هەرهین محەمەد

سەرۆكێ‌ پشكا زمانێ‌ ئنگلیزی ل كولیژا پەروەردە و بنیات ل زانكۆیا دهۆك ئاشكراكر، حەزەكا مەزن ل دەف قوتابیان دروست بوویە بۆ فێربوونا زمانێ‌ ئنگلیزی و سالانە گڤاشتنێن مەزن ل سەر پشكا ناڤبری بۆ وەرگرتنێ‌ دروست دبن و گۆت: حەزا كچان بۆ فێربوونا زمانێ‌ ئنگلیزی ژ كوران زێدەترە.

رێبەر سەلیم دۆسكی، سەرۆكێ‌ پشكا زمانێ‌ ئنگلیزی ل كولیژا پەروەردا بنیات ل زانكۆیا دهۆكێ‌ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ ئاشكەراكر، ل دووڤ ئامارێن ئەڤ سالە، ل پشكا زمانێ‌ ئنگلیزی هەر دەه قوتابیێن سەركەفتیێن دەسپێكێ‌ كچ بووینە، ئانكو زێدەتر حەزا خواندن و فێربوونا ڤی زمانی ل دەف كچان هەبووینە، ئەڤە ژی ڤەدگەریت بۆ خەمخوریا كچان زێدەتر ژ یا كوران.
سەرۆكێ‌ پشكا زمانێ‌ ئنگلیزی ئەو ژی ئاشكەراكر، گرنگە ژبلی زمانێ‌ دایكێ‌ مرۆڤ زمانەكی دی ژی بزانیت و گۆت: زمانێ‌ ئنگلیزی زمانەكێ‌ ستاندارە و یێ‌ ئێكێ‌ یە ل سەر ئاستێ‌ جیهانێ‌ و ئەف زمانە د چەندین قوناغان دا دەرباز بوویە هەتا گەهشتیە ڤی ئاستی، ئەڤە بۆ وێ‌ چەندێ‌ دا خەلكێ‌ بیانی ب ساناهی فێر بیت و ئەڤە ئەنجامێ‌ كاركرنا زمانزانێن ئنگلیزی بوویە ل سەر دروستكرنا زمانەكێ‌ ستاندار.
ناڤبری ئەو ژی گۆت: فێربوونا قوتابیان بۆ زمانێ‌ ئینگلیزی دكەڤیتە ل سەر بەردەوامی دان ب خواندن و ئاخفتنا رۆژانە و بەرخودانا فلم و زنجیرێن درامایی، خۆشبەختانە نوكە تەكنەلوژی گەلەك یا پێشكەفتی یە و رێیێن ب ساناهی هەنە بۆ فێربوونا ڤی زمانی.
رێبەر سەلیم ئەو ژی گۆت: نۆكە هەر تشتەكێ‌ بهێتە دروستكرن ب زمانێ‌ ئنگلیزی یە و ئەگەر ب زمانەكێ‌ دی ژی بهێتە دروستكرن هەتا نەبیت زمانێ‌ ئنگلیزی بەر بەلاف نابیت و رەنگە بۆ زانایێن وەلاتێن دی ژی زمانێ‌ ئینگلیزی ب ساناهی تربیت.
سەرۆكێ‌ پشكا زمانێ‌ ئنگلیزی، ب باشی زانی كو نوكە خواندنا زمانێ‌ ئنگلیزی ل باغچەی و بازنێ‌ ئێكێ‌ ل قوناغا سەرەتایی دهێتە خواندن گۆت: هەر زمانەكێ‌ زارۆیێن مە ل خواندنگەهێ‌ فێرببن گەلەك باشە و هەتا فێربوونا زمانێن وەلاتێن جیرانێن مە (عەرەبی، توركی، فارسی)، بەلێ‌ ب گشتی زمانێ‌ ئنگلیزی یێ‌ جیهانی یە و باشە ئەگەر ئەم زارۆیێن خوە ل ژیەكێ‌ بچووك فێربكەین.
رێبەر سەلیم دۆسكی گۆت ژی: نوكە مەزنترین رێژا قوتابیان ل كولیژا پەروەردە و بنیات ل پشكا زمانێ‌ ئینگلیزی دخوینن و هەتا 500 قوتابیان ژ هەردو رەگەزان ل پشگا ناڤبری هەنە، سالانە گڤاشتنێن مەزن ل سەر پشكا مە هەنە بۆ وەرگرتنا قوتابیان و سالا بوری پتر ژ 90 قوتابیان ل قوناغا ئێكێ‌ هاتینە وەرگرتن و حەزا خەلكی ل سەر ڤێ‌ پشكێ‌ زێدەبوویە و ئەم ژی وەك ستافێ‌ پشكێ‌ گەلەك هاندانا قوتابیان دكەین بۆ فێربوونا زمانێ‌ ئینگلیزی.
ل دووماهیێ‌ رێبەر سەلیم سەرۆكێ‌ پشكا زمانێ‌ ئنگلیزی خواست ل سازیێن پەروەردێ‌ زێدەتر گرنگی ب زمانێ‌ ئنگلیزی بهێتەدان و دیار كر كو كولیژا پەروەردە و بنیات پەیوەندی ل گەل پەروەردێ‌ هەنە و سالێن بوری گەلەك مامۆستایێن پەروەردێ‌ و هەلگرێن باوەرناما دبلومێ‌ ل پشكێن جودا ل كولیژا ناڤبری بەردەوامی دایە خواندنا خوە بووینە هەلگرێن باوەرناما بەكالوریوسێ‌ نە و زێدەتر پەروەردێ‌ مفا ژ شیانێن وان مامۆستایان وەرگرتیە.

بێوار حەمدی:

مەلایەکی دیار کر، لگۆر شەریعەتێ ئیسلامێ هەر تشتەکێ کچ مفایێ خۆ ژێ ببینیت دشێت مەهرا خۆ لسەر چێکەت، پارێزەرەکی ژی گۆت؛ لگوڕەی یاسایێ مەهر لدووڤ وێ پێکهاتنێ دمینیت ئەوا دناڤبەرا کچ و کوران دا.

پارێزەر عەلی رەسول بۆ ڕۆژنامەیا ئەڤرۆ دیار کر کو لگوڕەی یاسایێ مەهرەیا کچ و کوران لدویڤ وێ پیکهاتنێ دمینیت ئەوا دناڤبەرا واندا و گۆت؛ گەلەک جاران کچ بێی پێشەکی ژی دهێتە مەهرکرن، ب مەرجەکی هەکە ئەو یا ڕازی بیت و بێژیت من پێشەکی نەڤێت.
پارێزەری د بەردەوامیا ئاخفتنێن خودا دیار کر ژی کو گەلەک جاران کچ لدویڤ شەریعەتی بتنێ مەهرەیا خۆ دنڤیسیت، داکو زەکات لێنەکەڤیت و گۆت؛ ژلایێ یاسایی ڤە دڤێت پاشەکی دووماهیک هەر بهێتە نڤیسین، لێ پێشەکی لدویڤ بریارا دناڤبەرا واندا دمینیت کو دشێن نە نڤیسن.
مەلا محەمەد ئەمین زانایێ ئایینێ ئیسلامێ، سەبارەت هەمان بابەت دیار کر کو مەرجێ سەرەکی یێ مەهرکرنێ هندەک پەیڤن، ئەڤجا چ ژلایێ دادگەهێ ڤە بیت یان ژلایێ زانایەکێ ئایینی و گۆت؛ ئەگەر بریارا دادوەری و گرێبەستا دادگەهێ لگەلدا بیت باشترە، داکو مافێ وێ کچێ نەهێتە خوارن، ژبەرکو هەکە ل دادگەهێ نەبیت رەنگە چ بەلگە نەبن و زەڵام بێژیت من ئەڤ مەرجە و ئاخفتنە نەگۆتینە.
مەلای گۆتژی؛ لدویڤ شەریعەتێ ئیسلامێ هەر تشتێ کچ مفای ژێ ببینیت یێ دروستە مەهرەیا خو لسەر چێکەت وەکو ( زێر، خانی، پارە…) چونکو د شەریعەتی دا ڕێژەیەکا دەستنیشانکری ژبۆ مەهرێ دیار نەکریە، بەلکو لدویڤ پێچێبوون و پێکهاتنا دناڤبەرا کچ وکوران دا دمینیت.

سالار محەمەد دۆسكی:

6- 7

د.سەباح ئاكرەیی ئەو ژی گۆت: ل سالا 1983 وی دەمی ل بارۆكێن شەری بووم و دەستیردان من وەرگرت بوو ل هەڤلێرێ‌ ( ئەبو عەبدوللا خەیات) گەلەك جاران مە جلكێن خوە ل دەف چێدكرن یان مە مرۆڤێن نیاس دیتن و جارەكێ‌ ئێك هاتە دەف و من گۆتێ‌ خوە بەرهەڤ بكەن دێ‌ تشتەك هێتەكرن دژی ڤێ‌ دەست هەلاتێ‌ و هوون دشێن خەلكی ئاگەهدار بكەن چونكە سەرهلدانەكا ب رێڤە و ئەو كەس سالێن حەفتێان ئەندامێ‌ ناوچێ‌ بوو ل ئاكرێ‌ و پشتی بورینا هەیڤەكێ‌ كەسەكێ‌ خەلكێ‌ رومادی هەبوو و پلا وی یا لەشكری ژ من زێدەتر بوو ناڤێ‌ وی (فەوزی موناجد) بوو گۆت بچینە پیاسەكێ‌ من گۆتێ‌ بلا گۆت تە چ گۆتیە؟ من گۆتێ‌ وەكی چ گۆت نڤیسارەك هاتیە و گۆتیە ئەڤە لبن چاڤدێریێ‌ بیت چونكە ئەڤە دژی دەولەتێ‌ ئاخفتیە و خواست ئاخفتنا خوە ل جهان كێم بكەم و ئێدی من ئاخفتێن خوە سنورداركرن هەتا سالا 1988 ێ‌ و مە ل گەلەك جهان هەڤالێن خوە كومكرن بەحسێ‌ ڤێ‌ روودانێ‌ كر و بەرهەڤی مە وی دەمی كرن كو سەرهلدانەك بهێتەكرن هەتا كو ژڤان بوو 21 نەوروزێ‌ سالا 1991 سەرهلدانێ‌ بكەین، ئەوا رانیە ژ نشكەكێ‌ ڤە هاتی و سەركەفت و بەری سەرهلدانێ‌ وەك پێشتر مە ئاماژە پێكری كو حوكمەتێ‌ هەست پێ دكر لڤینەكا دهێتەكرن لێ‌ چونكە وی دەمی هزێن ئەمریكی توباراندكر هندەك جهان بریارەكا مەركەزی نەبوو هەر كەسەك ب بوو خودان بریار و ترسەكا مەزن دروست بوو، دەنگۆباس تەهدید بۆ دهاتن كو پێشمەرگە نێزیك بووینە و ئەڤێ‌ كارتێكرن هەبوو و جهێن خوە بەردان و هێزەكا لەشكەری یا باش مابوو و دەمێ‌ دیتی كارگێری خوە ڤەكێشای و ئەو بخوە شەر نەكر.
د.سەباح بەحسێ‌ سەرهلدانا ئاكرێ‌ كر و گۆت: رۆژا 13 مە دەست پێكر و رێكخستن دناڤبەرا هەڤالێن خوە دا كر و مە بەرهەڤی كرن، كو رەنگە حوكمەت بزاڤا ڤەگەریانێ‌ بكەت و مە هێزێن خوە دانان و مە بزاڤكرن هوشیاریا خەلكی بكەین، و خەلك هات و مە ئارمانجێن سەرهلدانێ‌ دیاركرن و شاندەك هات فازل میرانی و هەڤالێن بەعسا سوریا ل گەل بوون و سەرسورمان بوون كو تێكدان نەهاتیەكرن، و مە گۆتێ‌ تێكدانا دوژمنا ل گەل مەكرین ئە دكەینە وانە ئەم نەكەین، و هزرا مە یا ئاڤاكەرە و سەر سورمان بوون، دوڤدا جەنرال بابەكر زێباری هات كو بچیتە مویسل من پرسیاری كر گۆتن چوو (دوربەردان) دوڤدا چوم ل گەل (300) كەسان و من گۆتێ‌ چوونا ناڤ مویسل دڤێت پلانەك هەبیت و نابیت ب شێوەكێ‌ هەرەمەكی بچین چونكە دێ‌ زیانەكا مەزن بینین و من گۆتێ‌ من پلان هەیە و ل مویسل ژیایمە و كی یێ‌ ل گەل مە كی ل گەل حوكمتێ‌ یە و من پلان دانا بوو دێ‌ ژلایێ‌ رۆژ هەلاتا ل نەخوشخانا سەدام چینە ژوور و سەركەفین بۆ مویسل و گازی خەلكی كەین كو خەلك بخوە رابیت و هندەك جەماعەتێن ئیسلامی هەبوون دژی بەعسیان و من پلان دا بابەكر زێباری گۆت ئەزێ‌ دێ‌ چم تو نەهێ‌ بەلێ‌ ترسك حوكمەت جاشا ڕاكەت ورێكێ‌ ل مە بگرن و من گۆتێ‌ نوكە دێ‌ بەرهەڤیا وەرگرم هندەك جها مە هێزێن خوە دانان و مە ل ئاكرێ‌ ژی دانان بۆ كونترۆلكرنا دەڤەرێ‌ و پشتی ماوەكی ئەو دەم بوو وەختێ‌ ئیراقێ‌ كومبوون ل گەل ئەمریكا كرین و ئەو ماف دابوویێ‌ فرۆكە رابن و پشتی ماوەكی فرۆكەك هات جهێن بابەكر زێباری وان توب بارانكرن، و بابەكر زێباری كونترۆل نەما و هەر ئێك بخوە چوو و هندەك بریندار گەهشتمە مە ل ئاكرێ‌ و مە چارەسەری كر و مە بەرهەڤی كرن چەوا بەرگێریێ‌ كەین و مە دیت خەلكێ‌ زور ل دەشتێ‌ رابوون كوچەر بوون و هاتنە ئاكرێ‌ و چوونە بێخمە و مە هزر كر دێ‌ كاودان ژ دەستێن مە دەركەڤن ئەگەر حوكمەت ژی بهێـتە دناڤ خەلكی دا بهێتمە نەشێین شەری بكەین و مە گۆت دڤێت خێزانا دەربێخین ژ ئاكرێ‌ و پاش بهێن شەری بكەین و پتریا گوندان حوكمەتێ‌ پیچ كربوون 31 ئادارێ‌ بوو و ئەم ب شەڤ دەركەڤین و ئەم چووینە سەر كەندالێ‌ خەلكی گۆت خرابكریە و مە بەرێ خودا بێخمە و مە سحكرە رێك نەیا باشە و ئەم سێ‌ شەڤا ماینە سەر وێ‌ رێكێ‌ و نەگەهشتینە بێخمە و ل دووماهیێ‌ مە خێزان گەهاند و حاجی میرخان برایێ‌ حسۆ میرخان زانی ئەو لایێ‌ دی بوو بارەگایەك ڤەكر بوو و ترۆمبێلەك هنارت و مە خێزان ب وێ‌ ترۆمبێلێ‌ گەهاندنە وی جهی ل گوندێ‌(سەرچیا) جەنابێ‌ سەرۆكی وێرێ‌ بوو، و ب شەڤ رونشتین و هندەك پرسیاركر و گۆت د. بۆچی هوسایە؟ من گۆت دڤێت سەركردایەتی دەستێ‌ خوە بێخیتە هەمی دەڤەرا و سەركردایەتی ل گەل مللەتی جارەكا دی دێ‌ ب سەر كەڤیتە ڤە و دڤێت هەمی ئالیان خوە بگەهینە گەل مللەتی و پێنچ شەش شەڤان ل گەل ئێك بووین و گەلەك بابەت هاتنە بەحسكرن و گەهشتینە هندەك بریار و ئەنجاما و خوارن ل دەڤەرێ نەمان و خێزانا خارن نەما و ئەم ژی نەشێین چ بكەین و مە هزرا خوە كر یا باش ئەوە خێزانا بەینە ئیرانێ‌ و ترۆمبێل ئاسێ‌ بوون و سنور گرتی بوون و مە خێزان برە نەخەدەی و ئەز چوومە راژانێ‌ و ئەم ل گەل (عەلی عەبدوللا) كومبووین و بتنێ‌ هاتینە خێزانێن خوە دانینە جهەكێ‌ ئارام و ئەم هاتینە هەڤالێن خوە كوم بكەین و بچینە شەرێ‌ دوژمنی و بتنێ‌ مە چەك دڤێت و گۆت دەست هەلاتا من نینە و دڤێت سەرۆك یان نێچیرڤان بارزانی ببین و من گۆت هزرەكا باشە و ل سەر گوندان گەریاین ل گەل چەند هەڤالان و بەرهەڤی باش مە كرن، و هندەك خێزانێن خوە ئینان و من برنە حەریرێ‌، و كاك نێچیرڤان من دیت و مە گەنگەشە كر و مە رێككەفتن كر 1150 پارچا ب سێ‌ قوناغا وەربگرین و مە بەلاڤەكرن و بارەگا مە ل بێخمە ل بارەگا دانا و هندەك خوبەخش بوو و چەك هەبوو و 1500 كەس مە هبوون و ئەڤە هێزا ئاكرێ‌ بوو و چالاكیێن مەزنكرن و نێزیكی 50 هزار چەتێن حوكمەتێ‌ تێدا بوون و مە هزر هندەك چالاكیێن دەروونی كر كو مورالا چەتا بینە خوار بۆ ئالیێ‌ خوە بكێشین و خودێ‌ هاریكار بوو ل هەیڤا 9 دەڤەر بگشتی هەمی كەفتە دەستێ‌ مە و هەر هەمان هەیف فەرمانا سەرۆكی ئەم چووینە ئاكرێ‌ و نێزیكی 150 زەلام گەهشتنە مە و چووینە دەست ئێك و دوو و مە خوگرت پشتی 30 خولەكا بابەكر زێباری ل گەل دو كەسان هات و ل گەل مە چووینە ئاكرێ‌ 4/9/1991 و گوتارەك من پێشكێشكر بۆ خەلكی وەك بەرەیێ‌ كوردستانی مە رویشتنا ئێكێ‌ كر یا بەرەی كورستانی، قوناغا هاتنا مە بۆ ئاكرێ‌ و شێخان و دهۆك دبیتە لاپەرێ‌ سیێ‌ سەرهلدانا ئاكرێ‌ بۆ دهۆكێ‌ گەلەك یا ب مفا بوو چونكە رێك گرتی بوون و فرقا لەشكەری پرا دچیت بۆ ئەتریش گرت بوو خەلك ژی نەدشیا دەربازبیت و یا ب ساناهی نەبوو و مە خورتی ل هێزا لەشكەری كر پر بهێتەڤەكرن ئەم دەرباز بین و پشتی مە پر هەر ما ڤەكری.
د.سەباح گۆت: كێشە بوومە ل گوندێ‌ ئێكمالێ‌ دناڤ هەركیان دروست بوو و ئارپیچەك ژ دەستێ‌ زێرەڤانەكێ‌ من دەرچوو ناف كەرەكێ‌ پەزی و هندەك هاتنە كوشتن و ئەو پەزێ‌ خودێ‌ ژێ‌ رازی (حجی میحەددینی) بوو و ئەم ترسیان ژ حوكمەتێ‌ مە گۆت دێ‌ هێرشی مە كەت و پاش (محیەددین) هات و گۆت شەش پەزێن من بریندار بووین و من سەرژێكرن و من هندی پارە دانێ‌ نە وەرگرتن و دووف دا مەزانی شەش پەز نەبوون بەلكو 44 تەرش بوون و شەرمكر و نە گۆت بوو و دووف دا چووینە گوندێ‌ (گورانكێ‌) مالا (حەجی جهوەری) رۆژا پاشتر ئەم زڤرین و هەر جهەكێ‌ چووباینێ‌ دا سمینارەكێ‌ پێشكێش كەم و كارتێكرن ل سەر وێ‌ هوزێ‌ هەبوو و ئەو 30 ساسل بوو وێ‌ هوزێ‌ شەرێ‌ كوردان كر و چوونا مە كاودان گوهورین وماوێ‌ دو رۆژان دا 3500 كەس مە كرنە پێشمەرگە، ئێك ژ رویه سپیان دگۆتنێ‌(عومەرێ‌ مام شین) ڤراڤینا رۆژا دووێ‌ ئەم ل مالا (حجی بازو) بووین ل خرابێ‌ ژووری و هاتە جڤاتێ‌ و گۆت د. صەباح ئەگەر تو نەبای و كەسەكێ‌ دی هاتبا ئەم دا شەرێ‌ خوە كەین و دا خوە راگرین و هاتنا تە دەستێ‌ مە چەك نەگرت و بخێرهاتی و من گۆتێ‌ ئەم زانین هوون دێ‌ خزمەتا نەتەوا خوە كەن و سالێن بوری ل گەل مللەتی نەبوون دێ‌ قەرەبووكەن، پشتی فرقا لەشكری ل شەرمنێ‌ هێزا مە زانی ئەم ئاگەهداركرین كو ئەگەر رێكێ‌ بدەینێ‌ دێ‌ خوە ڤەكێشن بۆ نە مویسل و مە گۆتێ‌ ئەم چ ناكەین و هەرنە مویسل و ب ڤێ‌ رێكێ‌ پلانا حەسەن مجید مە پووچكر و پشتی زێدەبونا پێشمەرگەی مە دو هێزێن دی دروستكرن ئێك هێزا (كامل تاهر هەركی) و هێزا (عومەر هەركی) مەكرە هێزا سوار و هەمی بووینە بەتلیون و دەستهەلاتەكا باش مە ل دەڤەرێ‌ كر.