غیاس خـالد زێباری

د ڤان رۆژاندا خەلكێ كوردستانێ پێشوازیێ ل ساڵڤەگەرا شێست و پێنج ساڵیا بەرپابوونا شۆڕەشا مەزنا ئیلۆنێ دكەت، ئەو شۆڕەشا لرۆژا 11/9/1961 ب رێبەرایەتیا بابێ دیرۆكی و كنیاتیێ نەتەوا كورد مەلا مستەفایێ بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستانی هاتیە بەرپاكرن، ژبەركۆ ئەڤ شۆڕەشە درێژترین و رێكخستیترین شۆڕەشا كوردی بوویە كۆ د قۆناغاندا دەرباز ببوو ( 1991 ــ 1970) و ( 1970 ــ 1975 ) ێ ئانكۆ قۆناغا چەكداری و قۆناغا ئاشتیێ . شۆڕەشا ئیلۆنێ د چاردە ساڵێن ژیێ خوەدا زۆر پەند و وانە گەهاندن ، ئەڤ پەند وانەیە بوویە بەشەك ژ دیرۆك و كەلەپوورێ تایبەتێ رێبازا بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان، چونكی ژ داهێنانا وان بوویە و بەری وی دەمی ل كوردستانێ نەهاتیە دیتن و پڕاكتیزەكرن، ئەڤە ژی ژ ئەنجامێ وێ دووربینی و لێزانین نەمر مەلا مستەفایێ بارزانی بوویە ژبووی هەلسەنگاندنا جڤاكێ كوردستانێ و دارشتنا پلان و بەرنامەیەكێ گشتگیر بۆ بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی بۆ گەهشتنا گەلێ كورد ب مافێن ڕەوا یێن نەتەوی و نشتیمانی یێن، ژ وانا:
1 ـ رێ خوەشكرن بەری بەرپایوونا شۆڕەشێ، سەرەدان و پەیوەندیێن بارزانی نەمر بۆ زۆر دەڤەرێن كوردستانێ و كەسایەتیێن جڤاكی .
2 ـ بریارا بەرپابوونا شۆڕەشێ پشتی زۆر هەوڵێن ئاشتی و ئاشتەوایی یێ و بێ هیڤیبوون ل دەولەتا ئیرقێ بۆ پێدانا مافێن خەلكێ كوردستانێ .
3 ـ ئێكرێزیكرنا سەركردایەتیێ و نیًَزیكبوون و تێكەلیا راستەوخوە لگەل جەماوەری، ل دەستپێكا ڤێ شۆڕەشا بارزانی شیا سەركردایەتیا پارتی ل ناكۆكیێن دژوان و ئاراستەیێن جودا بكەتە خودان سەركردایەتیەكا ئێكگرتی و ئێك ئاستەی و پێشمەرگەهــ و رێكخستنێن ئێك باوەر و ئاراستە بەرهەڤی هەر قوربانیەكێ بكەت ژ پێخەمەت ماف و ئازادیان .
4 ــ شۆرەشا ئیلۆنێ هەلستەكا بلندا نشتیمانی و نەتەوایەتی دناڤ خەلكێ كوردستانێ بلند كر، ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ داستان و دەستكەفت و سەركەفتنێن مەزن .
5 ـ هەلسەنگاندن و دادوەری، هەتا نهۆ خەلكێ كوردستانیً هیڤی و شانازیا ب وێ هەلسەنگاندن و دادوەریا سەردەمێ شۆرًەشا مەزنا ئیلۆنێ دبەت، چۆنكی لدووڤ وێ هەلسەنگاندنێ سزا و پاداشت دهاتنە دان و دەنگێن نە رازی ژی رازی دبوون .
شۆڕەشا مەزنا ئیلۆنێ زۆر وانەیێن گرنگ یێن ژیانا سیاسی و كارگێری و جڤاكی و پەروەردەیی پاش خوە هێلانە، ئەگەر ئەڤرۆ خەلك و دەستهەلاتا كوردستانێ مفای لێ وەربگریت پڕانیا ئاریشەیان دێ هێنە چارەسەركرن و زۆربەیا دەنگێن نە رازی ژی دێ هێنە كپكرن، ئەڤە ژی ئێكە ژ حیكمەت و دووربینا نەمر مەلا مستەفایێ بارزانی .

غیاس خـالد زێباری

سەروەریا دەولەتێ نە تنێ پەیڤەكا سیاسی یان قانوونی یە، بەلكی بنەمایێ سەرەكیێبوونا دەولەتێ و ناسنامەیا سیاسی یا گەل و نەتەوانە، دەولەت چەندا ب هێز و خوەدان شیانێن ماددی و مرۆڤی و سامانی بیت، ئەگەر سەروەری نەما دێ هەمی تشتی ژ دەست دەت، ئارامی و سەقامگیری ژی نامینیت و دەستوور و قانوون دێ هێنە بنپێكرن و گەندەلی دێ مشە بیت. چونكی سەروەری خوەدانبوونا دەولەتێ یە ل هەر تشتەكێ د ناڤ سنوورێن وێ دا و قانوون ل دووڤ دەستووری دهێتە دەركرن و سازی ژی ل دووڤ قانوونا بێ جوداهی دهێنە جێبجێكرن، هێزێن دەولەتێ یێن لەشكری و ئابووری بێ قانوون و فەرمانا فەرماندێ گشتی نەشێن چ لڤینا بكەن، چ هێزێن دەرەكی نەشێن سنوورێن وەلاتی ببەزینن و مایتێكرنێ ل كاروبارێن وێدا بكەن.
نەبوونا سەروەریێ ژی، مایتێكرنێن دەرەكی رادكێشیتە ناڤ دەولەتێ دا و دەولەتەكی د ناڤ دەولەتێدا دهێتە دامەزراندن، ئەڤ دەولەتا ڤەشارتی لدووڤ بەرژەوەندێن خوە كار دكەت، بۆ سەپاندنا بریارێن سیاسی و راكێشانا ئابووری و پێكئینان و ئامادەكرنا گرۆپێن چەكدار بەرامبەر هەر لڤین و بریارەكا د بەرژەوەندێن وێدا نەبیت. ئەوا ئەڤرۆ ل ئیراقێ دهێتە دیتن، بێ سەروەریەكا ئاشكەرایە، چونكی سنوورێن وێ یێن زەمینی و ئاسمانی یێن دهێنە بەزاندن و ب مۆشەك و درۆنان پێگەه و سازیان د ناڤ ئیراقێ دا دهێنە ئارمانجكرن و گرۆپێن چەكدار ژی چ هزرا بۆ دەستوور و قانوون و بریارێن فەرماندێ گشتێ هێزێن چەكدار ناكەن و ئابوورێ ئیراقێ كەفتیە د دەستێ وان دا و مەزنترین گەندەلی دهێتەكرن، هەتا راددەیەكێ زۆر كۆنترۆرا بریارێن سیاسی كریە.
دووماهی كریارا مەترسیدار یا پێشێلكرنا سەروەریا ئیراقێ هێرشا مۆشەكی بوو ل سەر ئۆفێسا مەسرۆر بارزانی سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و جهێ مانەڤا سەرۆكێ ئاژانسا پاراستنا هەرێمێ ل رۆژا 17/8/2026 ێ بوو، چونكی دو سازیێن گرنگێن كوردستانێنە و كوردستان ژی هەرێمەكا دەستووریا ئیراقێ یە و پاراستنا هەرێما كوردستانێ ئەركێ دەولەتا ئیراقێ یە و هەر پێشێلكرنەكا وێ چ ژلایێ ناڤخوە بیت یان هێزێن دەرڤە، پێشێلكرنا سەروەریا ئیراقێ یە، ب تایبەت كۆ هەرێما كوردستانێ هەردەم یا بێ لایەن بوویە ل ناكۆكیێن د ناڤبەرا وەلاتان دا ل دەڤەرێ و فاكتەرێ ئارامی و سەقامگریا وەلاتێن جیران بوویە، ئەڤ كریارا هاتیە كرن دژایەتیەكا ئاشكرایا قەوارێ هەرێما كوردستانێ و خەلكێ كوردستانێ یە و دڤێت كوردستانێ راكێشنە ناڤ هەڤڕكیێن وان. بەردەوامیا پێشێلكرنا سەروەریا ئیراقێ، دێ دەولەتا ئیراقێ بەرەڤ كارەساتێن مەزن بەت و مەترسیەكا مەزنن ل سەر دەولەتا ئیراقێ، ئەگەر هێزێن نشتیمانیێن ئیراقێ وەلاتێ خوە بڤێت، پێدڤی یە خوە ل سەروەریا ئیراقێ بكەنە خۆدان داكو ل كارەساتا بهێتە پاراستن و خەلكێ وێ بەختەوەر ببیت.

غیاس خـالد زێباری

دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل رۆژا شازدێ تەباخێ بەری هەشتێ سالان دەمەكێ درێژە و ئەگەر وەكی تەمەن بەرێ خوە بدەینێ، پارتی دێ ب پیری هێتە دیتن، لێ ئەگەر وەكی سازیەكا كاڕا و كار و چالاكی بەرێ خوە بدەینێ دێ پارتی گەنج هێتە دیتن، چونكی ب بۆرینا ڤی دەمێ درێژ پارتی د ناڤ زۆر قووناغ و پیلانێن دژوار دا دەرباز بوویە، مینا سەردەمێ دامەزراندنێ ل كۆمارا كوردستان ل مەهاباد و پاشی بەرەڤانیكرن ژ كۆمارێ و رێپیڤا دیرۆكیا بەر ب ئێكەتیا سۆڤیەتا بەرێ و سێدارەدانا ئەفسەرێن شۆرشگێرێن كورد و زیندانیكرن و دۆرئێخستنا شێخ ئەحمەد بارزانی و مالباتێن وان و دوازدە سالێن مانەڤەیا بارزانیێ نەمر و هەڤالێن وی ل ئێكەتیا سۆڤیەت، هەتا دگەهیتە قووناغا ڤەگەریانا بارزانی ل سالا 1958، د ڤان قووناغێن دژواردا پارتی دوور ل سەرۆكێ خوە و د ناڤ هەڤڕكیێن ناڤخوە، هێز و مانەڤا خوە ل كوردستانێ و ئیراقێ پاراست. بێ گومان ڤێ مانەڤە و بهێزبوونا پارتی رۆژ بۆ رۆژێ، نهێنی و فاكتەر هەبوونە، چونكی هەر پارتیەكا ب ڤی رەنگی رەوش و كارەساتێن دژوار ب سەر هاتبان و خەفك و پیلانێن مەزن یێن ناڤخوە و نیڤدەولەتی ل پێش هاتبانە دان، یان دا پارچە پارچە بیت، یان ژی دا هێتە هەلوەشاندن، ژوان پیلانان پەشێمانبوونا حوكمەتا عەبدولكەریم قاسم ل وان رێكەفتن و هەڤپەیمانیا ل گەل بارزانی، ئەوێن بووینە ئەگەرێن بەرپاكرنا شۆڕشا مەزنا ئیلۆنێ ل سالا 1961 ێ و پاشی خیانەكا نیڤدەولەتیا جەزائیر یا 1975 و ڤەرێژێن وێ، هەڤڕكی و دوبەرەكیێن هژمارەكا پارتیێن كوردستانی ل بەرانبەر پارتی… هەتا دگەهیتە جینۆسایدكرنا بارزانیان و ئەنفالان و كیمیابارانكرنێ و گڤاشێن دژوارێن رژێما بەعس ل سەر كادر و رێكخستنێن وێ نهێنی ل سەردەمێ شۆرەشا گوڵانا پێشكەفتنخواز ل 1976 ـــ 1991. جهێ حێبەتیێ یە بۆچی پارتی د هەشتێ ساڵێن ژیێ خودا رۆژ بۆ رۆژێ بهێزتر دكەڤیت و نهۆ ل سەر ئاستێ حزبێن ئیراقێ خۆدان مەزنترین هێزا جەماوەرییە، ژ وان نهێنیان. بەردەوامبوونا پارتی ل سەر رێبازا بارزانی كۆ رێبازەكا نشتیمانیا گشتگیرە هەمی وارێن ژیانێ ب خوەڤە دگریت و هەبوونا سەرۆك و سەركردایەتیەكا ئێكگرتی و لێزان ل دارشتنا پلان و ستراتیژیەتێن نشتیمانی و نەتەوایەتی د هەمی كاودانان دا، ئەوێن دبنە ئەگەرێ باوەرپێئینانا خەلكێ كوردستانێ و نووبوونەڤا بەردەوام و پێگەهاندنا سەركردەیان، هەلوەستێن وێرەك یێن وێ یێن بەڕەڤانیكرنێ ژ مافێن خەلكێ كوردستانێ و پاراستنا ئارامی و سەقامگیریا هەرێمێ و دەستكەفتان خالەكا دیترا بهێزبوونا پارتی یە. ئەڤ خالە و چەندین خالێن دیتر هێزەكا جەماوەریا زۆر ل دۆر پارتی كۆمكریە و پارتی مەزن و هیزدار دهێلیت و پاشەرۆژ پێڤە هاتیە گرێدان.

غیاس خـالد زێباری

قەدەرا كوردان وەسایە د ناڤ قەیرانان دا دژیت، چ قەیرانێن ناڤخوە بن یان دەرەكی، ژێدەر و ئەگەرێ سەرەكیێ ڤان قەیرانێن ب سەر خەلكێ كوردستانێ بێزار كری، نەبوونا دەستهەلاتەكا سەبخوە یا كوردستانێ یە، راستە هندەك ژ ڤان قەیرانێن پەیوەندیا بەردەوام ب ژیانا خەلكێ كوردستانێ هەی، مینا گرانیا پانزینێ كاریگەریەكا زۆرا نەرێنی ل سەر خەلكی كریە و د شیانێن وەلاتیان دا دەركەفتیە، دەمێ مرۆڤ رێزێن ئۆتۆمبێلا ل پانزینخانەیان دبینیت، گریا مرۆڤی دهێت. ئەڤە ژی جهێ مخابنیێ یە، خەلكێ كوردستانێ زێدەی شیانێن خوە هەدار بەرانبەر ڤان قەیرانێن بەردەوام كریە، ئەوێن بارێ وان ئابووری زۆر گرانكری، ئەڤە ژی نیشانا رەوشت بلندی و دلسۆزیا خەلكێ كوردستانێ یە بەرانبەر حوكمەت و دەستهەلاتا هەرێمێ، هەر وەسا ئەڤ هەلوەستێ خەلكێ كوردستانێ نیشانێ بلندیا هەستا وان نەتەوەیی و نشتیمانی یە و ئارامی و سەقامگیریا كوردستانێ د پارێزیت، ئانكۆ نەڤێت قەیران ب قەیرانان بهێتە چارەسەركرن. ئەڤ هەلوەستێ جوانێ خەلكێ كوردستانێ فاكتەرێ سەرەكیێ پاراستنا ئاسایشا كوردستانێ بوویە و بارێ گرانێ هێزێن ئێمناهیێ ل هەرێما كوردستانێ سڤك كریە. خەلكێ كوردستانێ ژبەر خەبات و قوربانیدانێن خوە ژ پێخەمەت بدەستهاتنا مافێن نەتەوی و نشتیمانی و پاراستنا وانا هەژی باشترین خزمەت و خۆشترین ژیانە، نەك قەیران ل دویڤ قەیرانانا، لێ دیارە ئەڤ قەیرانە ب تایبەت یا دارایی و پانزینێ، د دەستكردن و چارەسەریا وان دەرڤەی دەستهەلاتا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ یە، چونكی حوكمەتا هەرێمێ، حوكمەتا خزمەتكرنێ و ئاڤەدانیێ و پێشڤەچوونێ یە و لسەر دەمێ ڤێ كابینێ هند پرۆژەیێن خزمەتگۆزاری هاتینە ئەنجامدام، كۆ هەتا هەتا جهێ شانازیێ بن، و هەولێن بەردەوامدایە بۆ چارەسەكرنا ڤان قەیرانان ب تایبەت یا سۆتەمەنی. ئەڤە ژی ئەركێ حوكمەتێ یە و پێدڤی یە گاڤێن بلەزتر بۆ چارەسەركرنا قەیرانا گرانیا پانزینێ بهاڤێژین، چونكی كێر گەهشتیە سەر هەستی و خەلك زێدە بێزار كریە و هەست دهێتەكرن دەستێن بازرگانیێن بێ وژدان یێن بەرژەوەند پەرست و دژی حوكمەتا هەرێمێ ل پشت ڤێ قەیرانێ هەنە، سەرەرای دلخۆشتیا هندەك ئالیێن سیاسی یێن دژبەر كابینا مەسرۆر بارزانی ل سەر ڤێ قەیرانێ و هەول ددەن رەوشێ تەشەنە و مەزنتر بكەن . پێدڤی یە خەلكێ كوردستانێ ب دۆربینی و هەستەكا بلندا نشتیمانی و جڤاكی سەردەریێ ل گەل ڤێ قەیرانا گران بكەت و دژی هەر لڤین و بانگەوازەكا رابوەستیت كو ببیتە ئەگەرێ ئێكدانا ئارامیی و سەقامگیریا كوردستانێ، چونكی دێ قەیرانێن مەزنتر لدووڤ خوە ئینیت و قەیران ب قەیرانێ ناهێتە چارەسەركرن، هەمی گلی و گازندە بلا د شارستانی و ئاشتیانە بن.

غیاس خـالد زێباری

ل داویا تیرمەها سالا 1983 یێ رژێما گۆر ب گۆر و ستەماكا بەعسا ئیراقێ دوور ل هەمی رەوشتێن مرۆڤایەتی و ئایینی هەشت هزار كوردێن بارزانیێن بێگونەهـ دەستەسەركرن و پاشی دیاربوو، ب رەنگەكێ هۆڤانەتر ل بیابانێن ئیراقێ بنئاخ و شەهیدكرینە، ئەڤە دەسپێكا كۆمەلكوژیێن رژێما بەعسا ئیراقێ بوو بەرانبەر خەلكێ سڤیلێ كوردستانێ، كۆ پاشی تاوانێن مەزنتر ل دویڤ خوە ئینانا مینا ئەنفال و كیمیا بارانكرنێ ئەوێن بووینە ئەگەرێ شەهیدبوون و بێ سەر و شوونكرنا نێزیكی دوسەد هزاران . ل 3/8/2014 ێ ژی گرۆپێ تیرۆرستیێ بناڤێ داعش ل شنگال و دۆرماندۆرێن وێ ب هزاران كوردێن ئێزدی، هۆڤانەتر ل رژێما بەعس، ب هزاران زارۆك و گەنج و پیرڤە، شەهید كرن و مەزنترین زۆرداری و بێ رەوشتیا ڤی سەردەمی ل گەل هاتەكرن و گەهشتە ئاستێ پێ بازرگانیكرنێ. ئەڤ هەردو تاوانە ژ تاوانێن قركرنێ یێن دژی هەمی بنەمایێن ئایینی و مرۆڤایەتیێنە . ئەوا جهێ پسیارێ، ئەرێ ل سەر ئاستێ جیهانێ چ جڤاك و وەلات و سازیێن مرۆڤایەتیێن نیڤدەولەتی ب ئەركێ خوە رابۆن، بۆ قەرەبۆكرنا زیان ڤێكەفتیێن ڤان جینۆسایدان. یان چ وەلات ل سەر ڤان تاوانێن مەزنێن ل دژی كوردان هەلوەستێن ب كریار هەبوون بۆ دادگەهكرنا وان تاوانباران، ئەگەر چ هەلوەست ژی هەبن، نە ژبەر چاڤێن گەلێ كورد بوویە بەلكی بۆ هندەك بەرژەوەندێن خوە بوویە. راستە حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل دووڤ شیانان درێغی نەكریە بۆ هاریكاریا ماڵباتێن وان و رزگاركرنا گرتی و بێ سەر و شوونێن ئێزدی و ڤەگەریانا رۆفاتێن بارزانیان، كو ئەركێ سازیێن نیڤدەولەتی یە، ب تایبەت حوكمەتا ئیراقێ. لەوما پێدڤیە ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ ب ڤان هەلكەفتێن خەمناك، ل چارچووڤەیێ بەیانناما و رێ و رەسمێن تایبەت دەر بكەڤن و ب كریار بەر ب هەرێمەكا بهێز بچن ب هەمی دەستهەلاتداریان ڤە، لەزێ ل كاراكرنا پەرلەمانی و پێكئینانا حوكمەتێ بكەن، چونكی كوردستانەكا ب هێز و ئێكرێزیا ئالیێن كوردستانی یێن نشتیمانی، تاكە گرەنتیا پاراستن و قەڕەبۆكرنا زیان ڤێكەفتیێن كوردستانێ یە، ب تایبەت ماڵباتێن قوربانیێن جینۆسایدكرنێن بارزانیان و ئێزدیان . سەربۆر دبێژنە مە چ جاران چاڤەرێ پاداشتا ل دەرڤەری كوردستانێ نەبن، ب سازیێن نیڤدەولەتیڤە، چونكی ئەڤرۆ بەرژەوەندی و ئابوورێ بهێز بریارێن ئێكلاكەر د بەرژەوەندیا خوە دا بدەستڤەدئینیت، هەر وەكی كورد دبێژین، رەشۆ و دەستێن خۆ.

غیاس خـالد زێباری

حوكمەت دەستهەلاتا جێجبێكرنێ و رێڤەبرنا وەلاتی یە، بۆ دابینكرنا ئارامی و سەقامگیریێ و پرۆژە و پێدڤیێن خزمەتگۆزایێن وەلاتیان و پاراستنا سەر و ماڵێ وان، ئەركێ ئۆپۆزسیۆنێ یە ژی چاڤدێریا حوكمەتێ بكەت بۆ بجهئینانا ئەركێ خوە و پێشكێشكرنا پلان و پێشنیارێن باشتر، ب تایبەتی ل دەمێ سەرهەلدانا قەیرانا . هەرچەندە كابینەیا نەهێ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ب سەرۆكایەتیا رێزدار مەسرۆر بارزانی د ناڤ چەندین قەیرانان سەهەلدا، ژ وانا قەیرانا ئابووریا دەستكرد یا بڕینا مووچە و بۆدجەی ژلایێ حوكمەتا ئتیحادیا ئیراقێ و سیستەمێ كەڤنارێ رێكارێن رێڤەبرنا مامەلەیێن وەلاتیان ل سازیێن حوكمەتێ و شێوازێ دابەشكرنا مووچەی و كێمیا سۆتەمەنی و كارەبێ و ئاڤێ و بێ سەروبەریا رێك و پران و…هتد. لێ سەرەرای ڤان هەمی قەیران و ئاستەنگان مەسرۆر بارزانی شییا ب هزركرنەكا دووبینیانە و هەستەكا نشتیمانی یا بلند، ب پلانێن ستراتیژی ب سەر زۆر ژ وان ئاستەنگ و قەیرانان زال ببیت و بەشەكێ وان بنبڕ بكەت، مینا پرۆژەیێ هژمارا من یێ مووچە خۆران و پرۆژەیێن ستراتیژی یێن ئاڤا ڤەخوارنێ و ئاسایشا ئاڤێ و رێك و پرا و كارەبا 24 دەم ژمێری و دیجیتالكرنا زۆر فەرمانگەهێن میری. ئەڤە ژی دەستكەفتێن مەزنێن ڤێ كابینا حوكمەتا هەرێمێنە و جهێ دەستخۆشیێنە، راستە هێشا قەیرانا سۆتەمەنی و كارەبا بەردەوام وەكی پێدڤی نەهاتینە چارەكرن، لێ بریار ل سەر هاتیە دان و بەردەوام كار ل سەر چارەسەركرنا وان دهێتەكرن. ئەڤە ژی نە گونەهـ و بێ پلانیا حوكمەتێ یە، بەلكی قەدەرا مللەتێ كوردە كەفتیە د دەستێ هندەك وەلاتێن جیران یێن بێ وژدان و زۆردار كو بەردەوام كار ل سەر ژناڤبرنا گەلێ كورد دكەن و ئەڤرۆ هندەك ئالیێن سیاسی یێن د ناڤ حوكمەتێ و دەرڤەی وێ بووینە داردەستێن وان وەلات و دەولەتا بۆ بەردەوامبوونا قەیرانێن ل سەر كوردستانێ. ئەڤ لایەنێن كوردستانی باشتر ژ حوكمەتا هەرێمێ دزانن كو چارەسەركرنا ڤان ئاریشە و قەیرانا ب ئێكجاری د شیانێن هەرێمێ دا نینە، لێ دڤێت ب ڤی رەنگی خەلكی سەردا ببەن و كەسبا جەماوەری بكەن داكو بگەهنە دەستهەلاتێ. لەوما گرنگە جاددەیا كوردی بەرێكڤەدانا وێ رەوشا ب سەر هەرێمێ دا هاتی بكەت و وان هەمی كار و پرۆژەیێن ستراتیژی و خزمەتگۆزای ئەوێن ل سەر دەستێ ڤێ كابینەیێ هاتینە بجهئینان ل بەرچاڤ بگریت، چونكی ئاستێ سەركەفتنا كابینەیا مەسرۆر بارزانی ب كێمییا سۆتەمەنی و كارەبێ ناهێتە كێمكرن و خەلكی باوەری هەبیت ئەو كابینەیا كێشە و قەیرانێن مەزن یێن سیاسی و ئابووری و ئێمناهی چارەسەركری، دێ شێت ئەڤێ ژی چارەسەر كەت و ل سەر حوكمەتێ یە ژی گاڤێن بلەزتر بۆ چارەسەركرنا وان بهاڤێت، چونكی یێن ب ژیانا رۆژانە یا خەلكی ڤە گرێداینە.

غیاس خـالد زێباری

كەسایەتیێن سیاسی چینەكا تایبەت یا جڤاكینە و حسابەتا مەزن بۆ هەمی پەیڤ و رەفتار و سەرەدەریێن وان دهێتەكرن، لەوما پێدڤی یە كەسایەتیێن سیاسی زۆر ب هشیارانە و رەوشتەكێ بلند و جوان دەربڕینێ و بزاڤان بكەن، چونكی ئەو سیاسی نوونەرایەتیا جڤاكی و دەستهەلاتا وی دكەن ژ ناڤخوە و دەرڤە، هەتا ژلایێ بكارئینانا جل و بەرگان ژی ڤە پێدڤی یە د سەروبەر بن.
زۆر جاران ژ ئەنجامێ رەفتارەكا كرێت یان لڤینەكا نە ماقوولانە، كەسایەتیا سیاسییان دهێتە خارێ و دبیتە ئەگەرێ كێمبوونا جەماوەرێ وان. بەروڤاژی ب رەفتارێن جوان و بكارئینانا زمانەكێ نەرم، كەسایەتیا سیاسییان بلند دبیت و رێژەیا جەماوەرێ پارتیا وی چەندین جاران زێدە دبیت و ل پارتیەكا بچووك یا ئۆپۆزسیۆنێ دگەهیتە دەستهەلاتێ. هندەك رەفتار و پەیامێن شاسوار عەبدولواحد سەرۆكێ ڤەلڤینا نفشێ نوو، ئەوا نهۆ هەڤپەیمانی ل گەل ئێكەتیێ كری، ل رەفتار و پەیامێن كەسایەتیێن سیاسی ناچیت، بەلكی مینار رەفتار و گۆتنێن زاروویێن نەزان و نەخویندەوارێن سەر گووڤەكا یە، و زۆرا دووری رەوشتێ جڤاكێ كوردستانێ نە .
ئەگەر سەرۆك حزب و كەسایەتیێن سیاسی یێن دەستهەلاتدار بڤێت ل دەستهەلاتێ بمینن و یێن ئۆپۆزسیۆن بڤێت بگەهنە دەستهەلاتێ، پێدڤی ب ئەتەكێتێن زمانەڤانی و لڤینێن گۆتار گەهاندنێ و سەرەدانا بزانن، مخابن دەمێ مرۆڤ لڤینێن هندەك سیاسی و سەرۆكێن حزبێن كوردستانێ دبینیت و گوهداری پەیام و گۆتارێن وان دبیت، وەكی تاكەكێ جڤاكی هەست ب شەرمزاریێ دكەت، چونكی زۆر یێن دووری رەفتار و سەرەدەریێن سیاسییانە. چ شەرم تێدا نینە مرۆڤ تشتەكی نەزانیت، لێ بۆ كەسایەتیێن سیاسی شەرم و كێماسیەكا مەزنە، ل راگەهاندنێ وان رەفتار و سەرەدەریێن زارۆیانە بەرانبەر حزب و دەستهەلاتێ بكەت. ئەگەر سەرۆكێ ڤەلڤینا نفشتێ نوو یان هەر حزبەكا ئۆپۆزسیۆن بڤێت بگەهیتە دەستهەلاتێ، كو مافێ وانە، بلا پلان و پرۆژەیێن جڤاكی و خزمەتگۆزاری و نەتەوەیی بەرهەڤ و پێشكێش بكەن، نەك ببنە پشكەك ل تێكدانا شیراز و ئاشتیا جڤاكی و وەكی دوژمن سەرەدەریێ ل گەل دەستهەلاتا هەرێما كوردستانێ بكەن و رێگریێ ل كاراكرنا پەرلەمانی و پێكئینان حوكمەتێ بكەن و هەڤپەیمانیەكا تەم و مژاری و پڕی نهێنی ل گەل لایەنەكێ دیتر د زیندانێ دا بكەن. رەنگە ئەو سەرۆك و سیاسیێن ڤان رەفتاران دكەن، وەسا هزر بكەن دێ كاریگەریەكا ئەرێنی ل سەر جادێ و جڤاكێ‌ كەن، بۆ زێدەكرنا رێژە جەماوەر و دەنگێن خوە، لێ بەروڤاژی راستە، ب ڤان رەفتار و گۆتارێن دووری رەوشتێ جڤاكێ كوردستانێ و كەسایەتیێن سیاسی، كەسایەتیا خوە و رێژەیا دەنگدەران زۆر كێم دكەن و ب ڤێ چەندێ نەراستەو خوە دبێژنە جەماوەری، مە چ پلانێن خزمەتگۆزاری و جڤاكی و كارگێری نینە هەڤڕكیا دەستهەلاتا هەرێما كوردستانێ بكەین، ب تایبەت پارتی دیموكراتی كوردستان، ئەوا ب پرۆژە و پلانێن نەتەوەیی و نشتیمانیێن هەرێما كوردستانێ پاراستیە و هەڤسەگیا سیاسیا كوردستانێ ل دەڤەرێ راگرتیە و ب بێ دەنگێ بەردەوام پرۆژێن خزمەتگۆزاریێن مەزن و ستراتیژی ئەنجامددەت، بێ بكارئینانا زمانێ زڤر، لەوما سال و بۆ سالێ جەماوەر و دەنگدەرێن وێ د زێدەبوونێدانە.

غیاس خـالد زێباری

راستە ئیراقا نوو یا پشتی رژێما بەعسا سالا 2003 یێ ب ناڤ دەولەتەكا فیدرالی دیموكراسی یە، لێ ب ناڤەرۆك فیدرالی و دیموكراسی تنێ درووشمن، هەمی حوكمەتێن ڤێ ئیراقا نوو كەفتینە د ناڤ دەریایێن گەندەلیێ و زۆر جارا گەهشتینە ئاستێ شەرێن ئەتنی و نەتەوەیی، مەبەستا مە د ڤی بابەتی دا بەحسێ گەندەلیێ و چاكسازیێن عەلی زەیدیێ سەرۆك وەزیرێ نهۆ یە، ئەوێ ڤان رۆژان دەست ب هەوەكا بەرفرەه یا گرتنا دز و گەندەلكاران كری و ل دەمەكێ زوو ب دەهان كەسایەتیێن سیاسی و پەرلەمانی و بەرپرسێن میری گرتی و دەست ب سەر كۆژمێن خەیالی یێن دینار و دۆلار و زێرا گرتی ل مال و باغ و ئۆفێسێن وان، ژبلی دەستەسەركرنا ئەرد و خانیان، ئەڤا نهۆ بەرێز زەیدی دەست هاڤێتیێ گاڤەكا پیرۆز و پێدڤییە و گەشبینیەك بۆ خەلكێ ئیراقێ دروست كریە، بۆ ڤەگەراندنا سەروەریا ئیراقێ و ب سازیكرنا دەولەتێ، ئەو كۆژمێن هەتا نهۆ هاتینە راگەهاندنا جادا ئیراقێ هەژاندیە. لێ ژلایەكێ دیتر ئەڤە بەلگەنە كۆ هێشتا گەندەلكار و گەندەلیێن مەزنتر ڤەشارتی مانە، چونكی پڕانیا ئەوێن هاتینە گرتن ل ئاستێ دوویێ و سیێ یێن بەرپرسیاریەتیێنە، لەوما خەلكێ ئیراقێ وەسا دبینیت ئەوێن ئاستێ ئێكێ كو سەرۆك و سەركردەیێن حزبێن سیاسی و گرۆپێن جودانە، گەندەلیێن زۆر مەزنتر كرینە و چاڤەرێنە جوداهی د ناڤبەرا وان دا نەهێتەكرن و قانوون ل سەر وان ژی بهێتە سەپاندن، چونكی ژبەر وێ گەندەلیێ و رێڤەبرنا نە ساخلەم، كۆژمێن زێدە یێن پارەی چووینە دەرڤەی وەلاتی و سەرەرای مەزاختنا ب ملیاران دۆلاران ل پرۆژەیێن خزمەتگۆزای و ئاڤەدانیێ، هێشتا ئیراقێ ل وەلاتێن پێشیێ یێن هەژاریێ و بێ خزمەتگۆزاریێ دایە، ب تایبەت كارەب. ژبلی پشتەڤانیا خەلكێ ئیراقێ، پشتەڤانیەكا نیڤدەولەتی یا ڤێ چاكسازیا سەرۆك وەزیرێ دهێتەكرن و ئەگەر یا بەردەوام بیت، ل دەمەكێ زوو دەولەتا ئیراقێ دێ بیتە خوەدی سازیێن باوەرپێكری و ژلایێ سیاسی و ئاڤەدانی و خزمەتگۆزاریا دێ هێتە ڤەژاندن و بیتە ئێك ژ وەلاتێن پێشكەفتی. راستە ئەڤە بۆ ئیراقێ كارەكێ ب زەحمەتە، لێ مەحال نینە و ئەگەر ئیرادەكا بهێز هەبیت عەلی زەیدی دێ بسەركەڤیت و دیرۆكەكێ بۆ خوە تۆماركەت، ب مەرجێ رێگریێن سیاسی لێ نەهێنە كرن و دەستهەلاتا دادوەری ژی پشتێ لێ بەرنەدەت، یا ژ هەمیێ گرنگتر ئەوە چ ئالی و سازیان ب ئاشكرا وێرەكا نەرازیبوونێ لسەر ڤان چاكسازیان نینە، چونكی دزانن ئەڤە هیڤییا خەلكی یە.

غیاس خـالد زێباری

هەبوونا قەوارێ هەرێما كوردستانێ ژ ئەنجامێ خەبات و قوربانیدانا زێدەتر ژ سەد سالێن خەلكێ كوردستانێ یە، راستە نە ئارمانجا داویێ یە، لێ مەزنترین دەستكەفتێ نەتەوەیی یێ نەتەوا كوردە ل سەرتاسەرێ جیهانێ. ئەڤ دەستكەفتێ جهێ شانازی ل سەر دەستێن خەباتكار و شۆرشگێر و نشتیمان پەروەرێن كوردستانێ بدەست هاتیە و مولكێ هەمی خەلكی یە، قەوارێ هەرێمێ ب هەمی سازیێن خۆڤە ب مولكێ مللەتی دهێنە هژمارتن نەك حزبەكێ یان لایەنەكی، لەوما هەردەمێ مەترسی لسەر هاتبیتە دروستكرن، هەمی خەلكێ كوردستانێ بەڕەڤانی ژێ كریە . مخابن ئەڤرۆ ل جهێ دوژمنان هندەك ئالی و كەسایەتیێن سیاسی یێن كوردستانێ داخوازا هەلوەشاندنا قەوارێ هەرێمێ دكەن و ئاستەنگان ل پێش پێكئینانا كابینا نوویا یا حوكمەتێ دكەن، بێی كو چ هزران ژ برینداركرنا هەستێن ملیۆنان ژ خەلكی بكەن، دیارە ئەو كەس و لایەنێن خۆدان ئەڤ هزر و پیلانێن ژەهراوی، ل هەلبژارتنان نەشیاینە بگەهنە حەزێن خوە و وەرگرتنا دەستهەلاتا كوردستانێ، لەوما د بەرهەڤن مەزنترین دەستكەفتیێن نەتەوا كورد و كوردستانیان بكەنە قوربانی بەرژەوەندیێن خۆ یێن سیاسی، ژ لایەكێ دیتر زۆر گازندە ل وان كەسێن ب ناڤ سیاسی و خۆدان حزب ناهێتەكرن، چونكی وان نە خۆ ب ڤان دەستكەفتان كریە، نەژی چ قوربانیدا بۆ داینە، لەوما بۆ وان ژناڤچوونا وان بۆ وان نەخەمە، ئەوا بۆ وان خەم تنێ نەگەهشتنا وانە بۆ دەستهەلاتێ. ئەڤ داخوازیە تاوانەكا نشتیمانی یە و پێدڤییە خەلكێ نشتیمان پەروەر و ئالیێن سیاسی یێن دەستهەلاتدار و ئۆپۆزسیۆن ل كوردستانێ‌ خۆدان هەلوەست بن، چونكی هەلگرێن ڤێ هزرێ بگەهنە دەستهەلاتێ ژی، قەوارێ هەرێما كوردستانێ دێ كەنە قوربانی بەرژەوەندیێن خۆ یێن ماددی و پلەداركرنەكا بچووك. جهێ پسیارێ یە ئەرێ ب ناڤبرنا قەوارێ هەرێمێ یان لاوازكرنا وێ چ مفا دگەهیتە وان یان چ بەرژەوەندیێن وان تێدانە..؟ ژبلی كوشتنا هیڤی و ئارمانجێن خەلكێ وەلات پارێزێ كوردستانێ و ب هەدەرچوونا بەرهەمی خوینا هزارەهان شەهیدان و بجهئینانا وان پیلان و ئارمانجێن دوژمنێن كوردستانێ، ژ لایەكێ دیتر، ئەرێ ئەو بازرگانیا وە یا مەزن و پرۆژەیێن گەشتیاری و ئاكنجیبوونێ، ژ ئەنجامێ هەبوونا هەرێمێ نینە ..؟! بلا بزانن نەمانا هەرێمێ نەمانا پرۆژە و بازرگانیا وەیە و هەرێم نەیا بێ خۆدانە و ب گەفێن هەوە ژناڤ ناچیت، نفشێ وی خەلكێ نشتیمان پەروەرێ بۆ ڤی دەستكەفتێ نشتیمانی و نەتەوی خوە كریە قوربانی، یێن بەرهەڤن بۆ پاراستنا وێ خوە بكەنە قوربانی و پیلان و ئارمانجێن ژناڤببەت.

غیاس خـالد زێباری

راگەهاندن ئامرازێ پەیوەندیێ یە د ناڤبەرا دەستهەلاتێ و جەماوەری، لەوما زۆر جارا ئەو پەیام و داخازیێن خەلكی یێن ب رێكا راگەهاندنێ دگەهن، زوو دهێنە چارەسەركرن، ئەڤە ژی ژبەر كاریگەریا وێ یە، هەر چەندە راگەهاندن ب دەستهەلاتا چارێ دهێتە نیاسین، لێ ڤی یسەردەمی ئەگەر راگەهاندن دەستهەلاتا دوویێ ژی نەبیت، هاریكارەكا زۆر و ئەكتیڤە بۆ دەستهەلاتا ئێكێ، ئەڤە ژی دیار دكەت كو راگەهاندن و دەستهەلات تمامكەرێن ئێكن بۆ خزمەتكرنا گەل و وەلاتی، لەوما راگەهاندن ب كار و ئەركەكێ پیرۆزە دهێتە هژمارتن. لێ ئەڤ پیرۆزیە ل سەر وێ سازیا راگەهاندنێ و وی راگەهاندكاری دهێتە دانان ئەوێن ب ئەركێ خوە یێن نەتەوی و نشتیمانی رادبن و دبنە ئامرازێ ئاشتەوایی یا جڤاكی و بەلاڤكرنا گیانێ براینیێ و پێكڤەژیانێ، بەروڤاژی ئەگەر راگەهاندن خراب هاتە بكارئینان، دێ بیتە ئەگەرێ بەلاڤكرنا كەرب و كینێ و تێكدانا ئاشتەوایی یا جڤاكی و ژێك دووركرنا خەلكی و دەستهەلاتێ و رەنگە هندەك جاران بگەهیتە ئاستێ تێكدانا ئارامی و سەقامگیریا وەلاتی، ئەڤە ژی مینا بەلاڤكرنا ژەهرا كۆژەكە د ناڤ جڤاكی دا. ل هەرێما كوردستانێ ژبەر وێ ئازادیا هەیی و قانوونێن تایبەت یێن راگەهاندن و كارێ رۆژنامەڤانیێ، زۆر دەزگەهێن راگەهاندنێ و رۆژنامەڤان، ل ئەركێ خوە یێ پیشەیی لادایە و بووینە بەردەڤكێن هندەك ئایدیۆلۆژیێن سیاسی و بەرژەوەندیێن حزبی ل سەرڤەی بەرژەوەندیێن نشتیمانی و جڤاكی دادنێن و د خەما تێكدانا ئارامیێ و ئاشتەوایی یا جڤاكێە دا نینە، ئەز باوەرم زۆر ژ وان مەدیا و مەدیاكاران، هندەك پەیامان دگەهینن و بابەتان دئازرینن، وان بخوە ژی باوەری پێ نینە، لێ چونكی بۆ هاتیە ئاراستەكرن، داكۆكیەكا زۆر لێ دكەن. ب تایبەت ل بابەتێن سیاسی و كار و ئەركێن حوكمەتێ. رەخنەگرتن ئەركەكێ گرنگیێ راگەهاندنێ یە، لێ هەوڵێن رەشبینكرنا خەلكی ل دەستهەلاتێ و وەلاتی، چ خزمەتێ ناگەهینیت. هەردەم هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب مانەڤا وێ ئاشتیا جڤاكی و پێكڤە ژیانێ هەی، ئەوا بوویە كولتوورێ كوردەواری، لێ ئەوا ئەڤرۆ هندەك ئالیێن سیاسی، راگەهاندنێ و راگەهاندكاران بۆ بەرژەوەندی و پاراستنا دەستهەلاتا خوە بكاردئینن، پیلانەكا رێكخستی یە و پێدڤی یە خەلكێ مە یێ هشیاربیت و رێكێ نەدەت ئاشتی و پێكڤەژیان و ئازادی و دیموكراسییا كوردستانێ ببیتە قوربانی بەرژەوەندیێن وان كەسان یان لایەنان، ئەركێ راگەهاندنێ و راگەهاندكارایە، داكۆكیێ ل سەر ژێك نێزیككرنا ئالیێن سیاسی بكەت، داكۆ ئێكرێزی دابین ببیت و دەستكەفت بهینە پاراستن، نەك بەلاڤكرنا ژەهرا كۆژەك د ناڤ جڤاكێ دا.