محەمەد مراد

سالێن حەفتێیان شاندەك ژ بەغدا هات لایێ بارزانی ڤە بۆ دانوستاندنان، شاندێ بەغدا گۆتن بارزانی: تەچ دڤێت بۆ تە بكەین؟ ـ بارزانی بەرسڤ دا و گۆت شاندێ بەغدا: مە مافێن خۆ دڤێن ژ ڤێرێ؛ ئانكو حاجی عومران هەتا بستا چیایێ حەمرینێ‌ و كەركووكێ كو دلێ كوردستانێ یە. شاندێ بەغدا گۆتن بارزانی ل وان دەڤەران گەلەك كێم نەتەوەیێن دی ل سەر هەنە وەك عەرەب و توركمان و مەسیحی. بارزانی گۆت: چ ئاریشە نینە؛ ئەم ژی یێن د ئیراقێ دا وەك كورد، دانوستاندن بەردەوام بوون هەتا دەمێ نڤێژا نیڤرۆ هاتی. گۆت شاندێ بەغدا كەرەمكەن دا نڤێژێن خۆ بكەین و خوارنەكێ بخوین؛ دێ زڤرین سەر دانوستاندنان ڤە.
شاندێ بەغدا ل سەر هەمی پێشنیار و داخوازیێن بارزانی رازیبوون؛ تنێ ئێك پێشنیار مابوو. شاندێ بەغدا گۆت بارزانی ئەم دێ رێكەفتنێ راگەهینین دگەل تە. تنێ رویبارێ نیڤا كەركووكێ بلا سنوور بیت د ناڤبەرا كوردستانێ‌ و ئیراقێ دا، چنكو لایێ دی یێ رویباری هندەك كێمەنەتەوە یێن تێدا بارزانی داخوازا وان رەتكر. بارزانی گۆت خزمەتكاران؛ كا جل ـ نڤێژا من بینن. جل ـ نڤێژ بۆ بارزانی بر. بارزانی جل ـ نڤێژ دان سەر مێزا دانوستاندنان؛ گۆت شاندێ بەغدا كا چ پێدڤێت سڤك ل گەل هەوە هەنە دانن سەر جل نڤێژكێ. شاندێ بەغدا مانەحێبەتی. هەر ئێكێ كا چ پێ هەبوو وەك قەلەم. پاكیتێن جگارا و تزبی و چەقماق، شخات داننە سەر جل نڤێژكێ. بارزانی گۆت شاندێ بەغدا هوون خلاس وە دانان. شاندی گۆت بارزانی، بەلێ مە دانان. بارزانی گۆت شاندێ بەغدا دێ هەر ئێك تشتێن خۆ راكەت. هەر ئێكی یێن خۆ راكرن چ نەما سەر جل نڤێژكێ. بارزانی جل نڤێژ راكر گۆت شاندێ بەغدا ئەڤ جل نڤێژەیاكێ یە وە بۆ رانەكر؟. ئێكێ ژ شاندێ گۆت (مەلا های سجادە مالتك) گۆت مەلا جل نڤێژا یا تەیە. بارزانی گۆت شاندێ بەغدا جل نڤێژ ئاخا كەركووكێ بوو كو دلێ كوردستانێ یە. ئەو تشتێن هەوە داناینە سەر سیاسەتا هەوە ئەو یێن داناینە سەر عەردێ كوردستانێ ئەوێن و ەئیناین چ ماف د چارەنڤێسێ مێژوویی ل سەر عەردێ كەركووكێ و كوردستانێ نینە. شاندێ بەغدا ب وان سەر و دلان ڤە؛ شكەستن خوار و ڤەگەریان بەغدا.

محەمەد مراد

بۆ جارێ ئێكێ ئێنترنێت و تەكنۆلۆجییا یا سەردەم بكەڤیتە د خزمەتا گەنج و لاوێن باتیفا دا، ل سالا (2006) بەری (20) سالان، ب پشتەڤانییا پارتی و ب ڤی رەنگی خزمەتا گەنجان دكر و سەنتەرەكێ تایبەت بۆ روینشتنا گەنجان ڤەكر، ل سەر كۆمپیوتەرێن مەزن ب هاریكاریا سەنتەرێ هیز ل ل زاخۆ و سەنتەرێ باتیفا یێ رەوشەنبیری و برجەكێ تایبەت ل گەل هەیڤێن دەستكرد هاتبوو گرێدان هەتا ئێنترنێت وەرگرتبا، ل باتیفا ل وی دەمی ئەڤ تەكنولۆجییا سەردەم و تووڕێن بەرفرەه یێن جڤاكی ـ سۆشیال میدیای وەك (فەیسبۆك و تیكتۆك و سناپ و هتد ).. نەبوون.
بەهرا پتر یا گەنجان ی‌وتۆب ڤەدكر خۆ ب سایتێن ئەلكترۆنی ڤە مژویل دكر، نوكە هەر ئێك ژ مە تەلەفوونەكا زیرەك و خەتێن ئێنترنێتا بلەز ب كێلو وگێگا بایت دا یێ د بەر دا و د بەریكێ دا و ب دەهان تۆرێن جڤاكی ڤە دبن، گەنج و لاوێن مە شێت و هاركرینە، هەمی دەمان پێڤە گریداینە؛ ئاگەهی ژیانێ نە ماینە.
هەتا كو زاروسێن مە یێن د ناڤ لاندكێ ژی د؛ بێ تەلەفوون و ئەنترنێت تەنا نابن. تەكنولوژیایێ ژیان گوهارتیە وكارتێكرنێن وێ رۆژ بۆ رۆژێ‌ یێن زێدە دبن و دبنە ئەگەرێ تەمبەلیێ‌ و كارنەكرنێ د ناڤ هەمی ئۆرگانێن سیاسی و ئیداری و ههەتا كارتێكرن ل پالە و جۆتیاران ژی كریە هەر وەكو كرمێ جگارێ لێ هاتیە.

محەمەد موراد

چەند سالە، كۆمێن شیعە یێن سەر ب حەشدا شەعبی ڤە و یێن گرێدای ب «فەیلەقا قودس» ڤە، ب ئاشكەرا و د دەمەكێ دا كو پلە و پۆستێن وان یێن هەین و هندەك ژ وان ئەندامێن پەرلەمانی و وەزیرن د ناڤ سازیێن حوكمەتا ئیراقێ دا، ب ناڤێ بەرگریێ ژ ئیراقێ مووچە و چەكان ژ دەولەتا ئیراقێ وەردگرن.
بەلێ د ڕاستی دا، چەك و مووشەكێن خۆ ئاراستەی خۆدی حوكمەتا خۆ دكەن، هێرشان دكەن و دەستدرێژیێ دكەنە سەر هەرێمێ، هەتا كو ب سەدان مووشەك ئاراستەی هەرێما كوردستانێ كرینە و كێلگێن نەفتێ، سازیێن دبلۆماسی، بالیۆزخانە، فرۆكەخانە، جهێن كاری و كێلگێن غازێ كرینە ئارمانج.
د گەل هندێ ژی، لیژنەیێن ڤەكۆلینێ نا بێژن كێ بەرپرسە، یان وەسا نیشا ددەن كو نزانن، د دەمەكێ دا كو ئیراقی و كورد دزانن كێ ل پشت ڤان كارانە، بەلێ تەنێ حوكمەتا ئیراقێ دبێژیت ئەز نزانم.
باشە، بلا هزر بكەین ـ وەك دهێتە گۆتن ـ كو (هەمی تشت د پێدڤینە). سوودانی لیژنەیەك بۆ ڤەكۆلینێ پێكئینا، ئەنجامێ وێ دێ چ بیت؟
یا فەر ئەوە ئیراق خۆ ژ ڤان كۆمەلان ڕزگار بكەت، چونكی ئەم دزانین ئەو كینە. ئەڤرۆ بیت یان سوبە، دێ ڕۆژا وان ژی هێت.
شەڕێ د گەل ئێرانێ دێ ب دوماهی هێت و هەتا سەر نامینیت، وی دەمی دێ نەشێن خۆ ڤەشێرن و ژ سزای ڕزگار نابن، و ڕەڤین و خۆڤەشارتن د كونێن مشكان دا چ مفایی ناگەهینیتە وان.
ئەڤ چەندە پێدڤی ب لیژنە و پێكهاتەیێن نوی نینە. نێزیكە دێ بەرهەمێ كارێن خۆ بینن.

محەمەد مراد

جهێ سەرسۆرمانێ یە، مرۆڤەك ل سەر چ ئایین و ئۆل و نەتەوە بیت د ڤێ مێژوویا خوینا وی دا یا شەڕێن جیهانێ و شەڕێن ناڤخۆی یێن وەلاتێن دەورەبەر دا، جارەكێ ژی ئێكێ وێرەكی دا بیت خۆ كەزیێن كچەكێ ساخ یان مری بڕی بیت و هەستا مللەتەكێ یان هەستا جیهانێ پێ ئازراند بیت، دبیت ئەڤە جارا ئێكێ بیت چەتەكێ یان چەكدارەكێ گرۆپێن رژێما شەرع ل سووریێ ئەڤ وێرەكی یە دابیتە خۆ ژ غرۆرێ و توندرەویا خۆ.كەزیێن شەڕڤانەكا كورد و موسلمان ببڕیت و سڤكاتیێ پێ بكەت؛ لێ د خۆلەكێن ئێكێ دا ئەو چەكدار پەشێمان دبیت؛ خێزانا خۆ ئێخستە د مەترسیەكا دەروونی دا.
چنكو وی هزر نە دكر پێنچ كچێن هەیین و كچێن وی ژی كەزیێن خۆ دڤەهینن و د ناڤ خێزانا خۆ دا، دێ لەعنەت لێ هێنە باراندن كا تە چاوا ئەڤ كارێ نەمرۆڤایەتی كر، هەتا گەهشتی وی رادەیێ كچ و ژنێن هەمی نەتەوەیان ل سەر میدیا و د كۆمبوونێن فەرمی یێن پەرلەمان و جێهانێ دا بهێتە بەحسكرن كو كارەكێ هۆڤانەیە، ژ لایێ چەتەكێ ڤە ل سووریێ ل دژی نەتەوەیا كورد دهێتەكرن ل رۆژئاڤا پتری هزارەهان شەڕڤان شەهید بووینە، خۆدانێت قەفتێن كەزییا بووین خۆ كرینە قوربانی ئازادكرنا مرۆڤێن كورد و عەرەب و مەسیحی و ژ هەمی ئۆل و نەتەوەیان ل باژێرێكن كەفتینە دەستێ داعشێ دا، ل دێرە زۆر و رقە و منبج و حەلەب . دایك و باب و مللەتێ كورد فەخر و شانازیێ ب وان شەرڤانێن كچ یێن خۆدان كەزی دبن و كەزیێن خۆ كرینە قوربانی رزگاركرنا مرۆڤایەتیێ ژ دڕندەیێن داعشێ‌، لێ یا ئەڤرۆ پێچەوانە بوو، یاری و سڤكاتیكرن ب كچكا شەڕڤان خۆ دایە شەهیدكرن. هەست و دەروونێ جیهانا كوردی هەژاندن و هزارەها كچ و دایك و خویشكان پشتەڤانییا خۆ دیاركرن، ئەگەر كەزیەك بهێتە بڕین ب ملیۆنان كەزی دێ هێنە ڤەهاندن بۆ خۆگۆریكرنا ئاخا كوردستانێن ئەڤرۆ كەزی بوونە سیۆمبولا بەرخۆدانا رۆژئاڤا و ب سەدان كچ و كۆر پێكڤە د سەنگەرێن بەرخۆدانێ دا یێن بەرگری یێ ژ ئازادییا رۆژئاڤا دكەن ل دژی داعشێن سووری.

محەمەد مراد

رۆژاڤا ئارام نابیت هەتا كو پێنگاڤێن ئێكگرتن و ئێكرێزییا سیاسی ل رۆژاڤا دا دروست نەبیت، ئەڤا نهۆ چێ دبیت، مینا حەبەكا پەراسیتامۆلێ یە، بۆ ماوەكێ دەمكی یە، هەتا ساربوون و ئێكڕێزییا مللەتێ كورد سار ببیت، چنكو تاكرەویا سیاسی دێ بیتە ئەگەرێن ژ ناڤچوونا رێكەفتنا چاردە خالی یاكو 18 ڤێ مەها ئێك هاتێەكرن.
یا باش و د بەرژەوەندییا رۆژئاڤا دا بهێتەكرن؛ ئێكرێزییا سیاسی و جێەجێكرنا خالێن رێكەفتنێ یە، دا مللەتێ رۆژاڤا ب هندەك مافێن خۆ شاد ببن؛ كو ژ سالا 1962 رژێما بەعسا ژ ناڤچووی ژێ بێ بەهركربوون ئەڤرۆ مەترسیەكا مەزن ل سەر رۆژئاڤا هەیە، چنكو پشتەڤانیەكا مەزن یا ل رژێما شەرعی دهێتەكرن؛ ل دۆر ئێك پارچەیا سووریێ پارێزێت و دەولەتەكا سونەپەڕست یا ب هێز بهێتە ئاڤاكرن دا كو بیت هەڤكارێ توركیا و سعوودی بۆ سەر دەولەتا ئیرانێ و شیعیەتێ.
ل رۆژئاڤا پتری 53 حزبێن سیاسی ل سەر دو گرۆپان دابەش بووینە، (هەسەدە و ئەنەكەسە) یا گرنگ ئەنجوومەنێ سیاسی ل رۆژاڤا بهێتە پێكئینان و ئێكرێزیەكا ب هێز دورست بكەن داكو مللەتێ وان تووشی ژناڤچووونێ‌ نەبن و ژ مافێن خۆ و زۆربەهر نەبن، شام ژی هەست ب ڤێ نەئێكرێزی و لاوازیا سیاسی دكەت ل رۆژاڤا؛ لەو توندە د جێبەجێكرنا بڕیارێن رێكەفتنا هەژدەی ڤێ مەهێ دا كو ل ژێر چاڤدێرییا ئەمریكا و فرەنسا و سعوودیێ‌ و قەتەر و توركیا دا هاتیە ئیمزاكرن، چەند جێبەجێكرن گیرۆ ببیت؛ نەد بەرژەوندییا رۆژاڤا داینە و ئەگەر ئەڤ رێكەفتنە تێكبچیت؛ چ پارچە نامینن بناڤێ رۆژاڤا و ئەم كورد هەمی دێ خوسارەت بین ژ پارچەكا كوردستانێ و زەرەر و زیانێن ژناڤچوونا رۆژاڤا دێ بنە ئەگەرێن لاوازكرنا سیاسی ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ و ئەم پێكڤە دێ باجەیا وێ دەین، فەرە لەز بهێتەكرن؛ حزبێن سیاسی یێن رۆژاڤا ئێكرێزیێ‌ نیشا شامێ بدەن و شاندەكێ بناڤێ هەمی كوردێن رۆژاڤا پێك بینن، سەرەدانا شامێ بكەن و دەرگەهێن دانوستاندنان بەرفرەتر لێبكەن دا كو رۆژئاڤا ژناڤ نەچیت.

محەمەد مراد

ژ بۆ پارڤەكرن و وەرگرتنا پۆستێن سیادی ل ئیراقێ فەرهۆدە، كەسێ ژی ئاگەهی ژ مللەتی نینە، نە ل ئیراقێ و نە ل كوردستانێ های ل وی بگەهیت سەر بێدەرێ و بەهرا خۆ پوستان وەرگریت بۆ بەرژەوەندیێن كەسۆكی و حزبی نەك بۆ خزمەتكرن و بەرژەوەندیێن وەلاتی ل ئیراق و كوردستانێ، عەرەبێن سنە پۆستێ خۆ سەرۆك پەرلەمانی وەرگرت و شیعەیان ژی پۆستێ جێگرێ ئێكێ وەرگرت، باش بوو كوردان ژی جێگرێ دویێ وەرگرت پشتی شكاندن و شەرەنیخەكا مەزن، نوكە ل سەر وەرگرتنا پۆستێ سەروك كۆمارێ ئیراقێ فەرهۆدە، ل دویڤ نەریت و كولتووری ئەڤ پۆستێ خروخالی ژ دەستهەلاتێ بۆ كوردایە، تنێ وەرگرتنا ڤی پۆستی وەرگرتنا پارەكێ زەبەلاحە ژ مووچە و هێرڤە و وێڤە و پالدان و روینشتنە ل سەر كورسیا سەرۆك كۆمارێ ئیراقێ. كو د بەرێ دا ئاسن ب ساری دچەماند، نوكە چای و قەهوەڤەخوارن و پێشوازینە نەك زێدەتر وەك كورد ژی هیچ مفایەك د ڤی پۆستی دا نینە، نەشێت بەرگری ژكوردان بكەت، چونكو دیاربوو حەشدێ نیڤەكا كوردستانێ داگیركر كو سەرۆك كۆمار كورد بوو نەشیا رابوەستینیت یان هەما سەركوت بكەت، نوكە ئەڤ پۆستە بۆ كوردانە و د ناڤ كوردان دا؛ شەرەنیخە ب دەهان كەسان خۆ بەربژار كریە ژ هەمی حزبێن سیاسی یێن كوردی، ئەڤە ژی ئەنجامێن نەئێكرێزییا كوردانە و د چاڤێن عەرەبان دا كورد لاواز دبن و كەیفا وان ژی دهێت كورد د ڤی سەروبەرێ لاواز دا ببین، ل دەڤ وان گرنگ نینە كی ببت سەرۆك كۆمار بۆ خۆ پۆستەكێ لاوازە و عەرەب حەزدكەن، كەسەكێ لاوازتر ل ڤی پۆستەی دانن ببت جهێ پێكەنینا وان ل هەمی رێ رەسمێن فەرمی دا.
ئەم كورد ژی ئەڤە چاردە هەیڤ ب سەر هەلبژارتنان ڤە چوون، هێشتا پەرلەمان نەرونیشتە و حوكمەت نەهاتیە پێكئینان، هەروەكو چنە. ئەم یێن هەمی هەولدانان دكەین حوكمەتا ئیراقێ پێكبینین و مە ئاگەهی ژ كوردستانێ نەمایە،. ئەرێ باشە ئیرا ق و حزبێن سیاسی یێن ئیراقێ دێ چ هزڕ ل كوردان كەن و یێ ئاشكرا دبێژن ئەگەر هوون بەندكێن سۆر و شین بان، دا ب دەریێ هنبانكێن خۆ ڤەبن، دا چارەكێ ل خۆ كەن، چەند روینشتنا پەرلەمانێ كوردستانێ گیڕۆبیت و حوكمەتا كوردستانێ پێكنەهێت كورد د چاڤێن بەغدا و دەوروبەران دا لاوازتڕ لێ دهێت و د چاڤێن مللەتی دا حوكمەت و دەستهەلاتا سیاسی ل كوردستانێ پێگەهێ خۆ یێ جەماوەی ژ دەستددن و خەلك رەش بین و بێ ئومێد بووینە ژ ڤێ بێ سەروبەرییا سیاسی و جه نە ئێكرێزیا حزبێن سیاسی ل دۆر پێكئینانا حكوكمەتا كوردستانێ.

محەمەد مراد

دوهییا مە كوردان ب خوین و پڕی ئیش‌ و ئازار و نەخۆشی‌ بوو، ژ كوشتن ئەنفالكرن سێدارەدان ئاوەرە و دەربەدەری و زیندان و سێدارەدان و بندەستی بوو، خەبات و شۆرش‌ ل دویڤ شۆرەشێ ئینكار ناهێتە رن، ژ بەرخۆدانا مللەتێ كورد دژی ستەم و زلم و زۆرداری كو رویبارێن خوینێ هاتینە رشتن و هزاران گەنج و لاو و پیر بووینە قوربانی دوهییا مە؛ ئانكو دوهییا مە ب خوینا د سەر مە دا دەربازبوویە هەتا ئەڤرۆ هاتی.
ئەڤرۆیا مە و مللەتێ كورد باشی و خرابیێن خۆ هەنە؛ یا خۆش مللەت ل سەر جه و وارێن خۆ ئاكنجینە و د ئازادن و ژبن زولم و زۆرداریێ قورتال بووینە؛ مرۆڤ هەست ب هەبوونا خۆ دكەت؛ كوردە و یێ د ئازادیێ دا دژیت. لێ مللەت ئارام و تەنا نینە هەست ب نەخۆشیێن سیاسی و دوبەرەكییا حزبی‌ و هەبوونا دو زۆنێن كەسك و زەر دكەن، كو د بن جهێنە ئارامییا مللەتی، سەخمەراتی ئازادی و ئارامی لێ ب گشتی خەلك دامایە ژ رەفتارێن حزبێن سیاسی كو بووینە ئەگەرێ پارچەكرنا هەرێما كوردستانێ؛ ل سەر دو زۆنێن كەسك و زەر كو دبنە ئەگەرێن نەئارامی و نەخۆشییا د ناڤ مللەتی دا كو ژ سالا 1994 وەرە چارەك نەهاتیە دیتن؛ ئەڤ دیوراێ بەرلین د ناڤبەرا زۆما كەسك و زەر دا بهەڕڤیت خەلك هەست ب ئارامیێ بكەت د هەرێمەكا ئازاد دا. سەخمەراتی هندێ و ئەڤان دوبەرەكییان د ناڤبەرا هەردو زۆمان دا پێشكەفتن و پرۆژە د هەمی بیاڤان دا هاتینە پێش و كو ئەم ل سەر ئاخا كوردستانێ دەولەتین و دانوستاندنێن دەولەتێ ل سەر ئەردی ل گەل مە دهێنەكرن، لێ مخابن د ناڤخۆیا خۆ دا ئەم رزینە و كەیفا دوژمنی ب مە دهێت و هەردەم حەز دكەن كوردستان و هەرێما كوردستانێ هەڤڕكییا سیاسی تێدا هەبیت ل سەر پۆستە و دەستهەلاتێ ب سەروچاڤێنن ئێك ڤەبن؛ داكو مللەتێ كورد ئارام و تەنا نەبیت و هزر ل چ ئارمانجێن دی نەكەن و دوژمن مفای ژ ڤێ هەڤڕكیا سیاسی دبینن و ب چاڤێن نزم بەرێ خۆ ددەنە هەرێما كوردستانێ.
سوبەهی مە دڤێت ئەم هزر بكەین ئەوا چووی خەباتەك بوو؛ هەتا ئەم گەهشتینە ئەڤرۆ و نەك زێدەتر داكو بشێن سوبەهییا خۆ پارێزین و خەباتەكا سەردەمی بۆ ئارمانجێن سوبەهی بكەین، چنكو حەزێن دوهی نەك وەك یێن ئەڤرۆنە، سوبەهی دێ حەزێن مە گەلەك زەحمەتتر لێ هێن و ژیان د ناڤبەرا دوهی و ئەڤرۆ دا وەك ئێك نینە، سوبەهییا مە ب زەحمەتتر دوهی مە ئازادی دڤیا نەك زێدەتر ئەڤرۆ مە پرۆژە و ئاڤاكرن دڤییا سوبەهیا مە، خواستێن ژیانێ دڤێن كو خواستەكا هەمی مرۆڤان تشتەك هەبیت پێ بژیت دادپەروەری وەكهەڤی ل سەر ڤێ ئاخێ دڤێت هەبیت داكو هەمی مرۆڤ بژین نەك كەسەك تێر بیت و هزار كەس برسی بن.
سوبەهیا مە ب خێر نابیت، ئەگەر د ڤی وەلاتی دا تنێ كەسێن زەنگین بژین و ئەوێن دی هەمی دەستان بۆ بقوتن، چنكو سوبەهی ئەوێن دەستان دقوتن؛ پێكڤە دێ ب تیر و رومان، كەڤنە سەر پشتا مە. دوژمن دێ دەستان قوتیت، سوبەهیا مە سەردەمێ تەكنولۆجییا و سۆشیال میدیا و پێدڤیێن زێدە یێن هەمی خێزان و كەس و تایبەتی گەنجێن نوكەیە كو پێدڤی ب پێدڤیێن رۆژانە ژ ئەنترنێت و مۆبایل و پەیج و خەرجیێن رۆژانە د بێكار، لەو ئەم هزر بكەین دوهییا مە حەزا گەنجان یان ئەڤرۆ وان تێر ناكەت و ژیان و خۆشی دڤێن، هندی بۆ بێژین دوهی مە نان نەبوو بخۆین ئەڤرۆ سوپاس بۆ خۆدێ ئەم د ئازادین و ژ ترس و برسێ قورتال بووینە، ناچیت سەرێ وی دا؛ ئەو یێن د خۆشیا ئەڤرۆ ژ دایكبووین ل هیڤیا سوبەهیەكا خۆش و سوبەهیەكا باشترن.

محەمەد مراد

پشتی دەڤەرا گولییان ل سالێن 1924 دبیت ناحیە؛ بارەگایێ ناحیێ ل گوندێ (دێمكا) بوو، ل وی دەمی چ ئۆفیسێن حكومی ژبلی چەند مەخفەرێن پۆلیسان هەبوون، هەتا خواندنگەه ژی ل دەڤەرێ نەبوو، سالا 1937 ناحیە ژ گوندێ (دێمكا) دهێتە ڤەگوهاستن ژ بەر سروشتێ چیای یێ سەخت ل وی دەمی، ناحیە دهێتە گوندێ باتیفا؛ كو جهێ گوندی ل سەر بانەكا بەرفرەه بوو، ناڤەندا دەڤەرێ بوو و نێزیكێ زاخۆ بوو؛ رێك و بانێن وێ دخۆش بوون. چەند ئۆفیسەكێن حكومی وەك باژێرڤانی و قوتابخانە و بنگەهەكێ ساخلەمیێ ل باتیفێ‌ دانان، باتیفا ل وی دەمی نێزیكی200 خێزانان هەبوون، خانیێن وان بەهرا پترییا وان ڤێللا و چەند قەسرەك و ئەو خانیێن دی ژ لبانا بوون، خانی پێكڤە گرێدایبوون و كولان تەنگ د ناڤبەرا خانیان دا بوون ؛ بۆ هاتنچوونا مرۆڤ و دەوار و تەرش و كەوالی، ب شەڤ گەلەك تاری بوون؛ باژێرڤانیا باتیفا هزر ل رۆناهیكرنا كۆلانان كرن. 1..قۆناغا ئێكێ باژێرڤانیا باتیفا ل سالا 1957 هەتا 1962ڕابوو كۆلانێن تاری جهێن لەمپە و فانووسان لێ چێكرن و پشتی دبوو مەغرەب فەرمانبەركێ باژێرڤانیێ ناڤێ وی (عەبدولرەحمان فەتاح) بوو، ب وان لەمپە و فانووسان ڤە دچوو هەمی دبەردانێ هەتا چەند دەمژمێرەكا پشتی هینگێ پێڤە دهات هەمێ دڤەمراندن، وی دەمی ئەگەر خێزانەكێ چەند خۆ گرتبا؛ ب شەڤ هەتا دەمژمێر هەشت؛ گوند هەمی پێكڤە دنڤستن. پشتی ژ لایێ رژێمێ ڤە باتیفا هاتیە داگیركرن ل سالا 1962 پتریا خانیێن باتیفا سۆتن و خەلكێ وێ ئاوارە و دەربەدری گوندێن سنووری بوون. 2ـ قۆناغا دوویێ ل سالا 1976_1977باژێرڤانیا باتیفا ستوونێن كارەبێ د ناڤ ناحیێ دا چاندن و تێل راكێشان؛ گۆت دێ كارەبێ چێكەین و ل سالا 1977بەردەرێ  قشلا باتیفا یا بەرێ نوكە تنێ شوینوارێن وێ دو دارێن تویان یێن ماین؛ دو موەلیدەیێن كارەبێ یێن مەزن هینان و جهێ وان چێكرن و كارەبا موەلیدان ل سەر هەمی مالان دابەشكرن، هەتا درەنگی شەڤ و رۆژێ ژی دبەردانێ ل وی دەمی چ سركێت و ئەمپێر نەبوون، كارەب ئێكسەر دهات مالان. هەتا سالا 1982… 3-سالا 1972حوكمەتا ئیراقێ پشتی رێكەفتنا یازدەی ئادارێ پرۆژەكێ كارەبێ یێ زەبەلاح ل سەرێ باتیفا ل پشت بیستانێن كانیا سێڤێ دورستكرن؛ سێ موەلیدەیێن زەبلاح یێن رۆسی دانان تێدا، پرۆژە ما برێڤە پشتی حوكمەتا ئیراقێ دەست ب شەڕی كریە ڤە، ل سالا 197. پشتی نسكۆیا 1975 سالێن 1978 ـ ـ 1979جارەكا دی حوكمەتا ئیراقێ دەست ب نویژەنكرنا پرۆژەیێ كارەبا باتیفا كر و هەتا سالێن هەشتییان كار دكر و شەڤ و رۆژ كارەب ل سەر باتیفا دابەشدكر، بێ سركێت و ئەمپێری. 4ـ قۆناغا چارێ سالا 1982پرۆژەیێ كانیا سێڤێ كو دگۆتنێ مەشرۆعێ كارەبێ كەفتە كاری هەتا سالا 1986 كارەب ل باتیفا دابەش دكرن، بێ سركێت و ئەمپێری. 5ـ  قۆناغا پێنجێ حوكمەتا ناڤەندی دەست ب راكێشانا كارەبا نیشتمانی كر و ژ زاخۆ ستوونكێن كارەبێ دانان و كارەبا نیشتمانی گەهاندە باتیفا و پرۆژێ ویستگەها (33) دگۆتنێ (زەخت عالی) دامەزراند و دەست ب دابەشكرنا كارەبا نیشتمانی ل باتیفا هاتەكرن و بۆ جارا ئێكێ كارەبا نیشتمانی بگەهیت باتیفا ل سالا 1983 بوو. 6ـ سەرهلدانا پیرۆز سالا 1991 خەلكێ باتیفا دامودەزگەهێن حكومی پاراستن و ویستگەهێ كارەبێ ژی خەلكێ پاراست، رەوشا كارەبێ پشتی سالا 1992 زۆر خراب‌ بوو، دەست ب دانا موەلیدەیێن ئەهلی ل ناڤ باژێری هاتەكرن و كارەب ب ئەمپێر و سركێتان ل سەر خەلكێ دابەشكرن، هەتا نوكە كارەبا موەلیدەیان ل گەل كارەبا نیشتمانی ل باتیفا دهێتە دابەشكرن. 7ـ چاڤەرێنە سالا بهێت پشتی هەولدانێن شێست و سێ سالان شاد ببین ب پرۆژەیێ رۆناهی و كارەبا بیست و چار دەمژمێر. باتیفا رۆناهی بكەت ژ سركێت و ئەمپێر و بەر سندۆقێن سركێت خلاس ببین سركێت هاتە خار و هەڕن راكەن، كارەبا گشتی چو تشتان ڤەمرینن دێ كارەبا مولیدەی هێت.

محەمەد مراد

پشتی پرۆسەیا هەلبژارتنان بدوماهیك هاتی و پارتی سەركەفتنەكا مێژووی بۆ پارتا ئێكێ ل ئیراقێ و كوردستانێ تۆماركری كو شییا پتری ملیۆن دەنگان بدەستڤە بینیت و دیار بوو، هێزا ئێكێ یا جەماوەری یە د ئیراقێ‌ و كوردستانێ دا و بوو جهێ دلخۆشییا جەماوەرێ پارتی ل كوردستانێ كو پارتی بوویە جهێ باوەریـا پترییا خەلكێ كوردستانێ، خەلك چاڤەرێنە، پشتی ملیۆن دەنگان؛ دێ چ چێ بیت و دێ چ دەستكەفت و ماف هەبن؛ ئەرێ پارتی دێ شێت جەماوەرێ ملیۆنی رازی بكەت ڤێ چەندێ بارێ پارتی قورس و گران كریە، لێ باوەریەكا رەها مە ب پارتی و سەركردایەتییا سیاسیا پارتیێ هەیە، دێ ل گۆڕەی وێ ملیۆنێ و زێدەتر ژی گرنگیەكا مەزن ب هەمی تەخ و چینێن جەماوەرێ كوردستانێ دەت؛ بێ جوداهی و دێ شێت پشتی حوكمەتا فیدرال پێكبهێت، ئەو ئاریشە و گرفتێن د ناڤبەرا هەرێمێ‌ و ئیراقێ دا؛ هەمی چارەسەر بكەت و هەر چ مافێ مللەتی ل بەغدا هەبیت بدەستڤە بینیت و ئاریشەیێن هەلاویستی وەك مووچە و بودجە و قانوونا گاز و نەفتێ چارەكەت، د ڤان چار سالێن بهیت دا، خەلك و مللەت ژ گرفتێن رۆژانە خلاس بن، ئاریشەیێن مللەتی پێڤە مژویل دبن، گرفت خەلك پێ نەئارام ئەڤێن لخوارێنە:
1.ـ بۆرینا سالەك و هەیڤەكێ ل سەر هەلبژارتنێن كوردستانێ دا چوو هەتا نهو پەرلەمان نەروینشت و حوكمەت پێكنەئینایە،
2..ئاریشەیا مووچەیان بهێتە چارەسەركرن، هەر هەیڤ مووچە ل گەل یێن ئیراقێ بهێنە دابەشكرن.
3..ئاریشەیا داهاتێ ناڤخۆ ل گەل ئیراقێ چارە بوو بهێتە دیتن.
4..یاسا نەفت و گازێ ب تەمامی بهێتە چارەسەركرن.

محەمەد مراد

مەزن دبێژن بلا شەڕ و قەرقەشا كۆلانێ بیت، نەك شەڕێ سەر بێدەرێ، دو كابرا پێكڤە گەنم چاندبوو، كابرایەكێ گەلەك چاڤدێرییا گەنمی دكر دووری و ب دەواران كێشا سەر بێدرێ و قرش كۆمكرن و گێرە كرن. سپێدێ ژڤان بوو بچنە سەر بێدەرا گەنمێ خۆ لێكڤە كەن، د كۆلانێ دا هەر دو كابرا شەڕەدەڤ كرن، ل سەر دابەشكرنا گەنمی، دلێ وان ژ ئێك ما.
ئێكێ گۆت دێ باشە هەتا سپێدێ تو دێ بینێ كا دێ بێدەرێ سۆژم یان و هەر ئێك چوو مالا خۆ، كابرای گۆت ئەڤە من چ كر و چ گۆت؟ ب خۆدێ كی ئاگری ئەڤ شەڤە بەردەت بێدەرێ ئەو ئەزم، ژ ترسان دا خەوا وی نە هات، رابوو چوو سەر بێدەرێ زێرەڤانی ل بێدەرێ كر، هەتا تاڤ دەركەتی دوازدە بزۆتێن ئاگری چوون بێدەرێ ڤەمراندن، و نەهێلا ئاگر بەر بیت بێدەرێ.
ئەڤجا ئەڤێن ئەڤرۆ هێرش كرینە، سەر گێلگەها غازا كۆرمۆر؛ بۆ خۆ ب دەلیڤە زانینە، ئەو گرژی و ئالۆزییا د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتی دا ب درەفەت دیتن و هێرش كرنە سەر گێلگەهێ و چەند جار د مێدیا و سۆشیال میدیایێ دا سەركردەیێن ئێكەتیێ‌ گەف و هێرش كرینە سەر پارتی و ب ئاشكرا گەف ل بڕینا غازێ‌ و گازا كۆرمۆر دكرن، ئەو بن یان نە؛ ئەو بن ئاگر بەرداینە غازا كۆرمۆر ئەزمانێ وان یێ پیس و گەفێن وان ئاگر بەردا كۆرمۆ.
گرۆپێن توندرەو ئەوێن دڤێن هەردەم هەرێم د ئالۆزی و نەخۆشیان دا بیت؛ ئەڤ دەرفەتە ب گرنگ وەرگرت و ئاگر د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتیێ‌ دا خۆش كرەڤە و ئێكەتی تۆمەتبارا ئێكێ یە و ئەو یێ دەستان دقوتن و ب ئێكەتیێ‌ دكەنن. ئەڤ نە ئێگرێزییا د هەرێمان دا دبیت، ئەگەرێ سەرەكی دز و جاش و خۆفرۆش دەرفەتان دبینن؛ هەر چ خرابییا هەی ل دژی هەرێمێ بكەن، بۆ تێكدانا ناڤخۆییا هەرێمێ، چنكو ئەڤ پێشكەفتن و ئارامییا د هەرێمێ دا؛ چاڤێن وان تاری كرینە و چاڤێن وان پێ ڕانابن.
دەرفەتان بۆ تێكدانا هەرێمێ و بەلاڤكرنا توندوتیژییا ناڤخۆ د هەرێمێ دا بكاردئینین، یا ژ هەمیێ‌ نەخۆشتر ئەڤە جارا یازدێ یە ئەڤ پرۆژەیێ ئابۆری هندە گرنگ دهێتە سۆتن و لێدان ب درۆن و مۆشەكان؛ هەتا نهو نە بكەرێن وێ ئاشكرا بووینە و كەس ژی نەهاتیە سزدان یان گرتن، هیڤی دكەین ڤێ جارێ ژ دل بیت بۆ ئاشكراكرنا بكرێن لێدان و سۆتنا كۆرمۆر؛ پێنگاڤێن ب لەز بۆ گرتنا وان بهێنە هاڤێتن، چنكو زۆر دەنگۆ بەلاڤ دبن و هەر ئێك گرۆپەكێ یان لایەنەكی پێ گونەهبار دكەن، ئەڤە ژی نە د بەرژەوەندییا هەرێمێ دایە، فەرە بكەرێن سەرەكی بهێنە ئاشكراكرن.