محەمەد مراد

پشتی دەڤەرا گولییان ل سالێن 1924 دبیت ناحیە؛ بارەگایێ ناحیێ ل گوندێ (دێمكا) بوو، ل وی دەمی چ ئۆفیسێن حكومی ژبلی چەند مەخفەرێن پۆلیسان هەبوون، هەتا خواندنگەه ژی ل دەڤەرێ نەبوو، سالا 1937 ناحیە ژ گوندێ (دێمكا) دهێتە ڤەگوهاستن ژ بەر سروشتێ چیای یێ سەخت ل وی دەمی، ناحیە دهێتە گوندێ باتیفا؛ كو جهێ گوندی ل سەر بانەكا بەرفرەه بوو، ناڤەندا دەڤەرێ بوو و نێزیكێ زاخۆ بوو؛ رێك و بانێن وێ دخۆش بوون. چەند ئۆفیسەكێن حكومی وەك باژێرڤانی و قوتابخانە و بنگەهەكێ ساخلەمیێ ل باتیفێ‌ دانان، باتیفا ل وی دەمی نێزیكی200 خێزانان هەبوون، خانیێن وان بەهرا پترییا وان ڤێللا و چەند قەسرەك و ئەو خانیێن دی ژ لبانا بوون، خانی پێكڤە گرێدایبوون و كولان تەنگ د ناڤبەرا خانیان دا بوون ؛ بۆ هاتنچوونا مرۆڤ و دەوار و تەرش و كەوالی، ب شەڤ گەلەك تاری بوون؛ باژێرڤانیا باتیفا هزر ل رۆناهیكرنا كۆلانان كرن. 1..قۆناغا ئێكێ باژێرڤانیا باتیفا ل سالا 1957 هەتا 1962ڕابوو كۆلانێن تاری جهێن لەمپە و فانووسان لێ چێكرن و پشتی دبوو مەغرەب فەرمانبەركێ باژێرڤانیێ ناڤێ وی (عەبدولرەحمان فەتاح) بوو، ب وان لەمپە و فانووسان ڤە دچوو هەمی دبەردانێ هەتا چەند دەمژمێرەكا پشتی هینگێ پێڤە دهات هەمێ دڤەمراندن، وی دەمی ئەگەر خێزانەكێ چەند خۆ گرتبا؛ ب شەڤ هەتا دەمژمێر هەشت؛ گوند هەمی پێكڤە دنڤستن. پشتی ژ لایێ رژێمێ ڤە باتیفا هاتیە داگیركرن ل سالا 1962 پتریا خانیێن باتیفا سۆتن و خەلكێ وێ ئاوارە و دەربەدری گوندێن سنووری بوون. 2ـ قۆناغا دوویێ ل سالا 1976_1977باژێرڤانیا باتیفا ستوونێن كارەبێ د ناڤ ناحیێ دا چاندن و تێل راكێشان؛ گۆت دێ كارەبێ چێكەین و ل سالا 1977بەردەرێ  قشلا باتیفا یا بەرێ نوكە تنێ شوینوارێن وێ دو دارێن تویان یێن ماین؛ دو موەلیدەیێن كارەبێ یێن مەزن هینان و جهێ وان چێكرن و كارەبا موەلیدان ل سەر هەمی مالان دابەشكرن، هەتا درەنگی شەڤ و رۆژێ ژی دبەردانێ ل وی دەمی چ سركێت و ئەمپێر نەبوون، كارەب ئێكسەر دهات مالان. هەتا سالا 1982… 3-سالا 1972حوكمەتا ئیراقێ پشتی رێكەفتنا یازدەی ئادارێ پرۆژەكێ كارەبێ یێ زەبەلاح ل سەرێ باتیفا ل پشت بیستانێن كانیا سێڤێ دورستكرن؛ سێ موەلیدەیێن زەبلاح یێن رۆسی دانان تێدا، پرۆژە ما برێڤە پشتی حوكمەتا ئیراقێ دەست ب شەڕی كریە ڤە، ل سالا 197. پشتی نسكۆیا 1975 سالێن 1978 ـ ـ 1979جارەكا دی حوكمەتا ئیراقێ دەست ب نویژەنكرنا پرۆژەیێ كارەبا باتیفا كر و هەتا سالێن هەشتییان كار دكر و شەڤ و رۆژ كارەب ل سەر باتیفا دابەشدكر، بێ سركێت و ئەمپێری. 4ـ قۆناغا چارێ سالا 1982پرۆژەیێ كانیا سێڤێ كو دگۆتنێ مەشرۆعێ كارەبێ كەفتە كاری هەتا سالا 1986 كارەب ل باتیفا دابەش دكرن، بێ سركێت و ئەمپێری. 5ـ  قۆناغا پێنجێ حوكمەتا ناڤەندی دەست ب راكێشانا كارەبا نیشتمانی كر و ژ زاخۆ ستوونكێن كارەبێ دانان و كارەبا نیشتمانی گەهاندە باتیفا و پرۆژێ ویستگەها (33) دگۆتنێ (زەخت عالی) دامەزراند و دەست ب دابەشكرنا كارەبا نیشتمانی ل باتیفا هاتەكرن و بۆ جارا ئێكێ كارەبا نیشتمانی بگەهیت باتیفا ل سالا 1983 بوو. 6ـ سەرهلدانا پیرۆز سالا 1991 خەلكێ باتیفا دامودەزگەهێن حكومی پاراستن و ویستگەهێ كارەبێ ژی خەلكێ پاراست، رەوشا كارەبێ پشتی سالا 1992 زۆر خراب‌ بوو، دەست ب دانا موەلیدەیێن ئەهلی ل ناڤ باژێری هاتەكرن و كارەب ب ئەمپێر و سركێتان ل سەر خەلكێ دابەشكرن، هەتا نوكە كارەبا موەلیدەیان ل گەل كارەبا نیشتمانی ل باتیفا دهێتە دابەشكرن. 7ـ چاڤەرێنە سالا بهێت پشتی هەولدانێن شێست و سێ سالان شاد ببین ب پرۆژەیێ رۆناهی و كارەبا بیست و چار دەمژمێر. باتیفا رۆناهی بكەت ژ سركێت و ئەمپێر و بەر سندۆقێن سركێت خلاس ببین سركێت هاتە خار و هەڕن راكەن، كارەبا گشتی چو تشتان ڤەمرینن دێ كارەبا مولیدەی هێت.

محەمەد مراد

پشتی پرۆسەیا هەلبژارتنان بدوماهیك هاتی و پارتی سەركەفتنەكا مێژووی بۆ پارتا ئێكێ ل ئیراقێ و كوردستانێ تۆماركری كو شییا پتری ملیۆن دەنگان بدەستڤە بینیت و دیار بوو، هێزا ئێكێ یا جەماوەری یە د ئیراقێ‌ و كوردستانێ دا و بوو جهێ دلخۆشییا جەماوەرێ پارتی ل كوردستانێ كو پارتی بوویە جهێ باوەریـا پترییا خەلكێ كوردستانێ، خەلك چاڤەرێنە، پشتی ملیۆن دەنگان؛ دێ چ چێ بیت و دێ چ دەستكەفت و ماف هەبن؛ ئەرێ پارتی دێ شێت جەماوەرێ ملیۆنی رازی بكەت ڤێ چەندێ بارێ پارتی قورس و گران كریە، لێ باوەریەكا رەها مە ب پارتی و سەركردایەتییا سیاسیا پارتیێ هەیە، دێ ل گۆڕەی وێ ملیۆنێ و زێدەتر ژی گرنگیەكا مەزن ب هەمی تەخ و چینێن جەماوەرێ كوردستانێ دەت؛ بێ جوداهی و دێ شێت پشتی حوكمەتا فیدرال پێكبهێت، ئەو ئاریشە و گرفتێن د ناڤبەرا هەرێمێ‌ و ئیراقێ دا؛ هەمی چارەسەر بكەت و هەر چ مافێ مللەتی ل بەغدا هەبیت بدەستڤە بینیت و ئاریشەیێن هەلاویستی وەك مووچە و بودجە و قانوونا گاز و نەفتێ چارەكەت، د ڤان چار سالێن بهیت دا، خەلك و مللەت ژ گرفتێن رۆژانە خلاس بن، ئاریشەیێن مللەتی پێڤە مژویل دبن، گرفت خەلك پێ نەئارام ئەڤێن لخوارێنە:
1.ـ بۆرینا سالەك و هەیڤەكێ ل سەر هەلبژارتنێن كوردستانێ دا چوو هەتا نهو پەرلەمان نەروینشت و حوكمەت پێكنەئینایە،
2..ئاریشەیا مووچەیان بهێتە چارەسەركرن، هەر هەیڤ مووچە ل گەل یێن ئیراقێ بهێنە دابەشكرن.
3..ئاریشەیا داهاتێ ناڤخۆ ل گەل ئیراقێ چارە بوو بهێتە دیتن.
4..یاسا نەفت و گازێ ب تەمامی بهێتە چارەسەركرن.

محەمەد مراد

مەزن دبێژن بلا شەڕ و قەرقەشا كۆلانێ بیت، نەك شەڕێ سەر بێدەرێ، دو كابرا پێكڤە گەنم چاندبوو، كابرایەكێ گەلەك چاڤدێرییا گەنمی دكر دووری و ب دەواران كێشا سەر بێدرێ و قرش كۆمكرن و گێرە كرن. سپێدێ ژڤان بوو بچنە سەر بێدەرا گەنمێ خۆ لێكڤە كەن، د كۆلانێ دا هەر دو كابرا شەڕەدەڤ كرن، ل سەر دابەشكرنا گەنمی، دلێ وان ژ ئێك ما.
ئێكێ گۆت دێ باشە هەتا سپێدێ تو دێ بینێ كا دێ بێدەرێ سۆژم یان و هەر ئێك چوو مالا خۆ، كابرای گۆت ئەڤە من چ كر و چ گۆت؟ ب خۆدێ كی ئاگری ئەڤ شەڤە بەردەت بێدەرێ ئەو ئەزم، ژ ترسان دا خەوا وی نە هات، رابوو چوو سەر بێدەرێ زێرەڤانی ل بێدەرێ كر، هەتا تاڤ دەركەتی دوازدە بزۆتێن ئاگری چوون بێدەرێ ڤەمراندن، و نەهێلا ئاگر بەر بیت بێدەرێ.
ئەڤجا ئەڤێن ئەڤرۆ هێرش كرینە، سەر گێلگەها غازا كۆرمۆر؛ بۆ خۆ ب دەلیڤە زانینە، ئەو گرژی و ئالۆزییا د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتی دا ب درەفەت دیتن و هێرش كرنە سەر گێلگەهێ و چەند جار د مێدیا و سۆشیال میدیایێ دا سەركردەیێن ئێكەتیێ‌ گەف و هێرش كرینە سەر پارتی و ب ئاشكرا گەف ل بڕینا غازێ‌ و گازا كۆرمۆر دكرن، ئەو بن یان نە؛ ئەو بن ئاگر بەرداینە غازا كۆرمۆر ئەزمانێ وان یێ پیس و گەفێن وان ئاگر بەردا كۆرمۆ.
گرۆپێن توندرەو ئەوێن دڤێن هەردەم هەرێم د ئالۆزی و نەخۆشیان دا بیت؛ ئەڤ دەرفەتە ب گرنگ وەرگرت و ئاگر د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتیێ‌ دا خۆش كرەڤە و ئێكەتی تۆمەتبارا ئێكێ یە و ئەو یێ دەستان دقوتن و ب ئێكەتیێ‌ دكەنن. ئەڤ نە ئێگرێزییا د هەرێمان دا دبیت، ئەگەرێ سەرەكی دز و جاش و خۆفرۆش دەرفەتان دبینن؛ هەر چ خرابییا هەی ل دژی هەرێمێ بكەن، بۆ تێكدانا ناڤخۆییا هەرێمێ، چنكو ئەڤ پێشكەفتن و ئارامییا د هەرێمێ دا؛ چاڤێن وان تاری كرینە و چاڤێن وان پێ ڕانابن.
دەرفەتان بۆ تێكدانا هەرێمێ و بەلاڤكرنا توندوتیژییا ناڤخۆ د هەرێمێ دا بكاردئینین، یا ژ هەمیێ‌ نەخۆشتر ئەڤە جارا یازدێ یە ئەڤ پرۆژەیێ ئابۆری هندە گرنگ دهێتە سۆتن و لێدان ب درۆن و مۆشەكان؛ هەتا نهو نە بكەرێن وێ ئاشكرا بووینە و كەس ژی نەهاتیە سزدان یان گرتن، هیڤی دكەین ڤێ جارێ ژ دل بیت بۆ ئاشكراكرنا بكرێن لێدان و سۆتنا كۆرمۆر؛ پێنگاڤێن ب لەز بۆ گرتنا وان بهێنە هاڤێتن، چنكو زۆر دەنگۆ بەلاڤ دبن و هەر ئێك گرۆپەكێ یان لایەنەكی پێ گونەهبار دكەن، ئەڤە ژی نە د بەرژەوەندییا هەرێمێ دایە، فەرە بكەرێن سەرەكی بهێنە ئاشكراكرن.

محەمەد مـراد

چاوا نیپال هەڕفی و ئەگەر چ بوون؟ پەیاما ئاگرین یا قوتابی و گەنجەكێ نیشتمان پەروەر دبیت (ترێند) ل جیهانێ و د ناڤ مللەتێ نیپال دا و بوو ئەگەرێ هەڕفاندنا دەولەتا نیپال، ژ ئەگەرێن گەندەلی و بێكاریێ و نەدادی و رەڤینا گەنجان و ستەم زولم و دیكتاتۆریەتا دەسهەلاتێ، سەركردەیێن سیاسی و حوكمیێن دەولەتێ ب ئاڤاكرنا ڤلە و قەسر و بازرگانیێ ڤە مژویل بوون، هەژاری د ناڤ وەلاتی بەلاڤ بوو، هیچ كار ژی نەبوو، هەمی جومگەیێن دەولەتێ كەفت بوون، دەستێن سیاسی و بازرگانێن نیپال دا، خوینا مللەتی دمێت و رێژەیا هەژاریێ و بێكاریێ و برسیبوونێ بەربەلاڤ بوو، گەهشتە د ناڤ هەمی خێزان و گوند و باژێرێن نیپالێ دا.
سالانە دەهان هزار گەنج بۆ پەیداكرنا ژیانێ ژ نیپال درەڤین، هەر بۆ هیچ كەسێن دەستهەلاتێن سیاسی و حكۆمی خەم نەبوو، چ گرنگی ب ژیارا خەلكێ نەدان، ئەو دەولەتا ب خوینا هەژار و كاسبكارێن نیپالی ل سالا 2008 بوویە دەولەت، جهێ ژیانێ خەلكێ لێ نەمابوو، خەلك تەنگاڤ بوو، د پەیاما قوتابیەكێ زانكۆێ دا، دەستەواژە و درووشمێن ئاگرین د ناڤ تەخا قوتابی و لاوان دا د خۆنیشادانێ دا، بوونە جهێ كەیفخۆشی و ئازراندنا هەمی مللەتێ نیپال د ڤان خۆنیشاندانێن بەری هەفتیەكێ دا، بوونە ئەگەرا سەرهلدانا مللەتێ نیپال ل دژی دەسەلاتا دیكتاتۆر و گەندەل و د ماوەیێ چەند رۆژەكان دا، حوكمەتا نیپال شكاندن و سەركردەیێن وێ یێن سیاسی و حوكمی ب رەڤا خۆڕا نەگەهشتن.
بەهرا پتر یا سەركردەیێن وان كەفتن دەستێ خەلكی، یاری و سڤكاتی پێ كرن و هاڤێتن د ناڤ زەبالێن گلێشی دا، قەسر و كۆچك و دیوان و مالێن هەمیان ژی ئاگر بەردانێ، نەپارێن وان و نە لەشكر و هێزا حوكتا نیپال و نەزێرەڤانێن كۆچك و دیوانان ژی بەرگری ژ سەركردەیێن خۆ نەكرن و ل گەل مللەتێ نیپالێ، حوكمەت شكاندن، ئەڤە وێ رامانێ ددەت، كو هیچ هێزەك خۆ ل بەر جەماوەرێ سەرهلدای ناگریت، ئەگەر ئارمانج ژ ناڤبرنا دەسهەلاتێن دیكتاتۆر و گەندەل بن، چنكو هەر چ سامانێ هەی سامانێ مللەتی یە، ب خوینا مللەتی هاتیە و چ حزبێن سیاسی بێ مللەت ناگەهن دەسهەلاتێ، نەدادپەروەری ونەوەكهەڤی د ناڤ مللەتی دبیت ئەگەرێ رۆخاندنا مللەتی، پارە و ڤلە و قەسر نەشێن بەرگریێ ژ چو دەسهەلاتێن دكتاتۆر و سەختە و گەندەل بكەن.

محەمەد مراد

چ رۆژ ژ رۆژا 26 گولانێ پیرۆزتر نینن، ببت رۆژا پێشمەرگەی، چنكو شۆرشا گولانێ د كاودانەكێ سەخت و دژوار دا سەرهلدا، ئۆمێد و هێڤییا گەلێ مەبوو، ل دەمەكێ بوو بێ ئومێدی كەفت بوو ناڤ مللەتی، پشتی نسكۆیا سالا 1975 كو چ هیڤی نەبوون و نەمابوون، جارەكا دی شۆرش زیندی ببەن، گری و شینی كەفت بوو ناڤ مللەتێ كورد، رژێمێ كوردستان هەمی داگیركربوو، بهوستەكا ئاخا كوردستانێ نەمابوو، لەشكرێ ئیراقێ نەگەهشتێ، هەتا سنوورێ كوردستانا باكور هەمی كربوون رەبیە و سەنگەرێن لەشكری، ئانكو كوردستان دۆرپێچكربوو.
وەسا پلان ژ لایێ رژێمێ ڤە هات بوو دانا كو چ دەما و چ زەمانا چ شۆرشێن كوردی سەرنەهلدن، د ناڤ باشورێ كوردستانێ دا ژی، رژێم وەكی گورگا لێ هاتبوو، مللەتێ كورد بندەست بوو، كەسێ هەست ب زەلامی و مێرانییا خۆ نەدكر، كەسێ نەدشیا سەرێ خۆ راكەت، ب هەول و بزاڤێن سەركردایەتییا شۆرشێ و سەرۆك بارزانی، ل ئاوەرەبوون و دەربەدەریێ، و دویر ژ ئاخا پیرۆزا كوردستانێ، بریارەكا وێرانە و نەتەوەی دەن و دەست ژ شۆرشێ بەرنەدن وەك (بارزانی نەمر) گۆتی (ل شكەستنان بێ ئومێد نەبن و ل سەركەفتنان ژی مەغروور نەبن) ئەوبوو، بریار دا، دەست ب شۆرشەكا نوی پێشكەڤتیخواز و پارتیزانی بدەن بناڤێ شۆرشا گولانێ. ل 26 گولانێ شۆرش هاتە راگەهاندن و گرۆپ و مەفرەزەیێن پێشمەرگەی یێن پارتیزانی گەهاندن ناڤ كوردستانێ و دەست ب بزاڤا سیاسی و لەشكری كرن، ترس كەفتە د ناڤ لەشكرێ ئیراقێ و رژێما بەعس دا، ل بەغدا خەوا وان نەدهات ژ ترسێن پێشمەرگێ گولانێ دا، دەهان سەنگەرێن خۆ چۆلكرن ژ ترسێن پێشمەرگێ گولانێ دا و كەیف و خۆشی كەفتە باشۆرێ كوردستانێ و گرنژین كەفتە سەر لێڤێن گەنج و لاوان، و بێ ترس د ناڤ ئۆڕگانێن خواندنگەهان دا سەرێن خۆ بلندكر و هیچ هزر بۆ رژێما بەعس نەكرن، دەست بزاڤێن سیاسی ل گوند و باژێران هاتەكرن و هەست و وڕەیا مللەتی بلندبوو، كو ژ زیندان و سێدارەدانێ نەترسیان، ب درووشمێن شۆرشگێری مللەت ئازراندن سەدان گەنجان پەیوەندی ب شۆرشا گولانێ كرن و د ماوەكێ كێم دا هێزێن پێشمەرگێن گولانێ شیان ب سەدان گوندێن كوردستانێ رزگار بكەن.
وەسا خەلكێ كوردستانێ حەزژ پێشمەرگێ كولانێ كر، و لاڤا بۆ دكر، و د ناڤ مالێن خۆدا خودان دكرن، هەمی ب كوڕ و لاوێن خۆ دانان، ڤیانا پێشمەرگەی د دل و ناخێ مللەتی دا هات چاندن و د ناڤ مللەتێ كورد دا ژی پیرۆزترین رۆژا نەتەویی و بەرگری بوو رۆژا 26گولانێ، كو ل وێ رۆژێ مللەتی هەست ب هەبوونا خۆ كر و چ رۆژ ژ وێ رۆژێ پیرۆزتر نینن د ناڤ مللەتێ كورد دا.
شۆرشەكا پێشكەفتیخواز و پاقژ و پارتیزانی بوو و خەلكێ هەر چار پارچەیێن كوردستانێ پشكداری تێداكرن و وەك پێشمەرگە بەرگری ژ ئاخا كوردستانێ كرن بێ جیاوازی، ئەڤ رۆژە د مێژوویا شۆرشگێری دا رۆژەكا پیرۆزە، ئەگەر رۆژەك بهێتە دانان بۆ رۆژا پێشمەرگەی پیرۆزترین رۆژ 26 گولانێ یە، كو هەمی مللەتێ كورد ب هەمی حزبێن سیاسی ڤە شانازیێ‌ ب ڤێ رۆژێ ببەن.

محەمەد مراد

مەزنان یا گۆتی كەس ب خۆزییا ناگەهیت باقێن كەزییا… نزانم ئەم سیاسەتێ چاوا دكەین یان تێدگەهین، نینە د جیهانێ دا خەبات بهێتەكرن و ل هیڤیێ بن هەتا دوژمنێن وی د چەپەران دا بمرن، ئەڤە مالخرابكرنا وەلاتی یە، ئەم وەسا تێدگەهین ئەگەر ئیراق خراببوو، د بەرژەوەندییا مە دایە، نەخێر ئیراق خراب بیت زەرەرو و زیانێن مەزن و مەزنتر ژی دێ گەهن مە، وەك هەرێم، ژ لایێ ئابۆری و سیاسی ڤە، چنكو پشتی سالا 1991 و هەتا نوكە چەند جاران ئیراق یا خراببووی و ئەم ژی ل گەل خراببووینە، مە چ قازانج ژ خرابكرنا ئیراقێ نە دیتی یە، ئارامییا ئیراقێ د بەرژەوەندییا مە كوردان دایە.
ئەگەر ناكۆكێن سیاسی د هەرێمێ دا چارە ببن، یانهۆ د خەونێن هندەك سیاسیان دا ئیراق دێ خراب بیت، تەمام ئیراق ل 1991 خراب بوو، مە چ كر، ل 2003 ئیراق خراببوو مە چ كر؟، ئەم ماینە ب بودجە و پارە و پۆستان ڤە، 2014 ئیراق خراب بوو، مە چ كر نیڤەكا ئاخا كوردستانێ د گەل نیڤەك سەروسامانێ كوردستانێ مە ژ دەست دا، سەخمەراتی سەرەدانا هزار ئاوەرە و شەهید و قوربانی و هەتا نوكە سەدان پێشمەرگە و كوردێن مە یێن ئێزدی بێ سەروشین و د بەرزەنە، باشە ئەم د ناڤخۆییا هەرێمێ دا گرفتێن سیاسی و ئابۆری چارەكەین، زۆر باشترە ئەم خۆ ل هیڤیێ بگرین هەتا ئیراق خراب بیت، ئەرێ نوكە ئەم یێن ل هیڤیێ ئیراق موچەی بهنێریت، سوباهی خراب بیت. ئەو ژی نامینیت.
یان نە تنێ مووچە ژ ئیراقێ دهێت، دبیت ب دەهان دەرگەهێن دی یێن ئابۆری ئەم ب ئیراقێ ڤەگریداینە و هاریكارییا هەرێمێ دكەن، ژبلی ئاریشەیێن نەفت و گازێ كو هێشتا چارەسەری بۆ نەهاتییە دیتن، هەرێم راستەوخۆ نەفتێ بفرۆشیت، نابیت ئەم دەستان ژ خۆ بەردەین هەتا ئیراق خراب بیت، چونكو هیچ دەرفەتەك نینە ئارمانجەكا نەتەوەی بخوازین وەك راگەهاندنا دەولەتا كوردی، چنكو ژ لایێ ئابۆری ڤە ئەم د خالا سفرێ داینە ژ لایێ سیاسی ڤە د ناڤخۆییا هەرێمێ دا، ئەم د خالا سفرێ دانین، ژ لایێ پەیوەندیێن هەرێمێ ل گەل توركیا و ئیرانێ‌ و سووریا ڤە ژبلی پەیوەندیێن بازرگانی ئەم د خالا سفڕێ دانین، قەد دڤێت ئەم ل هیڤیا خراببوونا ئیراقێ، نەبین چنكو ئیراق خراب بیت ئەم ژی دێ ل گەل خراب بین.

محەمـەد مـراد

ل سالا 1975 بۆ جارا ئێكێ رژێما ئیراقی یا دكتاتۆر دگەهیت باتیفا و باتیفا داگیردكەن و ژ لایێ لەشكری ڤە گەلەك ئاریشە بۆ خەلكێ باتیفا دورستكرن، چنكو ژمارەكا زۆر ژ خەلكێ باتیفا و گوندێن دەوروبەر ب خێزان ڤە ئاوارەی ئیرانێ بوون، خۆ رادەستی رژێمێ نەكرن، رژێم گەلەك د ترسییا، رژێمێ دەوربەرێن باتیفا كو هەمی زیر و مل و گرك بوون، هەمی كرنە رەبیە و سەنگەرێن لەشكری و بارەگایەكێ لیوایەكا مەزن دانا هنداڤ باتیفا.
ل وی دەمی تەلفوون نەبوون، ژ بارەگایێ لیوایێ تێلێن تەلفوونان هاتبوون راكێشان بۆ هەمی رەبێن رژێمێ و بنئاخ ژی نە دكرن، هەر دەمێ تێلا تەلفوونێ هات برین، خەت دا ژ وێ رەبیێ هێتە برین پەیوەندی ب لیواێ نەدما، وی دەمی زارۆكێن باتیفا كو هەستا نەتەوی و كوردایەتی لدەڤ هەبوو، قەد نەترسان، تێلێن تەلفوونا ژی د ناڤ داروبار و ترشان را راكێشا بوون و زۆر ئاسان بوو زارۆك تێلا قەد بكەن، زارۆك ژی فێربوون دەمێ تاری دكەت ئەردی دا چن تێلا رەبیەكێ د بەرراا قەد كەن وێ شەڤێ ئەو رەبیە ژ ترسێن پێشمەرگەی دا، خەو ب چاڤێن وان نە دكەت.
هەتا سپێدێ وێ رەبیێ ژ ترسا رەمی ل دەوربەرێن خۆ دكر، هزر دكرن پێشمەرگەی خەتێ تەلفوونا یا بڕین و دێ وێ شەڤێ هێرش كەنە رەبیێ، دەمەكێ ئێڤاران درەنگ بۆ كۆمەكا زارۆكا یاری دكرن و خەتەكا تێلا تەلفوونا ژی دناڤ مەیدانكا زارۆك لێ یاریان دكەن دەرباز دبوو، نە دزانی (جندی) یێ ب دێربینێ چاڤدێریا وان دكەن، بەریا بچن مال ل سەر تێلێ روینشتن و بەرا تێل قەدكر، جندییا ئێكسەر دەست دان تەلفوونێ زانی هاتە برین، كۆمەك جندییا هاتن خار ل دۆر وان زارۆكان زڤرین و ب زمانێ عەرەبی ل گەل ئاخفتن كەس تێنەگەهشت.
پێكڤەبرن ڕەبیا لەشكری بەرپرسێ رەبییێ گازندە ژێكرن و قەسێن نەخۆش گۆتنێ و هەر ئێكێ زلەهەك ژی دانایێ، ئێكێ ب كوردی گۆت زارۆكا دێ ل هەوە بۆرین ڤێجارێ بەس سۆزێ بدەن ئێدی خۆل تێلا حزبێ نەدن، زارۆكان ژی پێكڤە گۆتن بلا..، ئەڤجا ل وی دەمێ ژ سالێن حەفتیان هەتا سالێن هەشتییان كەس نەبوو، كەسێ نەدشیا تێلێن تەلفوونان قەد بكەن، ژ بلی كو ئەگەر هێزێن پێشمەرگەی ڤیا چالاكیەكا لەشكری بكەن، بەری دەست ب هێرشا سەر رەبیەكێ بكەن تێلا تەلفوونا وێ رەبیێ دبڕین.
دا ئەو رەبیە پەیوەندییا ب چو هێزێن دی نەكەن د هەوار وان بهێن ئێكجار چ پەیوەندی نەبوون، ژبلی تەلفوونا ب تێلا راكێشای ڤە، قەتاندنا تێلا تەلفوونێ ئێكجاری لاوزی و ترس دكەڤتە د ناڤ جندیێن رەبیێ دا و نهەد شیان بەرگریێ بكەن و بێ ئومێد دبوون و هێزێن پێشمەرگەی ژی ب دلێ خۆ چالاكیا خۆ ئەنجام ددا.

محەمەد مراد

پشتی ئازادبوونا رۆژئاڤایێ كوردستانێ و نەمانا داعشێ، ئارامیەكا باش بخۆڤە دیتی یە و دەستهەلاتەكا نیمچە ئازادی وەرگرتی یە و شیاینە ئیدارەیا رۆژئاڤایێ كوردستانێ بكەن و هێزەكا لەشكری یا ب هێز ئاڤا بكەن و د شەڕێ داعشێ دا هەسەدە تاكە هێزا چالاك و مێرخاس و قەهرەمان بوو ل دژی داعشێ شیان هێزا داعشێ تێك پشكێنن و باژارێن كوردستانێ بپارێزن و هەتا باژارێن دی ژی وەك حەلەب، دێرلزۆر و رقی پایتەختێ خەلافەتا داعشێ تێكپشكێن ژ دەستێ داعشێ بیننەدەر، ب پشتەتەڤانیا هێزێن هەڤپەیمان و ئەمریكا و پتر ژ 12 هەزار شەهیدان گۆری ئاخا كوردستانا رۆژئاڤا بكەن هەمی گەنج و لاو و كچێن كوردستانا رۆژ ئاڤابوون.
ناڤودەنگی و مێرانییا وان ل جیهانێ بەلاڤ بوون، ئەڤرۆ پشتی نەمانا رژێما بشار ئەسەدی و هاتنا ئەحمەد شەرع و رزگاركرنا سووریا ژ رژێما دیكتاتۆریەتا بەشار ئەسەدی و ئازادكرنا ب دەهان هزار زیندانیێن سیاسی، جیهانێ هەمیان كەیف پێ هات و پتریا دەولەتێن جیهانێ دانپێدان ب رزكاركرنا سووریا دا و هەتا هەرێما كوڕدستانێ ژی دانپێدان ب دەسەلاتا نوویا سووریا كر و پشتی ئەحمەد شەرعی جۆمگێن دەسهەلاتێ گرتین و هندەك پشتەڤانێن نیڤدوەلی وەرگرتین و تایبەتی ئەمریكا ئابلۆقا ئابووری ل سەر سورویا راكری،گەرماتیەكێ ل دەستهەلاتا سووریا چێبوو كو تنێ سووریا ئێك پارچەیە و نابیت چ جار بهێتە پارچەكرن.
چەك تنێ دەستێ دەولەتا سووریێ دا بیت، ئەڤە راستییا پتریا عەرەبانە، هەر دەمێ ب هێزكەفتن؛ دێ خیانەتێ ل كوردان كەن، ب تەمامی وەك سیناریۆیا 16ئوكتۆبەرێ دێ ل رۆژئاڤا دوبارەكەن، ئەگەر شیانێن سووریا یێن لەشكری بهێزكەفتن، چ ئەڤرۆ بیت یان سوبەههی، بەلێ یا باش ئەوە هێزێن ئەسەدێ هندی بشێن ب دانوستاندن مافێن رۆژئاڤا وەرگرن باشترە ژ شەڕی، چنكو مە كوردان چ پشتەڤانی نینە، نە وەك دۆرزانین كو جوهی راستەوخۆ پشتەڤانیێ لێ دكەن و باشە كورد ل رۆئاڤا باش هشیاربن چاڤان ل دورزا نەكەن، هەتا بشێن دەست ژ دانوستاندنان و مافێن خۆ بەر نەدەن.
قەد هزر ل چەكدانانێ نەكەن، هەردەمێ هەسەدێ چەك دانان، ئانكو نەمانا كوردان ل رۆژئاڤا یان چ پارچێن كوردستانێ نامینن ب ناڤێ كوردستانا رۆژئاڤا، هەر چەندە مەترسیێن مەزن ژی ل پێشییا هەسەدێ دێ هەبن، بەلێ چەكدانان ئانكو مرنا ب كۆم ل رۆژئاڤا، فەرە بۆ ڤێ قووناغا هەستیار ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ ئێكرێزیەكا نیشتمانی دورست بكەن، هەمی حزبێن سیاسی یێن رۆژئاڤا پشكداربن و ئێك هەلوەست وەربگرن كو ل بەرانبەری هەلوەستێ سووریێ‌ راوەستن ب ئێك دەنگ دوورشمێ یان كوردستان یان نەمان ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ بلند بكەن، ئەگەر ئێكرێزی چێ نەبیت تاكرەوەیا هەسەدێ دێ ژناڤچیت و بیتە ئەگەرێ هەلوەشاندنا حوكمەتا خۆجهیا رۆژئاڤا.. بژی كورد.

محەمەد مراد

سالا 1975 ل بهارا رەنگین، وی دەمی ئەز 13 بۆ 14 سالی بووم، من چ ژ سیایەتێ نەدزانی، بەلێ من ب چاڤ دیتن و دلێ مە دسۆت كا چەند نەخۆش بوو، ژمارەكا زۆر یا پێشمەرگێن ئیلۆنێ ل باتیفا بوون، مە یاری ل مەیدانكا بنێ گوندی دكرن، دەمێ مە گرۆپێن پێشمەرگەی ب چەك ڤە و ب چاڤێن رۆندكڤە ژ باتیفا دەردكەفتن و هەر مە نەدزانی دێ كیڤەچن، تنێ مە دگۆت خێرە چ چێ بوویە، دگۆتن ئەم شكەستین، مە یارییێن خۆ بەتال كرن و ب وان سەر و دلان ڤە، قەستا مالێن خۆ كرن.
تازی و شینی ل هەمی مالێن باتیفا بوو، رۆژا پاشتر مامێ حەجی سلێمان محەمەد، كو پێشمەرگێ ئیلۆنێ بوو، كەسایەتیەكێ باتیفا ژی بوو، پشكداری د شەرێ لێدانا عین زال دا كربوو، جاب ب شەڤ گەهاند مالا مە، گۆت سپێدێ وی چەكێ هەوە هەی ئێك بینیت و ل گەل من وەرن، دێ چین دانین، بابێ من ل مال نەبوو، پۆلیسێ شۆرەشێ بوو، بیرا من ناهێت ل كیڤە بوو، چەكێ مالێ من دگەل رەختێ فیشەكا من بڕ و سپێدێ چووم دەڤ مامێ خۆ، من نەزانی چ چەكە بوو؛ ئینگلیزی بوو مانە هێر بوو، برنۆیا درێژ بوو نزانم چ بوو، وی دەمی سەیارە ژی نەبوون، لۆریەك هاتبوو باتیفا مامێ ئەو ل سینگی سیاربوون و ئەم چووین سەر سیپایێ‌ لۆریێ.
رێك ژی ئاخ بوو زاخۆ و باتیفا، گەلەك نەخۆش بوو، هندی چال و كۆل و نهال بوون چەند دەمژمێران ماینە برێڤە نێزیكی نیڤرۆ گەهشتین دەرێ هەرێمدارییا زاخۆ، سەدان كەس یێ ل وێرێ حازڕن وەك رۆژا حەشرێ یە، هەمیان جل و بەرگێن كوردی یێن ل بەر و ب چەك و رەختن، ئاگر ژ ناڤ چاڤێن وان دچوون، هەمی دلگرانن، كت كتە چوون، چەكێن خۆ دانان، هێشتا ئەو دیمەن یێن ل پێش چاڤێن من ناچن، پێشمەرگا نە ژ دل چەك دانا وەك دارا ژ ملێن خۆ ڤەدكرن و دهاڤێت سەر كۆما چەكی، چیێ چەك دانا؛ ناڤێ وی هندەك عەسكەرا دنڤێسی و پاشی كۆژمەكێ پارێ كێم دایێ نزانم چەند بوو، ئەز ل دویڤ مامێ خۆ بێم مامێ من چەك دانا و هندەك قەسێن نەخۆش گۆتن، ژ قەهران دا وەسا حێل چەكێ خۆ هاڤێت سەر كۆما چەكی، پاشی من ژی ل دویڤدا چەكێ خۆ هاڤێت سەر كۆما چەكی و ناڤێن مە نڤێسین، هندە پارە ژی دانە مە وەسا هزڕ دكەم پێنجی دیناربوون.
ل مە بوو درەنگ ئانكو مەغرەب، چو سیارە ژی نینن زاخۆ، ل بیرا من گەلەك بچویك بوو، چو تاكسی ژی وی دەمی ل زاخۆ كار نەدكر، هندا بچویك بوو، سویكا تاری سویكا ناڤودەنگێ خۆ هەبوو، ئەم چووین ل مالەكێ بووین مهێڤان، مامێ من ئەو ناسكرن و بەری 1975 مالا مە ژی ل و ی تاخێ، بەر خابیری تەنشت ئامادەییا زاخۆ یا كۆڕان بوو، جیرانێن مەبوون، بەس من ناس نەدكرن، ئەم وێ شەڤێ ماینە ل وێرێ ئەم سێ چار كەس بووین، زۆر قەدرێ مامێ من وان دگرت، نوكە ژی و هێشتا ئەو خانی و كۆلان وەكی خۆنە، سپێدێ مامێ من ئەم برینە سویكا تاری، هندەك جلك و پێلاڤ مە كرین هاتین نێزیك جهێ سینەما زاخۆ، وەك مەیدانەكێ ل وێرێ بوو جهێ راوەستاندنا دەواران و خەلكێ بوو، ل وێرێ خڕڤە دبین و ئەوێن ژ گوندان هاتین بارێن خۆ باردكرن، لۆریەك ژی هەبوو جاروبارا خەلكی بارێن خۆ كۆم دكرن، هەتا بارێ لۆڕی تەمام با دا، ژنوی قەستا باتیفا كەن و ئەوێن نەفەر ژی دا ل سەر بانێ لۆریێ و كەل و پەلا سیاربن، وی دەمی من نە دزانی كا نەفەر ب چەندێ دگەهاند.
ئەم ل سەر بارێن لۆریێ سیار بووین و نیڤرۆ گەهشتین باتیفا، هەر چەندە ژی یێ من نەمەزن بوو، من چ فێم نەدكر، و بۆ جارا ئێكێ بوو؛ باژێرێ ببینم، بەلێ زاخۆ ل وی دەمی دشین و تازیان دا بوو كەس نە دكەنی و نە دگرنژی، هەمی دلمای و دلگران بوون، كۆمێن زەلاما، كۆم كۆم ل ناڤ كولان و رێكێ دا هەبوون، هەمی خەمگین بوون، بەهرا پتریا وان خەلكێ زاخۆ و دەوربەران بوون، چنكو هەمی ب جلێن كوردی راپێچای بوون و چاڤەرێ دەركەفتنێ ژ زاخۆ دكرن، دیمەنێن پڕ نەخۆش و گران بوو، عەسكەرێ ئیراقێ‌ هند بێ سەروبەربوون، من گۆت چاوا ڤانا شیایە مە؟، ئەڤە نە زەلامن، ل وی دەمی من نە دزانی پلانێن سیاسی و رێكەفتنا خیانەتكارا جەزائیر یا هاتیەكرن، من وەسا هزر دكر، ڤان عەسكەرێن ئیراقێ یا شیا مە د سەنگەرێن شەڕی دا، ئەم یێ شكاندین، هەر چەندە مە چەك دانا لێ بێ هێڤی نەبووین، چونكو ژمارەكا زۆر ژ پێشمەرگا چەك نەدانا و ژ كوردستانا ئیراقێ دەركەفتن و بەرەب ئیرانێ ڤە چوون، ئۆمێد و هێڤیێن مە ئەوبوون.
مە دگۆت چوون، دێ هەر زڤڕن ڤە، هەتا كو چەند هەیڤەك چوون ل 26/5/1976 ئاگرێ شۆرەشا گولان هلكرن ڤە و كەیفخۆشی جارەكا دی كەڤتە سەر لێڤێن خەلكێ و مللەت گەرم، چەك دانانا نوكە یا پەكەكێ پلانێن دارشتی و نێڤدوەلی بوون، ناچارییە كورد بێ پشتەڤانن، یان هندەك پشتگیرییا وێ دكەن، هەتا شۆلێ وان ب كوردان خلاس ببیت، دێ كوردان هێلن، نە ئەمریكا و نە چ دەولەت پشتا كوردان نینن بۆ سەربەخۆیێ، تنێ حەز دكەن كورد ل گەل رژێمێن ئیران، ئیراق، توركیا، سووریا بۆ خۆ رێكبكەڤن و بژین نەزێدەتر.

محەمـەد مـراد

د ڤان 34 سالێن دەربازبووی دا و د ڤێ خۆشی و ئارامی و تەناهی و ئاڤەدانكرنێ دا، ئەم نەگەهشتین وی ئاستی كو خۆ ل خەبات و بەرخودان و قەهرەمانییان و داستانێن پێشمەرگێ قەهرەمان ئەوێن ب زەند و باسكێن خۆ داستان تۆماركرین، خۆ ل وان بكەین خودان، ئەوێن د ناڤ شۆرەشا ئیلۆن و گولانێ دا چەك هەلگرتین و نە داناین كو هەر ئێك ژ وان هەژی مەدالیێن زێرینە.
سەخمەراتی فیداكاری قوربانیدانا هزارەها شەهیدان ژی بۆ رێكا ئازادیێ و رزگاركرنا كوردستانێ، ئەڤرۆ هەمی تشتەك، مە تێكەلی ئێك كرن، كەس نزانت كی پێشمەرگە بوو، كی نە پێشمەرگەیە بۆ سیاسەتێ و هەڤركییا سیاسی، یا ڤی لای و لایێ دی ل مە بەرزەكرن، پێشمەرگێن راستەقینە یێن هەردو شۆرەشێن ئیلۆن و گولانێ، هەتا شەهیدێن قەهرەمان ئەوێن سینگێن خۆ دكرنە مەتال بەرانبەر دوژمنان و ل بەر دەر یێ رەبیان و د هێرشێن سینگ و سینگێن دوژمنی دا بەرزەبوون.
نە ئەم گەهشتین وی ئاستی و نە ئەم لێ دەركەتین خودان، پێشمەرگێن قەهرەمان وندابوون و مانە ل سەر جاددەیان ئەوێن ساخ و ئەوێن شەهید و بریندار ژی بووین د خەم و خەیالێن خۆدا دنالن و هزر دكەن گەلۆ ما پێشمەرگایەتییا گولانێ‌ هند ئاسان بوو؟، ئەڤ قەدر پێشمەرگە ل كیڤەبوون؟. ل گەل چ هێزێ بوون، سال ب سال مە خێزانێن خۆ نە ددیتن برا و بابێن مە شەهید دبوون، كەس و كارێن وان نە د كاری بەهی و شینیێ‌ بۆ دانن بریندارێن مە د ناڤ گوند و شكەڤتان ڤە دنالین شیشەك دیتۆلێ نەبوو برینێن وان پێ پاقژ بكەین.
ئەها هۆسا شۆرەش و رەنجە و زەحمەت و قەهرەمانییا دەهان هزار پشمەرگە و شەهید و قەهرەمان ون بوو، بوونە قوربانی سیاسەت و هەڤركییا سیاسی ڤی لای و لایی دی، لەو ما دبێژیت كێ كر و كێ خوار؟، هەر چەندە ژ لایێ نەتەوی ڤە، خزمەت و شۆرەش و بەرخودانا وان یا مێژووی ناهێتە ژبیركرن، لێ تاك و كەس بەرزەبوون و كەفتن وندابوون، ئەوێن رۆژێن سەخت و دوژوار شۆرەش نەهێلاین و چەك نە دانای، هەتا ئاوەرە و دەربەدەری كەمپێن ئیران و توركیا ژی بوون، خێزان و زارۆكێن وان مانە نەخواندەوار، د باژێران دا و ندابوون.