نیازپاكی هەڤپەیمانیا و بەرەیان پێكبینیت، خۆ ئەو ب خۆ ژی كو وەكو سێ رێكخستنێن ژێكجودا د هەڤگرتنا خۆ دا پیلانگیرێن هەڤبوون و پشت ل هەڤدو دقراند، و دگەل هەمی لایەنێن سیاسیێن كوردستانێ شەڕ و پێكدادان كرینە!.
ل بەرەیا كوردستانی دا و ل رۆژانێن سەرهلدانێ كو دەرفەتەكا زیرین بوو، بۆ مەدەنیكرن و دیموكراتیكرنا دەستهەلاتداریێ ل هەرێما كوردستانێ، لێ (ینك) بێهنا فرەیا سیاسی نەبوو، هەر زوی سیاسەتا خۆسەپاندنێ هاژۆت و شەڕێن خویناوی ل گەل لایەنێن سیاسی كرن و پارتی ل بەر سینگێ خۆ دیت و پشتی چەندین شەڕێن شكەستی رێكەفتنناما واشنتون ل سالا ١٩٩٨ موهركر.
هەر ئەو (ینك) چەندین رەوت و گرۆپ ژێ دەركەفتن و هەر ئێكێ ژێ دەركەفتی گەلەك ب خرابی باسێ سەرانێن (ینك) دكر. راگەهاندنا ئالا شۆرش و بزاڤا گۆران سەرانێن ینك رسوا و كرێت و شەرمزاركرن، هەر چەندە ئەو ب خۆ ژی د دەمەكی دا ژ وان سەران بوون!.و ئەوا نەوەی نوێ دژی (ینك) راگەهاندی ل ئاستێ دوژمنكاریێ بوو لەوان دامەزرێنەرێ وێ گرت و پاش ب رێكەفتنا زیندانێ هاتە ئازادكرن دا ئاراستەیا دژاتیا خۆ لێ ڤەگوهێزیت بۆ دژایەتیكرنا پرۆژەیێ نەتەوەیی یێ خۆ د پارتی دا دبینیتە ڤە.
هەر پێكهاتنەك و هەڤگرتنەكا هێزین كوردستانی ل سەر بنگەهێ نیشتیمانی و نەتەوەیی و دیموكراتی كو بشێت هەمی هێزێن كوردستانی ب خۆڤە بگریت ژبوونا بهێزكرنا
كورد و كوردستانێ و پاراستنا دەستكەفتیێن نەتەوەیی كارەك پیرۆزە و هەژی پشتەڤانی لیكرنێ یە.
هەڤركیا ئاشتیانە ل سەر دەستهەلاتێ و هەر هەڤگرتنەك ژبوونا بهێزبوونێ و سەركەفتنێ د هەلبژارتنان دا لدویڤ كارنامەكا خزمەتەكا باشتر كارەك رەوایە، ئەگەر مەبەستێن پیلانگێری ل پشت نەبن و نەكەڤیتە د خانەیا لێدانا پرۆژەیێ نەتەوەیی و پیرۆزی و هێمایێن مللەتی و پرانسیبێن دیموكراتی و بەهایین نیشتیمانی و ژێكڤركرنا ناڤمالیا كوردستانێ دا.
بەلێ ئەڤا (ینك) دكەت یاریەكا مەترسیدارە هەر ئەو بوون پشتا نەوەی نوێ قراندی و رسواكرین وكرێتكرین و گرتین، ئەڤجا ژی هێشتا دزیندانێ ڤە ریكەفتن دگەل كرین!.
گۆتارێن سەرانێن هەردو لایەنان یێن بەری ژ زیندانێ دەربێخن بێخنە بەرئێك، دێ بینن چەند ب كەرب و كینن و چەند ژێكدویرن و ئەگەر نە بۆ مەبەستێن تێكدانێ بیت ئەڤانە چ جاران هەڤناگرن!.
ب راستی ئەڤە پێترانكییە د سیاسەتێ دا و گەفە ل سەر كیانی نەتەوەیی، بێی پرۆژەكێ نەتەوەیی و نیشتیمانی لایەنێن شكەستی خۆ بدەنە ئێك دا لایەنێ نوونەراتیا پتریا مللەتی دكەت و خۆدانێ پرۆژەیێ نەتەوەیی تەنگاف كەت و پاشڤە ببەت! ئەڤە دێ كوردستانێ بەر ب كیڤە بەن!؟.
یا باشترە هەمی لایەنێن پرۆسەیا سیاسی د بیهنفرەهبن و ب رێز سەرەدەریێ ل گەل هەڤدو بكەن پێناڤی پاراستن و گەشەكرنا هەرێما كوردستانی.
هەرێما كوردستانێ دیموكراتیەت كریە سیستەم، هەر پرۆژەیێ كوردستانێ بوویە سیستەمێ ئیراقێ كریە دیموكراتی، ئەڤجا پێدڤیە بنەمایێن دیموكراتیەتێ و ئەنجامێن هەلبژارتنێن گشتی ل دویڤ دەمێن قانوونی بهێنە پەسەندكرن و كار پێ بهێتەكرن.
ڕكاتی ل سەر داخوازێن نەرەوا و هەڤپەیمانیێن پشتقراندنا هەڤڕكان خزمەتا پرۆسەیا سیاسی ناكەت و ل دژی پرانسیبێن دیموكراتی و نیشتیمانی یە.
سەردەمێ شەڕێ ناڤخۆیی سەرانێن (ینك) دگۆتن؛ ئەڤە گەز و ئەڤە ئەرز!، دێ كەرەمكەن ئەڤە مللەت ئەرزە و دەنگێن مللەتی گەزە، یا كێشای و پیڤای و هەر ئێكی ل دویڤ سەنگا خۆ، بەهرا خۆ وەرگرتییە، ئێدی فەرە پێگیریێ پێ بكەن و رێزێ ل ئیرادەیا مللەتی بگرن و هەر لایەنەك ب گۆرەی شایستەیێن خۆ پلە و پایەیێن خۆ وەرگریت و حوكمەتەكا نوی پێكبینن و درێژیێ بدەنە خزمەتكرنا هەرێما كوردستانێ و گەلێ وێ یێ هێژا.

ئيحسان ئــامێدی

دبێژن ئاخفتنا خۆش و یا نەخۆش ژ دەڤی دەردكەڤیت، و هەنە دەڤخۆشیا وان پتر و ب مرۆڤێن ئەزمان شرین دهێنە نیاسین و هەنە دەڤنەخۆشیا وان پتر و دهێنە نیاسین ب ئەزمان رەش، ل دوماهیێ مرۆڤ وەكو ژیندارەكێ جڤاكی و خۆدان بەرژەوەندیێن هەڤپشك پێدڤی ب پێكڤەیێ و هەڤرایێ یە، ئەڤە ژی ب نیازپاكیێ و دەڤخۆشیێ ل سەر بنگەهێن ساخلەم و دروست چێدبیت.
مرۆڤ دهێتە پەروەردەكرن و دخوینیت دا كو رێبازێن باش و ساخلەم ژێبگریت و ببیتە توخمەكێ باش و چاك و بەرهەمهێنەر و زمانێ دیالۆگێ و دانوستاندنان باشتر بزانیت و بكاربینیت بۆ گەهشتنێ ب مەبەستێن خۆ.
گفتوگو و دانوستاندن ئامرازێن لێكتێگەهشتن و لێكخرڤەبوون و پێكڤە كاركرنا مرۆڤانە، یا باش ئەوە زمانەكێ نەرم و شرین و كارتیكەر و بالكێش بكاربینیت.
مرۆڤ كو هەستدارە ب گۆتنێن نەرم و نازك و خۆش داخباردبیت و ب ئەرێنی سەرەدەریێ دگەلدا دكەت و ب ئاخڤتنێن رەق و هشك پاشڤە دچیت و كارڤەدانێن نەرێنی ژێ چێدبن.
دبلوماسیەت هونەر و زانستێ برێڤەبرنا پەیوەندیێن نێڤدەولەتی و هێزێن سیاسی و رێكخراوانە، گفتوگو و دانوستاندنە بۆ چارەسەركرنا ناكۆكیان و كێشەیان.
دانوستاندن رێبازەكا دبلوماسییە و ستوونەكا بنەكییا سیاسەتێ یە، ئارمانج ژێ پیكهاتنە و رازیكرنا یێ بەرانبەرە، هەروەكو ژێكڤەكرنا ناكۆكیان و ئالۆزیانە ب لیكتێگەهشتن و رێكەفتنان و گەهشتنە ب ئەنجامێن بەرژەوەندیێن ژیكجودا بجهبینیت.
دبلوماسیەت كو دشێت دەرگەهێن گفتوگویان ژبۆ چارەسەریا قەیرانان و بهەڤچووونان ڤەكەت دشێت لێكتیگەهشتنێ پێكبینیت و برێكێن ئاشتیانە كێشەیان چارەسەركەت و هندەك جاران دەمێ ركاتی ل سەر هەلوەستان هەبیت و ئالۆزی ئاسێ دبیت گڤاشتنێن جۆراوجۆر و گەفێن بكارئینانا هێزێ و شەڕكرن ژی دبنە توخمێن دبلوماسیەتێ و گفتوگۆیەكا دیتر.
گەلەك جۆرێن دبلوماسیەتا بەرهەمهێن یێن هەین وەكو یا نێڤدەولەتی و سیاسی و ئابووری و زانستی و تەكنولۆژی وهتد، بەلێ سێ ئاستێن سەرەدەریێ ل گەل خۆ هەلدگریت دبلۆماسیەتا نەرم (الدبلوماسیە المرنە) و دبلۆماسیەتا توند (الدبلوماسیە القاسیە)، و دیبلوماسیەتا ب زۆری (الدبلوماسیە القسریە)، ئەڤان ژی پلەیێن خۆ یێن هەین، و ل دیف بارودوخی و هەلوەستان ئەڤ ئاست و پلەیە دهێنە دەستنیشانكرن و بكارئینان بۆ چێكرن و خوشكرنا پەیوەندیان و چارەسەركرنا كێشەیان.
د بارودۆخێ سروشتیدا دبلۆماسیەت یا نەرمە و ب ئارامی دهێتە برێڤەبرن و ئەڤە د ناڤبەرا دەولەت و رێكخراوێن دۆست ب باشی دهێتە بكائینان و پتریا دەولەتێن جیهانێ یێن سەقامگیر د ڤی ئاستێ دبلۆماسیەتێ دانە، لێ دەمێ كێشە و ناكۆكی هەبن و ركاتی ل سەر هەلوەستا هەبیت وی دەمی دبلوماسیەتا توند دهێتە بكارئینان كو كارتێن ئابلۆقەیا ئابووری و گڤاشتنێن سیاسی و دبلۆماسی و گەفێن لێدانێ دهێنە بكارئینان و ئەڤ ئاستێ دبلوماسیەتێ د ناڤبەرا دەولەتێن عەرەبی ل هەنبەری ئیسرائیلی هەیە و هەكو ب ڤێ ژی پێكنەهاتن و رژدی ل سەر هەلوەستێن هەڤدژ هەبن دێ ئاستێ دبلوماسیەتا ب زۆڕی هێتە بكارئینان ئەو ژی لێدانا چەكداری ژبۆ نەچاركرنا یێ بەرانبەر ل بەر مەرج و داخوازیێن پێكهاتنێ بهێت و دبیت ئەڤ ئاستێ دبلۆماسیەتی ڤێ پێكدادانێ بەر ب شەرەكێ وێرانكەر ببەت یان هەڤسەنگیا هێزێ بگوهۆریت و بەر ب چارەسەریەكێ ڤە ببەت و شەڕێ ئەمریكا ل دژی ئیرانێ و یێ رۆسیا دژی ئۆكرانیا د ڤی ئاستی دایە.
هەلبەت د سیاسەتێ دا بزاڤا دیبلۆماسیەتێ ب نەرمی دەست پێ دكەت تا دگهیتە ئاستێن توند و ب زۆری.
سیاسەتا ئەمریكا ل دژی رژێمێن دكتاتۆریێن عەرەبی و كۆمارا ئیرانێ و حوكمەتا ڤەنزوێللا ل هەر سێ ئاسان دا دەربازبووینە و گەهاندیە ئاستێ شەڕێن وێرانكەر و ژناڤبرنا سەرانێن رژێمێن حوكمدار.
ژ بەر هەڤدژیا بەرژەوەندی و بیروباوەران دبلۆماسیەتا نەرما ئەمریكا هەنبەر ئیرانێ سەر نەگرت، لەوا ماوەكێ درێژ ئەمریكا دبلۆماسیەتا توند ل دژی ئیرانێ بكارئینا كو خۆ د ئابلۆقەیا ئابووری و گڤاشتنێن سیاسی و دبلۆماسی و هەوالگەری و هاندانا خەلكێ ئیرانێ ل دژی رژێمێ ڤە دیت، وەكو وێ ژی سەرنەگرتی پەنا برە بەر دبلۆماسیەتا ب زۆری و بكائینانا هێزا چەكداری، هەلبەت هۆكارین هیزێ ئێكلاكەرن بۆ ڤان ئاستێن دبلۆماسیەتێ.
مێژوویا هەڤدژیا ئەمریكا و ئیرانێ ڤەدگەریت بۆ سەردەەمێ سەركەفتنا كۆمارا ئیسلامی ل ئیرانێ ل سالا ١٩٧٩ و ژ هینگی وەرە هەڤڕكی و ململانێ د ناڤبەرا وان دا هەمی ئاستێن دبلۆماسیەتێ ب خۆڤە گرتینە و بێ ئەنجام بووینە و پشتی ڤی پێكدادانێ گەلەك هۆكارێن بارودۆخی هاتنە گوهۆرین و چەندین گەڕێن دانوساندنان هاتنەكرن و هێشتا گەفێن پیكدادانێ و شەڕی هەنە.
ئەوا سەیر هەمی سیاسەتا ئەمریكا ل دژی ئیران پێناڤی گوهۆرینا رەفتارێن رژێما ئیرانی بوو و حەتا د ڤی شەڕێ چل رۆژی دا كو هندەك گۆتن ل سەر گوهۆرینا رژێما ئیرانێ هاتنە گۆتن، لێ نەبوو درووشمەكێ كارپێكەر و هەر زوی ئەمریكا نیازێن خۆ دیاركرن كو بەرژەوەندیێن وێنە و مەبەستا وێ گوهۆرینا رەفتارێن رژێما ئیرانێ یە و ئیدی ئیران گەف و مەترسیێ ل سەر بەرژەوەندیێن وێ ل كەنداڤی و ل رۆژهەلاتا ناڤەراست چێنەكەت!.
ل ڤی دەستوداری دا و د ناڤ ڤێ گێلەشۆكا شەڕوپێكدادانا دا ئەم كوردستانی ل كیڤەینە!؟، ئەگەر بۆ ئەمریكا و ئیرانێ و ئسرائیلی و دەولەتێن عەرەبی بەرژەوندیێن وان گرنگ بن، پشتی ڤان شەڕ و پێكدادانان گفتوگو و دانوستاندنان بكەن، ئەم چەند دشێن بەرژەوەندیێن هەڤپشك چێكەین و خۆ بگونجینین ل گەل ڤی دەستودارێ پێترانكیا سیاسەتێ!؟
هەلبەت وەكو بەرژەوەندی هەڤدژان كۆمڤەكەت و لێكتێگەهشتن و رێكەفتنان بكەن، پێدڤییە دهشیاربین و نەبینە گوری بەرژەوەندیێن یێ بهێزتر.
پێدڤییە هەر زوی برایێن هەڤڕك رێبازا دبلۆماسیەتا نەرم بگرنە بەر و گفتوگویا دبلۆماسی بكەن و لێك كۆمببن و لهەڤهاتنێ بكەن و كێشەیێن خۆ چارەسەر بكەن و بەرژەوەندیێن گشتی بجهبینن و كوردستانێ ئارام كەن و مللەتەكێ سەرفراز كەن.

ئيحسان ئــامێدی

یێ خۆ ب كوردستانی بزانیت دڤێت هەست ب ژێیاتیا خۆ یا كوردستانێ بكەت، و بزانیت كوردستان وەلاتەكێ داگیركریە و پارچەپارچەكریە و دابەشكریە و ستەم و زۆریەكا مەزن لێ دهێتەكرن، و دڤێت كار و خەباتێ ژبۆ رزگاركرنا گەل و وەلاتی بكەت.
هشیاریا نەتەوەییە وە دكەت كو مرۆڤێ كوردپەروەر هەست ب بەرپسیاریا خۆ بكەت بەرامبەر گەل و وەلاتێ خۆ و ب ئەرك بزانیت خەباتێ بكەت ژبۆنا رزگاركرنا وەلاتی و ئازادكرنا مللەتی و پێكڤەژیانا ئاشییانە و بجهئینانا دادپەروەریێ.
هەلبەت خەباتكرن ژبۆنا رزگاریێ رێكخستنێن سیاسی و سیاسەت و شۆرش و سەرهلدان پێدڤێن، ئەڤە ئەركەكێ نەتەوەیی و نیشتیمانی و مرۆڤییە و گەلەك یێ ب زەحمەتە، چونكی ژیوارێ كوردستانێ و جوگرافیا وێ و سیاسەتا دژمنكاریا داگیركەرا بارودۆخ ئالۆز و ب زەحمەت ئێخستیە، لێ هەردەم ئیرادەیا بەرخۆدانێ و خەباتێ هەبوویە، شۆرش و سەرهلدان بەردەوام كرینە، لەوا كورد و كوردستان ماینە و دی مینن و هەرێما كوردستانێ وەكو كیانەكێ نەتەوەیێ كوردستانی دەستوورێ دانپێدای وەكو بنگەهەك بۆ هەبوونەكا مەزنتر یا كوردستانێ خۆ جێگیركریە و بەربەرەكانیێ دكەت.
مرۆڤێ كوردستانێ ناسنامەیا خۆ پاراستیە، هندەك هەبوونە خۆ كرینە گۆری و قوربانا ئارمانجێن نەتەوەیی و هندەك بۆ خۆ ژیاینە و هندەك ژی كەفتینە د سەنگەرێن دوژمنان دا، بەلێ هەردەم ئیرادەیا خەبات و بەرخۆدانێ لدەف كوردپەروەران بهێزتر بوویە و ب ئەركێن خۆ یێن نەتەوەیی رابووینە و بپێشەنگ و نوونەرێن مللەتی.
ئەوا ژ هەمیان بزەحمەتتر بەرانبەر گەلێ كوردستانێ رزگاركرن و پاراستنا كوردستانێ یە، ئەو ل هەرێما كوردستانێ بجه هاتیە و گەشەیی پێ دهێتەكرن، ئەوا دی ئیدارەكرنا هەرێمێ یە ب رەنگەكێ باشتر، كو ئەو سیستەم ژی دانایە كو دیموكراسیەتە و كار پێ دهێتەكرن، بەلێ مخابن هندەك جاران پێگیریێ ب ئەنجامێن هەلبژارتنان ناهێتەكرن و هەڤڕكیا شارستانی بەر ب هەڤركیەكا نەرەوا ڤە دبەن.
سیستەمێ سیاسی ل هەرێما كوردستانێ هەمەجۆریا سیاسی پەژراندیە و رێ ل بەر لایەنێن سیاسی ڤەكریە كو ب شێوازێن ئاشتیانە هەڤڕكیێ ل سەر دەستهەلاتێ و وەرگرتنا پۆستەیان بكەن و ئەڤە بنەمایەكێ دیموكراسیەتێ یە و رێبازەكا ساخلەمە، بەلێ مخابن هشتا هەنە د ئەقلیەتا فوبەرەكیێ و دژایەتیێ دا دژین و ململانێ دگەل هەڤپشكێن خۆ یێن پرۆسەیا سیاسی دكەن و هەولدەن ب لۆژیكێ هێزێ خۆ بسەپینن و زیانێ بگەهینن، كو ئەڤە پێچەوانەیا سیستەمێ سیاسیێ هەرێما كوردستانێ و بنەمایێن دیموكراسیەتێ یە.
دڤێت هەمی لایەن ب دروستاهی تێبگەهن كو هەڤڕكی ل سەر دەستهەلاتێ د چارچووڤەیێ قانوونێ دا دهێتەكرن و ئەڤە بزاڤەكا رەوایە بۆ گەهشتنێ ب ئارمانجان، بەلێ ململانێ ل سەر دەستهەلاتێ و خۆ زالكرن و سەپاندن رەفتارەكا رەوا نینە و زیانێ دگەهینیتە هەرێمێ و سیستەمێ وێ یێ سیاسی.
ماوەكێ درێژە هەرێما كوردستانێ ژ ڤی دەردی دنالیت، هەر ژ ئێكەم هەلبژارتنێن گشتی یێن جڤاتا نیشتیمانییا كوردستانێ ل ١٩٩٢/٥/١٩ (ینك) كو ب پلەیا دووێ دەنگ ب دەستخۆڤە ئینان، ب ئەنجامان رازی نەبوو و هندەك رەفتارێن مەترسیداركرن و سیستەمێ (فیفتی فیفتی) سەپاند و ل وێ ژی نەراوەستا شەڕی ناڤخۆیی ژی ژ بۆ خۆسەپاندنێ ل سەر هەرێمێ بەرپاكر و ل وێ ژی ژشكەستن ئینا!.
ل هەر شەش گەرین هەلبژارتنێن پەرلەمانێ كوردستانێ (ینك) ب پلەیا دووێ یان یا سیێ هاتییە، لێ خۆ ب هەڤپشكێ ب هێزا نیڤەكێ دانایە و وەسا سەرەدەری كریە! و ئەڤە ژی ل دژی هەمی پرانسیبێن دیمۆكراسیەتێ و قانوونێن هەلبژارتنایە.
ل ڤێرە ئەركەك پێدڤییە پشتی چەندین سالێن خەبات و شۆرشێ و سەربۆڕا ٣٤ سالییا حوكمرانیا هەرێما كوردستانێ رێز ل خەبات و قوربانیدان و خۆراگری و ئیرادەیا مللەتی بهێتەگرتن، ئەو مللەتێ خۆ بۆ هێزێن شۆرش و سەرهلدان و لایەنێن سیاسی كریە سۆتەمەنی و بوویە ژێدەرێ هێزێ و رەوایا هەر لایەنەكی، ئیدی ملكەچبوون بۆ ئیرادەیا مللەتی هەبیت و ل گۆرەی قانوونێ و ل دویڤ ئەو دەنگێن مللەت پێ ددەت قەبارێ خۆ بزانیت و ب وی ئەندازەی سەرەدەریێ ل گەل بكەت و ماف و دەستكەفتیێن خۆ وەرگریت و بەرەڤانیێ ژێ بكەت.
مللەتێ كوردستانێ و هێزێن وێ یێن سیاسی گەلەك قووناغێن ب زەحمەت و ئالۆز و مەترسیدار دەربازكرینە، ئەڤ ئاستەنگێن هەیین ب ساناهینە، تنێ ئیرادە و ملكەچبوون بۆ قانوونێ دڤێت.
ب هیڤینە ئەڤ بارودۆخێ دەڤەرێ و مەترسیێن ل سەر هەرێمێ و بێزاریا خەلكی ل بەرچاڤ بهێتە وەرگرتن و هەمی لایەن ل سەر دەستپێشخەریا سەرۆك بارزانی كو نەخشەرێكا چارەسەریێ یە كۆم ببن و كێشەیان چارەسەركەن و پرسا گەڕا شەشێ یا هەلبژارتنان ئێكلاكەن و پێكبهێن و خەلكێ كوردستانێ پشتراستكەن و هەرێما كوردستانێ ژ گەف و مەترسیان دویربێخن و بەردەوامیێ بدەنە گەشەدانێ و ئارامیێ.

ئيحسان ئــامێدی

دیموكراتیەت دەستهەلاتا گەلی یە و ڤەگەریانە بۆ گەلی كو بریارا خۆ بدەت و دەستهەلاتدارین خۆ هەلبژێریت، هەروەكو دیموكراسیەتێ چەندین بنەما هەنە، ژ وان هەلبژارتنێن گشتی یێن خولی و دەست ب دەستكرنا ئاشتیانە یا دەستهەلاتێ و فرەیی و ئازادیا سیاسی و ئازادیا رادەربرینێ و مسۆگەركرنا مافێن تەڤایا پیكهاتێن جڤاكی و ئەڤە ژی د جڤاكێن مەدەنی و قانوونی ب دروستاهی بجهدهێت.
ل هەر جهەكی مرۆڤ لێ مرۆڤ هەڤپشكێ وەلاتی و دامەزراوین وێ یە، دڤێت لهەڤبهێن هەمی ماف و ئەركان گۆرەی قانوونێ رێكبێخنن، دا هەڤسەنگی هەبیت و سەقامگیری بجهبهێت.
هەمی مرۆڤ د گۆكا ئەردی دا هەڤپشكن و هەر كۆمەكێ ژی بۆ خۆ پارچەك دەستەسەر كریە و سەرەدەریێ دگەلدا دكەت و داكو كونترۆلەكا سەپینەر بكەن مرۆڤ هەڤدو دچەوسینن ل بن ناڤێن جودا.. نەتەوەیی، نیشتیمانی، ئایینی، بیروباوەر، سەروەری بەرژەوەندی.. هتد. ل دوماهیێ یێ بهێز یێ خۆ سەپاندی و پێ یێ دانایە سەر هەمی بەهایێن مرۆڤی!.
د هەمی رەوشان دا مرۆڤ هەڤپشكە ل وی جهی یێ لێ دژیت، لێ ل وێ هەڤپشكیێ چەند ماف هەنە و چەند بەردكەفیت و چەندێ وەردگریت و چەند دشێت ب دادپەروەرانە سەرەدەریێ ل گەل ئەوا مافێ وی بكەت، جهێ پسیارێ و سەر راوەستانێ یە!؟ چونكی بنگەهێ ململانێ و پێكدادانێ زێدەڕویە و ڕەتكرنا هەڤپشكیێ و بێشیلكرنا مافانە.
هەڤپشكیا سیاسی و لێكڤەكرنا دادپەروەرانە یا مافان و دەستهەلاتان و بەرپسیاریان د ناڤبەرا هیزێن سیاسی و جڤاكی نیشانا دیاردەیێن دیموكراسیێ و مەدەنیەتێنە و بنەمایێ ئارامیێ و سەقامگیریێ یە.
گرنگیا هەڤپشكیێ ژبۆ سەقامگیری و ئاشتیا ناڤخۆیی و بەرفرەهكرنا بنگەهێ پشكداریا جەماوەری ژبۆ خورتكرنا ژێیاتیێ بۆ وەلاتی و جیگیركرنا دیموكراتیەتا لهەڤكرنێ و دویركەفتن ل پەراوێزخستنێ، ئەڤی ژی هۆكارین گەشەبوونا بەردەوامە.
د هەڤپشكیێ دا دڤێت دانپێدان و باوەری ب هەڤ هەبهیت كو هەڤپشكن د رێڤەبرن و ئاڤاكرنا وەلاتی دا، د چارچووڤەیێ دەستوورەكێ كارپیكری و سەروەریا قانوونێ كو مافێن هەمیان دابینبكەت و دەلیڤەیا چاڤدێریكرنێ و هەلسەنگاندنێ و سزادانێ هەبیت.
دبیت قەبارێن پێكهاتێن جڤاكی و هێزێن سیاسی وەكهەڤ نەبن، لێ یاسا مافێن هەمیان ب وەكهەڤی دەستەبەردكەت و گۆرەی قەبارێن وان شایستەیێن وان دابین دكەت و هەڤسەنگیێ پێك دئینیت.
هەڤسەنگی د سیاسەتێ دا پرانسیبەكە ئامانج ژێ دابینكرنا مافێن تەڤ پیكهاتێن جڤاكی و لایەنێن سیاسی ژبوونا بجهئینانا سەقامگیریێ و نەهیلانا سەپاندنا بیرۆكە و بەرژەوەندیا لایەنەكی یان پیكهاتەكێ ل سەر كیستێ یێن دیتر و ئەڤە ژی دبیت ب رێكا سیستەمەكێ دیموكراسیێ دەستوورەیێ گشتگیر و پیگیر و ژێكجوداكرنا دەستهەلاتێن یاسادانانێ و جێبەجیكرنێ و دادوەریێ.
بكارئینانا هەفسەنگی ریگریكرنە ل هەر هێزەكێ كو خۆ ب سەپینیت و بتنێ بریاران دەربینیت و ئەڤە ئاسایش و ئاشتی جێگیردكەت و دەلیڤەیێن توندوتیژیێ و پێكدادانێ كێم دكەت و رێخوشكەرە بۆ فرەیا سیاسی كو هەڤڕكیا ئاشتیانە بكەن ژبۆ وەرگرتن یان لێكڤەكرنا دەستهەلاتێ د ناڤبەرا لایەنێن سەركەفتی گورەی قەبارە و دەنگێن بدەستڤەئیناین.
ل چ بارودۆخان دا؛ نابیت ل بن ناڤێ هەڤپشكیێ و هەڤسەنگیێ بنەمایێن دیموكراسیەتێ بهێنە تێكدان و مادێن قانوونی بهێنە لێدان كو ئەون دابینكەرێن هەڤپشكیێ و هەڤسەنگیێ. بەلكی پێدڤییە دیالۆگ و دانوستاندن بهێنەكرن و هەمی نەرماتی بهێتە بكارئینان ژبوونا پاراستنا سیستەمێ سیاسی و سەقامگیریا وەلاتی.
هێزێن سیاسی یێن باوەری ب پرۆسەیا سیاسی هەی و چووینە د ناڤدا دڤێت دەستووری و یاسایان و بنەمایێن دیموكراتیەتێ بجهبینن دا راستگۆیا خۆ بپارێزن و ژ دەستنەدەن، دا ببنە جهێ پشتراستیا مللەتی و ببنە هۆكارێن ئارامیێ و سەقامگیریێ و گەشەدانێ.
داخوازكرنا پتر ژ مافێن خۆ و داكۆكیكرن ل سەر پتر ژ قەبارێ خۆ لێدانا بەهایێن مرۆڤی و بنەمایێن دیموكراسیەتێ یە و تێكدانێ و نەسەقامگیریی چێدكەت و ئەنجامێن خراپ لێ دكەڤن.
هەڤڕكی ل سەردەستهەلاتێ ل جڤاكێن پاشكەفتی بەر ب ململانێ و پیكدادانێن مەترسیدار دچیت و چارە د هەلبژارتنێن گشتی و ملكەچبوون بۆ ئیرادەیا مللەتی دا یە.
هەلبژارتنێن گشتی باشترین رێكە بۆ ئێكلاكرنا هەڤڕكیێ ل سەر دەستهەلاتێ برێكێن ئاشتیانە، و بۆ چیكرنا ناڤەندێن دەستهەلاتداریێ.
هەرێما كوردستانێ سیستەمێ دیموكراتی پەیرەو كریە و خۆلێن هەلبژارتنێن گشتی دكەت داكو ناڤەندێن دەستهەلاتێ ب ئیرادەیا مللەتی هەلبژێرن.
دڤێت بزانین كو هەلبژارتنێن گشتی بۆ دامەزراندنا ناڤەندێن دەستهەلاتداریێ نە ب رێكا دەنگێن مللەتی، و پتری دەربرینێ ژ پتریا ئیرادەیا مللەتی دكەت، لەوا پێدڤییە رێز ل ئیرادەیا مللەتی بهێتەگرتن و ئەنجام د هەر چاوا بن بهێنە پەژراندن و سەردەری دگەل دا بهێتەكرن.
یا كرێت و نەدروستە و دژی هەمی بنەمایێن دیموكراتیەتێ یە هیزەك بێژیت ئەم چەند دەنگان ببەین و چەند كورسیكا بدەستڤە بینین ئەم هەر ئەو هێز و دەستهەلاتدارین!، ئەگەر وەسایە پا هەلبژارتن ژبۆ چ؟!.
هەرێما كوردستانی پێدڤی ب هەڤگرتنێ یە، لەوا یا باشە پشتی هەر هەلبژارتنەكێ لایەنێن سیاسی یێن سەركەفتی ب هەڤڕا حوكمەتەكا بنكەفراوان پێكبینن ب پشكداریا هەمیان گۆرەی قەبارەیێ ب هەلبژارتنان دا و ب دەنگدانا مللەتی بۆ دیاركری.
ڤان بارودوخێن سەخت و دژوار ل رۆژهەلاتا ناڤین هەمی دەولەت و لایەنێن هەڤدژ یێ شەڕ و پیكدادنێن خۆ رادوەستینن و گفتوگویان دكەن بۆ چارەسەركرنا ناكۆیێن خۆ و یێ ریكەفتنێن نهێنی و ئاشكرا دكەت و هێزین لاواز دكەنە قوربانی بەرژەوەندیێن خۆ!، لەو دڤێت كوردستانی باش دهشیاربن و لەزێ ل پێكهاتن و لهەڤهاتنان بكەن و ناڤمالیا كوردستانێ رێكبیخن و هەرێما كوردستانێ بپارێزن و گەشەیێ پێبكەن و مللەتی پشتراست و سەرفراز بكەن.