محەمەد مـراد

ئەو ژنا جیهان شۆك كری وەلاتەك خراب و وێرا ن ژ هەژاریێ قورتال كری و بوویە ئێك ژ وەلاتێن زەنگین. ئەو ژن (حلیمە یەعقوب‌) بوو؛ ژنەكا موسلمان بوو ژ هەژاری و كارێن سەخت ل گەل دایكا خۆ ل سەر عەرەبانەیان تەماتە دفرۆتن د ناڤ باژاری دا. گەهشت سەرۆكایەتیا سەنگاپۆرە كو ژیانا خەلكێ هند خۆشكر كو سالانە ژیانا تاكە كەسەكێ بگەهیت سەر سەد هزار دۆلاران دا. نەك چونكو باجە و سزایێن ئابووری قەدەغەكرن، بەلكو چنكو سیستەمەكێ ئیداری یی ب هێز دانا و باجە ب شێوەیێ ئاشكرا و رۆهن وەرگرتن؛ كەس ژ دانا باجێ بێ بەهر نەكر. ل دویڤ قانوونێن وەلاتی و هەلگرتنا دوورشمێ (قانوون د سەر هەمی كەسان دایە. شیان. سزادان) د ماوەیێ چەند سالەكا دا سەنگاپۆرە كرە ئێك ژ پاقژترین وەلات و زەنگینترین وەلات د جیهانێ دا.
ئەها ئەڤەیە ڤیان و خزمەتگوزاریا وەلاتی، ئەڤە یە سەنگاپۆرا وەلاتەكێ، بێ ڤایرۆسێن دز و گەندەل و بێ هێزێن چەكدار و مێلێشیاتێن سەختە. بێ مینبەرێن مزایدێن سیاسی و زرشِتەكیا حزبان و بازرگانێن سیاسی و بەرەیێن بەرگری و بێ شەڕ، ئەها ب ڤی شێوەی و ب ڤێ دادپەروەری وەلاتەكێ خرابی ژ مان و نەمانێ ب دادوەری وەكهەڤی ئاڤاكر و بۆ نموونە وەلات كو جیهان شۆك كر و ل سەرانسەری جیهانێ بوو نموونە ژن كو ژنەكا موسلمان بشێت وەلاتەكێ خرابی ب هزر و دادی و شیانێن خۆ ئاڤا بكەت و ببیت جهێ باوەریا هەمی وەلاتی. هەتا نوكە ژی سەنگاپۆرە ناهێت بەرواردكرن ل گەل چ وەلاتێن جێهانێ ب پاقژی و بارێ ژیانێ و خۆشگوزاری هەمی تاكێن سەنگاپۆرێ. ئها ئەڤەیە دلسۆزیا وەلاتی كو دەمێ سەركردەك ژ دل دەست ب ئاڤاكرنا وەلاتی بكەت بێ جوداهیا ئۆلی و خزم خزمانێ كور و نەڤی و خال خالانێ و عنتەریا ڤی بەرپرسی و یێ دی ل سەر خوینا وەلاتی هەمی بوونە بازرگان كەسێ های ژ وەلاتی نەمایە هەمی بووینە عنتەر ب وان سەر و سامانێن ژ وەلاتی كۆم كرین و برین كۆچك و تەلار پێ ئاڤاكرین بوونە بازرگانێن سیاسی.

محەمەد مراد

هەر چەند بێژین ژینگەه مالا مە هەمیانە و دڤێت بپارێزین؛ بەلێ وەسا دیار دبیت د ناڤ مال و ناخێ مە دا ل ناڤا خێزانێن مە یا پیسە، لەو ژینگەهێ پیس دكەین. هەر سال دەهان هەوێن پاقژكرنا ژینگەهێ دەست ب پاقژكرنا ژینگەهێ و سروشتێ جوان دكەن؛ لێ مخابن سالا ل دویڤ دا خراپتر لێ دهێت، ئەڤ پیساتیا د ژینگەهێ دا وێ رامانێ ددەت د بەهرا پتریا مال و كوگەه و كارگەهێن خوارنێ و شریناهی و خورانگەهێن مە دا هەنە، بەلێ د ڤەشارتینە و ناهێنە دیتنن. ئەڤ پیساتیا د ژینگەهێ دا دهێتە دیتن هندی سروشتێ كوردستانێ پاقژە، لەو ئەم ب چاڤ دبینن و تووڕە دبین. ئەگەر نە.. ناڤ مال و خێزان و ئۆرگانێن مە یێن كاری هەمی دپیسن. چنكو ئەو پیساتیا دچیت ناڤ سروشتێ كوردستانێ ژكیڤە دچیت، خۆ ل گەل بارانان نا باریت، هەمی ژ ناڤمال و ئۆڕگانێن كاری دچن ناڤ سروشتی و ژینگەها مە پیس و تێكددەن و یا ژ هەمی سەیرتر ئەم هەمی پێ تووڕە ژی دبین وێ هزرێ ناكەین كو هەر ئەو گلێش و پیساتیا د ناڤ سروشتی دا دبینن، ژ مالێن مە چویە و سروشت پیسكری یە. هەتا كارتێكرنا ڤی سەخلەتێ پیسكرنا ژینگەهێ د پاركێن گشتی و شەقامێن گشتی و كولانێن باژاری و جهێن كاری ژی دا، دیار دبن ب دەهان گیڤك د ناڤ كارگەه و كارخانەیان دا هەنە. ژ بلی پیسكرنا ژینگەهێ قركرنا داروباری و سۆتنا دار ژی دكەڤیتە د خالا نەمان و نەهێلانا ژینگەهێ دا. ئەگەرێن سەرەكی ژی ئەم ب خۆنە. ئەگەر مللەت هاریكار و تێگەهشتی نەبیت، ژینگەه ناهێت پاراستن و پاقژكرن. چنكو ئەڤرۆ ئەم یێن پاقژ دكەین سوباهی هندەك دی دێ پیسكەن، ل چو وەلاتێن جێهانێ نینە ل بن هەر دارەكێ، پۆلیسەكێ داناین داكو خەلك دارێ نەبڕیت و گلێش و پیساتییا خۆ ل پاش خۆ نەهێلیت. بەلێ دا پێكڤە ژینگەهێ پیس نەكەین. دا پاقژ و بژین بهێتە راگرتن و ببیت كولتوور، نفشێن ل دویڤ مە دا هەستا پاقژیێ ل دەف پەیدا بیت و گرنگە هەمی سازیێن ئیداری گرنگیێ ب ژینگەهێ بدەن تایبەتی زانكۆ و قوتابخانە و مامۆستاێن ئۆلی و ئایینی یێن موسلمان و مەسیحی و ئێزدیان، چنكو كارتێكرنا ئایینی پتر ل سەر جڤاكا مە هەیە و هەمی ئایین حەز ژ پاقژیێ دكەن.

محەمەد مراد

سالێن حەفتێیان شاندەك ژ بەغدا هات لایێ بارزانی ڤە بۆ دانوستاندنان، شاندێ بەغدا گۆتن بارزانی: تەچ دڤێت بۆ تە بكەین؟ ـ بارزانی بەرسڤ دا و گۆت شاندێ بەغدا: مە مافێن خۆ دڤێن ژ ڤێرێ؛ ئانكو حاجی عومران هەتا بستا چیایێ حەمرینێ‌ و كەركووكێ كو دلێ كوردستانێ یە. شاندێ بەغدا گۆتن بارزانی ل وان دەڤەران گەلەك كێم نەتەوەیێن دی ل سەر هەنە وەك عەرەب و توركمان و مەسیحی. بارزانی گۆت: چ ئاریشە نینە؛ ئەم ژی یێن د ئیراقێ دا وەك كورد، دانوستاندن بەردەوام بوون هەتا دەمێ نڤێژا نیڤرۆ هاتی. گۆت شاندێ بەغدا كەرەمكەن دا نڤێژێن خۆ بكەین و خوارنەكێ بخوین؛ دێ زڤرین سەر دانوستاندنان ڤە.
شاندێ بەغدا ل سەر هەمی پێشنیار و داخوازیێن بارزانی رازیبوون؛ تنێ ئێك پێشنیار مابوو. شاندێ بەغدا گۆت بارزانی ئەم دێ رێكەفتنێ راگەهینین دگەل تە. تنێ رویبارێ نیڤا كەركووكێ بلا سنوور بیت د ناڤبەرا كوردستانێ‌ و ئیراقێ دا، چنكو لایێ دی یێ رویباری هندەك كێمەنەتەوە یێن تێدا بارزانی داخوازا وان رەتكر. بارزانی گۆت خزمەتكاران؛ كا جل ـ نڤێژا من بینن. جل ـ نڤێژ بۆ بارزانی بر. بارزانی جل ـ نڤێژ دان سەر مێزا دانوستاندنان؛ گۆت شاندێ بەغدا كا چ پێدڤێت سڤك ل گەل هەوە هەنە دانن سەر جل نڤێژكێ. شاندێ بەغدا مانەحێبەتی. هەر ئێكێ كا چ پێ هەبوو وەك قەلەم. پاكیتێن جگارا و تزبی و چەقماق، شخات داننە سەر جل نڤێژكێ. بارزانی گۆت شاندێ بەغدا هوون خلاس وە دانان. شاندی گۆت بارزانی، بەلێ مە دانان. بارزانی گۆت شاندێ بەغدا دێ هەر ئێك تشتێن خۆ راكەت. هەر ئێكی یێن خۆ راكرن چ نەما سەر جل نڤێژكێ. بارزانی جل نڤێژ راكر گۆت شاندێ بەغدا ئەڤ جل نڤێژەیاكێ یە وە بۆ رانەكر؟. ئێكێ ژ شاندێ گۆت (مەلا های سجادە مالتك) گۆت مەلا جل نڤێژا یا تەیە. بارزانی گۆت شاندێ بەغدا جل نڤێژ ئاخا كەركووكێ بوو كو دلێ كوردستانێ یە. ئەو تشتێن هەوە داناینە سەر سیاسەتا هەوە ئەو یێن داناینە سەر عەردێ كوردستانێ ئەوێن و ەئیناین چ ماف د چارەنڤێسێ مێژوویی ل سەر عەردێ كەركووكێ و كوردستانێ نینە. شاندێ بەغدا ب وان سەر و دلان ڤە؛ شكەستن خوار و ڤەگەریان بەغدا.

محەمەد مراد

بۆ جارێ ئێكێ ئێنترنێت و تەكنۆلۆجییا یا سەردەم بكەڤیتە د خزمەتا گەنج و لاوێن باتیفا دا، ل سالا (2006) بەری (20) سالان، ب پشتەڤانییا پارتی و ب ڤی رەنگی خزمەتا گەنجان دكر و سەنتەرەكێ تایبەت بۆ روینشتنا گەنجان ڤەكر، ل سەر كۆمپیوتەرێن مەزن ب هاریكاریا سەنتەرێ هیز ل ل زاخۆ و سەنتەرێ باتیفا یێ رەوشەنبیری و برجەكێ تایبەت ل گەل هەیڤێن دەستكرد هاتبوو گرێدان هەتا ئێنترنێت وەرگرتبا، ل باتیفا ل وی دەمی ئەڤ تەكنولۆجییا سەردەم و تووڕێن بەرفرەه یێن جڤاكی ـ سۆشیال میدیای وەك (فەیسبۆك و تیكتۆك و سناپ و هتد ).. نەبوون.
بەهرا پتر یا گەنجان ی‌وتۆب ڤەدكر خۆ ب سایتێن ئەلكترۆنی ڤە مژویل دكر، نوكە هەر ئێك ژ مە تەلەفوونەكا زیرەك و خەتێن ئێنترنێتا بلەز ب كێلو وگێگا بایت دا یێ د بەر دا و د بەریكێ دا و ب دەهان تۆرێن جڤاكی ڤە دبن، گەنج و لاوێن مە شێت و هاركرینە، هەمی دەمان پێڤە گریداینە؛ ئاگەهی ژیانێ نە ماینە.
هەتا كو زاروسێن مە یێن د ناڤ لاندكێ ژی د؛ بێ تەلەفوون و ئەنترنێت تەنا نابن. تەكنولوژیایێ ژیان گوهارتیە وكارتێكرنێن وێ رۆژ بۆ رۆژێ‌ یێن زێدە دبن و دبنە ئەگەرێ تەمبەلیێ‌ و كارنەكرنێ د ناڤ هەمی ئۆرگانێن سیاسی و ئیداری و ههەتا كارتێكرن ل پالە و جۆتیاران ژی كریە هەر وەكو كرمێ جگارێ لێ هاتیە.

محەمەد موراد

چەند سالە، كۆمێن شیعە یێن سەر ب حەشدا شەعبی ڤە و یێن گرێدای ب «فەیلەقا قودس» ڤە، ب ئاشكەرا و د دەمەكێ دا كو پلە و پۆستێن وان یێن هەین و هندەك ژ وان ئەندامێن پەرلەمانی و وەزیرن د ناڤ سازیێن حوكمەتا ئیراقێ دا، ب ناڤێ بەرگریێ ژ ئیراقێ مووچە و چەكان ژ دەولەتا ئیراقێ وەردگرن.
بەلێ د ڕاستی دا، چەك و مووشەكێن خۆ ئاراستەی خۆدی حوكمەتا خۆ دكەن، هێرشان دكەن و دەستدرێژیێ دكەنە سەر هەرێمێ، هەتا كو ب سەدان مووشەك ئاراستەی هەرێما كوردستانێ كرینە و كێلگێن نەفتێ، سازیێن دبلۆماسی، بالیۆزخانە، فرۆكەخانە، جهێن كاری و كێلگێن غازێ كرینە ئارمانج.
د گەل هندێ ژی، لیژنەیێن ڤەكۆلینێ نا بێژن كێ بەرپرسە، یان وەسا نیشا ددەن كو نزانن، د دەمەكێ دا كو ئیراقی و كورد دزانن كێ ل پشت ڤان كارانە، بەلێ تەنێ حوكمەتا ئیراقێ دبێژیت ئەز نزانم.
باشە، بلا هزر بكەین ـ وەك دهێتە گۆتن ـ كو (هەمی تشت د پێدڤینە). سوودانی لیژنەیەك بۆ ڤەكۆلینێ پێكئینا، ئەنجامێ وێ دێ چ بیت؟
یا فەر ئەوە ئیراق خۆ ژ ڤان كۆمەلان ڕزگار بكەت، چونكی ئەم دزانین ئەو كینە. ئەڤرۆ بیت یان سوبە، دێ ڕۆژا وان ژی هێت.
شەڕێ د گەل ئێرانێ دێ ب دوماهی هێت و هەتا سەر نامینیت، وی دەمی دێ نەشێن خۆ ڤەشێرن و ژ سزای ڕزگار نابن، و ڕەڤین و خۆڤەشارتن د كونێن مشكان دا چ مفایی ناگەهینیتە وان.
ئەڤ چەندە پێدڤی ب لیژنە و پێكهاتەیێن نوی نینە. نێزیكە دێ بەرهەمێ كارێن خۆ بینن.

محەمەد مراد

جهێ سەرسۆرمانێ یە، مرۆڤەك ل سەر چ ئایین و ئۆل و نەتەوە بیت د ڤێ مێژوویا خوینا وی دا یا شەڕێن جیهانێ و شەڕێن ناڤخۆی یێن وەلاتێن دەورەبەر دا، جارەكێ ژی ئێكێ وێرەكی دا بیت خۆ كەزیێن كچەكێ ساخ یان مری بڕی بیت و هەستا مللەتەكێ یان هەستا جیهانێ پێ ئازراند بیت، دبیت ئەڤە جارا ئێكێ بیت چەتەكێ یان چەكدارەكێ گرۆپێن رژێما شەرع ل سووریێ ئەڤ وێرەكی یە دابیتە خۆ ژ غرۆرێ و توندرەویا خۆ.كەزیێن شەڕڤانەكا كورد و موسلمان ببڕیت و سڤكاتیێ پێ بكەت؛ لێ د خۆلەكێن ئێكێ دا ئەو چەكدار پەشێمان دبیت؛ خێزانا خۆ ئێخستە د مەترسیەكا دەروونی دا.
چنكو وی هزر نە دكر پێنچ كچێن هەیین و كچێن وی ژی كەزیێن خۆ دڤەهینن و د ناڤ خێزانا خۆ دا، دێ لەعنەت لێ هێنە باراندن كا تە چاوا ئەڤ كارێ نەمرۆڤایەتی كر، هەتا گەهشتی وی رادەیێ كچ و ژنێن هەمی نەتەوەیان ل سەر میدیا و د كۆمبوونێن فەرمی یێن پەرلەمان و جێهانێ دا بهێتە بەحسكرن كو كارەكێ هۆڤانەیە، ژ لایێ چەتەكێ ڤە ل سووریێ ل دژی نەتەوەیا كورد دهێتەكرن ل رۆژئاڤا پتری هزارەهان شەڕڤان شەهید بووینە، خۆدانێت قەفتێن كەزییا بووین خۆ كرینە قوربانی ئازادكرنا مرۆڤێن كورد و عەرەب و مەسیحی و ژ هەمی ئۆل و نەتەوەیان ل باژێرێكن كەفتینە دەستێ داعشێ دا، ل دێرە زۆر و رقە و منبج و حەلەب . دایك و باب و مللەتێ كورد فەخر و شانازیێ ب وان شەرڤانێن كچ یێن خۆدان كەزی دبن و كەزیێن خۆ كرینە قوربانی رزگاركرنا مرۆڤایەتیێ ژ دڕندەیێن داعشێ‌، لێ یا ئەڤرۆ پێچەوانە بوو، یاری و سڤكاتیكرن ب كچكا شەڕڤان خۆ دایە شەهیدكرن. هەست و دەروونێ جیهانا كوردی هەژاندن و هزارەها كچ و دایك و خویشكان پشتەڤانییا خۆ دیاركرن، ئەگەر كەزیەك بهێتە بڕین ب ملیۆنان كەزی دێ هێنە ڤەهاندن بۆ خۆگۆریكرنا ئاخا كوردستانێن ئەڤرۆ كەزی بوونە سیۆمبولا بەرخۆدانا رۆژئاڤا و ب سەدان كچ و كۆر پێكڤە د سەنگەرێن بەرخۆدانێ دا یێن بەرگری یێ ژ ئازادییا رۆژئاڤا دكەن ل دژی داعشێن سووری.

محەمەد مراد

رۆژاڤا ئارام نابیت هەتا كو پێنگاڤێن ئێكگرتن و ئێكرێزییا سیاسی ل رۆژاڤا دا دروست نەبیت، ئەڤا نهۆ چێ دبیت، مینا حەبەكا پەراسیتامۆلێ یە، بۆ ماوەكێ دەمكی یە، هەتا ساربوون و ئێكڕێزییا مللەتێ كورد سار ببیت، چنكو تاكرەویا سیاسی دێ بیتە ئەگەرێن ژ ناڤچوونا رێكەفتنا چاردە خالی یاكو 18 ڤێ مەها ئێك هاتێەكرن.
یا باش و د بەرژەوەندییا رۆژئاڤا دا بهێتەكرن؛ ئێكرێزییا سیاسی و جێەجێكرنا خالێن رێكەفتنێ یە، دا مللەتێ رۆژاڤا ب هندەك مافێن خۆ شاد ببن؛ كو ژ سالا 1962 رژێما بەعسا ژ ناڤچووی ژێ بێ بەهركربوون ئەڤرۆ مەترسیەكا مەزن ل سەر رۆژئاڤا هەیە، چنكو پشتەڤانیەكا مەزن یا ل رژێما شەرعی دهێتەكرن؛ ل دۆر ئێك پارچەیا سووریێ پارێزێت و دەولەتەكا سونەپەڕست یا ب هێز بهێتە ئاڤاكرن دا كو بیت هەڤكارێ توركیا و سعوودی بۆ سەر دەولەتا ئیرانێ و شیعیەتێ.
ل رۆژئاڤا پتری 53 حزبێن سیاسی ل سەر دو گرۆپان دابەش بووینە، (هەسەدە و ئەنەكەسە) یا گرنگ ئەنجوومەنێ سیاسی ل رۆژاڤا بهێتە پێكئینان و ئێكرێزیەكا ب هێز دورست بكەن داكو مللەتێ وان تووشی ژناڤچووونێ‌ نەبن و ژ مافێن خۆ و زۆربەهر نەبن، شام ژی هەست ب ڤێ نەئێكرێزی و لاوازیا سیاسی دكەت ل رۆژاڤا؛ لەو توندە د جێبەجێكرنا بڕیارێن رێكەفتنا هەژدەی ڤێ مەهێ دا كو ل ژێر چاڤدێرییا ئەمریكا و فرەنسا و سعوودیێ‌ و قەتەر و توركیا دا هاتیە ئیمزاكرن، چەند جێبەجێكرن گیرۆ ببیت؛ نەد بەرژەوندییا رۆژاڤا داینە و ئەگەر ئەڤ رێكەفتنە تێكبچیت؛ چ پارچە نامینن بناڤێ رۆژاڤا و ئەم كورد هەمی دێ خوسارەت بین ژ پارچەكا كوردستانێ و زەرەر و زیانێن ژناڤچوونا رۆژاڤا دێ بنە ئەگەرێن لاوازكرنا سیاسی ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ و ئەم پێكڤە دێ باجەیا وێ دەین، فەرە لەز بهێتەكرن؛ حزبێن سیاسی یێن رۆژاڤا ئێكرێزیێ‌ نیشا شامێ بدەن و شاندەكێ بناڤێ هەمی كوردێن رۆژاڤا پێك بینن، سەرەدانا شامێ بكەن و دەرگەهێن دانوستاندنان بەرفرەتر لێبكەن دا كو رۆژئاڤا ژناڤ نەچیت.

محەمەد مراد

ژ بۆ پارڤەكرن و وەرگرتنا پۆستێن سیادی ل ئیراقێ فەرهۆدە، كەسێ ژی ئاگەهی ژ مللەتی نینە، نە ل ئیراقێ و نە ل كوردستانێ های ل وی بگەهیت سەر بێدەرێ و بەهرا خۆ پوستان وەرگریت بۆ بەرژەوەندیێن كەسۆكی و حزبی نەك بۆ خزمەتكرن و بەرژەوەندیێن وەلاتی ل ئیراق و كوردستانێ، عەرەبێن سنە پۆستێ خۆ سەرۆك پەرلەمانی وەرگرت و شیعەیان ژی پۆستێ جێگرێ ئێكێ وەرگرت، باش بوو كوردان ژی جێگرێ دویێ وەرگرت پشتی شكاندن و شەرەنیخەكا مەزن، نوكە ل سەر وەرگرتنا پۆستێ سەروك كۆمارێ ئیراقێ فەرهۆدە، ل دویڤ نەریت و كولتووری ئەڤ پۆستێ خروخالی ژ دەستهەلاتێ بۆ كوردایە، تنێ وەرگرتنا ڤی پۆستی وەرگرتنا پارەكێ زەبەلاحە ژ مووچە و هێرڤە و وێڤە و پالدان و روینشتنە ل سەر كورسیا سەرۆك كۆمارێ ئیراقێ. كو د بەرێ دا ئاسن ب ساری دچەماند، نوكە چای و قەهوەڤەخوارن و پێشوازینە نەك زێدەتر وەك كورد ژی هیچ مفایەك د ڤی پۆستی دا نینە، نەشێت بەرگری ژكوردان بكەت، چونكو دیاربوو حەشدێ نیڤەكا كوردستانێ داگیركر كو سەرۆك كۆمار كورد بوو نەشیا رابوەستینیت یان هەما سەركوت بكەت، نوكە ئەڤ پۆستە بۆ كوردانە و د ناڤ كوردان دا؛ شەرەنیخە ب دەهان كەسان خۆ بەربژار كریە ژ هەمی حزبێن سیاسی یێن كوردی، ئەڤە ژی ئەنجامێن نەئێكرێزییا كوردانە و د چاڤێن عەرەبان دا كورد لاواز دبن و كەیفا وان ژی دهێت كورد د ڤی سەروبەرێ لاواز دا ببین، ل دەڤ وان گرنگ نینە كی ببت سەرۆك كۆمار بۆ خۆ پۆستەكێ لاوازە و عەرەب حەزدكەن، كەسەكێ لاوازتر ل ڤی پۆستەی دانن ببت جهێ پێكەنینا وان ل هەمی رێ رەسمێن فەرمی دا.
ئەم كورد ژی ئەڤە چاردە هەیڤ ب سەر هەلبژارتنان ڤە چوون، هێشتا پەرلەمان نەرونیشتە و حوكمەت نەهاتیە پێكئینان، هەروەكو چنە. ئەم یێن هەمی هەولدانان دكەین حوكمەتا ئیراقێ پێكبینین و مە ئاگەهی ژ كوردستانێ نەمایە،. ئەرێ باشە ئیرا ق و حزبێن سیاسی یێن ئیراقێ دێ چ هزڕ ل كوردان كەن و یێ ئاشكرا دبێژن ئەگەر هوون بەندكێن سۆر و شین بان، دا ب دەریێ هنبانكێن خۆ ڤەبن، دا چارەكێ ل خۆ كەن، چەند روینشتنا پەرلەمانێ كوردستانێ گیڕۆبیت و حوكمەتا كوردستانێ پێكنەهێت كورد د چاڤێن بەغدا و دەوروبەران دا لاوازتڕ لێ دهێت و د چاڤێن مللەتی دا حوكمەت و دەستهەلاتا سیاسی ل كوردستانێ پێگەهێ خۆ یێ جەماوەی ژ دەستددن و خەلك رەش بین و بێ ئومێد بووینە ژ ڤێ بێ سەروبەرییا سیاسی و جه نە ئێكرێزیا حزبێن سیاسی ل دۆر پێكئینانا حكوكمەتا كوردستانێ.

محەمەد مراد

دوهییا مە كوردان ب خوین و پڕی ئیش‌ و ئازار و نەخۆشی‌ بوو، ژ كوشتن ئەنفالكرن سێدارەدان ئاوەرە و دەربەدەری و زیندان و سێدارەدان و بندەستی بوو، خەبات و شۆرش‌ ل دویڤ شۆرەشێ ئینكار ناهێتە رن، ژ بەرخۆدانا مللەتێ كورد دژی ستەم و زلم و زۆرداری كو رویبارێن خوینێ هاتینە رشتن و هزاران گەنج و لاو و پیر بووینە قوربانی دوهییا مە؛ ئانكو دوهییا مە ب خوینا د سەر مە دا دەربازبوویە هەتا ئەڤرۆ هاتی.
ئەڤرۆیا مە و مللەتێ كورد باشی و خرابیێن خۆ هەنە؛ یا خۆش مللەت ل سەر جه و وارێن خۆ ئاكنجینە و د ئازادن و ژبن زولم و زۆرداریێ قورتال بووینە؛ مرۆڤ هەست ب هەبوونا خۆ دكەت؛ كوردە و یێ د ئازادیێ دا دژیت. لێ مللەت ئارام و تەنا نینە هەست ب نەخۆشیێن سیاسی و دوبەرەكییا حزبی‌ و هەبوونا دو زۆنێن كەسك و زەر دكەن، كو د بن جهێنە ئارامییا مللەتی، سەخمەراتی ئازادی و ئارامی لێ ب گشتی خەلك دامایە ژ رەفتارێن حزبێن سیاسی كو بووینە ئەگەرێ پارچەكرنا هەرێما كوردستانێ؛ ل سەر دو زۆنێن كەسك و زەر كو دبنە ئەگەرێن نەئارامی و نەخۆشییا د ناڤ مللەتی دا كو ژ سالا 1994 وەرە چارەك نەهاتیە دیتن؛ ئەڤ دیوراێ بەرلین د ناڤبەرا زۆما كەسك و زەر دا بهەڕڤیت خەلك هەست ب ئارامیێ بكەت د هەرێمەكا ئازاد دا. سەخمەراتی هندێ و ئەڤان دوبەرەكییان د ناڤبەرا هەردو زۆمان دا پێشكەفتن و پرۆژە د هەمی بیاڤان دا هاتینە پێش و كو ئەم ل سەر ئاخا كوردستانێ دەولەتین و دانوستاندنێن دەولەتێ ل سەر ئەردی ل گەل مە دهێنەكرن، لێ مخابن د ناڤخۆیا خۆ دا ئەم رزینە و كەیفا دوژمنی ب مە دهێت و هەردەم حەز دكەن كوردستان و هەرێما كوردستانێ هەڤڕكییا سیاسی تێدا هەبیت ل سەر پۆستە و دەستهەلاتێ ب سەروچاڤێنن ئێك ڤەبن؛ داكو مللەتێ كورد ئارام و تەنا نەبیت و هزر ل چ ئارمانجێن دی نەكەن و دوژمن مفای ژ ڤێ هەڤڕكیا سیاسی دبینن و ب چاڤێن نزم بەرێ خۆ ددەنە هەرێما كوردستانێ.
سوبەهی مە دڤێت ئەم هزر بكەین ئەوا چووی خەباتەك بوو؛ هەتا ئەم گەهشتینە ئەڤرۆ و نەك زێدەتر داكو بشێن سوبەهییا خۆ پارێزین و خەباتەكا سەردەمی بۆ ئارمانجێن سوبەهی بكەین، چنكو حەزێن دوهی نەك وەك یێن ئەڤرۆنە، سوبەهی دێ حەزێن مە گەلەك زەحمەتتر لێ هێن و ژیان د ناڤبەرا دوهی و ئەڤرۆ دا وەك ئێك نینە، سوبەهییا مە ب زەحمەتتر دوهی مە ئازادی دڤیا نەك زێدەتر ئەڤرۆ مە پرۆژە و ئاڤاكرن دڤییا سوبەهیا مە، خواستێن ژیانێ دڤێن كو خواستەكا هەمی مرۆڤان تشتەك هەبیت پێ بژیت دادپەروەری وەكهەڤی ل سەر ڤێ ئاخێ دڤێت هەبیت داكو هەمی مرۆڤ بژین نەك كەسەك تێر بیت و هزار كەس برسی بن.
سوبەهیا مە ب خێر نابیت، ئەگەر د ڤی وەلاتی دا تنێ كەسێن زەنگین بژین و ئەوێن دی هەمی دەستان بۆ بقوتن، چنكو سوبەهی ئەوێن دەستان دقوتن؛ پێكڤە دێ ب تیر و رومان، كەڤنە سەر پشتا مە. دوژمن دێ دەستان قوتیت، سوبەهیا مە سەردەمێ تەكنولۆجییا و سۆشیال میدیا و پێدڤیێن زێدە یێن هەمی خێزان و كەس و تایبەتی گەنجێن نوكەیە كو پێدڤی ب پێدڤیێن رۆژانە ژ ئەنترنێت و مۆبایل و پەیج و خەرجیێن رۆژانە د بێكار، لەو ئەم هزر بكەین دوهییا مە حەزا گەنجان یان ئەڤرۆ وان تێر ناكەت و ژیان و خۆشی دڤێن، هندی بۆ بێژین دوهی مە نان نەبوو بخۆین ئەڤرۆ سوپاس بۆ خۆدێ ئەم د ئازادین و ژ ترس و برسێ قورتال بووینە، ناچیت سەرێ وی دا؛ ئەو یێن د خۆشیا ئەڤرۆ ژ دایكبووین ل هیڤیا سوبەهیەكا خۆش و سوبەهیەكا باشترن.

محەمەد مراد

پشتی دەڤەرا گولییان ل سالێن 1924 دبیت ناحیە؛ بارەگایێ ناحیێ ل گوندێ (دێمكا) بوو، ل وی دەمی چ ئۆفیسێن حكومی ژبلی چەند مەخفەرێن پۆلیسان هەبوون، هەتا خواندنگەه ژی ل دەڤەرێ نەبوو، سالا 1937 ناحیە ژ گوندێ (دێمكا) دهێتە ڤەگوهاستن ژ بەر سروشتێ چیای یێ سەخت ل وی دەمی، ناحیە دهێتە گوندێ باتیفا؛ كو جهێ گوندی ل سەر بانەكا بەرفرەه بوو، ناڤەندا دەڤەرێ بوو و نێزیكێ زاخۆ بوو؛ رێك و بانێن وێ دخۆش بوون. چەند ئۆفیسەكێن حكومی وەك باژێرڤانی و قوتابخانە و بنگەهەكێ ساخلەمیێ ل باتیفێ‌ دانان، باتیفا ل وی دەمی نێزیكی200 خێزانان هەبوون، خانیێن وان بەهرا پترییا وان ڤێللا و چەند قەسرەك و ئەو خانیێن دی ژ لبانا بوون، خانی پێكڤە گرێدایبوون و كولان تەنگ د ناڤبەرا خانیان دا بوون ؛ بۆ هاتنچوونا مرۆڤ و دەوار و تەرش و كەوالی، ب شەڤ گەلەك تاری بوون؛ باژێرڤانیا باتیفا هزر ل رۆناهیكرنا كۆلانان كرن. 1..قۆناغا ئێكێ باژێرڤانیا باتیفا ل سالا 1957 هەتا 1962ڕابوو كۆلانێن تاری جهێن لەمپە و فانووسان لێ چێكرن و پشتی دبوو مەغرەب فەرمانبەركێ باژێرڤانیێ ناڤێ وی (عەبدولرەحمان فەتاح) بوو، ب وان لەمپە و فانووسان ڤە دچوو هەمی دبەردانێ هەتا چەند دەمژمێرەكا پشتی هینگێ پێڤە دهات هەمێ دڤەمراندن، وی دەمی ئەگەر خێزانەكێ چەند خۆ گرتبا؛ ب شەڤ هەتا دەمژمێر هەشت؛ گوند هەمی پێكڤە دنڤستن. پشتی ژ لایێ رژێمێ ڤە باتیفا هاتیە داگیركرن ل سالا 1962 پتریا خانیێن باتیفا سۆتن و خەلكێ وێ ئاوارە و دەربەدری گوندێن سنووری بوون. 2ـ قۆناغا دوویێ ل سالا 1976_1977باژێرڤانیا باتیفا ستوونێن كارەبێ د ناڤ ناحیێ دا چاندن و تێل راكێشان؛ گۆت دێ كارەبێ چێكەین و ل سالا 1977بەردەرێ  قشلا باتیفا یا بەرێ نوكە تنێ شوینوارێن وێ دو دارێن تویان یێن ماین؛ دو موەلیدەیێن كارەبێ یێن مەزن هینان و جهێ وان چێكرن و كارەبا موەلیدان ل سەر هەمی مالان دابەشكرن، هەتا درەنگی شەڤ و رۆژێ ژی دبەردانێ ل وی دەمی چ سركێت و ئەمپێر نەبوون، كارەب ئێكسەر دهات مالان. هەتا سالا 1982… 3-سالا 1972حوكمەتا ئیراقێ پشتی رێكەفتنا یازدەی ئادارێ پرۆژەكێ كارەبێ یێ زەبەلاح ل سەرێ باتیفا ل پشت بیستانێن كانیا سێڤێ دورستكرن؛ سێ موەلیدەیێن زەبلاح یێن رۆسی دانان تێدا، پرۆژە ما برێڤە پشتی حوكمەتا ئیراقێ دەست ب شەڕی كریە ڤە، ل سالا 197. پشتی نسكۆیا 1975 سالێن 1978 ـ ـ 1979جارەكا دی حوكمەتا ئیراقێ دەست ب نویژەنكرنا پرۆژەیێ كارەبا باتیفا كر و هەتا سالێن هەشتییان كار دكر و شەڤ و رۆژ كارەب ل سەر باتیفا دابەشدكر، بێ سركێت و ئەمپێری. 4ـ قۆناغا چارێ سالا 1982پرۆژەیێ كانیا سێڤێ كو دگۆتنێ مەشرۆعێ كارەبێ كەفتە كاری هەتا سالا 1986 كارەب ل باتیفا دابەش دكرن، بێ سركێت و ئەمپێری. 5ـ  قۆناغا پێنجێ حوكمەتا ناڤەندی دەست ب راكێشانا كارەبا نیشتمانی كر و ژ زاخۆ ستوونكێن كارەبێ دانان و كارەبا نیشتمانی گەهاندە باتیفا و پرۆژێ ویستگەها (33) دگۆتنێ (زەخت عالی) دامەزراند و دەست ب دابەشكرنا كارەبا نیشتمانی ل باتیفا هاتەكرن و بۆ جارا ئێكێ كارەبا نیشتمانی بگەهیت باتیفا ل سالا 1983 بوو. 6ـ سەرهلدانا پیرۆز سالا 1991 خەلكێ باتیفا دامودەزگەهێن حكومی پاراستن و ویستگەهێ كارەبێ ژی خەلكێ پاراست، رەوشا كارەبێ پشتی سالا 1992 زۆر خراب‌ بوو، دەست ب دانا موەلیدەیێن ئەهلی ل ناڤ باژێری هاتەكرن و كارەب ب ئەمپێر و سركێتان ل سەر خەلكێ دابەشكرن، هەتا نوكە كارەبا موەلیدەیان ل گەل كارەبا نیشتمانی ل باتیفا دهێتە دابەشكرن. 7ـ چاڤەرێنە سالا بهێت پشتی هەولدانێن شێست و سێ سالان شاد ببین ب پرۆژەیێ رۆناهی و كارەبا بیست و چار دەمژمێر. باتیفا رۆناهی بكەت ژ سركێت و ئەمپێر و بەر سندۆقێن سركێت خلاس ببین سركێت هاتە خار و هەڕن راكەن، كارەبا گشتی چو تشتان ڤەمرینن دێ كارەبا مولیدەی هێت.