غیاس خـالد زێباری

پشتی بۆرینا ٣٨ سالان ب سەر هەوێن قركرنا كوردان و ژینگەها كوردستانێ ژلایێ رژێما بەعس یا دەستهەلاتا ئیراقێ ڤە ب ناڤێ ئەنفال، هێشتا ئاكرێ وان ئەنفالچیا ڤەنەمریایە، دەستهەلدارێن وی سەردەمی ب وان هەوێن قركرنا دژی مرۆڤایەتیێ، زێدەتر ل سەد و هەشتێ دو هزار مرۆڤێن كوردستانێ ب هەمی ئاستێن تەمەنی شەهید و بێ سەر و شوین كرن و ژینگەها كوردستانێ یا جڤاكی و ئابووری و جوگرافی و گەشتیاری و سرۆشتی تێكدان، كۆ برینێن زۆرێن مەزن دناڤ ناخێ مرۆڤپەروەراندا چەسپاندیە و خالەكا ڕەشە ب ناڤچاڤێن وێ رژێما ئەنفالچی و دار و دەستەكێن وان، ئەو تاوانا دژی كورد و كوردستانێ هاتیەكرن، تنێ ژبەر كوردبوون و بلندكرنا ئالا و درووشم و پەیامێن رزگارخوازیا خەلكێ كوردستانێ و قەبوولنەكرنا زۆردایێ بوو. ئەوا جهێ حێبەتیێ و پسیارێ ئەوە بۆ جڤاكێ نیڤدەولەتی و سازیێن مرۆڤایەتیێ، ئەرێ بەرسڤا هەولێن خوە رزگاركرنێ، راكرنا ئەنفالایە یان پشتەڤانیكرن و قەڕەبۆكرنا وان ..!؟ هەر وەسا بۆ دەولەت و حوكمەتا ئیراقێ، ئەرێ ئەركێ وەیە سارێژا برینێن گەلێ كورد یێ شۆڕشگێر و ئازادیخواز بكەن، یان پشتێ بۆرینا بیست و سێ ساڵا لسەر گۆهڕینا وێ رژێما ئەنفالچی ئەوا خەباتا بزاڤا رزگاریخوازیا و قوربانیێن وان فاكتەرەكێ سەرەكیێ ژناڤچوونێ، هێشتا ئاگرێ ئەنفالچیا بسەر كورد و كوردستانێ هەرێ هەلە ..!  مخابن جهێ دەستهەلداریا ئیراقا نوو ب ئاڤەدانیا كوردستانێ و قەرەبووكرنا خەلكێ وێ یێ زراردیتی بەرسڤ هەبیت، رۆژ بۆ رۆژێ ئاگرێ ئەنفالچیا ب شێوازەكێ دیتر گەشتر دكەن كو ل ئەنفالكرنێ كێمتر نیە، ئەو ژی  بەردەوامیا عەرەبكرنا كوردستانێ و برسیكرنا خەلكێ وێ و تێكدانا ئارامی و سەقامگیریێ ب دروون و مۆشەكا خەلكێ وێ شەهید و بریندار  دكەن و تۆڤێ دووبەرەكیێ د ناڤدا  دچینن، بێ گۆهدانا دەستووری و قانوونێن مرۆڤایەتیێ، ئەنفالا بەردەوام دكەن و مافێ ئازادیێ و بەختەوەریا ژیانێ لێ دستینن .  خەلكێ كوردستانێ ژیەر قوربانیێن ئەنفال و جینۆسایدكرنێ و خەباتا ئازادیێ، هەژی ڤەمراندنا ئاگرێ ئەنفالچیا و پێدانا مافێن زێدەتر یێن ئازادیا و  ژیانەكا بەختەوەرە، ب ڤێ چەندێ ئەو ئاگرێ دێ ڤەمریێت نەك دەركرنا بەیاننامە و داخۆیانیان ب ڤان هەلكەفتێن كارەساتبار، داخۆیانی و بەیاننامە چ ل ژیانا وان ناگۆهڕیت و برینێن وان سارێژ ناكەن، ئەگەر دەولەتا ئیراقێ رێز بۆ قوربانیێن ئەنفالكری و جینۆسایدكرنێن كوردستانێ هەیە، پێدڤییە  دلێ كەس و كارێن وان ب قەڕەبۆكرنێ و ڤەگەڕاندنا رووفاتێن وان و پشتەڤانیا قەوارێ هەرێما كوردستانێ بكەن بۆ بەرچەستەكرنا ئارامی و سەقامگیریێ و درێژكرنا دەستێ ئاڤەدانیێ، نەك ڤێ سیاسەت و رەفتارێن دوژمنكارانە، بڤان رەفتار و سەرەدەریان خەلكێ كوردستانێ ب گشتی و ماڵباتێن ئەنفالكریان هەست دكەن ئاگرێ ئەنفالچیان هەرێ هەلە و نەهاتیە ڤەمراندن.

غیاس خـالد زێباری

شەملك ئانكۆ (بەرمال، دوگۆدر) ئەو پارچە پرتالە ئەوا موسلمان نڤێژا ل سەر دكەن، بارزانیێ نەمر ژی، ژبلی رێبەرێ مەزن و ئەفساناویی یێ گەلێ كورد، مەلا و زانایەكێ ئیسلامی بوو، لەوما ب مەلا مستەفا دهاتە نیاسین. د ئێك د دانوستاندنێن ل گەل حوكمەتا ئیراقێ دا، شاندنا ئیراقێ گۆتە بارزانی وە چ دڤێت..؟ بارزانی د بەرسڤ دا گۆت: مە مافێن خوە دڤێن ئەوێن ل زنجیرە چیایێن حەمرین دەست پێ دكەت و كەركووك دلێ وێ یە، لیژنا دانوستاندكار گۆت: پێكهاتێن دیتر ژی ل ڤێ دەڤەرێ دژین، بارزانی گۆت: ما چ قەیدیە ئەم ژی د ناڤ ئیراقێ دا دژین، گەنگەشە و دانوستاندن ل گەل بارزانی د بەردەوام بوون، هەتا بوویە دەمێ نڤێژا نیڤرۆ، بارزانی گۆت: دا نڤێژا خوە بكەین و پشتی خوارنێ دێ بەردەوامیێ دەینە دانوستاندنان، شاندێ دانوستاندكار د وێ ناڤبەرێ دا پێشنیارێن خوە كۆمكرن، تنێ ئێك پێشنیار ما بوو، گۆت: مەلا مستەفا، دێ رێكەفتنێ ل گەل تە ڕاگەهینین كو رووبارێ خاسە (رووبارەكێ وەرزییە ل ناڤەراستا كەركووكێ)، ئەو سنوورێ د ناڤبەرا دەڤەرێن كوردستانی و كۆمارا ئیراقێ بیت.
بارزانی پێشنیار قەبوول نەكر و شاندێ ئیراقێ ژی ب بەهانەیا هەبوونا پێكهاتێن، دیتر تەكەزی ل سەر كر.
بارزانی گۆت شەملكا من یا نڤێژا بینن، شەمل ل پێش شاندێ دانا و گۆتێ هەر ئێك ژ هەوە تشتەكێ وە ل سەر شەملێ دانن، شاند حیبەتی ما، بارزانی تەكەزی ل سەر كر، ، هەر ئێكی تشتەكێ خۆ مینا (پێنووسی، تزبیحا و شخارتە …هتد) ل سەر دانان، بارزانی گۆت: هوون بداوی هاتن..؟ گۆت: بەلێ.
بارزانی گۆت: هەر ئێك ژ هەوە وی كەلوپەلێ خوە هەلبگرن ئەوێ وە ل سەر شەملكێ دانای. هەر ئێكی دەست ب هەلگرتنەڤا تشتێ خوە كر، شەملكا بەتال ل پێش وان ما. بارزانی شەملە بلندكر و گۆت: ئەڤە یا كیی یە ..؟ بۆچی هەوە نەبر؟.
ئێك ژ ئەندامێن شاندێ گۆت: (مەلا ئەڤە یا تەیە)، بارزانی گۆت: ئەڤ شەملە ئەردێ كەركووكێ یە، ئەو دلێ كوردستانێ یە، ئەوێ هەوە ل سەر دانای پێدڤییێن تایبەتن، سیاسەتا هەوە یێن ئینایە سەر ڤی ئەردێ كوردستانێ و هوون بەرپرسن ل چارە نڤیسی وان، نە ئەز. راستە ئەڤە سەرهاتیەكا سادە و بچویكە، لێ ڕامانەكا مەزنا داكۆكیكرنا بارزانیێ نەمرە ل ئاخا كوردستانێ و بەڵگەهێ مساومەنەكرنێ یە ل بهوستەكا كوردستانێ و پاراستنا مافێن پێكهاتێن كوردستانێ و لێزانینا دانۆستاندنان، هەر وەسا نیشانێ شەهرەزایی یا بارزانیێ نەمر ل دیرۆك و جوگرافیا كوردستانێ و بلنداهیا هەستا نشتیمانی و نەتەوایەتیێ نیشاددەت.

غیاس خـالد زێباری

سەرەدەریێن ڤان سالێن داویێ یێن دەولەتا ئیراقێ و روودانێن سەردەمێ شەڕێن د ناڤبەرا ئەمریكا و ئسرائیلێ دا ل گەل ئیرانێ، دیاركر كو هەبوونا قەوارێ هەرێما كوردستانێ و دەستكەفتێن نشتیمانی و نەتەوەیی یێن گەلێ كورد، بۆ هێزێن شۆفینیێن ئیراقێ و كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ ئاسەنگەكا مەزنە و رێگرە ل هەنبەر كەهیبوونا سیاسەت و ستراتیژیەتا دارشتیا وان ل ئیراقێ و دڤەرێ. ئەڤ سەرەدەریێن دەولەتا ئیراقێ ل دژی ئارامی و سەقامگیری و پێشڤەچوونێن هەرێما كوردستانێ ، ل گەماروویێن ئابووری و دارایی و هەولێن بەردەوامێن لاوازكرنا پێگەهێ كوردان ل بەغدا و گوهنەدانێن چەندین ماددەیێن دەستووری یێن گرێدایی ب كوردستانێ ژ وان ماددێ ١٤٠ هەتا دگەهیتە هێرشێن لەشكری، بەلگەهێن ئاشكرانە كو ئیراقێ نە باوەری ب مافێن رەوا یێن خەلكێ كوردستانێ هەیە، نە ژی ئیراقەكا دیموكراسی و فیدرالی، بەلكی تنێ باوەری ب هێزا زۆرینە و خوە سەپاندنێ یە و مەزنترین ئارمانجا وان لاوازكرن و نەهێلانا قەوارێ هەرێما كوردستانێ یە، لەوما سەرەرای بێ لایەنیا هەرێما كوردستانێ ل شەرێ ئەمریكا و ئسرائیل ل گەل ئیرانێ، ب هێرشێن دروونی و مۆشەكی بەرسڤا ڤی هەلوەستێ مرۆڤایەتی و بێ لایەنیا كوردستانێ هاتە دان. فەرە ئەڤ هەلوەست و گاڤێن تێكدانا ئارامی و سەقامگیریا كوردستانێ ببنە پەند و وانە بۆ هێزێن سیاسیێ كوردستانێ كو ب هەست بەپرسیاریەتیا نشتیمانی و نەتەوەیی بكەن و ب زۆترین دەم پەرلەمانێ كوردستانێ كاڕا بكەن و كابینا دەهێ یا حوكمەتێ پێك بینن و ل بەغدا ژی ب هەمان هەست و گیان ئێكرێزیێ دروست بكەن و وازێ ب بەرژەوەندیێن بەرتەسكێن حزبایەتی بئینن. ئەڤ چەندە تاكە گرەنتیا ئارامی و سەقامگیری و مانەڤا قەوارێ هەرێما كوردستانێ یە و دەربازبوونا ڤێ رەوشا سەپاندییە ب سەرفیرازی. خەلكێ كوردستانێ پێدڤی ب ئارامی و سەقامگیریا سیاسی هەیە نەك بەردەوامیا ڤێ دووبەرەكیا دوژمنكارانە ئەوا گەهشتیە وی ئاستی شانازیێ ب پەكئێخستنا پەرلەمانێ كوردستانێ و رێگری ل پێكئینانا حوكمەتا هەرێمێ بكەن، یا ژڤێ حیبەتیتر ئەوە هندەك كەنالێن ڕاگەهاندنێ و سۆشیال میدیایێ، ب لێدانا هەولێرا پایتەخت و شەهیدبوونا پێشمەرگەهـ و وەلاتیان ب هێرشێن ئیرانێ و گرۆپێن ئیراقێ یێن سەر ب وان دلخۆش دبوون! چونكی ل دەڤەرا دەرڤەی دەستهەلاتا فلان حزبێ یە، ب بەردەوامیا ڤێ كەرب و كینێ نە سەقامگیریا ئاسایشێ بەردەوام دبیت، نە سەقامگیریا سیاسی دروست دبیت. بەلكی مەترسیێن ل سەر هەرێما كوردستانێ دێ زێدەتر بن و ل بەغدا ژی پێگەهێ كوردستانێ دێ لاوازتربیت و دەرفەت ژی بۆ شۆفینیێن بەغدا خۆشتر بیت بۆ سەپاندنا بریار و قانوونێن ل دژی هەرێما كوردستانێ و بەرژەوەندیێن خەلكێ كوردستانێ.

غیاس خـالد زێباری

درەو ئێكە ژ وان رەفتارێن كرێت و ئێكدەرێن جڤاكی، ب تایبەت دەمێ دبنە دیاردە، لەوما هەمی ئایینێن ئاسمانی كریە تاوان و سزایەكێ گران بۆ دانایە.
تاوانباركرنا گەلێ كورد ژلایێ سیاسی و دەستهەڵاتدارێن ئیراقێ ب لایەنگیریا ئسرائیلێ ئێكە ژ وان درەوێن كەڤنار و بێ بنەما كۆوب درێژاهیا سەرهەلدانا كێشەیا ئسرائیلێ‌ و فەلەستینێ پێ تاوانبار دكەن، بێ كو هەتا نهۆ چ بەلگەهـ پێ هەبن. ل دەستپێكا سالێن شێستان دەمێ بەرپابوونا شۆرشا مەزنا ئیلۆنێ ب رێبەریا بارزانیێ نەمر و پارتی دیموكراتی كوردستان، رژێما ئیراقێ ژبۆی راكێشانا سۆزا جادەیا ئەرەبی و دانەنیاسینا خەباتا رزگاریا گەلێ كورد ب رەنگەكێ رێكخستی و پلان دارشتی گەلێ كورد و سەركردایەتیا شۆرشێ ب لایەنگیریا ئسرائیلێ ددانە نیاسین و بەردەوام پرۆپاكندە بەلاڤ دكرن، ژبەركو ئەڤ پرۆپاگیندە د ناڤ مێكشكێ ئەرەبێن شۆفینی دا چاندییە، ب گوهۆڕینا چەندین رژێمان ئەو دیاردە نەهاتە گوهۆڕین، بەلكی سال بۆ سالێ بهێزكرن و هەتا ئەڤرۆ ل ئیراقا فیرالی و دیموكراسییدا یا بەردەوامە. ئەگەر ل ساڵێن بۆری دەستهەلاتدارێن ئیراقێ ب بەلاڤكرنا ڤێ درەوێ هزرا شۆفینێ بهێزتركر بیت و لایەنگرێن خوە پێ زێدەكربن، ئەڤرۆ ل سەردەمێ جیهانا لەزاتیێ و تەكنۆلۆژیا سەردەم، پرانیا جادەیا ئەرەبیا ئیراقێ پشتەڤانیا وان لایەن و سەركردەیێن خوە دكەن ئەوێن زێدەتر دژایەتیا هەرێما كوردستانێ و مافێن خەلكێ وێ دكەن…! ئەو هێرشێن نەڕەوا یێن راگەهاندنێ و سۆشیال مەدیایا ئەرەبی و دروونی و مۆشەكی یێن دهێنە سەر هەرێما كوردستانێ، ژ ئەنجامێ زالبوونا هزرا شۆفینییا ئەرەبی یە ل سەر جڤاكا ئیراقێ. چونكی گەلێ كورد خوەدان پرسا وەسا یا تایبەتە و ب شێوازێ خوە یێ تایبەت و سەربەخۆ و سەردەما داكۆكیێ ل دەستڤەئینانا مافێن خوە یێن ڕەوا دكەن و نە دویر نە نێزیك چ پەیوەندێ ل گەل ئسرائیل نینە، بەروڤاژی هەم هەردەم یێ سۆزدار بوویە ل گەل پرسا فەلەستینێ. ئەڤ هەوا بەرفرەه یا ل دژی گەلێ كورد و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دهێتە بەرپاكرن، پلانەكا هندەك لایەنێن شۆفینی و ڕەگەز پەرستێن ئیراقی یە بۆ تێكدانا شیرازێ جڤاكیێ ئیراقێ و دروستكرنا ناكۆكیان د ناڤبەرا كورد و ئەرەبان دا، داكو بەرژەوەندیێن خوە د دەستهەلاتداریا ئیراقێ دا پارێزن و جهێ خوە ل دەستهەڵاتێ موكۆمتر بكەن، ژ بەر ڤێ چەندێ ئەڤ درەوا دێرین و بێ بنەما دناڤ جڤاكێ ئیراقێ دا كریە كلتۆر، ئەڤە ژی د ژی بەرژەوەندێن دەولەتا ئیراقێ و جڤاكێ وێ یە. دەمێ هاتی خەلكێ ئەرەبێن ئیراقێ ڤێ راستیێ بزانن كو گەلێ كورد و سەركردایەتیا وێ، چ پەیوەندی ل گەل ئسرائیلێ نینە و چ جاران رێ نەدایە شەرێ شۆرەشێن كوردی یێن ل گەل رژێمێن ئیراقێ ببنە شەرێن كورد و ئەرەبان.
دەمێ هاتی جادەیا ئیراقی و سەركردەیێن وێ یێن سیاسی بزانن ئەگەر سەركردایەیا كوردی پەیوەندیێن سیاسی و دبلۆماسی و ستراتیژی ل گەل ئسرائیل هەبانا بەری ب دەهان سالان دا گەهنە مافێن خوە یێن رەوا و وان ژی ئەو وێرەكی نە دبوو دەست درێژیێ بكەنە سەر كوردستانێ.
تەئكید دكەینە ئەڤە پرۆ پاگندە و درەوەكا دێرینە، ژ لایێ هندەك شۆفینییەتا ئەرەبی بۆ ڕاكێشانا سۆزا جادەیا ئیراقێ و د ئەنجام دا دێ بیتە ئەگەرێ لاوازتركرنا ئیراقێ و زێدەكرنا ناكۆكیان د ناڤبەرا پێكهاتێن جڤاكا ئیراقێ دا.

غیاس خـالد زێباری

بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی لسەر بنەمایێ ئاشتی و ئاشتەوایی یێ و پارستنا مافێن مرۆڤان شەڕێ بدەستڤەئینانا مافێن خەلكێ كوردستانێ كریە، هەرێما كوردستانێ ب سەركردایەتیا خوە یا دووربین و لێزان و ئاشتیخواز، لسەر هەمان بنەما و ستراتیژیەت كاركریە و كار دكەت و سنوورێن خوە كرینە ئارامترین و سەقامگیرترین دەڤەر ل رۆژهەلاتا ناڤین و ناڤوبانگیا وێ لسەر ئاستێ جیهانێ دەنگڤەدایە و بوویە جهێ باوەریا جیهانێ. د ناڤ ئیراقا پڕی شەر و ئاڵۆزی و هەڤڕكیێن ئایینی و ئەتنی و چینایەتی ب رەوشتێ خوە یێ مرۆڤایەتی هەمبێزا سەدان هزار ئاوارە و پەنابەرێن هەمی پێكهاتەیان كریە، چ جاران نەبوویە فاكتەرێ تێكدانا ئارامی و سەقامگیریا وەلاتێن هەڤسوی ژی. ل دەسپێكا شەڕێ د ناڤبەرا ئەمریكا و ئسرائیلێ‌ دا ل گەل ئیرانێ بێ لایەنی هەلبژارتیە. مخابن وەلاتێ ئیرانێ و گرۆپێن چەكدارێن تیرۆرستیێن دەرڤەی قانوونێ یێن ئیراقێ ئەوێن ژلایێ دەولەتا ئیراقێ دهێنە پارەداركرن و چەكداركرن و ب بەشەك ل هێزێن چەكدارێن ئیراقێ دهێنە هژمارتن ب كریارێن تیرۆرستی و نەمرڤایەتی بەرسڤا پەیام و كریارێن ئاشتیخوازیا هەرێما كوردستانێ ددەن و هێرشی سەر بنگەهێن پێشمەرگەهێن كوردستانێ و سازیێن حوكمەتا هەرێمێ دكەن و چەندین پێشمەرگە هاتینە شەهیدكرن، كار گەهشتیە ئاستێ هێرشكرنێ بۆ سەر مالا رێزدار نێچیرڤان بارزانی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل باژارێ دهۆكێ، ئەڤە پێشهاتەكا مەترسیدارە و دێ بیتە ئەگەر گرژیێن زێدەتر، چونكی ب قانوونی و دەستووری هەرێما كوردستانێ بەشەكێ دەولەتا ئیراقێ یە و سەرۆك نێچیرڤان بارزانی ستوونەكا سەرەكیا سیاسەتا ئاشتیخوازی و مرۆڤپەروەریا كوردستانێ یە و لسەر ئاستێ ئیراقێ ژی هەما ستوونا ئاشتەوایی و لهەڤهاتنا پێكهات و ئالیێن سیاسی یە و جهێ باوەریا هەمی نشتیمانپەروەرایە، ئەو كریاریێن دژی پێشمەرگەهێن كوردستانێ و مالا سەرۆك نێچیرڤان بارزانی هاتینەكرن؛ كریارێن تیرۆرستیێن ترسنۆكێن ل دژی ئارامیی و سەقامگیریا كوردستانێ و ئیراقێ و بەردەوامیا وان دێ رەوشا ئیراقێ بەر ب كارەساتێن مەزن ڤە بەن، ئەگەر ئەو لایەنێن هێرشبەر ئیراق و ئیراقی بڤێن پێدڤییە رێزەكا تایبەت ل هەلوەستێن ئاشتیخوازی و مرۆڤپەروەریا كوردستانێ و سیاسەتا وێ بگرن بۆ فەراهەمكرنا ئارامیی و سەقامگیریا ئیراقێ و پاراستنا وێ د ناڤ ڤی ئاگرێ دژوار دا، ب تایبەت هەلوەستێن سەرۆك نێچیرڤان بارزانی؛ ئەوێن لسەر ئاستێ جیهانێ رێز لێ دهێتەگرتن، چونكی نێچیرڤان بارزانی هێڤین و كلیلا ئارامیی و سەقامگیریێ یە، ماندەلكرنا ڤێ كریارا تیرۆرستی لسەر ئاستێ جیهانێ نیشانێ مەزناهیا پێگەهێ وی و كلیلا دەربازبوونێ یە ژ قەیرانان. بەرسڤێن ئاشتیێ پێدڤییە ئاشتی بیت نەك تیرۆر.

غیاس خـالد زێباری

ب درێژاهیا نێزیكی سەد سالانە؛ خەلكێ كوردستانێ ب نەچاری شۆرش و سەرهەلدانێن ئازادی و رزگاریێ بەرپاكرنە و داخوازا مافێن خوە یێن رەوا كرینە و دكەت، یا جهێ‌ دلخۆشیێ ئەوە د هەمی كاودانان دا وەنەكرینە ئەڤ شەڕە چارچووڤەیێ شەڕێ بەرانبەر رژێمێن داگیركار ببیتە شەڕێ د ناڤبەرا كورد و ئەرەبان دا، ب تایبەت ئەو شۆرش و سەرهەلدانێن ب رێبەریا پێشەوایێن رێبازا بارزانی و پاشی دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ب رێبەریا بارزانیێ نەمر، ل بزاڤا رزگاریا بارزان و شۆرشا مەزنا ئیلۆنێ كو مەزنتر و دژوارترێن هێرش و ئۆپەراسیۆنێن لەشكرییە دكرنە سەر كوردستانێ و شۆرەشی و وێرانكرنەكا ئێكجار زۆر گەهاندن كوردستانێ و خەلكێ وێ، لێ رێنما و ئامۆژگاریێن بەردەوام یێن بارزانی نەمر برایەتیا كورد و ئەرەبا پاراست، پاشی ب رێبەریا سەرۆك مەسعود بارزانی ل شۆرشا گولانێ و پاشی سەرهەلدانێ بەردەوامی ب ڤی رەوشتێ مرۆڤایەتی دا و سەرەرای ئەنفال و كیمیابارانكرنێ و وێرانكرنێ، بزاڤا رزگاریخوازیا كوردستانی ب سەرپەرشتی و رێبەریا پارتی و بارزانی رێ نەهاتەدان بگەهیتە ئاستێ شەڕێ كورد و ئەرەبان و ل چەندین دەرفەتان دا ب ئێك لایەنی دیل و سەر و مالێ ئەرەبان هاتنە پاراستن، ل سەرهەلدانا پیرۆزا بوهارا سالا 1991 سەرۆك مەسعود بارزانی دوبارە تەكەزی ل سەر برایەتیا كورد و ئەرەبان كر و گیانێ هزاران سەربازێن رژێمێ و وەلاتیێن سڤیل یێن ئەرەب پاراستن. ل دەسپێكا سەرهەلدانا 1991 و رزگاركرنا باژارێ ئاكرێ، سەرۆك مەسعود بارزانی د كەرنڤالەكا جەماوەریا بەرفرەه دا تەكەزی ل پاراستنا برایەتیا كورد و ئەرەبان كر، د ناڤ كەرنەڤالێ دا مەلا خدری كو كەسەكێ بەرنیاسێ دەڤەرێ یە و ژلایێ رژێما بەعسا ئیراقێ ب دژواری هاتبوو سزادان و تووشی نەساخیا دەروونی بوویە، ب دەنگەكێ بلند گۆت» ئەزبەنی مە برایەتیا وان نەڤێت و ئەم نابیتە برایێن ئێك.. سەرۆك بارزانی ب گرنژین ڤە گۆت ئەم برایێن ئێك و دێ ڤێ برایەتیێ پارێزین. ئەڤە نیشانێ راست و رەوایی و مرۆڤپەروەریا خەلكێ كوردستانێ یە و دیار دكەت كو خەلكێ كوردستانێ چ ئاریشە ل گەل جڤاكێ ئیراقێ نینە و تنێ خەباتا وان ژبۆی ئازادی و رزگاریێ یە ب شێوازەكێ سەردەمی و ئاشتیانە، لێ مخابن پشتی بۆرینا 35 سالان ب سەر سەرهەلدانێ و پێشڤەچوونێن جڤاكی ئاراستەیێ جڤاكا ئەرەبیا ئیراقێ و سەركردێن وان یێن سیاسی بەرانبەر هەرێما كوردستانێ هاتیە گوهۆڕین بۆ برایەتیێ و پێكڤەژیانا كورد و ئەرەبان یان مەلا خدر راست بێژیت.؟ بلا بەرسڤ بۆ خواندەڤانان بیت.

غیاس خـالد زێباری

تێكچوونا ره‌وشێ، یان سه‌رهه‌لدانا ناكۆكیان و به‌رپابوونا شه‌راِن، دیاردەیە‌كا نه‌خۆش و نه‌چارییه‌، لێ زۆر جاران ئه‌ڤ ره‌فتار و دیارده‌ و روودان دبنه‌ ئه‌گه‌رێ چێبوونا تفاقێ ، ل مالباتێ هه‌تا جڤاكی و وه‌لاتان و ئالیێن سیاسی، زۆر جاران ئه‌ندامێن ئێك خێزان د ناكۆك و نه‌ ته‌با بوونه‌ و ئاڤختن ژی ل گه‌ل ئێك نه‌بوویه‌، لی ده‌مێ ئێك ژوان تووری شه‌ره‌كی، یان ناكۆكیه‌كێ دبیت ل گه‌ل كه‌سه‌كێ دوورتر بیان بیانی، ئه‌و ناكۆكیا ناڤخوه‌ دبیته‌ تفاق و ئێكگرتن و پێكڤه‌ به‌رانبه‌ر لایه‌نێن دیتر رادوەستن. ئه‌ڤه‌ دیاردەیە‌كا جوانا جڤاكی یه‌ و پێدڤییه‌ به‌رده‌وامی پێ بهێـته‌دان . ره‌وشا ئه‌ڤرۆ یا سیاسی و ئێمناهی و له‌شكری ل ده‌ڤه‌رێ پشتی شەڕێ ئه‌مریكا و ئسرائیلێ ل گه‌ل ئیرانێ زۆرا پێدڤییه‌ ل سه‌ر ئاستێ هه‌رێما كوردستانێ، هه‌می ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ ناكۆكیێن خوه‌ ڤه‌ده‌ر بكه‌ن و ب ئێك هێز و هه‌لوەست كو د به‌رژه‌وه‌ندیا ئاسایش و سه‌قامگیریا كوردستانێدا بیت راوه‌ستن، چونكی پاشه‌رۆژا هه‌مییان یا پێكڤه‌ گرێدایی یه‌. ل سه‌ر ئاستێ ئیراقێ ژی سه‌ركردا‌تیا هه‌رێما كوردستانێ  زۆر ب ژیری سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل ره‌وشێ دكه‌ت و نه‌بوویه‌ ئه‌گه‌رێ ئێكدانا ئارامی و سه‌قامگیریا ئێرانێ و هێزێن ئیراقی یێن لایه‌نگرێن وان، لێ به‌رامبه‌ر ڤێ چه‌ندێ گرۆپێن چه‌كدار یێن نێزیكی ئیرانێ بناڤێ مقاوما ئیسلامی، ل جهێ سۆزا كوردستانێ بۆ خوه‌ راكێشن و تفاقه‌كا سه‌رتاسه‌ری یا ئیراقی دروست بكه‌ن، ژبۆی پاراستنا ئیراقێ ل ڤی ئاگرێ دژوار. وه‌كی دوژمن سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل هه‌رێما كوردستانێ دكه‌ن كو ب فه‌رمی و ده‌ستووری به‌شه‌كێ ئیراقیً یه‌ . د ڤان چه‌ند رۆژێن شه‌ڕی ب سه‌دان هێرش ئێناینه‌ سه‌ر كوردستانێ و ب شانازی ژی دبینن ..! پسیارا مه‌ بۆ وان گرۆپا ئه‌رێ وه‌ ب ڤان هێرشا چ زیان گه‌هاندیه‌ ئه‌مریكا و به‌رژه‌وه‌ندێن وان..؟ نه‌خێرخه‌لك و ئابوورێ كوردستانێ و ئیراقێ زەرەرمه‌ند بوویه‌ و خوینا ئیراقیا هاتیه‌ رێتن . د بێژینه‌ وان ئه‌گه‌ر وه‌ ئیراق و ئیراقی بڤێن دێ ئاگرێ ڤی شه‌ری لێ دووركه‌ڤن و ب هه‌لگرتنا چه‌كێ چه‌كی ژ ده‌رڤه‌ی قانوونێ چ به‌هانه‌یا ناده‌نه‌ ئه‌مریكا . باشترین ده‌رفه‌ته‌ ل گه‌ل هه‌رێما كوردستانێ و لایه‌نێن وێ یێن سیاسی تفاق و رێككه‌فتنێن ستراتیژی ببه‌ستن كۆ خزمه‌تا هه‌ردوو ئالیان بكه‌ن . ئه‌وا ئه‌ڤرۆ ئه‌و به‌رانبه‌ر هه‌رێما كوردستانێ دكه‌ن ده‌فتاره‌كا دوژمكارانه‌یه‌ و سۆزا ئیراقیبوونێ لده‌ڤ تاكێ كورد ناهێلیت.

غیاس خـالد زێباری

سەرۆك و رێبەر دو پەیڤێن نێزیكی ئێكن و زۆر جاران بۆ ناسناڤێ كەسەكی یان چەند كەسان دهێنە تێكەلكرن، د جیهانێ سیاسەتێ دا، زۆر كەس دگەهنە كۆپیتكا دەستهەلاتێ و ناڤێ سەرۆكی ل سەر دهێتە دانان، لێ دیرۆك ب تنێ جهێ وان كەسان دپارێزیت ئەوێن دبنە رێبەر، چونكی سەرۆك پۆستەكێ فەرمییە ل ناڤ سیستەمێ دەولەتێ یان سازیەكێ، چ ب قانوون بیت یان دەستوور و هەلبژارتن. دەستهەلاتێن وی د یار و نڤیسنە، دشێن ب ساناهی بهێنە گوهۆڕین یان لێ وەرگرتن، خەلك هند گوهداریا وان دكەت هەتا ل دەستهەلاتداریێ دایە، ب كورتی سەرۆك پشتبەستنێ ب پۆستی و كورسیكێ دكەت، هەر دەمێ ل دەستهەڵاتێ نەما دبیتە كەسەكێ نۆرمال، كەس ل دەور و بەر نامینت. لێ مەرج نینە رێبەری چ پلە و پۆستێن فەرمی هەبن و چ دەستهەلاتێن دیاركری و نڤیسكی نینە، بەلكی ب رەنگەكێ سروشتی باوەریێ ل خەلكی و كەسایەتیا خوە یا كاریزمایی وەردگریت و گوهۆڕینا وی زۆرا ب زەحمەتە؛ چونكی خەلكی و جڤاكی باوەری پێ هەیە و بەرهەمێ‌ كەد و خەبات و قوربانیێن وی ژبۆی مرۆڤایەتیێ و ئازادیا گەل و وەلاتێ وی كریە رێبەر، لەوما خەلك باوەری گوهداریێ لێ دكەت و لدویڤ دچیت نەك ب تەعدایی و نەچاری، هەر كار و رەوش و روودانەكا ئەو بچیتە د ناڤدا، ب ئەرێنی دێ هێتە چارەسەركرن و دادوەری دێ دهێتە وەشاندن، ئانكۆ خەلكی ب پشتراستی باوەریا پێ هەی. مەسعوود بارزانی ئێكە ژ رێبەرێن دەگمەنێن دەڤەرێ كو ل سەنگەرێن بەرگریێ و بەرەڤانیێ ل خەلك و وەلاتی بەرە ب سەنتەرێ بریارێ ڤە چوویە، مینا هەلگرتنا ناسنامەیا پێشمەرگایەتیێ، كو ئێكە ل ساخلەتێن رێبەریێ، ژ لایەكێ دیتر ڤە پێشەوا مەسعود بارزانی ئەو رێبەرێ گەلێ كوردە یێ هەردەم ئارمانجێن بلند هەلدگریت و هەلوەستێن وێرەكانە وەردگریت بۆ بەرژەوەندیێن كورد و كوردستانیان و هەردەم یێ بەرهەڤە هەمی تشتەكی بكەتە قوربانی بریار و بەرژەوەندیێن گەلێ خوە، مینا راوەستان بەرانبەر پیلان و گەفتێن دوژمنێن بهێزێن كوردان و ئەنجامدانا راپرسیا سەرخوەبوونا كوردستانێ و گەماروویێن سیاسی و ئابووری و مانەڤە وەكی سیمبۆلێ ئاشتی و ئارامیێ ل روودانێن گەرم و دژوارێن دەڤەرێ و گەرمەگەرا شەڕێ دژی تیرۆرستێن داعش و هەڤكاری و پاراستنا كوردێن بەشێن دیتر یێن كوردستانێ وەك رۆژئاڤایێ كوردستانێ. تایبەتمەندیەكا دیتر یا مەسعود بارزانی راگرتنا هەڤسەنگیێ یە د ناڤبەرا دبلۆماسیەتا نیڤدەولەتی و جەماوەری دا. ب پشتراستی ڤە دبێژین مەسعود بارزانی چ پۆست هەبن یان نەبن، رێبەرەكێ مەزنە و خەونێن نەتەوا كورد بۆ پاشەرۆژەكا گەش پێ هاتینە ئاڤاكرن.

غیاس خـالد زێباری

هه‌رچه‌نده‌ هه‌رێما كوردستانێ قه‌واره‌یه‌كێ سیاسی یێ سه‌ربخۆ نینه‌ لێ زۆر جارا لسه‌ر ئاستێ جیهانێ پێگه‌هه‌كێ مه‌زنتر ل هنده‌ك وه‌لاتێن سه‌ربخۆ دگێریت، كۆربه‌ندێ نیڤده‌وله‌تیێ یێ ئەولەهیێ ل میۆنشن ئێكه‌ ژ بلی كو چالاكیه‌كا ئێمناهیێ و سه‌قامگیریێ یه‌، خرڤه‌بوونه‌كا سیاسی و دبلۆماسییا یا نیڤده‌وله‌تی یه‌، سه‌رۆك و نوونه‌ر و به‌رپرسێن وه‌لاتان پرسێن ئێمناهیێ تێدا گه‌نگه‌شه‌ دكه‌ن و دهه‌لسه‌نگینن. ده‌مێ چه‌ند سالایه‌ سه‌رۆك نێچیرڤان بارزانی به‌رهه‌ڤیه‌كا به‌رچاڤ و به‌رده‌وام تێدا هه‌یه‌ و مینا سه‌رۆكێن وه‌لاتان پێشوازی لێ دهێته‌كرن و گوهداریا دیتن و بۆچوونێن وی دهێته‌ گرتن. راسته‌ ئه‌ڤ پشكداریا به‌رچاڤ یا سه‌رۆك نێچیرڤان بارزانی ل ڤی كۆنفرانسیێ نیڤده‌وله‌تی وه‌كی نوونه‌رێن هه‌رێما كوردستانێ، نیشانێ سه‌نگ و مه‌زناهیا پێگه‌هێ هه‌رێما كوردستانێ و گرنگیپێدانا جیهانێ یه‌ و دانپێدانه‌كا نیڤده‌وله‌تی یه‌ ب سه‌رۆك نێچیرڤان بارزانی وه‌كی كه‌سایه‌تیه‌كێ كاریگه‌ر بۆ راگرتنا بالانسێ ئاسایش و سه‌قامگیریا ده‌ڤه‌رێ، كۆ ئاسایشا جیهانی بڤێ ده‌ڤه‌رێڤه‌ یا گرێدایی یه‌. كۆنفرانسێ ئه‌ڤ ساله‌ یێ میۆنشن ژبه‌ر گۆهڕینێن سیاسی و ره‌وشا ده‌ڤه‌رێ تایبه‌تمه‌ندی هه‌نه‌، مینا ره‌وشا ئارامی و نه‌سه‌قامگیریا ل سووریا و فه‌له‌ستین و لبنان و ئیرانێ و په‌یوه‌ندیێن ئه‌مریكا و به‌شه‌كێ وه‌لاتێن ئه‌ورۆپا ل گه‌ل ئیراقێ و مه‌ترسیێن سه‌رهه‌لدانه‌ڤا داعشێ، هه‌رێما كوردستانێ و كه‌سایه‌تیا نێچیرڤان بارزانی ب یاریكه‌رێن بهێز و كاریگه‌ر دهێته‌ دیتن بۆ راگرتنا به‌شه‌كێ نه‌ سه‌قامگیریا ده‌ڤه‌رێ بتایبه‌ت رۆلێ جه‌نابێ وی بۆ راگرتنا وان كریارێن له‌شكری د ناڤبه‌را له‌شكرێ سووریا و هێزێن قه‌سه‌دێ ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ، ئه‌گه‌ر د به‌رده‌وام بانه‌ ره‌نگه‌ ببانه‌ ئه‌گه‌رێ تێكدانا سه‌قامگیریا ده‌ڤرێ ب گشتی و پێلێن وێ گه‌هشتبانه‌ ئه‌ورۆپا و كاریگه‌ری لسه‌ر ئابووریێ وه‌لاتان ژی كربا، هه‌ر وه‌سا راگرتنا هه‌ڤسه‌نگیێ دناڤبه‌ر هه‌رێما كوردستانێ و حوكمه‌تا ئیراقێ و به‌ره‌ڤ چاره‌سه‌ریێن ناكۆكیان. ژبلی پرسێن ئارامی و سه‌قامگیریێ كۆنفرانسێ‌ میۆنشن په‌نجه‌ره‌یه‌كا مه‌زنا ڤه‌كریا دبلۆماسی و سیاسی یه‌ بۆ په‌یوه‌ندیێن دناڤبه‌را وه‌لاتان و تێكه‌لكرنا به‌رژه‌وه‌ندیان، نێچیرڤان بارزانی شیایه‌ ب ڤان پشكداریا په‌یوه‌ندیێن هه‌رێما كوردستانێ ل گه‌ل زۆر وه‌لاتێن جیهانێ ب تایبه‌ت یێن زلهێز و كاریگه‌ر خۆرتر بكه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندێن وان بینه‌ كوردستانێ و بئێخیته‌ د خزمه‌تا به‌رژه‌وه‌ندیێن پرسیا سیاسی و ئابووری و سه‌قامگیریا كوردستانێ دا، ئه‌و هه‌لسه‌نگاندنا ئه‌رێنی یا وه‌لاتێن جیهانێ بۆ هه‌رێما كوردستانێ ب گشتی و رۆلێ سه‌رۆك نێچرڤان بارزانی هه‌ی ل وارێ دبلۆماسیه‌تێ و ئارامی و سه‌قامگیریێ، گه‌ره‌نتیا به‌ره‌ڤ بهێزبوونا هه‌رێما كوردستانێ و گه‌شه‌بوون و سه‌قامگیریه‌كا زێده‌تره‌.

غیاس خالد زێباری

هەمی نەتەوە و جڤاكا پیرۆزیێن خوە هەنە مینا ئاخ، ئالا، زمان، ئایین، سروودا نشتیمانی، كولتوور، دابونەریت و ..هتد. پاراستنا ڤان پیرۆزیان ئەركێ هەمی وەلاتیێن جڤاكینە بێ جوداهیێن ئایینی و نەتەوەی، هەر بێ رێزیەكا بەرانبەر وان دچیتە د چارچووڤەیێ تاوانێ دا. ل پتریا وەلاتان پاراستنا وان ئێخستیە د چارچووڤێ دەستووری و قانوونی دا و سزا بۆ هەر كەس و لایەنەكی دانانە ئەوێن بێرێزیێ بەرانبەر دكەت. د ناڤ زۆر جڤاكان دا، هندەك كەسایەتی هەلكەڤتینە و رابوونە ئەوێن ژ پێخەمەت پاراستنا وان پیرۆزا خەبات كری و قوربانیدای و گیانێ خوە ئێكستینە د مەترسیێ دا، هندەك كەسایەتی بەرانبەر رەفتارەكێ یان داهێنانەكێ بووینە سیمبۆلێن جڤاكی و ب درێژاهیا دیرۆكێ؛ سیمبۆل دمینن و رێز لێ دهێتەگرن. دینا گاندیێ هندی وەك سیمبۆلێ بەرگریێ، نێلسۆن ماندێلایێ ئەفریكا باشوور وەك سیمبۆلێ تێكۆشینێ دژی رەگەزپەرستیێ، دایكە تێرسیا، سیمبۆلێ مرۆڤدۆستیێ، مارتن لۆسەر سیمبۆلێ وەكهەڤیێ، ئەلبێرت ئاینشتاین، سیمبۆلێ، زانستی، جی گیڤارا سیمبۆلێ شۆرش و راپەرینێن ل دژی زولم و زۆرداریێ و..هتد. ئەگەر ئەڤ كەسایەتیە ژ بەر كارەكی یان داهێنانەكێ ببنە سیمبۆلێن جڤاكا خوە و هندەك ژێ یێن مرۆڤایەتیێ، بارزانیێ نەمر ب رەنگێ سروشتی ب خەبات و قەربانیدانێ و بەرەڤانیێ ل مافێن گەلێ كورد و مرۆڤایەتیێ كو پرانیا وان بواران ڤەگرتبوون؛ بوویە سیمبۆلێ نەتەوا كورد و كوردستانێ، چونكی بارزانی، ئەو رێبەر و سەركردە بوو، ئەوێ هەمێ ژیانا خوە تەرخانكری بۆ پاراستنا ئاخ، ئالا، زمان، ئایین، سروودا نشتیمانی، كلتۆر، داب و نەریتێن كوردستانێ و رێبەرایەتیا شۆرشێن نشتیمانی و رزگاریێ كریە ل دیرۆكا مە یا هەڤچەخ دا، یا ژ هەمیێ گرنگتر، داكۆكیكرنا بارزانی نەمر بوو ل دادوەری و مرۆڤپەروەریا د وان گاودانێن دژواردا كو بەری وی ل كوردستانێ نەهاتیەكرن. لەوما بارزانی نەمر بوویە ئێك ژ سیمبۆلێن گەش و مەزنێن جڤاكا كوردستانێ و ناسنامەیەكا زیندی بۆ كوردان ل سەر ئاستێ جیهانێ، ئەگەر كورد خۆدان دەولەتەكا سەربخوە هەبا، بارزانیێ‌ نەمر دابیتە ئێك ژ سیمبۆلێن مرۆڤایەتیێ و شۆرشگێریێ و دادپەروەریێ ل سەر ئاستێ جیهانێ. چونكی بارزانی د ناڤ ژینگەهەكا مالباتیا شۆرشگێر و مرۆڤپەروەر ژ دایكبوویە و هەلكەفتیە و ژیانا وی هەر ل زارۆكینیێ هەتا وەغەركرنی خەبات و قوربانی و داكۆكیكرن بوویە ل ئازادیێ و رزگاریا وەلاتی، بن سیبەرا وی ئەو پیرۆزیێن نشتیمانی و جڤاكیێن مە دیار كری هاتیە پاراستن. ل سێ سالی هاتیە زیندانیكرن و ل گەنجاتیێ ل گەل برایێ خوە شێخ ئەحمەد بارزانی پشكداری ل بزاڤێن بارزان كریە و بەرەڤانی ل پاراستنا ئاییندارێن دیتر كریە و پارچەكرنا كوردستانێ و جڤاكێ قەبوول نەكریە و ل هەمی پارچەیێن كوردستانێ بەڕەڤانی كریە، سنوورێن وەلاتان بڕینە، رێبەرایەتیا شۆرشا كریە، نە بندەستی قەبوولكریە، نە رادەستی داگیركەران بوویە، ئێكگرتنەكا نەتەوی د ناڤ هەمی چین و توێژێن كوردستانێ دروستكر و رێ نەدا شەڕێن كوردان ل گەل رژێمان ببنە شەڕێن د ناڤبەرا كورد و مللەتێن وان. تایبەتمەندیێن كاریزمایی بارزانی نەمر كرە سیمبۆل، تنێ سیاسەت و شۆرشگێری نەبوو، بەلكی ساخلەتێن مرۆڤایەتی بوون، مینا سادەیی ل سەركردایەتیێ و بریاردانا وێرەكانە و ل دەمێ خوە، هەڤپشكی ل گەل ژیانا پێشمەرگەهی و جڤاكێ‌، سەرەدەریەكا جوان ل گەل دۆست و دوژمنان، راگرتنا هەڤسەنگیێ د هەمی قووناغان دا، ژدەستنەدانا باوەریێ و باوەری هەبوون ب خۆدایێ مەزن، رەدنەكرنەڤا هەولێن ئاشتی و ئاشتەواییێ. ژ بەر ڤێ خەباتێ بارزانی بوویە سیمبۆلەكێ نەتەوی و نشتیمانی ل دەڤ هەمی كورد و كوردستانیێن مرۆڤپەروەر ل سەرتاسەرێ جیهانێ. لەوما پێدڤییە سیمبۆلیبوونا وی بكەڤیتە د چارچووڤەكێ قانوونی دا و مینا زۆر وەلاتان سزا بۆ هەر بێرێزیەكا هەنبەری پیرۆزیێن نشتیمانی و سیمبۆلان هەبن.