ئه‌وا ل رۆژا 31 ئادارێ ل په‌رله‌مانێ عێراقێ روودای ده‌مێ سه‌رۆكوه‌زیران عه‌بادی لیستا ئه‌وا ب كابینا ته‌كنوكراتا وه‌زیرێن نوو بۆ په‌سه‌ندكرنێ پێشكه‌شی په‌رله‌مانی كری بێی كو پرسه‌ك ب فراكسیۆنێن كوردستانی و چه‌ند فراكسیۆنێن دیترێن عێراقێ ژی كربیت، یان هزره‌ك بۆ هه‌لویستێ یه‌كده‌نگیێ فراكسیۆنێن كوردستانی كربیت ئه‌وێن دوسێ رۆژان به‌ری روودانێ ل دیوانا سه‌رۆككۆمارێ عێراقێ جڤییاین، یان تنێ گرنگییه‌ك بۆ ئه‌نجام و بریارا جڤینا چوارقولییا حزبێن كوردستانی یێن پێشی چه‌ند رۆژه‌كێن كێم ل سلێمانیێ كۆمبووین و هه‌لویسته‌كێ یه‌كگرتی ب ناڤێ سه‌ركردایه‌تییا كوردستانی دیاركری، ره‌فتاره‌ك نوو بوو د دیرۆكا عێراقا پشتی ده‌سته‌لاتدارییا به‌عسییا هه‌رفتی، ژبه‌ركو هه‌ر كابینه‌كا ژ 2003ێڤه‌ هاتییه‌دامه‌زراندن هه‌تا ئاسته‌كێ باش ب پێكهاتنا گشتییا ئالی و حزبێن سیاسیێن عێراقی بوو یێن نوونه‌ر د په‌رله‌مانیدا هه‌ی و ده‌ربرین ژ پێكهاتا نه‌ته‌وه‌یی ئایینی و مه‌زهه‌بییا عێراقێ دكر و هه‌ر پێكهاته‌كێ ژی رۆلێ خوه‌ د به‌ربژاركرنا وه‌زیراندا و سه‌نگا خوه‌ د كابینه‌یێدا هه‌بوو.
ئه‌ڤ ره‌فتارا نوو د ده‌سته‌لاتداریكرنێ و ژیانا سیاسییا عێراقێدا، په‌یامه‌ك بوو بۆ پێكهاتێن نه‌ شیعه‌مه‌زهه‌بێن عێراقێ، چ عه‌ره‌بێن سونی مه‌زهه‌ب و چ كوردان. هندی په‌یوه‌ندی ب عه‌ره‌بێن سونی مه‌زهه‌بڤه‌ هه‌ی، ئه‌و په‌یام ب گوهێن واندا دخوینیت: هه‌وه‌ بڤێت و نه‌ڤێت عێراقا نها حكومه‌ته‌ك شیعه‌مه‌زهه‌به‌، ده‌سته‌لاتدارییه‌كا شیعه‌گه‌راییه‌، دووڤ پره‌نسیپێن شیعه‌تیێ دێ ده‌سته‌لاتداری ل عێراقێ هێته‌كرن، بریار نه‌ دێ ل په‌رله‌مانی یان نڤیسینگه‌ها سه‌رۆكاتییا وه‌زیران یان كۆچكا بێ ده‌سته‌لاتا سه‌رۆكۆماریێ هێنه‌دان، به‌لكی بریار دێ ل حه‌وزا عیلمییا نه‌جه‌ف و نڤیسینگه‌هێن مه‌رجه‌عییات یان مه‌رجه‌عێن شیعه‌یان و كه‌سایه‌تیێن خودان هێزێن وه‌ك موقته‌دا سه‌دری هێنه‌دان، ئه‌ركێ په‌رله‌مانی په‌سه‌ندكرن و ب قانوونیكرنا وان و به‌لاڤكرنا وانه‌ د رۆژناما (وه‌قائیعول عێراقیه‌دا) و یا سه‌رۆكاتییا وه‌زیرێن تنێ بجهئینانه‌، كورت و كرمانجی جهێ پێكهاتا سونه‌یێن عه‌ره‌ب د چ تایێن ته‌رازیێدا نه‌مایه‌، تنێ ل سه‌ر وانه‌ ده‌ستێ خوه‌ ب سه‌رێ خوه‌ڤه‌نن و نانكێ خوه‌ بخۆن و دوعا بۆ مه‌رجه‌عێن نه‌جه‌ف و كه‌ربه‌لا بكه‌ن.
هندیكه‌ كوردن، ژ ده‌سپێكا دامه‌زراندنا عێراقێ ل سالا 1921ێ د وی سه‌روبه‌ریدا دژین یێ عه‌ره‌بێن سونه‌ مه‌زهه‌ب نها كه‌تینێ، ژ وێ سالێڤه‌ بێی ویستا خوه‌ بووینه‌ عێراقی، ده‌سته‌لاتدارییا ڤی وه‌لاتی ب بچووكترین رێژه‌ژی نوونه‌راتییا كوردان ناكه‌ت و ده‌ربرینێ ژ به‌رژه‌وه‌ندیێن وان ناكه‌ت. كوردان د خه‌بات و به‌رخوه‌دانێدا ته‌خسیری نه‌كرییه‌، د به‌رامبه‌ردا رۆژ ل دووڤ رۆژێ مافێن وان پتر هاتینه‌ پێشێلكرن، جوگرافییا باشوورێ كوردستانێ ل كێمیێ دایه‌ و ب رێكا ته‌عریبێ ده‌ڤه‌رێن عه‌ره‌بنشین به‌ره‌ف ژوور هاتینه‌ و سنوورێن كوردستانێ به‌زاندینه‌، چ ره‌نگێن دژواری، زۆرداری و جینوسایدێ نه‌ماینه‌ عه‌ره‌بێن عێراقێ به‌رامبه‌ری كوردان نه‌كربیت، پشتی سه‌رهلدانا 1991ێ كورد ل پشكه‌كا وه‌لاتێ خوه‌ بوونه‌ خوه‌دی نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆییه‌ك، بنه‌مایێن سه‌ربه‌خۆییه‌كا ته‌مام دادمه‌زراندن و به‌ره‌ف ده‌وله‌تبوونێ دچوون، ب ژ ناڤچوونا رژێما به‌عسی ل نیسانا 2003ێ سه‌روبه‌ر هاته‌گۆهارتن، مه‌ وه‌سان هزر دكر دێ عێراق بیته‌ یا مه‌ هه‌موویان، مه‌ هیڤییه‌كا مه‌زن پێ هه‌بوو، ئه‌وا ژ مه‌ هاتی بۆ ئاڤاكرنه‌ڤا عێراقا د بنیاتدا هه‌رفتی مه‌ كر، مه‌ ئاڤاكره‌ڤه‌، هه‌تا خوه‌ ل سه‌ر پییان گرتی، دیاربوو هیڤییا مه‌ دیوارێ سه‌ر به‌فرێ بوو، هێژ د وه‌ستیكاندا بوو ده‌سته‌لاتدارییا نوو ده‌وسا یێن به‌ری خوه‌ گرته‌ به‌ر، كه‌ته‌ سه‌ر پییان ده‌ست ب دژایه‌تییا كوردان كر، هه‌روه‌ك بڤێت روویێن ده‌سته‌لاتدارێن به‌ری خوه‌ سپی بكه‌ن، د دژایه‌تییا كوردان و به‌رته‌نگكرنا سنوور و مافێن وان كار بۆ وێ چه‌ندێ دكر چه‌ند پیێنگاڤه‌كان ل پێشییا رژێمێن به‌ری خوه‌ بن، كار گه‌هشته‌ ده‌ستهه‌لاتێ نوری مالكیێ چه‌ند سالان ڤه‌حه‌ویایێ كوردان، نانێ كوردان بری، گه‌هشته‌ حه‌یده‌ر عه‌بادیێ ب پشتا كوردان گه‌هشتییه‌ سه‌رۆكاتییا وه‌زیران، ڤی ژی د دژایه‌تییا مافێن كورداندا ره‌حمه‌ت بۆ یێن به‌ری خوه‌ هنارتن، داوی پێنگاڤا ب ناڤێ چاكسازیێ هاڤێتی ئه‌ڤه‌ بوو یا ل 31 ئادارێ، هه‌رچه‌نده‌ پێشبینیا په‌سه‌ندكرنا حكومه‌تا پێشنیازكرییا عه‌بادی نه‌ یا ب هێزه‌ و بهێته‌ په‌سه‌ندكرن ژی سه‌ركه‌تنا وێ نه‌ یا دیاره‌، لێ عه‌بادی كو نوونه‌راتییا ده‌سته‌لاتی ل عێراقێ دكه‌ت په‌یامه‌ك ب گوهێن كورداندا خواند و گوت: ئه‌وا ژ 2003ێڤه‌ بۆ هه‌وه‌ د قه‌تیا نه‌ما، ئه‌و رۆژه‌ نه‌ما بێی هه‌وه‌ به‌غدا چ بریاران نه‌ده‌ت، هوون ب رێژا كێما په‌رله‌مانتارێن خوه‌ڤه‌ ل به‌غدا هند دكارن ده‌ستێن خوه‌ بلندكه‌ن یان ژ هۆلا په‌رله‌مانی ده‌ركه‌ڤن، هه‌كه‌ مه‌ ڤییا دێ چه‌ند كورده‌ك ده‌ست مه‌ كه‌ڤن ستافێ خوه‌ پێ ته‌مام كه‌ین، یان وه‌ك عه‌ره‌بێن سونه‌ ده‌ستێ خوه‌ ب سه‌رێ خوه‌ڤه‌نن و نانكێ خوه‌ بخۆن و دوعا بۆ مه‌رجه‌عێن نه‌جه‌ف و كه‌ربه‌لا بكه‌ن.
كورت كرمانجی ئه‌م دكارین بێژین: بۆ ڤێ پێنگاڤێ به‌ری هه‌ر تشته‌كی پشتا عه‌بادی ب شه‌ره‌نیخ و هه‌ڤڕكییا ناڤخوه‌ییا كوردان گه‌رمه‌، ژ ئالیێ دیڤه‌ مه‌ بڤێت نه‌ڤێت عێراق یا به‌ره‌ف ده‌وله‌ته‌كا شیعه‌گه‌ریڤه‌ دچیت، نه‌ جهێ مافێن نه‌ته‌وه‌یی تێدا هه‌یه‌ و نه‌ ژی ئازادییا ئایینی و مه‌زهه‌بی ، ده‌سته‌لات یێ مه‌رجه‌عانه‌ ل نه‌جه‌ف و كه‌ربه‌لا ئه‌گه‌ر ل ته‌هران و قوم ژی نه‌بیت، د ئه‌نجامدا جهێ مه‌ كوردان چ وه‌ك نه‌ته‌وه‌ چ وه‌ك ئایین و مه‌زهه‌ب د ڤێ ده‌وله‌تێدا نینه‌، یا دی ژی بریار ل جه‌م سه‌ركرده‌یێن كوردانه‌.. . !!

(1-2)

ده‌مێ هاتییه‌گوتن: ئادار قه‌ده‌را كوردانه‌، ئاخفتن ل سه‌ر بنه‌مایه‌كێ زانستی هاتییه‌گوتن، بۆیه‌رێن دیرۆكی دیده‌ڤانن ل سه‌ر ڤێ گوتنێ و راستییا وێ دسه‌لمینن. ئادار ب وه‌غه‌را داویێ یا سه‌ركرده‌یێ نه‌ته‌وه‌یی مه‌لا مسته‌فایێ بارزانی (1 ئادارا 1979ێ) ده‌سپێدكه‌ت، ب بیرهاتنا سێداره‌دانا یه‌كه‌مین سه‌رۆككۆمارێ كوردستانێ پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د (31 ئادارا 1947ێ) داویدهێت. گشت رۆژێن ئادارێ بیرهاتنێن كوردانن، سه‌ركه‌فتن و شكه‌ستنێن كوردان هه‌مبێزدكه‌ن، كه‌نی و گرنژین، رۆندك و ئاخینكێن كوردان د ڤێ مه‌هێدانه‌. كوردان گرنگی ب پرانییا ڤان بیرهاتنان دایه‌، هه‌ر سال بیرا خوه‌ لێ دئیننه‌ڤه‌، رێوره‌سمێن ساخكرنه‌ڤا وان دگێرن، چه‌ند مفای ژ سه‌ربۆرێن ڤان بیرهاتنان وه‌ردگرن.. . ؟ ئه‌و مژاره‌كا دی یه‌.. . ! مژارا من دڤێت ل ڤێرێ بیرا خوانده‌ڤانان بینم، بیرهاتنه‌ك ئێتیمه‌ (سێوی یه‌) د ناڤا ڤان بیرهاتناندا، هه‌رسال ب بێ ده‌نگی ل سه‌ر مه‌ دبۆریت، نه‌كه‌س خوه‌ لێ دكه‌ته‌ خودان و نه‌كه‌س ژی بیرا خوه‌ لێ دئینته‌ڤه‌، وه‌ك ئێتیمه‌كی د ناڤ بیرهاتنێن ئادارێدا جهێ خوه‌ گرتییه‌.. . ئه‌و بیرهاتن بیرهاتنا رۆژا (25 ئادارا 1976)ێ وه‌غه‌را داویێ یا سه‌ركردێ شۆرشا ئاگری (1927- 1930) ژه‌نه‌رال ئیحسان نوری پاشایه‌. بیرهاتنا شۆرشه‌كێ یه‌ یه‌كه‌مین جار د دیرۆكێدا چوار سالان ئالایێ كوردستانێ بلندكری و قه‌با داگیركه‌ران خواستی و به‌رخوه‌دانكری، بیرهاتنا كه‌سایه‌تییا ئیحسان نوری پاشایه‌ یێ ژ سالا 1918یڤه‌ ب قه‌له‌م و تڤه‌نگا خوه‌ كوردایه‌تی كری، بیرهاتنا وی نه‌مرییه‌ یێ 46 سالێن ژیانا خوه‌ (1930- 1976)ێ ل زیندانێ، ده‌سته‌سه‌ریێ، سرگۆنیێ ژێر زێره‌ڤانیا سازیێن ئاسایش و هه‌والگریێن ساڤاكا ئیرانی و میتا توركی بۆراندین و تنی ئێك رۆژێ ده‌ست ژ بیروباوه‌رێن خوه‌یێن نه‌ته‌وه‌یی نه‌به‌ردای. چه‌ند ساله‌كه‌ ل دوووڤ شیانێن خوه‌ من پشكدارییه‌ك بچووك د ساخكرنه‌ڤا ڤێ بیرهاتنێدا كرییه‌، ئه‌ڤ ساله‌ ژی دێ مژاره‌كا دی یا په‌یوه‌ندی ب ئیحسان نوری پاشایڤه‌ هه‌ی به‌رچاڤكه‌م، ئه‌و ژی ئیحسان نوری یێ نڤیسكاره‌. به‌لێ پێدڤییه‌ ب كورتی بیرا خوه‌ ل ئیحسان نوری یی سه‌ركرده‌ و شۆرشا ئاگری بینینه‌ڤه‌.
ئیحسان نوری سالا 1882ێ ل بدلیسێ هاتییه‌ سه‌ر دنیایێ، سالا 1910 بوویه‌ ئه‌فسه‌ر د له‌شكه‌رێ ئوسمانیدا، به‌رده‌وامی ب ئه‌فسه‌ریا خوه‌ دایه‌ هه‌تا ل سالا 1918ێ شه‌رێ جیهانیێ یه‌كه‌م ب داویهاتی، د ڤێ سالێدا ل سته‌نبۆلێ كه‌تیه‌ د قادا خه‌باتا نه‌ته‌وه‌یی و ره‌وشه‌نبیریا كوردی دا، بوویه‌ ئه‌ندام د كۆمه‌لا پێشكه‌تنا كوردستانێ (كردستان تعالی جمعیتی) ئه‌وا ل داویا 1918ێ هاتیه‌دامه‌زراندن، ده‌ست ب نڤیسنێ ده‌رباره‌ی دۆزا كوردان د كۆڤارا كۆمه‌لێ كۆڤارا (ژین)دا كریه‌، وه‌ك ئه‌فسه‌ره‌كێ ئازادیخواز بزاڤێن چاكسازیێ د به‌رمایێن له‌شكه‌رێ شكه‌ستیێ ده‌وله‌تا ئوسمانیدا كرینه‌، د ئه‌نجامدا هه‌ست ب مه‌ترسیێ ل سه‌ر ژیانا خوه‌ دكه‌ت، به‌ره‌ف یه‌كه‌یێن له‌شكه‌ریێن توركیا ل باكوورێ كوردستانێ دچیت، سالا 1921ێ دبیته‌ ئه‌ندام د جڤاتا ئازادی (جڤاتا خوه‌سه‌رییا كوردان)دا، سالا 1923ێ دهێته‌ڤه‌گوهاستن بۆ باژێرێ سێرتی و ل ڤێرێ قوَناغه‌ك نوو ژ ژیانا وی ده‌سپێدكه‌ت.
ل 4 ئیلونا 1924ێ دگه‌ل چه‌ند ئه‌فسه‌ر و سه‌ربازه‌كێن كورد ل ئه‌لكێ (بیت شباب) سه‌رهلدانه‌كێ دژی ده‌وله‌تا توركیا دكه‌ن، ژ ئه‌نجامێ نه‌ به‌رهه‌ڤیه‌كا رێكوپێك و كێمیا شیانان هه‌رزوو سه‌رهلدان دهێته‌ژناڤبرن، ئه‌و و هه‌ڤالێن خوه‌یێن ئه‌فسه‌ر به‌ره‌ف سوریێ و ژ وێرێ به‌ره‌ف عیراقێ مشه‌خت دبن. ناڤبه‌را ئیلونا 1924- 1927د ناڤ سنورێن عیراق و ئیران و توركیا ژیانا خوه‌ ب قه‌چاخی دبۆرینیت، ل جهه‌كی دگه‌ریێت قادا خه‌باتا نه‌ته‌وه‌یی بیت و به‌رده‌وامیێ ب تێكوشانا خوه‌ بده‌ت، ل پاییزا 1927ێ دگه‌هیته‌ چیایێ ئاگری و ب بریارا جڤاتا (خۆیبوون) سه‌ركردایه‌تییا شۆرشا كوردان ل چیایێ ئاگری باكوورێ كوردستانێ دگریته‌ده‌ست.
شۆرشا ئاگری هه‌تا داوییا سالا 1930ێ ڤه‌دكێشیت، یه‌كه‌مین شۆرشا كوردستانێ بوو ژ رێبه‌رییا شێخێن ئایینی و سه‌رۆكعه‌شیره‌تان ده‌ركه‌تی سه‌ركرده‌ك ره‌وشه‌نبیر و هه‌لگرێ باوه‌رنامه‌كا له‌شكه‌ری سه‌ركردایه‌تییا وێ بكه‌ت، حزبه‌ك نه‌ته‌وه‌یی (كۆمه‌لا خۆیبوون) ل پشت وێ شۆرشێ بوو، د ڤێ شۆرشێدا بۆ یه‌كه‌مین جار ئالایێ نهایێ كوردستانێ هاته‌بلندكرن، رێكخستنێن له‌شكه‌ری و مه‌ده‌نی ل دوووڤ سیسته‌مێن هه‌ڤچه‌رخ ل ده‌ڤه‌رێن رزگاركری هاتنه‌دانان، چوار سالان شۆرشێ به‌رخوه‌دانكر، چه‌ندین هێرشێن له‌شكه‌رێ توركیا شكاندن، شۆرشا دووورپێچكریبوو، پشتا وێ ئیران و ئالیێن دی ب له‌شكه‌رێ توركان هاتبوونه‌گرتن، ژ قوَلاچكه‌كا چیایێ ئاگری ڤه‌ دگه‌هشته‌ سه‌ر سنوورێ ئێكه‌تییا سوڤیه‌تی یا جاران، به‌لێ ده‌وله‌تا سوشیالیزما سوڤیه‌تی نه‌ تنێ هاریكارییا شۆرشێ نه‌كر، به‌لكی پشته‌ڤانی ل توركیا كر بۆ لێدانا شۆرشێ، به‌لگه‌نامه‌ ل به‌رده‌ستن له‌شكه‌رێ توركی ب رێكا خیچا ئاسنییا یه‌كێتییا سوڤیه‌تی ده‌ربازی ناڤ خاكا وێ ده‌وله‌تێ بوویه‌ ل ده‌ڤه‌رێن ئاگری یێن دكه‌ڤنه‌ ناڤ سنوورێ ئه‌رمه‌نستانا سوڤیه‌تی یا جاران پشت ل شۆرشگێرێن ئاگری گرتییه‌ و دووورپێچكرینه‌ و د رۆژێن داویێ ژ ته‌مه‌نێ شۆرشێ رێك ل به‌ر كتا كێما شۆرشگێران گرتییه‌ كو ب مه‌ره‌ما رزگاركرنا گیانێ خوه‌ ده‌ربازی ناڤ سنوورێن ئیكه‌تییا سوڤیه‌تی ببن. د هه‌مان ده‌مدا ل مه‌ها ئیلوونێ د دووا رۆژێن ته‌مه‌نێ شۆرشێدا ب هاریكارییا سازیێن ئیرانێ له‌شكه‌رێ توركان ده‌ربازی ناڤ خاكێ ئیرانی (رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ) بوویه‌ و د دووا شه‌رێ ناڤبه‌را شه‌رڤانێن ئاگری و له‌شكه‌رێ توركیادا د ناڤبه‌را 7- 14 ئیلوونا 1930ێ روودای ژ چیایێ ئاگریێ بچووكڤه‌ كو دكه‌فته‌ ناڤ خاكێ ئیرانێ پشت ل شۆرشگێران گرتییه‌ و هێرشكرییه‌ سه‌ر وان و د ئه‌نجامێ هێرشا توركان ژ هه‌موو ئالیانڤه‌ بۆ سه‌ر وان شۆرشا ئاگری ب داویهات، ئه‌م دكارین بێژین شۆرشگێرێن ئاگری هاتنه‌قركرن، چه‌ند ده‌هه‌كان ژی د دووا ده‌مژمێرێن شه‌ریدا دووورپێچا دووژمنی شكاند و هنده‌كان خوه‌ د ناڤ عه‌شیره‌تێن رۆژهه‌لاتێ كوردستانێ ڤه‌شارت و هنده‌ك وه‌ك په‌نابه‌ر مشه‌ختبوونه‌ ئیرانێ، ئیحسان نوری و خێزانا وی ژ ڤان په‌نابه‌ران بوو.

ل ڤێرێ قوَناغه‌ك نوو د ژیانا ئیحسان نوری دا ده‌سپێدكه‌ت، سه‌ره‌ده‌رییا ده‌وله‌تا ئیرانێ دگه‌ل وی نه‌ ئه‌و سه‌ره‌ده‌ری بوو یا دگه‌ل په‌نابه‌رێن سیاسی دهێته‌كرن، د نه‌ه هه‌یڤێن به‌راهیێ دا ل زیندانا ته‌هرانێ ڤه‌كوَلین دگه‌لدا دهێته‌كرن و د دژوارترین كاودان دا دژیت، د9- 10 سالێن پاشتردا ده‌سته‌سه‌ركری و هه‌رده‌م ل ژێر زێره‌ڤانیێ ل باژێرێن ساوه‌ و یه‌زد و كرمان دژیت، تنێ كه‌س و هه‌ڤخه‌مێن وی ل ڤێ سرگوونیێ هه‌ڤژینا وی یه‌شار خانم و خه‌سوویا وی بوون. ل سالێن شه‌رێ جیهانیێ دوووێ 1939- 1945ێدا ده‌سته‌لات ل ئیرانێ لاواز دبیت و ره‌نگه‌ ڤه‌بوونه‌ك سیاسی و نیمچه‌ ئازادیه‌ك خوه‌ ب سه‌ر ئیرانێدا دگریت، ل ده‌سپێكا سالێن چلان ئیحسان نوری و خێزانا خوه‌ دهێن ل ته‌هرانێ ئاكنجی دبن، لێ هه‌تا دووا رۆژێن ژیانا وی به‌رده‌وام ل ژێر زێره‌ڤانیا سازیێن هه‌والگری دمینیت، نه‌ تنێ سازیا سیخوریا ساڤاكا ئیرانی، به‌لكی سازیا سیخوریا توركیا (میت) ژی ب رێكا بالیۆزخانه‌ و كرێگرتیێن خوه‌ زێره‌ڤانیێ لێ دكه‌ن.
په‌نابه‌رییا وی ژ ئه‌یلوولا 1930 هه‌تا وه‌غه‌را وی یا داویێ ل 25 ئادارا 1976ێ ڤه‌دكێشیت، د دوو ده‌لیڤه‌یێن د ڤێ قوَناغێ دا نیمچه‌ ئازادییه‌كێ دبینیت و خوه‌ دده‌ته‌ كارێن ره‌وشه‌نبیری، جارا به‌راهیێ د ناڤبه‌را 1941- شكه‌ستنا كۆمارێ كوردستانێ (مه‌هابادێ) داوییا سالا 1946ێ بوو، جارا دوووێ ژ شۆرشا 14 تیرمه‌ها 1958ێ ل عیراقێ و زڤرینه‌ڤا بارزانیێ نه‌مر ژ ئێكه‌تییا سوڤیه‌تی ده‌سپێدكه‌ت و ب سالێن به‌راهیێ ژ ده‌سپێكرنا شۆرشا ئه‌یلوولا 1961ێ داویدهێت، د ڤان دوو ده‌لیڤه‌یاندا ئه‌و مفای ژ ده‌لیڤه‌یێ وه‌ردگریت دا ئه‌وا ب تڤه‌نگێ ده‌سته‌ڤه‌ نه‌ئینای چ نه‌بیت پشكه‌كێ ژێ ب قه‌له‌می ده‌ستڤه‌بینیت، دهێته‌ د مه‌یدانا رۆژنامه‌ڤانیێ و ده‌ست ب نڤیسینا بیرهاتنێن خوه‌ و شۆرشا ئاگری و دیرۆكا كوردان دكه‌ت.
پێدڤییه‌ به‌ری ئاماژه‌كرنێ ب به‌رهه‌مێن وی، ئاماژه‌ ب باگگراوندێ وی یێ ره‌وشه‌نبیری و سه‌ربۆرا وی د وارێ نڤیسینێ دا بكه‌ین، وه‌ك ئاماژه‌ پێ هاتییه‌كرن، ئیحسان نوری ده‌رچوویێ كولیژا له‌شكه‌رییا ئوسمانییه‌ ل سته‌نبۆلێ، ل داوییا 1918ێ پشكداری كۆمه‌له‌یا پێشكه‌تنا كوردستانێ (كردستان تعالی جمعیتی)دا كرییه‌، د هژمارا (15)سالا 1919 یا كۆڤارا (ژین)ا ڤێ كۆمه‌له‌یێدا یه‌كه‌مین به‌رهه‌مێ خوه‌ ب توركیا ئوسمانی ب ناڤێ (كورد و په‌ره‌نسیپێن ولسنی) به‌لاڤدكه‌ت، به‌لێ گه‌له‌ك پێڤه‌ناچیت و ژ سته‌نبۆلا مه‌لبه‌ندێ رۆژنامه‌ڤانی و ره‌وشه‌نبیرییا وی سه‌رده‌می دوووردكه‌ڤیت، ل باكوورێ كوردستانێ مژوول دبیت، پشتی روودانا سه‌رهلدانا ئه‌لكێ یا ئه‌یلوولا 1924ێ مشه‌خت دبیته‌ عیراقێ بۆ ده‌مه‌كێ كورت ل به‌غدا دمینیت، د ڤی ده‌میدا ده‌لیڤێ دبینیت په‌رتووكه‌كا بچووك د چه‌ند به‌رپه‌ره‌كێن كێمدا ب ناڤێ (شۆرشا نه‌ته‌وه‌ییا كوردان ل توركیا) ب توركیا ئوسمانی د نڤیسیت و د سالا (1341رۆمی) 1924- 1925ز ل چاپخانا (ئیستقلال) ل به‌غدا چاپدكه‌ت، ئه‌ڤ په‌رتووكه‌ ژ ئالیێ م. جه‌میل رۆژبه‌یانی ڤه‌ هاتییه‌ وه‌رگێران بۆ سه‌ر زمانێ كوردی و ل سالا 1993ێ ل به‌غدا هاتییه‌چاپكرن.

پشكا(2-2)

پاشتر د قوَناغا په‌نابه‌ریێدا و د یه‌كه‌مین ده‌لیڤه‌یا پشتی شه‌رێ جیهانیێ دوووێ بۆ هه‌لكه‌تی ئیحسان نوری ب خۆرتی هاته‌ د وارێ نڤیسینێ و رۆژنامه‌گه‌ریێدا، وان سالان د ناڤبه‌را (7 ئادارا 1945- 2 ئادارا 1947) رۆژنامه‌كا هه‌فتییانه‌یا ئازاد و ئالیگر بۆ كوردان و ل ته‌هرانێ ب ناڤێ (كوهستان) ژ ئالیێ كه‌سایه‌تیێ كورد دكتور ئیسماعیل ئه‌رده‌لان ڤه‌ هاتییه‌به‌لاڤكرن، رۆژنامه‌ فارسی زمان بوویه‌ و هنده‌ك هه‌لبه‌ست و ده‌قێن فولكلوری ب كوردی به‌لاڤدكرن، ئیحسان نوری پشكداری د به‌رپه‌رێن ڤێ رۆژنامه‌یێدا كرییه‌ و دوو په‌رتووكێن خوه‌ ب زمانێ فارسی هه‌رئێك د چه‌ند خه‌له‌كه‌كاندا تێدا به‌لاڤكرینه‌، زێده‌ باری چه‌ند ارێن دی:
په‌رتووكا (وقائع ێرارات)
ئه‌ڤ په‌رتووكه‌ بیرهاتنێن وی یێن شۆرشا ئاگری نه‌، د هژمارێن 15- 38ێ ناڤبه‌را (4 خزیرانا 1945- 10/12/1945)ێ د رۆژناما (كوهستان)دا هاتیه‌به‌لاڤكرن. چنكی په‌یوه‌ندیه‌كا راسته‌وخوه‌ ب سه‌روبه‌رێ سیاسیێ هه‌ڤچه‌رخ و سیاسه‌تا هه‌ردوو ده‌وله‌تێن ئیرانێ و توركیاڤه‌ هه‌بوو، شیانێن به‌لاڤبوونا وێ د په‌رتووكه‌كێدا تنێ د سه‌قایه‌كێ ئازاد دا هه‌بوون، ئه‌و سه‌قایێ ئازاد ژی ل سه‌رده‌مێ شاهنشاهی نه‌بوو، تنێ د سالا ژیێ كۆمارێ كوردستانێ (22ك2 – 17ك1 1946) ئه‌و سه‌قایه‌ هه‌بوو، ڤێ په‌رتووكێ ل سه‌ر به‌رپه‌رێن رۆژناما (كوردستان) ئۆرگانێ حزبا دیموكراتا كوردستانا ئیرانێ جهێ خوه‌گرت و ژ هژمار 39ێ رۆژا 24 نیسانا 1946ێڤه‌ ل ژێر ناڤێ (به‌سه‌رهاتی ئاگری) ژ وه‌رگێرانا سه‌ید محه‌مه‌دێ حه‌میدی د 25 خه‌له‌كاندا هاتیه‌به‌لاڤكرن. نڤیسكارێ ئیرانێ كاوه‌ به‌یات هه‌مان ئه‌ڤ خه‌له‌كێن (كوهستان) یێن (وقایع ێرارات) كۆمكرینه‌ و سالا 1999ێ ل ته‌هرانێ چاپكرییه‌، نڤیسكار وریا قانع ئه‌ڤ په‌رتووكه‌ ل ژێر ناڤێ (بیره‌وه‌ریه‌كانی ئیحسان نوری پاشا) وه‌رگێرایه‌ سه‌ر زمانێ كوردی و سالا 2000ێ چاپكرییه‌، نڤیسكار عه‌بدوولسه‌تار قاسم كه‌لهور ژ كوردی وه‌رگێرایه‌ عه‌ره‌بی و ب ناڤێ (مژكرات احسان نوری پاشا) ل سالا 2008چاپكریه‌.
– په‌رتووكا تاریخ ریشه‌ء نژاد كرد:
د هژمارێن (60- 84) د رۆژناما (كوهستان)دا هاتییه‌به‌لاڤكرن. ئه‌ڤ په‌رتووكه‌ كو تایبه‌ته‌ ب دیرۆكا كه‌ڤنا كوردستانێ و دوووری سه‌روبه‌رێ سیاسیێ وی چاخی بوو، شیانێن به‌لاڤبوونا وێ ل سه‌رده‌مێ ده‌سته‌لاتدارییا شاهنشاهی پتر بوون. هه‌موو په‌رتووك ل سالا 1954ێ ژ ئالیێ (انجمن ایرانشناسی كردی- مادی) ل چاپخانا سپهر ل تارانێ هاتیه‌چاپكرن. هه‌مان په‌رتووك ژ ئالیێ (ع. مفتی زاده‌) هاتیه‌وه‌رگێران بۆ سه‌ر زمانێ كوردی و د 108 خه‌له‌كاندا د رۆژناما (كوردستان) یا تارانێ دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن. ئه‌ڤ رۆژنامه‌یه‌ ژ (6 ئادارا 1959- 2 ئادارا 1962)ێ ل تارانێ دهاته‌به‌لاڤكرن. نڤیسكار (ووریا قانع) هه‌مان په‌رتووك ژ فارسی وه‌رگێرایه‌ سه‌ر زمانێ كوردی و ل سالا 2002ێ ل هه‌ولێرێ هاتیه‌چاپكرن. هه‌روه‌سان نڤیسكار و وه‌رگێر (حه‌مه‌ كه‌ریم عارف) هه‌مان په‌رتووك ژ فارسی وه‌رگێرایه‌ كوردی ب ناڤێ (مێژووی ڕه‌گ و ره‌چه‌ڵه‌كی كورد) و دگه‌ل پێشه‌كییه‌كی هه‌تا نها سێ جاران هاتییه‌چاپكرن، هه‌مان وه‌رگێرانا ووریا قانعی ژ ئالیێ (عه‌بدوولستار قاسم كه‌لهور)ڤه‌ هاتیه‌وه‌رگێران بۆ عه‌ره‌بی و ل سالا 2008ێ هاتیه‌چاپكرن.
سه‌رهلدانا ئاگری:
ئه‌ڤ په‌رتووكه‌ ل ده‌سپێكا سالێن حه‌فتییان د بنیاتدا ب كوردی هاتیه‌ نڤیسن، پشتی مرنا وی ب رێكا هه‌ڤژینا وی گه‌هشتیه‌ نڤیسكار پێ ره‌ش ل ئینستوتا كوردی یا پاریس، د هژمارێن 2- 8 سالا 1984- 1990 كۆڤارا (هێڤی) یا پاریس ب تیپێن لاتینی هاتییه‌ چاپكرن، پاشتر هاتیه‌ وه‌رگێران بۆ زمانێ فره‌نسی و ل سالا 1986 هاتیه‌ چاپكرن، وه‌رگێرانا عه‌ره‌بی ژ ئالیێ (سه‌لاح به‌رواری) ب ناڤێ (انتفاچه‌ اكری) ل سالا 1990 ل بێروتێ هاتیه‌ چاپكرن، چاپا وێ یا كوردی كرمانجیا ژێری ب وه‌رگێرانا ئه‌رسه‌لان باییز ل سالا 1994 هاتییه‌ چاپكرن، هه‌مان ده‌قێ لاتینی ژ ئالیێ كۆڤارا (دیرۆك)ڤه‌ هاتییه‌ڤه‌گوهاستن بۆ تیپێن عه‌ره‌بی و د هژمارا (7) زڤستانا 2015ێدا به‌لاڤكرییه‌. هه‌ژیه‌ بێژین نڤیسكار پێ ره‌ش د كورته‌ پێشه‌كییا بۆ به‌لاڤكرنا ڤێ په‌رتووكێ د كۆڤارا (هێڤی) دا دبێژیت ئیحسان نوری دوو په‌رتووك (سه‌رهلدانا ئاگری) و (ژیانا من) هه‌نه‌ كتێبا داوین ته‌نێ ب كوردی نڤیسییه‌ به‌لێ یا پێشین ب فارسی و كورمانجی و سۆرانی ئانیه‌ قه‌له‌مێ. به‌لێ ئاماژه‌ پێ نه‌كریه‌ ئایا (ژیانا من) هه‌مان په‌رتووكه‌ یا د ده‌مێ خوه‌دا ل رۆژناما (كوهستان) یا فارسی هاتیه‌ به‌لاڤكرن و پاشتر هاتیه‌ وه‌رگێران بۆ كوردی. ل ڤێرێ پرسیاره‌ك دیتر دهێته‌ پێش گه‌لۆ ئه‌ڤا د كۆڤارا (هێڤی) دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن دبنیاتدا ب ناڤێ سه‌رهلدانا ئاگری یان ناڤه‌كێ دیتر هاتیه‌ نڤیسین.. ؟، ژ به‌ركو نڤیسكار (ره‌حیم اشنویی محمود زاده‌) كه‌سێ نێزیكێ ئیحسان نوری و مالباتا وی و خودانێ په‌رتووكا (ژنرال احسان نوری) ب فارسی ئاماژه‌ ب ده‌ستخه‌ته‌كێ ئیحسان نوری دكه‌ت كو ب تیپێن لاتینی ب ناڤێ (سه‌ربهۆرا ژیانا من) هاتیه‌ نڤیسین. ئایا ئه‌ڤ (سه‌ربهۆرا ژیانا من) هه‌مان (ژیانا من)ه‌ یا پێ ره‌شی ئاماژه‌ پێكری یان هه‌مان (وقایع ارارات) یا دده‌مێ خوه‌دا ب فارسی هاتیه‌ به‌لاڤكرن و پاشتر هاتیه‌ وه‌رگێران بۆ كوردی و عه‌ره‌بی.
ئه‌ڤ پرسیاره‌ پێدڤی ب به‌رسڤێنه‌ و پتر ژ هه‌ركه‌سه‌كێ دی نڤیسكار پێ ره‌ش دكاریت به‌رسڤا ڤان پرسیاران بده‌ت، ژبه‌ركو ده‌ستنڤیسێن ئیحسان نوری و بیره‌وه‌ریێن هه‌ڤژینا وی یاشار خانمێ ب ناڤێ (خاگرات) كه‌تینه‌ ده‌ست وی.
ل ڤێرێ پێویسته‌ بێژم د به‌راوردكرنا هه‌ردوو كتێبێن به‌رده‌ستێ مه‌ (سه‌رهلدانا ئاگری) یا د كۆڤارا (هێڤی) دا هاتیه‌ به‌لاڤكرن و وه‌رگێرانا وێ یا عه‌ره‌بی(انتفاچه‌ اكری) و (بیره‌وه‌ریه‌كانی ئیحسان نوری) كو ژ چاپا فارسی یا (وقایع ارارات) هاتیه‌وه‌رگێران و پاشتر بۆ عه‌ره‌بی ب ناڤێ (مژكرات احسان نوری) هاتیه‌ وه‌رگێران، ئه‌م دكارین بێژین هه‌ردوو یه‌ك كتێبن هه‌ریه‌ك د ده‌مه‌كیدا و د كاودانه‌كیدا یه‌ك ب كوردی و یا دی ب فارسی هاتینه‌ نڤیسین ل دوووڤ كاودانی گورانكاری كه‌تینه‌ ناڤه‌رۆكی و ناڤی و ڤێ چه‌ندێ ژی ب هزرا من په‌یوه‌ندیه‌كا راسته‌وخوه‌ ب كاودانێ وی چاخی یێ ئیحسان نوری پاشای ڤه‌ هه‌یه‌.

د ئه‌نجامدا ئه‌م دكارین بێژین:
– ئیحسان نوری خوه‌دیێ چوار په‌رتووكانه‌، یا به‌راهیێ ل به‌غدا نڤیسییه‌ و سێ دیتر ل ئیرانێ نڤیسینه‌، زێده‌باری چه‌ند كارێن جودا، به‌رهه‌مێن خوه‌ ب توركییا ئوسمانی و فارسی و كوردی نڤیسینه‌.
– ئیحسان نوری یه‌كه‌مین سه‌ركردێ كورده‌ وی ب خوه‌ بیرهاتنێن خوه‌ و شۆرشا وی سه‌ركردایه‌تییا وێ كری نڤیسینه‌، هوسان چه‌ندین به‌رپه‌رێن گرنگ ژ وێ شۆرشێ ژ به‌رزه‌بوونێ رزگاركرینه‌، به‌لێ پێدڤییه‌ بێژین: ژ به‌ر هه‌ر ئه‌گه‌ره‌كی بیت زۆر ب كورتی ئاماژه‌ ب سه‌ربۆر و ژیانا خوه‌ د ناڤبه‌را 1892- 1927ێ كرییه‌ و ب هیچ ره‌نگه‌كی خوه‌ نێزیكی 46 سالێن ژیانا خوه‌یا په‌نابه‌ریێ ل ئیرانێ نه‌كرییه‌.
– ل داویێ ژی ئه‌ز دكارم بێژم ئالیێن ئه‌كادیمی و ره‌وشه‌نبیری و زانستیێن كوردان هند خه‌م ژ ئیحسان نوری پاشای و شۆرشا ئاگری نه‌خوارییه‌، مافێ وی و شۆرشا ئاگری نه‌دایێ ئه‌ڤه‌ ژی ڤالاهییه‌كێ د دیرۆكا هه‌ڤچه‌رخا كورداندا دروستدكه‌ت و یا فه‌ر و پێدڤییه‌ ژ نها پاش كورد وێ گرنگیێ بده‌نه‌ ئیحسان نوری پاشای یا دده‌نه‌ هه‌موو مه‌زن و سه‌ركرده‌یێن خوه‌یێن دیرۆكی.

ب درێژییا چل پێنجی سالێن چوویی په‌یڤا راوێژكار (موسته‌شار) ب به‌رفره‌هی جهێ خوه‌ د ناڤ هزرا خه‌لكێ باشوورێ كوردستانێدا كرییه‌، لێ چاوان جهێ خوه‌ گرتییه‌؟ ئه‌ز باوه‌رم ژبلی راوێژكاران، هوون هه‌موو دگه‌ل منن ڤێ په‌یڤێ ب ره‌نگه‌ك نه‌رێنی جهێ خوه‌ كرییه‌، ده‌مێ به‌ر گوهێن هه‌ریه‌ك ژ مه‌ دكه‌ڤیت بیرا مه‌ ل هنده‌ك كه‌سان دهێت ب خاپاندنێ ل سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییا پرانییا خه‌لكی گه‌هشتینه‌ ده‌سكه‌فتێن قه‌له‌و، ئانكو: مفا ژ ده‌لیڤه‌یێن نه‌ئاسایی وه‌رگرتینه‌ و ئارمانجێن خوه‌یێن مادی ده‌ستڤه‌ئینانه‌.
د چل پێنجی سالێن چووییدا مه‌ دوو ره‌نگێن ده‌ستهه‌لاتدارییێ دیتینه‌، ده‌ستهه‌لاتدارییا حزبا به‌عس یا ب دارێ زۆریێ حوكمێ عیراقێ گرتییه‌ده‌ست، ب درنده‌ترین شێواز سه‌ره‌ده‌ری دگه‌ل خه‌لكێ ب تایبه‌ت ژی خه‌لكێ كوردستانێ كری، چ نه‌مایه‌ ژ جینوسایدێ، زۆرداریێ، گۆهارتنا روخسارێ نه‌ته‌وه‌یی به‌رامبه‌ری كوردان نه‌كری. ده‌ستهه‌لاتدارییا دووێ ده‌ستهه‌لاتدارییا كوردستانییان ب خوه‌ بوو، پشتی خه‌باته‌كا دوور و درێژ و قوَربانیێن مه‌زن، ژ ئه‌نجامێ سه‌رهلدانا 1991ێ ده‌ستهه‌لات ل پشكه‌كا باشوورێ كوردستانێ كه‌ته‌ ده‌ست بزاڤا نه‌ته‌وه‌ییا كوردی و ب رێكا هه‌لبژارتنێن په‌رله‌مانی حكومه‌تا هه‌رێمێ هاته‌دامه‌زراندن و نها ئه‌م د سه‌رده‌مێ كابینا هه‌شتێ یا حكومه‌تێ و خولا چوارێ یا په‌رله‌مانێ كوردستانێ نه‌.
د هه‌ردوو قوَناغان دا خه‌لكه‌كێ به‌رژه‌وه‌ندخواز و یارێن گاڤی، ئه‌وێن ده‌لیڤان ژ ده‌ست خوه‌نه‌ده‌ن ب ناڤێ راوێژكاریێ (موسته‌شاریێ) ده‌ستهه‌لات خاپاند و جهێن گه‌رم و نه‌رم بۆ خوه‌ گرتن، ده‌سكه‌فتێن قه‌له‌و گره‌نتیكرن، سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییا پرانییا خه‌لكی ئه‌و بوونه‌ خوه‌دیێن هه‌موو تشتان. سه‌رده‌مێ حكومه‌تا به‌عس و شاریانا شه‌رێ عیراق – ئیرانێ و گه‌شبوونا بزاڤا رزگاریخوازا كوردی، راوێژكار یان (موسته‌شار) په‌یدابوون، راوێژكاران حكومه‌ت خاپاند كو ئه‌و ناهێلن گه‌نجێن كورد ئه‌وێن ژ به‌رۆكێن شه‌ری و عه‌سكه‌ریێ ره‌ڤین بگه‌هنه‌ بزڤا رزگاریخوازا كوردی، ئه‌و بوو ب هزاران گه‌نج ب وێ چه‌ندێ خاپاندن كو دێ ژ عه‌سكه‌ریێ و به‌رۆكێن شه‌ری رزگاربن و د پێكهاتێن (فه‌وجێن دیفاعولوه‌ته‌نی)دا وه‌ك چه‌ته‌ تووماركرن، ب ناڤێ وان گه‌نجان ل شوونا سه‌رۆك چه‌ته‌ (ناڤێ راستتر نابێژم) بوونه‌ راوێژكار (موسته‌شار) و باشترین ئیمتیازات وه‌رگرتن و تنێ ب وان ده‌سكه‌تان رازی نه‌بوون یێن ژ حكومه‌تێ وه‌ردگرتن، مووچه‌یێ وان گه‌نجان یان پشكه‌ك ژ مووچه‌یێن وان ژی دهاڤێته‌ سه‌ر گه‌نجینه‌یا خوه‌.
سه‌روبه‌ر هوسان ما هه‌تا سه‌رهلدانا 1991ێ روودای و بوویه‌ سه‌رده‌مێ ده‌ستهه‌لاتدارییا كوردستانی، د ڤێ قوَناغێ دا راسته‌ (فه‌وجێن دیفاعولوه‌ته‌نی) هه‌لوه‌شاندن، لێ راوێژكار (موسته‌شار)ێن وان بێ خوه‌دی و بێ كار نه‌مان، هه‌رئێكی ل جهه‌كی و ل ژێر سیبه‌را حزبه‌كێ یان مه‌زنه‌ به‌رپرسه‌كی جهه‌كێ هه‌ژی به‌ژنا خوه‌ بۆ خوه‌ گرت، وه‌ك هنده‌ك دبێژن: مه‌زن هه‌ر مه‌زنن، ل چ جه و ده‌مان ژ مه‌زناتییا خوه‌ ناكه‌ڤن.. . !!! لێ نها مژارا مه‌ راوێژكار (موسته‌شار)ێن سه‌رده‌مێ حكومه‌تا هه‌رێمێ نه‌، د ڤێ قوَناغێ دا ژی ته‌خه‌كا نوو یا راوێژكار (موسته‌شار)ان هاته‌پێش، یا ل وی بابێ وی رێكه‌كێ ببینیت و خوه‌ بكه‌ته‌ راوێژكار (موسته‌شار) د سازییه‌كا حكومه‌تا هه‌رێمێ دا، حزبێن ده‌ستهه‌لاتدار د بازارێ كرین و فروَتنا مرۆڤان دا پتر راوێژكار (موسته‌شار) دامه‌زراندن، یارێن گاڤێ ژی ل ده‌لیڤه‌كا هوسان دگه‌رن، وه‌ك به‌رێ ده‌ست ب خاپاندنا حكومه‌ت و حزبان كر و پلێن راوێژكار (موسته‌شار)یێ بۆ خوه‌ وه‌رگرتن و ئیمتیازاتێن راوێژكار (موسته‌شار)ێن نها چ ژ یێن به‌رێ كێمتر نینن، تنێ یێن به‌رێ ئه‌ركێ وان ل (فه‌وجێن دیفاعولوه‌ته‌نی) و خاپاندنا وان گه‌نجان بوو یێن ژ به‌رۆكێن شه‌ری فیراربووین، لێ راوێژكار (موسته‌شار)ێن نها هه‌رئێك یان هه‌ر چه‌نده‌ك راوێژكارێن كاره‌كێ دیاركرینه‌ و ل مه‌زنه‌ سازییه‌كا حكومه‌تا هه‌رێمێ راوێژكارن بلا چ ژ وی كاری نه‌زانن و چه‌ند هه‌فتییه‌كان زێده‌تر ژی ل وی جهی كارنه‌كربیت و چ جاران ژی كه‌سه‌ك راوێژێ پێ نه‌كه‌ت. ل هه‌رسێ سه‌رۆكاتیێن هه‌رێمێ بگره‌ هه‌تا دگه‌هییه‌ رێڤه‌به‌ریێن گشتی و پارێزگه‌هان ناڤێ ب سه‌دان راوێژكاران د لیسته‌یێن مووچه‌ و سه‌رمووچه‌ و ئیمتیازاتان دا هه‌نه‌، كه‌سه‌كێ دروست رامانا په‌یڤا راوێژكار (موسته‌شار)ی و ئه‌ركێ وی بزانیت دێ وه‌سان هزركه‌ت ژ ده‌وله‌ت سه‌رێ ڤان راوێژكار (موسته‌شار)ان ئه‌ڤ خه‌لكه‌ به‌خته‌وه‌رترین مرۆڤن و د هه‌موو وارێن زانستی و ئابووری و ته‌كنه‌لوجی.. . هتد دا یێ قه‌بێ وه‌لاتێن پێشكه‌تیێن جیهانێ دخوازن، نزانیت ژ ده‌وله‌ت سه‌رێ راوێژكارا ژینا ل مه‌ كوردا بوویه‌ به‌لا، ڤێجار ئه‌و ئاریشا وانه‌ كه‌سێ راوێژ پێ نه‌كربیت یان وان چ ڤێ نه‌بیت كو كه‌سه‌ك راوێژێ پێ بكه‌ت. ل داویێ یا راست و د به‌رژه‌وه‌ندییا بۆدجا گشتی دا ئه‌وه‌ پلا راوێژكار (موسته‌شار) ل سه‌رانسه‌ری سازیێن هه‌رێمێ نه‌مینیت، هه‌رهه‌مو ب پلێن فه‌رمانبه‌ریێ و ل دووڤ سالێن خزمه‌تێ و باوه‌رنامه‌یێ بهێنه‌خانه‌نشینكرن ئه‌گه‌ر قانوونا خانه‌نشینیێ ژێ بگریت.

ره‌شید باخچه‌ڤانه‌كێ باژێرڤانیێ یه‌، د ژیێ شێست سالیێ دا هه‌كه‌ پتر ژی نه‌بیت، وه‌ك كرێكاره‌كێ ده‌مكی (گرێبه‌ست) ل باخچه‌كێ سه‌ر ب باژێرڤانیا دهۆكی ل تاخێ بۆتان (ژێریێ نه‌خوشخانا شیلان) هاتییه‌دامه‌زراندن. باخچه‌ ل به‌رامبه‌ری مالا مه‌یه‌ و سێ چار ساله‌ ل وی باخچه‌ی كاردكه‌ت، رۆژێ چه‌ند جاره‌كان چاڤێن من ب وی دكه‌ڤن، ژ وان كه‌سانه‌ زوو سه‌رنجا مرۆڤی ب خوه‌ رادكێشیت. گه‌لۆ باخچه‌ڤانه‌كێ هه‌ژار، جل و به‌رگێن كرێكاریێ ل به‌ر، تۆزكی ب تۆزا كاری دێ ب چ سه‌رنجا مرۆڤی كێشیته‌ خوه‌؟ چ تشته‌ك هه‌یه‌ سه‌رنجراكێش بیت؟ د به‌رسڤێدا ئه‌ز دبێژم یا وی هه‌ی و سه‌رنجا مرۆڤی بۆ خوه‌ رادكێشیت كێم كه‌سێن دیتر هه‌یه‌!! ئه‌و ژی دلسۆژییا وی یه‌ بۆ كارێ وی!! وه‌ك من گۆتی: رۆژێ چه‌ند جاره‌كان چاڤێن من ب وی دكه‌ڤن، سپێدێ زوو ده‌مژمێر هه‌شت هنده‌ك جاران زووتر ژی یێ ل سه‌ر كارێ خوه‌، به‌ری هه‌ر تشته‌كی كیسكێ وی یێ د ده‌ستاندا گه‌ریانه‌كێ ل ناڤ باخچه‌ی دكه‌ت، هه‌ر گلێشه‌ك یان تشته‌كێ هاتبیته‌ ناڤ باخچه‌ی كۆمدكه‌ت و ده‌ردئێخیت، سووندێن خوه‌ ل باخچه‌ی به‌لاڤ دكه‌ت و ئاڤدانا وی به‌رده‌وامه‌، هه‌كه‌ ئاڤا باخچه‌ی تێرا نه‌كه‌ت سووندا ژ مالێن هه‌ڤسوو دكێشیت و ناهێلیت باخچه‌ تێنی ببیت، د هه‌مان ده‌م دا مژوولی كولانێ، خه‌پاره‌كرنێ، چاندنێ و ڤه‌وژارتنێ ژ گیا و شینكاتیێن زێده‌یه‌. مرادا به‌لگه‌كییه‌ بكه‌ڤیته‌ سه‌ر ئاخێ و ره‌شید زوو د هه‌وارێ نه‌هێت ژ وێرێ نه‌راكه‌ت، بێنڤه‌دان بۆ وی مرۆڤی نینه‌، د ده‌مێن ئاسایی دا خه‌لك ده‌مژمێره‌كێ و پتر زووتر ژ ده‌وامێ ده‌ردكه‌ڤن، ئه‌و ده‌مژمێره‌كێ و دووان ژی پتر یێ ل سه‌ر كاری، د ئێڤاره‌كا دره‌نگ دا ده‌مێ به‌ر ب مال دزڤریته‌ڤه‌ وه‌ك بابه‌كێ ب دلۆڤانی ل زارۆیێ خوه‌ د نێریت ئه‌و ژی چاڤه‌كی ل باخچه‌یێ خوه‌ دگێریت نه‌كو قوَسیرییه‌ك هه‌بیت دا خه‌مێ ژێ بخۆت، به‌لگه‌ك، گلێشه‌ك كه‌تبیته‌ قوَلاچكه‌كێ دا ژ وێرێ راكه‌ت، وی ده‌می به‌ر ب مالا خوه‌ دكه‌ڤیته‌ رێ، ئه‌ز باوه‌ر دكه‌م ل مالێ د بێنڤه‌دانێ و خه‌وێ دا ژی خه‌ما وی باخچه‌یێ وی یه‌، كورت كرمانجی ئه‌وا ئه‌و بۆ باخچێ تاخی دكه‌ت، باوه‌رناكه‌م خه‌لكه‌ك بۆ مالێ بابێ خوه‌ بكه‌ت!
گه‌لۆ هوون بێژن د ده‌مێ ڤێ قه‌یرانێ و پێنج هه‌یڤێن گیرۆبوونا مووچه‌ی و پاشكه‌فتكرن و نیڤمووچه‌یێ دا دێ ره‌شید چاوا سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل باخچه‌یێ خوه‌ دكه‌ت؟ نه‌مییننه‌ عه‌جێبگرتی ره‌شید ژ جاران دلسۆژتره‌ بۆ باخچه‌ی، خه‌لكه‌كی رۆژه‌ك و دو ژ هه‌فتیێ بۆ خوه‌ یێن كرینه‌ ئۆف و بێنڤه‌دان، لێ ئه‌و پتر ژ جاران یێ پێگیره‌ ب ده‌واما خوه‌!! یا پتر سه‌رنجا من راكێشای د سێ چار حه‌فتیێن چوویی دا ژ نشكه‌كێڤه‌ من دیت ره‌شیدێ دیار نینه‌، رۆژه‌ك دو پێڤه‌ چوون، نه‌ هه‌رێ دیار نه‌بوو گه‌لۆ ڤی مرۆڤی خێره‌؟؟ ب هه‌ر رێكا هه‌بیت من ژمارا وی په‌یدا كر و په‌یوه‌ندی پێڤه‌ كر. ته‌خێره‌ حه‌جی ره‌شید؟ د به‌رسڤێدا دیاربوو، ژ نشكه‌كێڤه‌ ره‌شیدێ كه‌تی و پێدڤی نشته‌رگه‌رییه‌كا قه‌سته‌رێ یه‌. پشتی رۆژه‌كێ دووان من زانی نشته‌رگه‌ری بۆ هاته‌كرن. هه‌فتییه‌كێ نه‌ڤه‌كێشا سپێده‌كێ من دیت ره‌شیدێ ل ناڤا باخچه‌ی دگه‌ریێت و ب هه‌مان دلسۆژییا جاران یێ خه‌مێ ژ باخچه‌ی دخۆت، هه‌رچه‌نده‌ وه‌رزێ زڤستانێیه‌ و كارێ باخچه‌ی نینه‌، لێ ره‌شید دێ هه‌ر بۆ خوه‌ كاره‌كی بینیت و خزمه‌ته‌كێ بۆ باخچه‌ی كه‌ت، وه‌ك ئه‌و دبێژیت: سه‌یدا وی ده‌می ئه‌ز ته‌نا دبم ده‌مێ كاردكه‌م!!
هه‌كه‌ بۆ خوه‌ شیره‌ته‌كێ ژ ره‌شیدێ باخچه‌ڤان وه‌رگرین دێ بێژم: ئه‌گه‌ر هه‌رئێك ژ مه‌ د مه‌یدانا كارێ خوه‌دا ره‌شیده‌ك با، نیڤ دلسۆژییا ره‌شیدی هه‌با، نه‌ تووشی قه‌یرانا دبووین، نه‌ هه‌رئێكی ژ مه‌ دهاڤێته‌ سه‌ر پاتكا یێ دیتر، نه‌ ژی پێدڤی سه‌روبه‌رێ پاشكه‌وتكرنا مووچه‌یان و نیڤمووچه‌ییێ دبووین و نه‌ ژی هوسان د ماینه‌ ب ده‌ڤ و لێڤێن ئێك و دوو ڤه‌، نه‌ ژی یێن وه‌ك عه‌بادی و مالكی ترانه‌ ب رێڤه‌به‌رییا مه‌ دكرن.. . دو باره‌ دێ بێژم خوَزی ئه‌م هه‌موو ره‌شیدێ باخچه‌ڤان باینه‌.. . !!

د داوی نڤیسینا خوه‌دا ل ژێر ناڤێ (ڤێ شۆره‌شێ قوَربانیدان پێ دڤێت) د هژمارا رۆژا 25/1/2016ی ڤێ رۆژنامه‌یێدا ، مه‌ گۆتبوو دڤێت یێن سه‌ركردایه‌تییا ڤێ شۆره‌شێ دكه‌ن به‌ری هه‌ركه‌سه‌كی قوربانیێ بده‌ن، قوربانیێ ب كه‌سێن خوه‌دی هێز و سامان بده‌ن.. . گه‌لۆ چما دڤێت ئه‌و قوربانیێ بده‌ن.. . ؟ د به‌رسڤێدا دبێژم: ژبه‌ركو ب پلا ئێكێ ئه‌و به‌رپرسێن ڤێ قه‌یرانێنه‌ یا ئه‌م تێدا دژین، ژ سه‌رهلدانێ و هه‌تا نها ئه‌و مفادار بوون و هه‌ر ئه‌و ژی بووینه‌ خوه‌دی هێز و سامان، بڕیار ژی هه‌ر ل جه‌م وان بوویه‌، ئه‌و دكارین سه‌ره‌ده‌رییه‌كا وه‌سان بكه‌ن و پلانه‌كا وه‌سان بگرنه‌به‌ر ده‌مێ وه‌لات تووشی قه‌یرانه‌ك ئابووری و هێرشه‌كا دوژمنان دبیت قه‌یران هندا گران نه‌بیت و بكارین خوه‌ ل به‌ر بگرین، لێ ئه‌ڤه‌ نه‌كر، له‌وما سه‌رێ رێكا ل به‌ر وان به‌رزه‌بوویه‌ و نزانن دێ چاوان چاره‌سه‌ریه‌كێ بینن. وه‌ك د نڤیسینا چووییدا مه‌ گۆتی: چه‌ند پێنگاڤه‌ك بۆ چاره‌سه‌رییا قه‌یرانێ هاڤێتینه‌ و هه‌ژی پشته‌ڤانی لێكرنێنه‌.. . به‌لێ پێنگاڤێن هاڤێتین پتر زیان گه‌هاندییه‌ ته‌خا هه‌ژار و ناڤین، پشتی پێنج هه‌یڤێن نه‌دانا مووچه‌ی تنێ نیڤ مووچه‌ دایه‌ ته‌خا مامۆستایان، فه‌رمانبه‌رێن دی ژی ب چاڤێن زل یێ به‌رێ خوه‌ دده‌نه‌ برینێن كول.. . !! راشكاوانه‌ دێ بێژم: یێن ژ رێڤه‌به‌رێن گشتی به‌ره‌ف ژوور یێ خوه‌دیێ وجێ بیت پێنج هه‌یڤێن دی ژی مووچه‌ی وه‌رنه‌گریت ته‌نگاڤ نابیت و زارۆكێن وی پێدڤی نابن، خوه‌دیێ خانی به‌رده‌رێ وی بۆ كرێ ناگریت، لێ مامۆستایه‌كێ پشتی پێنج هه‌یڤان نیڤ مووچه‌ی وه‌ردگریت و فه‌رمانبه‌ره‌كێ ئه‌و ژی وه‌رنه‌گرتی.. . چ بكه‌ت و چ بده‌ته‌ زارۆكێن خوه‌.. . ؟ چاوان به‌رسڤا خوه‌دیێ خانی و مووه‌لیدێ.. . هتد بده‌ت.. . ؟ له‌وما ئه‌و پێنگاڤا د ڤی واریدا هاتییه‌هاڤێتن بۆ نیڤیكرنا هنده‌ك مووچه‌یان یان كێمكرنا هنده‌كان (وه‌ك دبێژن ده‌مكییه‌ و قه‌ره‌ ل سه‌ر حكومه‌تێ) ئه‌ز دبینم پێدڤییه‌ ژ ته‌خێن ژ رێڤه‌به‌رێ گشتی پێداتر نه‌گریت، به‌لكی ژ وان پێهه‌لتر بگریت، ژبه‌ركو چه‌ند ژێبگریت و چه‌ند ژێ بێته‌كێمكرن، هێشتا دێ پتر ژ مووچه‌یێ فه‌رمانبه‌ره‌كێ خوه‌دی سیه سالێن خزمه‌تێ بۆ مینیت. د هه‌مان ده‌مدا گه‌لۆ ته‌قه‌شوففا حكومه‌تێ و پێنگاڤێن چاره‌سه‌ریێ ژ ته‌خێن هه‌ژار و ناڤین دگرن.. . لێ چما پرسیاره‌كێ ژ ته‌خێن هه‌ره‌ بلندێن سه‌رمایه‌دارێن كوردستانێ ناكه‌ن كو ب هزاران ملیونێر و چه‌ند ملیاردێرێن دولاری ل هه‌رێمێ هه‌نه‌.. . ؟ رۆلێ وان چییه‌ د پشته‌ڤانیكرنا حكومه‌تێ د ڤێ ئالوزییا ئابووریدا.. . ؟ ڤان سه‌رمایه‌داران چه‌ند هاریكاری كرییه‌ بۆ سڤككرنا پشتیێ ته‌خێن هه‌ژار و ناڤین.. . ؟ گه‌لۆ چه‌ند ژ وان به‌ری سه‌رهلدانا ب خوینا پێشمه‌رگه‌ی و ته‌خێن هه‌ژارا هاتییه‌كرن خوه‌دی سه‌رمایه‌ بوون.. . ؟ خوه‌دی كۆمپانیا و گرۆپه‌ كۆمپانیا و مۆل و پرۆژه‌ بوون.. . ؟ ئه‌رێ وان ئه‌ڤ سامانه‌ ب ره‌نجا ملێن خوه‌ دانایه‌سه‌رێك، یان به‌رهه‌مێ ره‌نجا ڤی خه‌لكی و رێخوشكرنێن ده‌سته‌لاتدارییا هه‌رێمێ یه‌ بۆ وان.. . ؟ ئه‌رێ دێ شێن بێژین ئه‌و ب هزران مه‌ترێن عه‌ردی ل جهێن بازرگانی و ل ناڤ جه‌رگێ باژێران چاوان و ب چه‌ندێ بۆ وان هاتینه‌ته‌رخانكرن.. . ؟ ئه‌رێ دێ شێن بێژن چه‌ند ساناهیكرنێن گومركی و چاڤ نوقاندن ل دانا باجێن هه‌ژی بازرگانی و سامانێن وان بۆ وان هاتینه‌كرن.. . ؟ ئه‌رێ ئه‌گه‌ر وان ژی وه‌ك وه‌لاتێن سه‌رمایه‌داریێن خوه‌دی قانوون عه‌ردێن بازرگانی ب بهایێن بازاری وه‌رگرتبا و باج و رسوماتێن گومركی دابانه‌ دابنه‌ خوه‌دی ڤان سامانێن مه‌زن.. . ؟ گه‌له‌ك گرۆڤێن دیتر هه‌نه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و ل كوردستانێ نه‌بانه‌ و رێخوشكرنێن ده‌سته‌لاتی بۆ وان نه‌بانه‌.. . ئه‌و نه‌ دبوونه‌ خوه‌دی سامان.. . ! ئانكو ئه‌و سامان یێ ڤی وه‌لاتییه‌، یێ ڤی ملله‌تییه‌ و د ده‌مێ دژواری و پرسگرێكێن ئابووریدا ڤی خه‌لكی پشك د سامانێن واندا هه‌یه‌.. . چ ئه‌و ب خوه‌ ب جوامێری و مێرانه‌ بێنه‌ مه‌یدانێ و هاریكارییا ملله‌تێ خوه‌ بكه‌ن و پشكداریێ د سڤككرنا پشتیێ گرانێ حكومه‌تێدا بكه‌ن.. . چ ژی حكومه‌ت ب هه‌ر رێكه‌كا هه‌بیت وی سامانی بێخته‌ د خزمه‌تا به‌رژه‌وه‌ندییا گشتی و چاره‌سه‌ركرنا قه‌یرانێدا، ئه‌ڤه‌ ژی مافێ حكومه‌تێ و ده‌سته‌لاتێ وێ یه‌، نه‌كو قه‌یران بگه‌هیته‌ ئاسته‌كی رۆژه‌كێ ژ رۆژان خه‌لك ژ ناچاری و ب زۆری پشكا خوه‌ ژ سامانێ سه‌رمایه‌داران وه‌رگریته‌ڤه‌، وی ده‌می ژی ده‌سته‌لات بێ ده‌سته‌لات دبیت د راستا خه‌لكیدا. دێ مژارێ ب پرسیاره‌كێ داویئینم: ئه‌رێ دشیانێن كۆمپانیێن مه‌زنێن وه‌ك ئاسیا و كۆره‌كدا نینه‌ هه‌رئێك بۆدجا هه‌یڤه‌كێ یا ڤی وه‌لاتی دابین بكه‌ت.. . ؟ ئه‌رێ د شیانێن چه‌ندین كۆمپانیا و گرۆپه‌كۆمپانیا و مۆلێن هه‌رێمێدا نینه‌ ڤی پشتی ل سه‌ر حكومه‌تا هه‌رێمێ و خه‌لكێ وێ سڤك بكه‌ن.. . ؟ بۆچی حكومه‌ت قه‌ردارێ (ده‌یدارێ) مامۆستایه‌كی و فه‌رمانبه‌ره‌كی بیت و نه‌یێ وان بیت.. . ؟ كێ پتر ل به‌ر ده‌ستانه‌ مامۆستایه‌كی یان سه‌رمایه‌داره‌كی.. . ؟؟

ژ راستیێ دوورناكه‌ڤین ئه‌گه‌ر بێژین نها باشوورێ كوردستانێ د مه‌زنترین قه‌یراندا دژیت، د سه‌روبه‌ره‌ك هند دژوار و پڕی ته‌نگاڤی دا دبۆریت ب درێژییا 25 سالێن پشتی سه‌رهلدانێ و هه‌تا نها تێدا نه‌بۆرییه‌، ژ هه‌موو ئالیانڤه‌ پرسگرێكان به‌رۆكا مه‌ گرتییه‌، كه‌تینه‌ د شه‌ره‌كیدا دگه‌ل درنده‌ترین و ب هێزترین هێزا تیرۆریستی د جیهانێدا، شه‌ر شه‌ره‌ك ناڤ نه‌ته‌وه‌ییه‌، لێ پشتیێ مه‌زنێ شه‌ری باهرا خه‌لكێ مه‌یه‌، ژ ئالیێ دنڤه‌ ئالوزی و شه‌ره‌نیخ و ناكوَكیێن ناڤخوه‌یی و دژایه‌تییا هه‌ڤدوو د ناڤبه‌را هێزێن سیاسیێن باشوورێ كوردستانێ دا گه‌هشتییه‌ ئاسته‌كی نێزیكه‌ دێ خوه‌ و هه‌موو سه‌ركه‌ڤتن و ده‌سكه‌فتێن ڤی وه‌لاتی كه‌ینه‌ قوَربانی هه‌ڤڕكییا سیاسییا نه‌ ڕه‌وا، د ئه‌نجامێ ڤێ هه‌ڤڕكییا نه‌ ڕه‌وادا سیسته‌مێ كارگێری، ئابووری، ره‌وشه‌نبیری، په‌روه‌رده‌یی، ساخله‌می. .. هتد یێ د ڤان 25 سالاندا وه‌لات ل سه‌ر هاتییه‌ئاڤاكرن نێزیكه‌ به‌ره‌ف هه‌رفتنێ بچیت، هه‌رفتنه‌ك وه‌سان كو گه‌له‌ك زه‌حمه‌ت بیت بیهَته‌ ئاڤاكرن، ئه‌گه‌ر بهێته‌ ئاڤاكرن ژی ده‌مه‌ك درێژ و چه‌ند نفشه‌ك پێ دڤێن، ژبه‌ركو ڤی سیسته‌می مرۆڤ هه‌رفاندییه‌، وه‌سان هه‌رفاندییه‌ باوه‌ری ب ئاڤاكرنه‌ڤێ نه‌مابیت، ژێیاتییه‌ك نه‌مابیت هه‌تا سه‌خه‌مه‌رات وێ ژێیاتیێ جاره‌كا دی قوربانیێ بۆ سه‌ر ژنوو ئاڤاكرنه‌ ڤه‌ بده‌ت.
ئه‌ڤ قه‌یرانا ئابووری داراییا نها هه‌رێما كوردستانێ تێدا دژیت زێده‌باری هنده‌ك فاكته‌رێن جیهانی ئه‌نجامێ وی سیسته‌مێ ئاماژه‌ پێكرییه‌، ئه‌و سیسته‌م ژی وه‌ك مه‌ گۆتی به‌رهه‌مێ وێ ئالوزی و شه‌ره‌نیخ و ناكوَكیێن ناڤخوه‌ییه‌، لێ كی به‌رپرسه‌ ژی.. . ؟ چاوان دێ هێته‌چاره‌سه‌ركرن.. . ؟ د به‌رسڤێدا ئه‌ز دبێژم ئه‌گه‌ر ب وێره‌كانه‌ مه‌ به‌رپرس ده‌سنیشانكر و به‌رپرس ژ به‌رپرسیاتییێ نه‌ره‌ڤی ئه‌ڤه‌ مه‌ ده‌رگه‌ه ل به‌ر چاره‌سه‌ریێ ڤه‌كر و قوناغا چاره‌سه‌ریێ ب ساناهی كه‌ت. نها د به‌رسڤا پرسیارا كی به‌رپرسه‌دا دێ بێژم: هه‌ر هه‌موو به‌رپرسیارن، هه‌ر ژ پلا رێڤه‌به‌ره‌كێ گشتی هه‌تا به‌رزترین پله‌ ل ڤی وه‌لاتی، هه‌رسێ سه‌رۆكاتیێن هه‌رێمی ب هه‌شت كابینه‌ و چوار خوَلێن په‌رله‌مانی و پێكهاتێن وانڤه‌، هه‌موو حزب و پێكهاتێن هه‌رێمێ یێن ب رێڤه‌به‌ره‌كێ گشتی یان بریكاره‌كێ وه‌زیری هه‌تا بلندترین پله‌ هه‌یڤه‌كێ یان چه‌ند ساله‌كان پشكداری د ده‌سته‌لاتداریێدا كری به‌رپرسیارن، ل پێشییا هه‌موویان ژی هه‌ردو حزبێن مه‌زن پارتی و یه‌كێتی ب گۆڕان ڤه‌ كو هه‌تا 2009ێ پێكهاتا هه‌ره‌ ب هێزا یه‌كێتیی بوو به‌رپرسن ژ ڤی سه‌روبه‌ری و ره‌ڤین ژ به‌رپرسیاتیێ پشتیێ وان سڤك ناكه‌ت به‌لكی هێژ گرانتر لێ دكه‌ت، ژ به‌ركو د ده‌مێ خێر و بیراندا ئه‌و ل پێشیێ بوون و به‌ری هه‌موویان دهاتنه‌ سه‌ر سفرێ و نها ژێ د ره‌ڤن، ب كورتی هه‌ر هه‌موو به‌رپرسیارن و داننان ب به‌رپرسیاریێ مێرخواسییه‌، لێ ره‌ڤین ژێ گونه‌ها هه‌ره‌مه‌زنه‌. هه‌رده‌مێ هه‌رهه‌موویان داننان ب به‌رپرسیارییا خوه‌ كر وی ده‌می رێكا چاره‌سه‌ریێ دێ ب ساناهی كه‌ڤیت و ده‌رگه‌ه دێ ل به‌ر ڤه‌بن، هه‌رده‌مێ چاره‌سه‌ری هاته‌كرن و خه‌لكێ ڤی وه‌لاتی كو قوربانیێ سه‌ره‌كیێ قه‌یرانێ یه‌ باوه‌ری ب چاره‌سه‌ریێ ئینا وی ده‌می دێ باوه‌ری د ناڤبه‌را ده‌سته‌لاتداری و خه‌لكێ هه‌رێمێ دا دروست بیته‌ڤه‌ و ب هه‌ڤڕا دێ گه‌هنه‌ چاره‌سه‌رییا داویێ.

ژ داویا سالا چوویی و هه‌تا نها ده‌سته‌لاتدارییا هه‌رێمێ چه‌ند پێنگاڤه‌ك بۆ چاره‌سه‌رییا قه‌یرانێ هاڤێتینه‌، هه‌موو ئه‌و پێنگاڤه‌ د جهێ خوه‌دانه‌ و هه‌ژی پشته‌ڤانیی لێكرنێنه‌، لێ ئه‌گه‌ر هه‌ر پێنگاڤه‌كا د ڤی واریدا د هێته‌هاڤێتن به‌ری هه‌ر كه‌سه‌كی ژ كه‌سێن ئێكێ، به‌رپرسیارێن بلند، كه‌سێن د هه‌ر واره‌كیدا پتر مفادار، كه‌سێن نه‌ ب حه‌قێ خوه‌ گه‌هشتینه‌ پله‌یێن بلند و سامانێن مه‌زن، كۆمپانیێن زه‌به‌لاحێن ژ ده‌وله‌ت سه‌رێ ڤی خه‌لكی و قوربانیێن ڤی ملله‌تی و رێخوشكرنێن ده‌سته‌لاتێ هه‌رێمێ دروستبووین بگریت وی ده‌می ئه‌و پێنگاڤ دێ جهێ خوه‌ گریت و سه‌ركه‌تنێ ده‌سته‌ڤه‌ ئینیت.

چ پێنه‌ڤێت د هاڤێتنا ڤان پێنگاڤاندا ده‌سته‌لات دێ تووشی ئاسته‌نگان بیت، گه‌له‌ك ئالی و كه‌سێن بهێز و مفادار دێ ب دژواری به‌رسنگی لێگرن، چه‌ند ئالییه‌كێن د ده‌مه‌كیدا و هنده‌ك نها ژی د ده‌سته‌لاتیدا دێ خوه‌ ژبه‌ر به‌رپرسیاریێ هاڤێژن هه‌روه‌ك ئه‌م دبینین، لێ ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ ده‌سپێكا شۆرشه‌كێ نه‌ ئه‌م دكارین ب شۆرشا چاكسازیێ ناڤبكه‌ین، ڤێ شۆرشێ ژی قوربانیدان پێ دڤێن، دڤێت یێ یان یێن سه‌ركردایه‌تییا شۆرشێ دكه‌ن به‌ری هه‌ركه‌سه‌كی قوربانیێ ب خوه‌ بده‌ن، قوربانیێ ب به‌رپرسێن بلند یێن خودان هێز و سامان بده‌ن، هه‌رده‌مێ ئه‌ڤ وێره‌كییه‌ بۆ قوربانیدانێ هه‌بوو، وی ده‌می ئه‌ز باوه‌رم مزگینییا سه‌ركه‌تنا ڤێ شۆرشێ دێ یا نێزیك بیت و دێ باوه‌ری د ناڤبه‌را ده‌سته‌لاتداری و خه‌لكێ هه‌رێمێدا دروست بیته‌ڤه‌ و ب هه‌ڤرا دێ گه‌هنه‌ چاره‌سه‌رییا داویێ.

د رۆژێن چوویی دا ل ده‌ڤه‌رێن شیعه‌نشینێن جیهانا ئیسلامی رێوره‌سمێن چله‌یێ سالانه‌یێ شه‌هیدكرنا ئیمام حسێن كورێ عه‌لی سێیه‌مین ئیمامێ شیعه‌یان هاتنه‌گێران، شه‌هید كرنا ئیمام حسێنی د دیرۆكا موسلمانان دا جهێ گرنگی پێدانێیه‌، لێ ل جه‌م شیعه‌مه‌زهه‌بان تایبه‌تمه‌ندییا خوه‌ هه‌یه‌ و بوویه‌ پشكه‌ك ژ باوه‌رییا وان و زێده‌باری ڤێ چه‌ندێ روویه‌ك سیاسی ب خوه‌ڤه‌ گرتییه‌ و هه‌رده‌م ژی ئه‌ڤ روویێ سیاسی هاتییه‌ بكارئینان بۆ دژایه‌تی یان به‌رهه‌لستكارییا ده‌سته‌لاتی د جیهانا ئیسلامیدا كو د ده‌ست موسلمانێن سونه‌مه‌زهه‌بدا بوویه‌، به‌روَڤاژی پشته‌ڤانی ل ده‌سته‌لاتی شیعه‌مه‌زهه‌بان كرییه‌ تایبه‌ت ئه‌گه‌ر د ده‌ستێن زانایێن ئایینی دا بیت هه‌روه‌ك ژ سالا 1979ێڤه‌ ل ئیرانێ و چه‌ند ساله‌كه‌ ل عیراقێ د هێته‌ دیتن.
مژارا مه‌ نه‌ مێژووا شه‌هیدكرنا ئیمام حسێنه‌، نه‌ ژی ڤه‌كوَلینا ئالیێ باوه‌ریێ یه‌ د ڤان رێوره‌سمان دا، یا مه‌ دڤێت ئاماژه‌ پێبكه‌ین روویێ سیاسیێ ڤان رێوره‌سمانه‌، تایبه‌ت ل عێراقا پشتی 2003ێڤه‌، سال ل دووڤ سالێ پتر به‌رهه‌ڤی بۆ ب سیاسیكرنا ڤان رێوره‌سمان و خرڤه‌كرنا خه‌لكه‌كی بۆ گێرانا وان دهێنه‌كرن و هه‌ر هه‌موو مه‌زاختیێ وێ ژی ژ بۆدجا گشتییا عیراقێ یه‌. رۆژ ل دووڤ رۆژێ ب سیاسیكرنا ڤان رێوره‌سمان روویه‌كێ مه‌زنتر و رووبه‌ره‌كێ مه‌زنتر ژ جوَگرافیا ده‌ڤه‌رێن شیعه‌نشین ب خوه‌ڤه‌ دگریت، ب ره‌نگه‌كی د رێوره‌سمێن ئه‌ڤ ساله‌ دا دو بوویه‌رێن هه‌ژی ل سه‌ر راوه‌ستیان و هه‌لسه‌نگاندنێ بۆ هه‌ر عیراقییه‌كی و ب تایبه‌ت بۆ مه‌ كوردستانییان كو هێژ ب ره‌نگه‌كی ئه‌م پشكه‌كین ژ جوَگرافیا عێراقێ هاتنه‌پێش، هه‌روه‌ك وه‌زیرێ گه‌هاندنا عیراقی راگه‌هاندی 26 ملیۆن كه‌سان ژ وه‌لاتێن جودا پشكداری د رێوره‌سماندا كربوو، ئه‌گه‌ر بێته‌گۆتن ئه‌ڤ هژماره‌ هژماره‌ك خه‌یالییه‌ دێ بیستان لاده‌ین بلا تنێ شه‌ش ملیۆن بن چ ژ بابه‌تی ناهێته‌گۆهارتن، هه‌ر د رۆژێن به‌ری رۆژا چلێ دا هه‌روه‌ك كه‌نالێن راگه‌هاندنێ به‌رچاڤكری و حكومه‌تێن عێراق و ئیرانێ ژی ب نه‌وه‌یی نه‌ ده‌رێخستی ب ده‌هان هزار كه‌سێن ئیرانی بێی كو رێزێ ل سه‌روه‌ری و سازیێن سنووریێن عێراقێ بگرن و سنوورێن عێراقێ به‌زاندن و ب ناڤ ئاخا ڤی وه‌لاتیدا چوون، هه‌تا گه‌هشتینه‌ كه‌ربه‌لا جهێ گێرانا رێوره‌سمان. هه‌روه‌ك دیار مه‌ هه‌موویان دیتی پرانییا ڤی خه‌لكی كو ژ هه‌موو جوین و ته‌خان ژن، مێ، پیر، گه‌نج و زارۆكان پێكدهاتن ب پییان به‌ره‌ف كه‌ربه‌لا دچوون.
هه‌ژییه‌ ناڤه‌ندێن په‌یوه‌ندیدار و بریار بده‌ست ل هه‌ر جهه‌كێ هه‌بن (ب تایبه‌ت ل كوردستانێ كو هه‌رئێكی خه‌ما خوه‌ هه‌یه‌ و هێژ مه‌ گه‌له‌ك گرێدان ب عێراقییانڤه‌ هه‌نه‌ ژ هه‌ر نه‌ته‌وه‌ و مه‌زهه‌به‌كی بن) پرسیاره‌كێ ژ خوه‌ بكه‌ن، خه‌لكه‌كێ هه‌ی ئه‌ڤه‌ هه‌ست و باوه‌رییا وانه‌، نه‌ 26 ملیۆن به‌لكی شه‌ش ملیۆن ب ڤێ هه‌یه‌جانێ پشكداریێ د ڤان رێوره‌سمان دا دكه‌ن و سنووران دشكێنن و ب ڤێ گه‌رماتییا مه‌ دیتی خوینێ ژ جانێ خوه‌ د ئینن، سوبه‌ هنده‌كان به‌رێ ڤی خه‌لكی ژ كه‌ربه‌لا دا جهه‌كێ دیتر، ژ گێرانا رێوره‌سمێن چله‌یا ئیمام حسێنی به‌رێ وان دا ئارمانجه‌كا دیتر، دێ وی ده‌می چ هه‌لویست به‌رامبه‌ری وان هێته‌وه‌رگرتن؟ دێ ب چ ئامراز و چ رێك به‌ر سینگێ وێ پێلا چه‌ند ملیۆنییا وان مرۆڤان هێته‌گرتن یێن ب فتوایه‌كی یان بریارا سه‌ركرده‌كی هه‌موو تشتان ژ بیر دكه‌ن.
دوور نابینم خه‌لكه‌ك بێژیت ئه‌ڤا تو د بێژی مینا فلمه‌كێ ئاشوَپییه‌ و دووره‌ ژ واقعی، لێ روودانێن سیه چل سالێن چوویی ل ئیرانێ و عێراقێ و لبنانێ راستییا گۆتنا مه‌ د سه‌لمینن و چه‌ندین روودان ل به‌ر چاڤێن مه‌نه‌، چاوان مفا ژ باوه‌رییا ئایینی و مه‌زهه‌بییا خه‌لكه‌كی هاتییه‌ وه‌رگرتن بۆ مه‌ره‌مێن سیاسی و ده‌سته‌ڤه‌ئینانا ئارمانجێن له‌شكه‌ری.. . چاوان ب فتوایه‌كێ خه‌لكه‌ك هاتییه‌ كافركرن و خوینا وان هاتییه‌حه‌لاكرن و خه‌لكه‌ك ئاماده‌بوویه‌ ل دووڤ وێ فتوایێ مرۆڤان بكوژن ب وێ باوه‌رێ كو ب كوشتنا وان یێ رێكا به‌هه‌شتێ ل به‌ر خوه‌ ڤه‌دكه‌ن.
ل داویێ دێ بێژم بوویه‌رێن ئه‌ڤ ساله‌یێن ده‌هێ موحه‌ره‌می و چله‌یێ شه‌هیدكرنا ئیمام حسێنی چه‌ند روویه‌كێ ئایینی مه‌زهه‌بی هه‌بیت چه‌ند جاركی روویه‌ك سیاسی و ئارمانجه‌ك سیاسی دگه‌ل خوه‌ هه‌لدگرن و هه‌موو سنوور و نه‌ته‌وه‌ و وه‌لاتان ل به‌ر خوه‌ ڤه‌كری دبینن و هه‌موو رێك و ئامرازان ژی بۆ خوه‌ ب ره‌وا دبینن.. . ده‌م هاتییه‌ ئه‌م كورد ژی ل سه‌ر راوه‌ستین مێژووا وانا دوهی و پێنگاڤێن وانێن ئه‌ڤرۆ و به‌رنامێ وانێ سۆبه‌هی هه‌لسه‌نگینین و چاوان به‌رژه‌وه‌ندییا مه‌یا نه‌ته‌وه‌یی دخوازیت به‌رهه‌ڤیێ بۆ بكه‌ین.. . مه‌ گۆت و مه‌زنینۆ گوهداریێ لێ بكه‌ن.

میدالیای بارزانی به‌رزترین خه‌ڵاتی خه‌لاتێ رێزلێنان، ناڤونیشانێن پرتووكه‌كێنه‌ د دو به‌رگاندا، هه‌ربه‌رگه‌ك د 440 به‌رپه‌ران دا، ژ ئاماده‌كرنا حامید گه‌وهه‌ری و وه‌شانێن (ده‌زگای خێرخوازی بارزانی) یه‌، ل (2015ێ) ل هه‌ولێرێ د چاپه‌كا جوان و ب دیزاینه‌كێ هه‌ژی به‌ژنا وان قاره‌مانان یێن ڤێ رێزلێنانێ ژێگرتی هاتییه‌چاپكرن.
پرتووك زێده‌باری پێرستی و پێشكییه‌كێ (ده‌زگای خێرخوازی بارزانی) و كورته‌ بابه‌ته‌كی ل سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ی سه‌رهلدانی میدالیا و بیرۆكه‌ و مه‌رجێن به‌خشینا میدالیا بارزانی د به‌رگێ ئێكێدا و چه‌ند په‌یڤه‌كێن ئاماده‌كارێ پرتووكێ د به‌رگێ دووێدا ژیاننامه‌ و دانه‌نیاسینا خه‌باتا وان 368 كه‌سایه‌تییان ب خوه‌ دگریت یێن ژ سالا 1989ێڤه‌ ب میدالیای بارزانی هاتینه‌خه‌لاتكرن.
ب مه‌ره‌ما دانه‌نیاسینا ڤێ پرتووكا بهادار دێ په‌نایێ به‌مه‌ به‌ر وێ ب خوه‌ و په‌یڤا میدالیا ده‌مه‌ نیاسین، تێدا هاتییه‌ په‌یڤا میدالیا ژ زمانێ فره‌نسی هاتییه‌وه‌رگرتن كو دبێژنێ میدالی Medalj ئه‌و ژی ژ په‌یڤا لاتینی مێتالیۆم Metallumئانكو ئاسن هاتییه‌وه‌رگرتن. ئانتۆنیۆ پیسانۆ یه‌كه‌م كه‌س بوویه‌ ل جیهانێ ل سالا 1449ێ ل باژێرێ نیاپێل Neapelێ ئیتالی میدالیا بۆ ده‌سته‌لاتداره‌كێ خوه‌جهی ب ناڤێ ئالفۆنسۆیێ پێنجێ چێكری.
ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ ناگه‌هینیت كو میدالیا به‌ری ڤێ مێژووێ نه‌بووینه‌، به‌لكی به‌ری سالا 330 پێشی زایینی هه‌بوویه‌ مینا دوگمه‌كا زێری بوویه‌ و ئه‌لێكساندێرێ ماكه‌دونی ل سه‌ر سه‌ركرده‌یێن خوه‌ به‌لاڤكرییه‌، سه‌رده‌مێ رۆمێن قه‌یسه‌ری ژی ره‌نگه‌ میدالیایه‌ك ژ زێری و زیڤی هاتینه‌چێكرن و دابه‌شكرن، پاپایێن ڤاتیكانێ ژی د سه‌دسالیێن ناڤیندا هن میدالیا داینه‌ كه‌سایه‌تیێن مه‌زن و ئایینی. به‌لێ دروستكرن و به‌خشینا میدالیایان ژ داوییا سه‌دسالییا چواردێ و ده‌سپێكا پازدێ زایینی ژ ئیتالیا به‌ره‌ف وه‌لاتێن ئه‌لمانیا و فره‌نسا و وه‌لاتێن دی یێن ئه‌ورۆپی چوویه‌ و ژ وان وه‌لاتانڤه‌ گه‌هشتییه‌ وه‌لاتێن دی یێن جیهانی.
هزرا به‌خشینا میدالیا بارزانی ل سالا 1982ێ ژ ئالیێ ره‌حمه‌تی كاك ئیدریس بارزانی و سه‌رۆك مه‌سعوود بارزانی ل مه‌كته‌با سیاسییا پارتی هاتییه‌به‌رچاڤكرن كو ئه‌ندامێن دێرینێن پارتی پێ بێنه‌خه‌لاتكرن، پاشتر ڤێ هزرێ په‌هناییه‌كا به‌رفره‌تر ب خوه‌ڤه‌ گرتییه‌ و خزمه‌تكارێن كورد و كوردستانێ ڤه‌گرتییه‌. ژ سالا 1989ێڤه‌ هزرا به‌خشینا میدالیا بارزانی كه‌تییه‌ د وارێ بجهئینانێ و یه‌كه‌مین گرۆپێ ئه‌ڤ خه‌لاته‌ ژێگرتی مامۆستا عه‌لی عه‌بدوللا و مام هه‌ژارێ شاعر و نڤیسكار بوون كو رۆژا 2/12/1989 د كۆنگره‌یێ نه‌هێ یێ پارتی دا ب میدالیا بارزانی هاتنه‌خه‌لاتكرن. ژ وێ رۆژێ هه‌تا نها 368كه‌سایه‌تی د شه‌ش گرۆپاندا د كۆنگره‌یێن پارتی و هه‌لكه‌فتێن جودا ب میدالیا بارزانی هاتینه‌خه‌لاتكرن.
پرتووكێ ژیان و خه‌باتنامه‌یا وان 368 كه‌سایه‌تییان ب تێر و ته‌سه‌لی هه‌مبێزكرییه‌، زێده‌باری ده‌ستخوشیێ ل به‌رهه‌ڤكاری و (ده‌زگای خێرخوازی بارزانی) بۆ به‌رهه‌ڤكرن و چاپ و به‌لاڤكرنا پرتووكێ، دێ چه‌ند بۆچوونه‌كێن خوه‌ ل دوور پرتووكێ به‌رچاڤكه‌م:
– پرتووك ب ناڤه‌كێ هاتییه‌ناڤكرن ل ئاسته‌كێ هه‌ژییه‌ بۆ بارزانیێ نه‌مر و وان كه‌سایه‌تییان یێن ئه‌ڤ به‌رزترین خه‌لاته‌ هه‌ژی خه‌باتا وان هاتییه‌دیتن، لێ ئه‌ز دبینم ژبلی میدالیا بارزانی ئه‌ڤ پرتووكه‌ به‌رزترین پرتووكه‌ خه‌باتا ب سه‌دان وان كه‌سایه‌تییان هه‌مبێزكری كو ژیێ خوه‌ بۆ كورد و كوردستانێ ته‌رخانكری.
– كریارا خه‌لاتكرنێ ب میدالیا بارزانی به‌رزترین وارێ رێزلێنانێ یه‌ كو گه‌له‌ك كه‌سایه‌تی بێی جوداهی ژ هه‌موو ده‌ڤه‌ر و پارچه‌یان، ژ هه‌موو نه‌ته‌وه‌و و ئایین و باوه‌ران ڤه‌گرتینه‌، چوار پارچه‌یێن كوردستانێ ب گشت نه‌ته‌وه‌ و ئایین و رێكخستن و پارتیێن وێ ڤه‌ هه‌مبێزكرینه‌، گشت ته‌مه‌ن و هه‌ردو ره‌گه‌ز ژ نه‌خوینده‌ڤان و خوه‌دیێن بلندترین باوه‌رنامه‌یان و چه‌ندین كه‌سایه‌تیێن بیانی یێن دلسۆژ بۆ دۆزا كوردستانێ ڤه‌گرتینه‌، چاوان بارزانی یێ هه‌موویان بوو میدالیا بارزانی ژی یا هه‌موویانه‌ و بۆ هه‌موویانه‌.
– د ده‌مه‌كیدا كو كورد ژ هه‌ر تشته‌كی پتر پێدڤی تووماركرنا مێژووا خوه‌ نه‌ ب تایبه‌ت مێژووا بزاڤا رزگاریخوازا كورد، جهێ مخابنیێ یه‌ كوردان ب گشتی و پارتی ب تایبه‌تی گرنگی ب تووماركرنا مێژووا خوه‌ نه‌دایه‌، ئه‌ڤ پرتووكه‌ پێنگاڤه‌كا سه‌ركه‌تییه‌ د وی واریدا دێ هنده‌كێ ژ وێ ڤالاهیێ پركه‌ته‌ڤه‌.
– هه‌ریه‌ك ژ ڤان به‌رێزێن ب ڤێ میدالیێ رێزلێهاتییه‌ گرتن، ژیاننامه‌ و خه‌باتنامه‌یا وی مێژوویه‌كه‌، ئه‌وا د به‌رپه‌رێن ڤێ پرتووكێدا هاتیه‌تووماركرن، چه‌ند سه‌ره‌قه‌له‌مكه‌كن و ب كورتی هاتینه‌نڤیسین، خوزی هه‌ر ژ نها (ده‌زگای خێرخوازی بارزانی) یان هه‌ر ده‌زگه‌هه‌كێ دی خه‌مه‌ك ژ نڤیسین و تووماركرنا مێژوو و سه‌ربۆرێن وان كه‌سایه‌تییان خواربا یێن هێشتا د ژیانێدا و ئه‌و سامانه‌ ژی وه‌ك گه‌له‌ك سامانێن دیرۆكی ژ ده‌ست مه‌ نه‌چووبا.

د دیداره‌كێدا دگه‌ل هژمار 1749ێ ڤێ رۆژنامه‌یێ د. پشتیوان سادق وه‌زیرێ په‌روه‌ردا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ دیاركرییه‌: سالانه‌ پرتووك ل سه‌ر حكومه‌تێ ب 45 ملیۆن دۆلاران دهاتنه‌چاپكرن و نوكه‌ بووینه‌ 12 ملیۆن دۆلار، ئانكو سالانه‌ 32 ملیۆن دۆلاران بۆ حكومه‌تێ ڤه‌دگه‌رینن. دبیت پرانییا خوانده‌ڤانان ئه‌ڤ داخۆیانییه‌ ب ئاسایی وه‌رگرتبیت و وه‌ك هه‌ر نڤیسینه‌كا د رۆژنامه‌یه‌كێدا دهێته‌به‌لاڤكرن ب سه‌ر وان را بۆریبیت، به‌لێ ئه‌ز دبینم، مژار نه‌ مژاره‌ك ئاساییه‌، به‌لكی مژاره‌ك هه‌ره‌ گرنگه‌ و هه‌ژی ل سه‌ر راوه‌ستیان و دووڤچوون و هه‌لسه‌نگاندنێیه‌، هه‌ژییه‌ ب ده‌هان ڤه‌كولین ل سه‌ر بێنه‌كرن و ل به‌ر رۆناهییا ئه‌نجامێن وان سه‌رژنوو به‌رنامه‌یێن ده‌وله‌تداریێ ل كوردستانێ نه‌ تنێ د وارێ په‌روه‌رده‌ و چاپكرنا پرتووكاندا به‌لكی د هه‌موو وارێن ژیانا ڤی وه‌لاتیدا بێنه‌دانان.
ئه‌ڤ ساله‌ 32 ملیۆن دۆلار ژ دراڤێ ته‌رخانكری بۆ چاپكرنا پرتووكان بۆ حكومه‌تا هه‌رێمێ ڤه‌گه‌ریانه‌ڤه‌، بینینه‌ به‌رچاڤێن خوه‌ سالانه‌ هژمارا خویندكاران زێده‌دبیت، ئانكو دڤێت پتر په‌رتووك بێنه‌چاپكرن و مه‌زاختییێ وانا زێده‌تر ببا، لێ به‌روڤاژی مه‌زاختی ل كێمیێ دایه‌ و ژ 45 ملیۆن دۆلاران بوویه‌ 12 ملیۆن، ئانكو نێزیكی چارێكا مه‌زاختیێ جاران. ل ڤێرێ پرسیار دهێته‌كرن گه‌لۆ سالانه‌ 32 ملیۆنێن دیتر چ لێ دهاتن.. . ؟ گرێك د ڤێره‌دایه‌، چاپكرنا پرتووكان نموونه‌كه‌ و ب سه‌دان نموونێن دن د وارێن جودادا ل ڤی وه‌لاتی هه‌نه‌ و ب سه‌دان 32 ملیۆن دۆلارێن دی ب ڤی ره‌نگی به‌رزه‌بووینه‌ و تنێ چه‌ند كه‌سه‌ك دزانین چووینه‌ د كێژ به‌ریكێدا. ڤه‌كرنا ڤێ گریكێ، ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێ پیلاییێ جیهانا گه‌نده‌لیێ یه‌ ل ڤی وه‌لاتی، ده‌مێ ئه‌و ده‌رگه‌ه ل به‌ر مه‌ ڤه‌دبیت و د چینه‌ د ناڤ وێ جیهانێدا، ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت ڤه‌كه‌ین و بچینه‌ د ناڤ وێ جیهانێدا دێ چریسه‌تان ب چاڤێن خوه‌ بینین، دێ وی ده‌می زانین سه‌رێ چه‌ند ساله‌كانه‌ چ گه‌نده‌لییه‌كا مه‌زن ل ڤی واری هه‌بوو، چاوان چه‌ند حویته‌كان خێر و بێرێن ڤی وه‌لاتی دادعویران و كه‌سه‌ك نه‌بوو بێژتێ دێ كیڤه‌ به‌ن. ئه‌گه‌ر مه‌ وێره‌كی دا خوه‌ ب ناڤ ڤێ جیهانێ كه‌تین و مه‌ نهێنیێن وێ زانین و قاره‌مانێن وێ ناسكرن، وی ده‌می ب هه‌مان وێره‌كییێ دێ شیێین ئه‌گه‌ر مه‌ بڤێت وێ جیهانێ ب ساناهی ژناڤ ببه‌ین و سێحرا نهێنیێن وێ ڤه‌كه‌ین و قاره‌مانێن وێ ژی مینا شێرێن به‌فرین بحه‌لینین، چنكو د بنیاتدا ئه‌و جیهانه‌ ژ ئه‌نجامێ نه‌وێره‌كییا مه‌ و سه‌روبه‌رێ نه‌ئاسایی و نه‌یاساییێ پشتی سه‌رهلدانێ ل كوردستانێ هاتییه‌پێش، نها هه‌تا ئاسته‌كی ئه‌و سه‌روبه‌ر نه‌مایه‌ و پێدڤی وێره‌كییا مه‌یه‌، ئه‌ڤ وێره‌كییه‌ ژی ژ دو جوینێن جڤاكێ مه‌ ڤه‌دگریت، جوینێ كه‌سێن بریاربده‌ست و مه‌زنه‌ به‌رپرس وێره‌كیێ بده‌نه‌ خوه‌ و به‌ری هه‌ر تشته‌كی نه‌ تنێ ژ جیهانا گه‌نده‌لیێ دووركه‌ڤن، به‌لكی كار بۆ ژناڤبرنا وێ جیهانێ بكه‌ن، جوینێ دووێ ئه‌ز و تو و كه‌سێن ئاسایینه‌ كو پرانییا جڤاكی ئه‌مین، وێ وێره‌كیێ بده‌ینه‌ خوه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێن بریاربده‌ست و مه‌زنه‌ به‌رپرس ژ گه‌نده‌لیێ دوورنه‌كه‌تن و كار بۆ نه‌هێلانا وێ نه‌كرن ئه‌م لێ بێینه‌ ده‌نگ و مینا ڤۆلكانه‌كێ كوچكێن وان بهژینین و جیهانا گه‌نده‌لیێ ب سه‌رێ واندا بهه‌رفینین.
مژارا چاپكرنا پرتووكان ل وه‌زاره‌تا په‌روه‌ردێ نموونه‌كه‌ ژ سه‌دان نموونان و ئه‌م دكارین ب سه‌دان 32 ملیۆن دۆلارێن ب هه‌روه‌ دچن ڤه‌گه‌رینینه‌ڤه‌ سه‌ر بۆدجه‌یا گشتی و سه‌دان پرۆژه‌یێن دیتر پێ ئاڤاكه‌ین و ب ڤی ره‌نگی ژی دێ شێینه‌ گه‌نده‌لیێ و گه‌نده‌لكاران و دێ رێكێ خوشكه‌ین ژبۆ بنبڕكرنا وان د ناڤ وه‌لاتیدا، ل داویێ ژی ئه‌ز دبێژم ب ڤی كریارێ چه‌ند مفا بگه‌هیته‌ كه‌سێن ئاسایی كو پرانییا جڤاكینه‌ دێ پتر گه‌هیته‌ كه‌سێن بریاربده‌ست و مه‌زنه‌ به‌رپرسان و ئه‌ڤ سه‌رفرازییه‌ دێ بۆ وان هێته‌تووماركرن.

ژ ده‌سپێكا روودانێن شنگالێ و هێرشا هۆڤانه‌یا رێكخراوا تیرۆریستییا داعش بۆ سه‌ر كوردستانێ ل ته‌باخا 2014 ڤه‌ ب سه‌دان روودانێن تراژیدی ب سه‌رێ خه‌لكێ كوردستانێ و تایبه‌ت خووشك و برایێن كوردێن ئێزدی هاتینه‌، هه‌ر وان ب خوه‌ ژی سه‌دان داستانێن قاره‌مانیێ تووماركرینه‌، كو هه‌ریه‌ك ژ وان دێ ب سه‌دان به‌رپه‌ران ڤه‌گریت، هه‌ر به‌رپه‌ره‌ك ژ وان هه‌ژییه‌ ب سه‌دان سالێن دی كورد شانازییێ پێڤه‌ بكه‌ن. د هه‌مان ده‌مدا خه‌لكه‌كی هه‌رچه‌نده‌ د كێم بن ژی ڤیایه‌ ل به‌ر باندۆرا ڤان روودانێن تراژیدی ئارمانجه‌ك كه‌سایه‌تی یان حزبیێ به‌رته‌نگ بجهبینیت ل شوونا گولان سترییان ل سه‌ر رێكا قوربانیێن ڤان تراژیدییان بچینیت.
دێ هێمه‌ سه‌ر كاكلكا مژارێ و چیرۆكا ژنه‌ قاره‌مانا ئێزدی (جینان به‌ده‌ل)ێ ئینمه‌ به‌ر چاڤێن خوه‌ و خوانده‌ڤانان* و ب خواندنه‌كا شرۆڤه‌كاری دێ هه‌ر سێ خالێن ل به‌راهیێ مه‌ ئاماژه‌پێكری د چیرۆكا (جینان)ێدا به‌رچاڤكه‌م.
(جینان) ئاكنجیا گوندێ ده‌هۆلایێ سه‌ر ب ناحیا سنوونێ بوو، د ده‌مێ هێرشا تیرۆریستێن داعش بۆ سه‌رده‌ڤه‌رێ ب دیلی دكه‌ڤیته‌ ده‌ستێ وان هۆڤان، سێ مه‌هان ژیانه‌كا پڕی ئه‌شكه‌نجه‌ و ئازار ل ژێر ده‌ستێن وان تیرۆریستان دژیت هه‌تا ب هاریكارییا حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ رزگاردبیت و دگه‌هیته‌ جه‌م هه‌ڤژین و كه‌سێن خوه‌. هه‌تا ڤێرێ پشكا مه‌زنا تراژیدیا ژیانا وێ بوو یا سێ مه‌هان ڤه‌كێشای، لێ ڤێ تراژیدیێ وه‌كر (جینان) قاره‌مانییه‌كێ توومار بكه‌ت یا د ڤان رووداناندا كه‌سێ بۆ خوه‌ توومار نه‌كری، ئه‌ڤ قاره‌مانییا وێ ژی ببیته‌ ده‌رسه‌ك یان شیره‌ته‌ك بۆ هنده‌كان یێن ل به‌ر تراژیدیایێن خه‌لكه‌كی ل هنده‌ك ئارمانجێن كه‌سایه‌تی دگه‌ریێن. (جینان) ب هاریكارییا هنده‌ك كه‌سایه‌تیێن كوردێن ئێزدی ب مه‌ره‌ما پشكداریێ د كۆنفرانسه‌كێدا دگه‌هیته‌ فره‌نسا، ل وێرێ سه‌رهاتییا خوه‌ بۆ خه‌لكه‌كی ڤه‌دگێریت و هه‌مان سه‌رهاتی دبیته‌ په‌رتووك ب فره‌نسی دهێته‌چاپكرن و دگه‌هیته‌ هۆلا كۆنفرانسێ و ب رێكا (جینان)ێ و وێ پرتووكێ سه‌دان هزاركه‌س ل كاره‌ساتا ب سه‌رێ وێ هاتی ئاگاداردبن، كو هه‌مان كاره‌ساته‌ یا ب سه‌رێ ب هزاران كچ و ژن و زارۆك و پیرێن ئێزدییان هاتی، (جینان)ێ ب سه‌ره‌دانا فره‌نسا و پرتووكا خوه‌ په‌یاما وان گه‌هانده‌ هه‌موو جیهانێ، به‌لێ قاره‌مانیه‌كا هێژ مه‌زنتر تووماركر، ده‌مێ سه‌رۆكێ فره‌نسا ب خوه‌ داخوازا دیدارا وێ كری و گۆتییێ ئه‌گه‌ر وێ بڤێت د ده‌مێ 24 ده‌مژمێراندا دێ ره‌گه‌زنامه‌یا فره‌نسی ده‌نه‌ وێ، به‌لێ به‌روڤاژی دگه‌ل هزاران ژ خه‌لكه‌كی یێ خه‌ونان ب وه‌رگرتنا ئیقامێ ل وه‌لاته‌كێ ئه‌ورۆپا دبینن ئه‌و ب وه‌رگرتنا ره‌گه‌زنامه‌یا فره‌نسی رازی نه‌بوو و ژ سه‌رۆكێ فره‌نسی خواست هاریكاریا كوردان بكه‌ن داكو دژی داعش شه‌ری بكه‌ن و كچ و ژنێن ئێزدی رزگاربكه‌ن و نها ئه‌و زڤریه‌ڤه‌ كوردستانێ ل كه‌مپا ئیسیا ل ژێر خیڤه‌ته‌كێ دژیت و دبێژیت: ئه‌و خیڤه‌تا ئه‌ز نها تێدا ژیم ب هه‌موو ئه‌ورۆپا ناگوهۆرم..
ئه‌ڤه‌ ژ هه‌موو قاره‌مانییان مه‌زنتره‌، خه‌لكه‌ك سه‌ر و مال و خێزانێن خوه‌ دكه‌ته‌ قوربانی دا پێ بگه‌هیته‌ ئه‌ورۆپا و ئیقامه‌كێ وه‌رگریت، خه‌لكه‌ك ب سه‌دان شێوازان وه‌لاتێ خوه‌، ده‌سته‌لاتدارییا وه‌لاتێ خوه‌ كرێت دكه‌ن به‌س دا وه‌لاته‌كێ بیانی وان وه‌رگریت، چه‌ندین سازیێن راگه‌هاندنێ، حزبێن سیاسی و یێن خوه‌ ب چالاكڤانێن مه‌ده‌نی دزانن سه‌خمه‌رات هنده‌ك ئارمانجێن كه‌سایه‌تی و حزبیێن به‌رته‌نگ وه‌لاتی ل به‌ر گه‌نجان كرێت دكه‌ن و مشه‌ختیێ ل به‌ر وان دكه‌نه‌ بهه‌شتا سه‌ردنیایێ و به‌رێ وان دده‌نه‌ رێكا هات و نه‌هاتێ، لێ (جینان)ا قاره‌مان مێژووێ سه‌رژنوو دنڤیسیته‌ڤه‌ و خیڤه‌تا خوه‌ ب هه‌موو ئه‌ورۆپا نا گوهۆریت، ئه‌ز ژی دبێژم دیرۆك ل ژێر وێ خیڤه‌تێ دهێته‌نڤیسین و وه‌لات ژی هه‌ر ل ژێر وێ خیڤه‌تێ دهێته‌ئاڤاكرن نه‌ ل كولانێن ئه‌ورۆپا.
* بۆ سه‌رهاتییا (جینان)ێ مه‌ مفا ژ راپۆرته‌كا هژمار 375، 14/9/2015ێ رۆژناما (رووداو) وه‌رگرتییه‌.