شەمال ئاکرەیی

ل باژارەکێ پڕ ژ دەنگێن کز،
ئەم گیانێن بێ هەستین،
د ناڤ قەلەبالغا سەران دا،
ڤالاهییا ڤی چاخی..
بوونا مە (دیلێت) دکەت.
دلێن مە،
کاخا * ڕۆناهی و تاریێ نە،
د ڤێ مێرگێ دا،
بیابان هشێ مە د مێژیت.
«تنێبوون، ئێشەکا بێ دەنگە.» (١)
ئەم هەمی د ناڤ بازنەیەکێ زڤڕۆک دا،
ل موبایلان دنێڕین،
خەونێن خەلکی،
بۆ خۆ دکەینە ئارمانج.
ئەڤ ڤالاهییە،
خوینا مە سۆرتر لێ دکەت.
ئەم بێدەنگیێ دفرۆشینە هەڤدو،
«مرۆڤ هەردەم دێ یێ تنێ بیت، هەتا د ناڤا قەلەبالغترین باژاران جیهانێ دا.» (٢)
ڤالاهی، نەبوونا کەسانە،
ڤالاهی، نەمانا هەستانە،
ئەم..
د تڕومبێلێ دا، ل سەر کاری، ل مال، ل کافێ و ل هەر جهی
ل کێلەکا ئێکین،
دیوارێن بێدەنگیێ بلندن.
ئەم د خۆ دا ل خۆ دگەڕێین.
د ناڤ دەریای دا..
ئەم د تێهنی نە.
«تەڤ مرۆڤێن جیهانێ.. بێی کو بزانن، د تنێبوونەکا کوژەک دا دژین.» (٣)
ئیدی چەوا ئەم یێن ڤالا..
بێ موبایل، بێ دیوار و نێت
ژیانێ دێ کەینە کەڤالەکێ پڕ پەیڤ؟!
_____
*: مەیدان.
١- ئالبێرت کامو Albert Camus (١٩١٣ -١٩٦٠)، نڤیسەر، ڕۆژنامەڤان، و فیلەسۆفەکێ فەڕەنسی یێ ناڤدار بوو، کو پتر ب فەلسەفا خۆ یا «یاخیبوون» و پووچێتی یان بێواتەیی Absurdism دهێتە نیاسین. وی خەلاتێ نۆبل یێ ئەدەبیاتی وەرگرتییە.
٢- ئەرتور شۆپنهاوەر Arthur Schopenhauer (١٧٨٨ – ١٨٦٠)، فیلەسۆفەکێ مەزن یێ ئەڵمانی بوو، کو ب فەلسەفا خۆ یا «ڕەشبینیێ»Pessimism دهێتە نیاسین. وی ئەو باوەڕی هەبوو کو «ئیرادە» بنەمایێ سەرەکی یێ گەردوونی و ئازارێن مرۆڤی نە.
٣- فێردیناند پێسوا Fernando Pessoa (١٨٨٨ – ١٩٣٥)، ئێک ژ مەزنترین هەلبەستڤان، نڤیسەر، و ڕەخنەگرێن ئەدەبی یێن پورتوگالێ بوو د سەدەیێ بیستێ دا. ئەو پتر ب داهێنانا «ناڤێن جودا» Heteronyms دهێتە نیاسین، کو تێدا ب دەهـان و کەسایەتیێن جودا یێن ئەدەبی نڤیسین دکر.

ناز نادر

ڤۆلکانەکە د دل دا دکەلیت
ئاگرە جانێ من دسۆژیت
ئەڤ ئاگرە
خوینێ ڕادگریت
ب گەرمیا سۆتنێ…
چاڤان دکوژیت..
بۆچی ڕۆندك
ژ چاڤان ڕاوەستان؟
بۆچی ناکەلن
ل سەر ڕوومەتان؟
ئیدی چاڤ ژ ئاگری ناترسن
ئیدی ڕۆندک بۆ دلی نالەییزن
دل
د عەشقا ئاخێ دا
دسۆژیت،
چاڤ ژ ڤێ عەشقێ
دوور دپرسیت
جان و ئاخ ل ڤێرێ بوونە ئێك
ژیان بۆ وەلاتی
بوو ڕاستە ڕێک.

جیریە غازی

به‌ری زەنگا هشیاركەر یا تێله‌فۆنا وێ لێبده‌ت، چاڤێن خۆ ڤه‌كرن و سه‌كناند، ئه‌و ڕۆژا چوونا وێ یا زانكۆیێ یا ئێكێ بوو، ژبەر هندێ هەموو شەڤا بۆری خەو ب چاڤێن وێ نەکەفتبوو. هەم دیسان هەست ب هشیاربوونێ دکر، ژ ترسا هندێ د خەودا بمینیت و بۆ زانکۆیێ گیرۆ ببیت. هەست ب قۆناغەکا نوو یا ژیانێ دکر و هیڤی د چاڤێن وێ دا دزڤڕین… دەمێ نودەمێ کاروبارێن خۆ باش کری و خۆ ب خەملا وەرزا سۆر و زەر کری، بەرەف زانکۆیێ ب ڕێ کەت. ل دەمێ گەهشتیە زانکۆیێ، هێشتا دەمژمێرەک بۆ دەمێ وانەیا وێ مابوو. داکو دەمێ خۆ ب تشتەکیڤە ببۆرینیت و بێزار نەبیت، گەڕیانەک دناڤ زانکۆیێ دا کر. دەمێ گەهشتیە بەر دەرێ هۆلەکا زانکۆیێ، دەنگێ مامۆستایەکی هاتە گوهێن وێ کو دگۆتە خویندکارێن خۆ: “ئەرێ هوین دزانن چەند ستێر ل ئەسمانی هەنە؟ هوین دقارن هەتا چەند ستێران بهژمێرن؟”
پشتی ڤێ پرسیارێ هەر ئێکی ژ رەخێ خۆڤە پستەپستەک کر. ئێکی گۆت: “ئەڤە چ پرسیارەکا بێ ڕامانە؟” ئێکێ دی گۆت: “ما مامۆستایێ مە دزانیت چەند ستێر ل ئەسمانی هەنە، هەتا ئەڤێ پرسیارێ ژ مە بکەت؟”
ئێدی نودەمێ هه‌دارا وێ خەپسێ نەما و بەرەف هۆلەکا دیتر چوو. ئەڤ جارە دەنگێ مامۆستایەکێ دی هات کو دگۆت: “ئەرێ هوین ئالایێ هەنێ دبینن یێ ل سەرێ گرێ هەنێ؟ کی ژ هەوە دقاریت بۆ دەمێ پێنج خۆلەکان ب سەر وی گری بکەڤیت و بزڤڕیت؟” هەموو بێدەنگ مان و کەسی بەرسڤا مامۆستایێ خۆ نەدا، ژ بێدەنگیێ یا دیار بوو کو کەسی تاقەتا هندێ نینە، دگەل بێدەنگیا خویندکاران، نودەم ژی ب خاڤیڤە زڤڕی، بێزار بوو ژ وان پرسیارێن مامۆستایا ژ خویندکارێن خۆ دکرن. ب خۆ گۆت: “ئەرێ ئەز دێ کەڤمە بەرامبەر چ مامۆستا؟ من هەدارا ڤان پرسیارێن بێ ڕامان نینە، ئەم نەهاتینە دا دەمێ خۆ ب تشتێن بێ ڕامان و بێ بهاڤە ببۆرینین.” ئێدی نەما ئەو ل وی جهی بمینیت و بەرەف مالێ ب ڕێ کەت…
ڕۆژا پاشتر، پشتی دو سێ جاران زەنگا تەلەفۆنا نودەمێ لێدای، ب زۆرا ئەو ژ ناڤ جهێن خۆ دەرکەفت… نە وەک ڕۆژا بۆری و نە ب خەملا دوهی، و نە ب هەست و سۆزێن خۆ یێن وەک دوهی بەرەف زانکۆیێ ڤە چوو. دەمێ گەهشتیە دناڤ قەرەبالغیا خویندکاران دا، دەنگەک هاتە گوهێن وێ کو دگۆت: “من قاری هەتا ٢٠ ستێران بهژمێرم.” ئێکێ دی بەرسڤا هەڤالا خۆ دا و گۆت: “من باش ستێرێن ئەسمانی نەدیتن، ب زۆرا من قاری هەتا ١٠ ستێران بهژمێرم، چاڤێن من زڤڕین هەتا من قاری بهژمێرم…”
ئەڤ دەنگە بۆ وێ د سەیر بوون. ل پشت خۆ زڤڕی، دەنگەکێ دی دهات و دگۆت: “بەری ئەز بگەهمە زانکۆیێ، سبەهیکا زوو ئەز سێ جاران ب سەر گرێ هەنێ کەفتمە و هاتمە خوار…”
نودەم شاش ما، ڤیا بزانیت ئەرێ چاوا ئەو دقارن ستێرێن ل ئەسمانی بهژمێرن و چاوا ئەو دقارن ب سەر گری بکەڤن بێی کو بوەستن؟ داکو ل بەرسڤا پرسیارێ بگەڕیت، ڕوویێ خۆ دا کچەکێ و گۆتێ: “بێ زەحمەت خاتوون، ناڤێ من نودەمە و ئەز خویندکارەکا نوومە، هەر وەک هوین یێ بەحسێ ستێران دکەن، من ژی دڤێت ستێرێن ئەسمانی بهژمێرم. ئەرێ ئەز دێ چاوا ڤی کاری کەم؟ ب چ ئامیران وە قاری ستێران بهژمێرن؟”
– “سلاڤ نودەم جان، ناڤێ من گولێ یە. تو چ ئامیران بکار نائینی، بەلکو دێ چاڤێن خۆ بکار ئینی بۆ هژمارتنا ستێران.”
نودەمێ ب حێبەتیڤە گۆتێ: “ئانکو چاوا چاڤێن خۆ؟”
گولێ ب ئاخفتنەکا نەرم و هەستێن نووڤە گۆتێ: “مامۆستایێ مە دوهی د وانەیێ دا بۆ مە ڕوهنکر کا چاوا ئەم نێزیکی ستێران ببن و بقارن ستێران بهژمێرن. ب ڕاستی ئەم گەلەک ژ سروشتی دوور کەفتینە. شەڤا بۆری بۆ جارا ئێکێ بوو ئەز ل سەر بانی نڤستم؛ جوانیا ستێران، ڕۆناهیا هەیڤێ و بایێ سروشتی… من نەزانی چەوا ئەز نڤستم. دەمێ بەرێ من ل ئەسمانی، من بەرێ خۆ ددا ستێران و د هژمارتن. لێ نوکە دەمێ ئەم د مال دا دنڤین، ژبلی بانی چاڤێن مە ب چ تشتێن دی ناکەڤن، یان ژی هەر هندەک نزانن بانێ ژۆرا وان ژی چەوایە! ب تنێ ئەو ب تەلەفۆنانڤە د مژوولن و هەتا چاڤێن وان ڕۆناهیا وێ دبینن ئەو نانڤن.”
ب ئەڤێ گۆتنێ نودەمێ زانی کو ئێدی پێدڤی ناکەت ل بەرسڤا پرسیارێن دی بگەڕیت، و ئەو تێگەهشت کو ئەو یا شاش بوو دەمێ هزرێن وێ بۆ پرسیارێن بێ ڕامان چووین. پۆشمان بوو ژ هندێ کو ئەوێ سپێدێ تاقەتا هاتنا زانکۆیێ نەبوو… د ئەڤێ خەیالێ دا، خشتەیەکێ نوو، ژیانەکا نوو و قۆناغەکا نوو بۆ خۆ دانا، و زانی کو ئەو یا ل جهەکێ ڕاست و دروست و پڕی وانەیێن ژیانێیە.

سەیفوللا محەمەد

گەلەك درێژ بوو .. ئێدی ناقەدت
ئێدی ناقەدت
هەر گوهـ بدم
وان گۆتنێن خرشێن
دوبارەكری
یان درویشمێن تەیسۆكێن
هش ژ سەرێ من بری…
باوەرناكم هەتاهەتا
چاڤا زل كم
ل ڕۆژەڤەكا تژی گۆمان
ژبۆ پاشەڕۆژەكا
وەكو هەر پاشەڕۆژەكا بۆری
لمن عنڕی…
لمن خنزری…
من دەڤەك هەبوو
ئەزمانەكی درێژ تێدا بوو
هندی تە د دیت
ل كۆچك و دیوانا
كراسێ سالیسكییێ
یێ لبەر خوەكری…
ئەستەمە و ئێدی ناقەدت
ژیان یا كەتیە ڕكێ و
سنگەپێ بووی نا بۆرت
خوە ناگوهۆڕت
ئەز ژی وەستییام .. تاقەت نەما
ئەڤجا نەبێژە ..
ئەڤی پەلەك ب ئەزمانێ خوەڤەنا
ئەگەر بێژم وەرە
گوهـ و چاڤ و دەڤا
لێك بگوهۆڕین
ژئەڤرۆ پێڤە
ئەز ل حالێ تە و
تو بهێی حالێ من
كا دێ چەند شێی
خوە لبەر خەما
ڤێ ژیانا بوویە جەندەك
ژمێژە مری
خوە ڕاگری
خوە لبەر گری!