غیاس خـالد زێباری

راگەهاندن ئامرازێ پەیوەندیێ یە د ناڤبەرا دەستهەلاتێ و جەماوەری، لەوما زۆر جارا ئەو پەیام و داخازیێن خەلكی یێن ب رێكا راگەهاندنێ دگەهن، زوو دهێنە چارەسەركرن، ئەڤە ژی ژبەر كاریگەریا وێ یە، هەر چەندە راگەهاندن ب دەستهەلاتا چارێ دهێتە نیاسین، لێ ڤی یسەردەمی ئەگەر راگەهاندن دەستهەلاتا دوویێ ژی نەبیت، هاریكارەكا زۆر و ئەكتیڤە بۆ دەستهەلاتا ئێكێ، ئەڤە ژی دیار دكەت كو راگەهاندن و دەستهەلات تمامكەرێن ئێكن بۆ خزمەتكرنا گەل و وەلاتی، لەوما راگەهاندن ب كار و ئەركەكێ پیرۆزە دهێتە هژمارتن. لێ ئەڤ پیرۆزیە ل سەر وێ سازیا راگەهاندنێ و وی راگەهاندكاری دهێتە دانان ئەوێن ب ئەركێ خوە یێن نەتەوی و نشتیمانی رادبن و دبنە ئامرازێ ئاشتەوایی یا جڤاكی و بەلاڤكرنا گیانێ براینیێ و پێكڤەژیانێ، بەروڤاژی ئەگەر راگەهاندن خراب هاتە بكارئینان، دێ بیتە ئەگەرێ بەلاڤكرنا كەرب و كینێ و تێكدانا ئاشتەوایی یا جڤاكی و ژێك دووركرنا خەلكی و دەستهەلاتێ و رەنگە هندەك جاران بگەهیتە ئاستێ تێكدانا ئارامی و سەقامگیریا وەلاتی، ئەڤە ژی مینا بەلاڤكرنا ژەهرا كۆژەكە د ناڤ جڤاكی دا. ل هەرێما كوردستانێ ژبەر وێ ئازادیا هەیی و قانوونێن تایبەت یێن راگەهاندن و كارێ رۆژنامەڤانیێ، زۆر دەزگەهێن راگەهاندنێ و رۆژنامەڤان، ل ئەركێ خوە یێ پیشەیی لادایە و بووینە بەردەڤكێن هندەك ئایدیۆلۆژیێن سیاسی و بەرژەوەندیێن حزبی ل سەرڤەی بەرژەوەندیێن نشتیمانی و جڤاكی دادنێن و د خەما تێكدانا ئارامیێ و ئاشتەوایی یا جڤاكێە دا نینە، ئەز باوەرم زۆر ژ وان مەدیا و مەدیاكاران، هندەك پەیامان دگەهینن و بابەتان دئازرینن، وان بخوە ژی باوەری پێ نینە، لێ چونكی بۆ هاتیە ئاراستەكرن، داكۆكیەكا زۆر لێ دكەن. ب تایبەت ل بابەتێن سیاسی و كار و ئەركێن حوكمەتێ. رەخنەگرتن ئەركەكێ گرنگیێ راگەهاندنێ یە، لێ هەوڵێن رەشبینكرنا خەلكی ل دەستهەلاتێ و وەلاتی، چ خزمەتێ ناگەهینیت. هەردەم هەرێما كوردستانێ پێدڤی ب مانەڤا وێ ئاشتیا جڤاكی و پێكڤە ژیانێ هەی، ئەوا بوویە كولتوورێ كوردەواری، لێ ئەوا ئەڤرۆ هندەك ئالیێن سیاسی، راگەهاندنێ و راگەهاندكاران بۆ بەرژەوەندی و پاراستنا دەستهەلاتا خوە بكاردئینن، پیلانەكا رێكخستی یە و پێدڤی یە خەلكێ مە یێ هشیاربیت و رێكێ نەدەت ئاشتی و پێكڤەژیان و ئازادی و دیموكراسییا كوردستانێ ببیتە قوربانی بەرژەوەندیێن وان كەسان یان لایەنان، ئەركێ راگەهاندنێ و راگەهاندكارایە، داكۆكیێ ل سەر ژێك نێزیككرنا ئالیێن سیاسی بكەت، داكۆ ئێكرێزی دابین ببیت و دەستكەفت بهینە پاراستن، نەك بەلاڤكرنا ژەهرا كۆژەك د ناڤ جڤاكێ دا.

غیاس خـالد زێباری

نێزیكی سەد سالایە كورد و چەك و پێشمەرگەه بووینە سێگۆشەیەكا پۆلایین بۆ پاراستنا سنوورێن كوردستانێ و كانگەها بدەستئینانا ماف و ئارمانجێن نەتەوایەتی و نشتیمانی، هەبوونا ڤێ سێگۆشەیێ نە رامانا هندێ یە مللەتێ كورد مللەتەكێ شەرخوازە، بەلكی چەك ـ هەلگرتنا دابینكرنا ئاشتیێ و پاراستنا ئاشتەوایی یێ و سەقامگیریێ بوویە، لەوما پێشمەرگەه بوویە سیمبۆلەكێ پیرۆزێ نەتەوا كورد، ب درێژاهیا ڤان سەد سالا رژێمێن داگیركارێن كوردستانێ هەمی هەول و شیانێن خوە تەرخانكرنە بۆ ژناڤبرنا پێشمەرگەی و نەهێلانا چەكی د دەستێ كوردستانیان دا، ئانكۆ هەلوەشاندنا وێ سێگۆشەیا مە دیاركری، ل سالا 1947 رژێمێن دەڤەرێ ژبۆی چەكدانانا پێشمەرگەی هەمی سنوور لێ گرتن و مەزنترین هێرش برنە سەر مەلا مستەفایێ بارزانی و پێشمەرگێن وی، لێ تووشی شكەستنێن مەزن بوون و نەشیان ژ چەك بكەن، هەتا ب شانازی ڤە گەهشتنە ناڤ ئێكەتیا سۆڤیەتا بەرێ و جیهان ب دەربازبوونا وان حێبەتی بوو، پشتی گوهۆرینێن سیاسی ل ئیراقێ ل سالا 1958 ب شانازی و سەربلندی ڤەگەریان، ل سالا 1961 پشتی رژێما ئیراقێ ماف و داخوازیێن گەلێ كورد بجه نەئینا، دیسا ب شانازیڤە پێشمەرگەهێ كوردستانێ چەك هەلگرت و ب رێبەریا مە مستەفایێ بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستانێ شۆڕشا مەزنا ئیلۆنێ بەرپاكرن و پشتا تۆماركرنا داستانێن مەزن و رزگاركرنا بەشەكێ زۆرێ كوردستانێ، دەولەتا ئیراقێ ب نەچاری ڤە دانپێدان پێ كرن و رێككەفتنا 11 ئادارا سالا 1970 یێ واژۆكرن و ب تانج و شانازی ڤە پێشوازی ل پێشمەرگەی هاتەكرن، دیسا رێكەفتنا خیانەتكاریا جزائیرا نیڤدەولەتی یا سالا 1975 هەولێن چەكدانا پێشمەرگەی كر، دیسا ب رێنمایێن رێبەرێ مەزن مەلا مستەفایێ و سەرپەرشتیا سەرۆك مەسعود بارزانی، پارتا دیموكراتا كوردستانێ بەرسینگێ وێ پیلانێ و هەوێن ئەنفال و كیمیابارانكرنێ و وێرانكرنێ گرتن و چەكێ پێشمەرگەهی بلندتر و كاریگەرتر بوو و سەرهەلدانا پیرۆزا سالا 1991 لێ بەرهەم هات، پشتی ئازادیا ئیراقێ ژی ل سالا 2003 یێ هەولێن ژ چەككرنا پێشمەرگەهی هاتنەدان، لێ ب هیممەتا سەرۆك مەسعوود بارزانی پێشمەرگەهـ بوویە هێزەكا فەرمی و رێكخستی و دانپێدانكری د ناڤ دەستوورێ هەردەمێ ئیراقێ دا بناڤێ پارێزەرێن هەرێمێ، نهۆ ژی ب پیلانێن ناڤخوە دوبارە هەمان هەولێن دوبارە دبن، لێ پشتراستین ب دەردێ جاران دێ چن و پێشمەرگە دێ هەر مینیت جهێ شانازیێ و تانجا سەرێ خەلكێ كوردستانێ و روورەشی و شەرمزاری دێ بەهرا وان كەس و لایەنان بیت.

غیاس خـالد زێباری

هەمی ئایین و نەتەوان جەژنێن خوە یێن تایبەت هەنە، ژبەركۆ پڕانیا خەلكێ كوردستانێ موسلمانن، هەر سال رێ و رەسمێن دو جەژنێن ئایینی دگێرن، ئەو ژی جەژنێن رەمەزانێ و یا قوربانیێنە، وەكی ئەركەكێ ئایینی پێدڤی یە مرۆڤێ موسلمان د ڤان جەژنان دا ئەركێن خوە یێن ئایینی و جڤاكی بجه بئینیت، ژ وان ئەركێن جڤاكی سەرەدانا خزم و كەس و كار و جیران و گوندییان و بلندكرنا پەرچەم و درووشمێن ئاشتیێ و ئاشتەوایی یێ و ..هتد، هەر وەسا بەرهەڤكرنا خارنەكا هەژی و دابەشكرنا شریناهیان.
ئەوا مژارا مە بەرهەڤكرن و دابەشكرنا شریناهیا نە، جڤاكێ كوردستانێ هەر د كەڤن دا پێگیریەكا باش بڤێ چەندێ كریە و ب گرنژین و گیانێ برایینێ پێشوازی و سەرەدان كرینە و ئەڤ چەندە ل دەڤ وان بوویە كلتوور و هەر تشتەكێ ل بەر دەست هەبیت لدووڤ شانا پێشكێشتی جەژنەڤانان كرینە، مینا هێلك و مێوژ و كادە و هنگڤین و گویز، راستە سەردەم هاتیە گۆهڕین و چەندین چۆر و رەنگێن شریناهیان لبەردەست هەنە و تشتەكێ نۆرمالە خەلك خوە لگەل سەردەمێ بگۆنجینیت و باشترینا پێشكێشی مێهڤان وجەژنەڤانان بكەت، لێ ئەوا جهێ تیبینیێ و لسەر راوەستیانێ ئەوە، چاڤلێكرن ل بەرهەڤیێن جەژنێ دهێتە كرن و ل گەل رەوشتێ جڤاكا كوردستانێ و ئیسلامەتیێ ناگۆنجیت، خەلكێ هەژار و خوەدی داهاتێن سنووردار چاڤلێكرنا خەلكێ زەنگین دكەت و زێدەی شیانێن خوە چەندین جۆرێن شریناهیێن گران و فیقی و ڤەخوارنا بەرهەڤ دكەن، مووچێ هندەك ژوان بەهرا وان بەرهەڤیان ناكەت و هندەك ژی پەنایێ دبەنە بەر قەڕا، ئەڤە ژی دبیتە هەدەردان و بەرۆڤاژی ئایینێ پیرۆزێ ئیسلامێ یە، چونكی د قورئانا پیرۆز دا هاتیە (كُلُوا ؤاشْرَبُوا ؤلا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِين)، ئانكۆ بخۆن و ڤەخۆن و هەدەركرنێ نەكەن، خودایێ مەزن حەز ژ هەدەركەرا ناكەت. لەوما چ خێر د وێ چەندێدا نیە، تۆ داهاتێ پشكا مەهەكا مال و خێزانا خوە ل بەرهەڤیێن جەژنێ و سێ چوار رۆژێن وێ بمەزێخی. ب تایبەت ل ڤێ رەوشا ئابوورییا خەلكێ كوردستانێ تێدا و پێدڤییە خەلكێ مە ل دووڤ شیانێن خوە بەرهەڤیێن جەژنێ بكەت و پێتڤیێن وێ دابین بكەت و نابیت چاڤلێكرنا كەسێن زەنگین و خودان بهێـە كرن، جەژنەڤان ژی نابیت ب چاڤەكێ دیتر تەماشای خەلكێ هەژار بكەن ل بەرهەڤیێن جەژنێ و ئەركێ مامۆستایێن ئایینی یە، رێگریێ ل ڤێ چاڤلێكرنێ بكەن داكو نەبیتە دیاردە.

غیاس خـالد زێباری

زۆر وەلاتێن فڕە پێكهاتێن نەتەوی و ئەتنی ل جیهانێ هەنە، ژبووی پێكڤەژیان و بەرجەستەبوونا مافێن وان پێكهاتەیان، دەولەتی پێدڤی دەستوورەكی هەیە كۆ گەرەنتیێ بدەتێ و خەلكی و ئالیێن سیاسی ژی باوەری ب دوی دەستووری هەبیت و سیستەمەكێ گونجایی مافێ وان هەمی پێكهاتەیان دابین بكەت كو خەلك هەست ب وەلاتیبوونێ بكەن. ئەمریكا ـ هندستان ـ سویسرا ـ بەلژیكا ـ كەنەدا و ئەلمانیا نموونەیێن وان وەلاتێن فرە پێكهاتن و خوەدی سیستەم و دەستوورێن گونجایینە مینا فیدرالیەتێ و سازانێ و هەڤسەنگیێ، باوەریبوونا وان ب وی سیستەمی ئارامی و سەقامگیریا وەلاتی راگرتیە. ب پڕانی ئەڤ سیستەمە ل سەر چەند پرەنسیپێن نەگوهۆڕ هاتینە دانان. 1 ـ حوكمەتەكا هەڤپشك د ناڤبەرا هەمی پێكهاتەیان. 2 ـ نوونەرایەتیا رێژەیی ل پەرلەمانی و سازیان، 3 ـ مافێ ڤیتۆ بۆ پاراستنا پێكهاتێن كێم.4 ــ دابەشكرنەكا راستەقینە یا دەستهەلاتێ. 5 ــ رێزگرتن ل دەستووری و دەستهەلاتەكا دادوەریا سەربخوە. 6 ـ دابەشبوونا سەروەت و سامانی ب دادوەرانە.
سیستەمێن فیدرالی و دیموكراسی یێن ڤان خالا ل خۆ وەنەگرن، سیستەمێن لاوازن و هەڤسەنگیا جڤاكێ‌ ڕاناگریت و ئارامی و سەقامگیری ژی دابین نابیت، چونكی نەدادوەری و پێشێلكرنا مافێن پێكهاتەیا دێ بەرپا بیت و دبیت گرژی و ئالۆزی دێ دروست بن و پێكهاتێن ماف لێ زەفتكری دێ هەمی هەولان دەن مافێن خوە ڤەگەڕینن، كاریگەریەكا نەرێنی ژی دێ ل سەر ئابوور و پێشڤەچوونا وەلاتی كەن. راستە ئیراق وەلاتەكێ فرەنەتەوە و پێكهاتە و ب فەرمی خوەی سیستەمەكێ دیموكراسی و فیدرالی و دەستوورەكێ گونجایی یە، لێ پڕاكتك ل رێكێن خوە یێن راستەقینە لادایە و بوویە وەلاتەكێ ناڤەندی و پێكهاتێ زۆرینە دەستهەلاتا خوە ل سەر پێكهاتێن دیتر سەپاندییە، بتایبەت كوردان كو دووەم مەزنترین نەتەوەیە و رۆلەكێ كاریگەر و سەرەكی دیتیە ل ئاڤاكرنا ئیراقا نوو و دارشتنا دەستووری و سیستەمی فیدرالی و دیموكراسی، لێ ب كریار دەولەتا ئیراقی=َ ب تایبەت بەرانبەر هەرێما كوردستانێ ل بنەمایێن دیموكراسی و فیدرالیەتێ لادایە، هەتا نهۆ (جڤاتا فیدرالی) كو دەستووری ل ماددێ (65) ئاماژە پێ كریە، نەهاتیە پێكئینان و چەندین ماددەیێن گرێدایی هەرێما كوردستانێ و مافێن خەلكێ وێ بنپێكرنە، مینا ماددێ (140) و هەولێن بەردەوام بۆ لاوازكرنا پێگەهێ سیاسی و ئابووری یێ كوردستانێ و بڕینا مووچە و بۆدجەی، كار گەهشتیە ئاستێ هێرشێن دروونی و مووشەكی بۆ سەر كوردستانێ و هەلبژارتنا سەرۆككۆمارەكێ لایەنگرێ خوە ب زۆرینە و بێ ل بەرچاڤگرتنا ئیرادەیا خەلكێ كوردستانێ. ئەو سەرەدەریا نهۆ دەولەتا ئیراقێ ل بەرانبەر هەرێما كوردستانێ و خەلكێ وێ دكەت، سەرەدەریەكا نە دیموكراسیا دەرڤەی پرەنسیپێن هەڤسەنگیێ و هەڤپشكیێ و رێزگرتنا مافێن نەتەوا كوردە و رێخۆشكەرە بۆ ژێكدابراندنا جڤاكا ئیراقێ و نەهێلانا هەستا وەلاتیبوونا كوردایە ب ئیراقێ. ژلایەكێ دیتر پشتەڤانیا بەردەواما حزبەكا دەستنیشانكری كوردستانێ و راكێشانا وێ بۆ بەرەیێ زۆرینە ب پلە و دەستكەفتێن نە د بەرژوەندیا پرسا كوردی و هەرێما كوردستانێ و فەرامۆشكرنا پارتیەكا نشتیمانیا رەسەنا خوەدان بەرفرەهترین پێگەهێ جەماوەری، هەولەكە بۆ چاندنا تۆڤێ دوبەرەكیێ د ناڤبەرا جڤاكا كوردستانێ دا. بەردەوامیا ڤێ سیاسەت و سەرەدەریا جوداكاری ل گەل كوردستانێ، نیشانا چەندین پسیار و حێبەتیێ یە! و ل دەمەكێ نێزیك دێ كاریگەریێن نەرێنی ل سەر دەولەتا ئیراقێ كەت و بەر ب مەركەزیەتەكا رەها و زالبوونا هێزێن چەكدار ڤە دچیت ل سەر دەولەتێ، ئەڤەژی جهێ رازیبوونا جڤاكا نیڤدەولەتی و وەلاتێن زلهێزدا نینە.

غیاس خـالد زێباری

ئیراق وەلاتەكێ فیدرالی دیموكراسی یە، پایتەختێن وەڵاتێن فیدرالی ژی هەردەم بنگەهێ كۆمكرنا هەمی پێكهات و ئالیێن سیاسییە، پارتی دیموكراتی كوردستان وەكی كەڤنترین و بهێزترین ئالیێ سیاسی رۆلەكێ كاریگەر و سەرەكی هەبوویە و هەیە ل ئاڤاكرنا ئیراقا نوو و ئاشتی و ئاشتەوایی یێ، راستە ل ڤان ساڵێن داویێ پەیوەندیێن پارتی و هەرێما كوردستانێ لگەل بەغدا سستی و نزمی كەفتیێ و هندەك جاران گەهشتیە ئاستێ چەق بەستنێ و نێزیكبوون ل ڤەكێشانا پارتی ل پرۆسا سیاسییا ئیراقێ، لێ راما نە ئەوە پارتی خوە ل بەغدا و ئیراقێ دووركریە، بەلكی هندەك هێزێن ئیراقی، باشترە بێژین هێزێن خوەدی بریار و دەستهەلاتا ئێكێ هەولدایە پارتی ل بەغدا دووربكەن، مەبەستا وان ژی ئەو بوویە كو پارتی هێزا داكۆكیكرنێ یە ل مافێن دەستووری یێن خەلكی و ئەو بنپێكرنێن دەستووری قەبوول ناكەت، بەروڤاژی هندەك ئالیێن سیاسی یێن كوردستانێ كو هەبوون و هێزا وان ل بەغدا تنێ بۆ بەرژەوەندیێن تایبەت و حزبی و پۆستێن د ناڤ دەولەتا ئیراقێنە. ب كورتی، پارتی ل بەغدا بەڕەڤانكارا سیستەمێ دیموكراسی و فیدڕالی و قەوارەیێ هەرێما كوردستانێ یە، ئەڤە ژی د بەرژەوەندیا هندەك ئالیێن سیاسی یێن ئیراقیدا نینە. سەرەدانا ڤێ دوماهیێ یا نێچیرڤان بارزانی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ و جێگرێ سەرۆكێ پارتی بۆ بەغدا و زنجیرەكا كۆمبوونێن جەنابێ وی ل گەل پڕانیا دەستهەلاتدار و ئالیێن سیاسی یێن ئیراقێ، زۆر ژ وان قەید و زنجیرا شكاندن ئەوێن د ناڤبەرا وان دا هاتینە دانان، نێچیرڤان بارزانی د ڤێ سەرەدانا خوەدا بۆ بەغدا، وەكی هەرێما كوردستانێ بۆ هەمی لایەكی ئاشكرا كر، هەرێم ژبەر چ كڤاشێن سیاسی و ئابووری، یا بەرهەڤ نینە و بەرهەڤ نابیت پێگەه و مافێن خوە یێن دەستووری پاشڤە ببەت، وەكی پارتی ژی ب چ كڤاشا رەسەنایەتیا خوە یا نشتیمانی و نەتەوایەتی و پێكڤە ژیان و ئاشتی و ئاشتەوایی یێ ژدەست نادەت، وەكی كەسایەتی ژی هاتەڤ سەلماندن كو نێچیرڤان بارزانی كەسایەتیەكێ كاریزمایی یە و ب هێزا خوە یا نەرم دشێت دەرگەهێن پۆلایی و گرێیێن سیاسی ڤەكەت و پەیوەندیێن هەولێر و بەغدا ب وی رەنگی چارەسەر بكەت كۆ د بەرژەوەندێن هەردو ئالییان دا بن . ئەرێ چوونا ئالیێن دیترێن كوردستانێ بۆ بەغدا، ژبلی زیانێن دو ئالی و هەلكرنا مەنجەنیقەكێ د ناڤبەرا پەیوەندیێن بەغدا و هەولێرێ و رەشبینكرنا خەلكێ كوردستانێ چ بەرهەمێن دیتر هەبوونە؟ لێ پارتی ب نێچیرڤان ئاگرێ وێ مەنجەنیقێ ڤەمراند و ل جهێ وێ باوەری و برایەتی چاند و ئەز باوەرم ل دەمەكێ كورت دا بەرهەم دێ دیاربیت.

غیاس خـالد زێباری

تۆڕێن جڤاكی (سۆشیال مەدیا) بووینە بەشەكێ گرنگ ژ ژیانا مرۆڤی، ئەڤ تۆڕە رێكێ ددەنە مرۆڤان ل پێگەهێن خوە یێن تایبەت ل پلاتفۆرمێن جودا جودا پەیوەندیان ل گەل ئێك بكەن و پەیام و زانیاریان بەلاڤ بكەن و مرۆڤ نێزیكی ئێك كرینە و بووینە فاكتەرێن پەڕەپێدانێ و ئەنجامدانان چالاكیێن مفادار، بۆ كارێن راگەهاندنێ و رۆژنامەڤانیێ ژی بلەزترین رێكێن گەهاندنێ نە، ئالی و كەسایەتیێن سیاسی ژی نێزیكی خەلكی و جەماوەری دكەت و بلەز پەیام و چالاكیێن وان دگەهینیت. ب رەنگەكێ گشتی تۆڕێن جڤاكی ئەو مالا بچووكە ئەو خەلكێ سەرتاسەرێ جیهانێ تێدا كۆم دكەت و سەرهلدانا ڤێ تەكنۆلوژیایێ شۆرشەكا مەزنە بۆ خزمەتا مەرۆڤایەتیێ و پەیوەندیێ، جڤاكی.
لێ مخابن ل ڤان سالێن داویێ، ژ بەر خراپبكارئینانا تۆڕێن جڤاكی، ئەڤ تۆڕە بووینە تۆڕێن تێكدانا جڤاكی و ژێدەرێ زێدەبوونا تاوانا و بكارئینانا وان بۆ بەرژەوەندیێن تایبەت، ئەوا من زێدەتر دڤێت ل كورتی ل سەر رابوەستم، پەروەردەكرنا نفشەكێ زمان پیس و گوهۆڕینا ڤان تۆڕان ل مەبەستێن جڤاكی بۆ تێكدانا جڤاكی، ژلایێ هندەك ئالیێن سیاسی یێن دووری هەست و بەرژەوەندێن نەتەوی و نشتیمانی و بكارئینانا وان بۆ ڤەشارشتنا تاوان و رەفتارێن خوە یێن خراپ و نیشادانا هەڤركێن خوە یێن سیاسی و دەستهەلاتا هەرێما كوردستانێ ب هەمی خزمەت و باشییان ڤە، ب رەنگەكێ بەروڤاژی و رەشكرنا وان ل پێشچاڤێن خەلكی. ئەڤا هندەك ئالیێن سیاسی ل تۆڕێن جڤاكی دكەن، شۆڕەشەكا سۆشیال میدیایی یا دژە جڤاكی یە و شیرازێ جوانێ جڤاكێ كوردستانێ بەر ب تێكدانێ ڤە دبەن، مەرەما وان یا سەرەكی ژی تنێ ڤەشارتنا شكەستنێن خوە یێن سیاسی و ئیداری و تاوانێن خوەیە. دەما مرۆڤ پۆست و بابەتێن هندەك ئالیێ، سیاسی ل تۆڕێن جڤاكی دبینت و گوهدار دبیت، سیاسەت ژپێش چاڤێ، مرۆڤی بێ زەڤەر دبیت، چونكی ئەركێ رێكخستنێن سیاسی پاراستنا پاقژیا جڤاكی و نەهێلانا خالێن تێكدەرێن جڤاكی یە، ب رەنگەكێ دیتر سیاسەت پرۆسەیەكا رێكخستنا جڤاكی یە بۆ بدەست ئینانا ئارمانجێن جڤاكی. راستە خالێن ئەرێنی د ناڤ سۆشیال مەدیایا جڤاكی ل كوردستانێ دهێنە دیتن، لێ ل بەرانبەر، سۆشیالەكا تێكدەر و پڕی كەرب و كین زۆر جار پلاتفۆرم داگیر كرنە، هندەك پشتەڤانی و پەسنێن ئالیێن خوە یێن سیاسی دكەن، بێ هەلسەنگاندن و راست و رەوایا بابەتان، و ب ڕەنگەكێ دوژمنكارانە هێرشی ئالیێن بەرانبەر دكەن، ئانكو ل سەر نە رەوایەتیێ و نە راستیێ پشگیریا لایەنەكێ سیاسی دكەن. ئەڤە ژی نابیتە تۆڕێن جڤاكی، بەلكی تۆڕێن تێكدەرێن جڤاكی نە و فەرە جڤاك كار بۆ نەهێلانا وێ بكەت.

غیاس خـالد زێباری

پشتی بۆرینا ٣٨ سالان ب سەر هەوێن قركرنا كوردان و ژینگەها كوردستانێ ژلایێ رژێما بەعس یا دەستهەلاتا ئیراقێ ڤە ب ناڤێ ئەنفال، هێشتا ئاكرێ وان ئەنفالچیا ڤەنەمریایە، دەستهەلدارێن وی سەردەمی ب وان هەوێن قركرنا دژی مرۆڤایەتیێ، زێدەتر ل سەد و هەشتێ دو هزار مرۆڤێن كوردستانێ ب هەمی ئاستێن تەمەنی شەهید و بێ سەر و شوین كرن و ژینگەها كوردستانێ یا جڤاكی و ئابووری و جوگرافی و گەشتیاری و سرۆشتی تێكدان، كۆ برینێن زۆرێن مەزن دناڤ ناخێ مرۆڤپەروەراندا چەسپاندیە و خالەكا ڕەشە ب ناڤچاڤێن وێ رژێما ئەنفالچی و دار و دەستەكێن وان، ئەو تاوانا دژی كورد و كوردستانێ هاتیەكرن، تنێ ژبەر كوردبوون و بلندكرنا ئالا و درووشم و پەیامێن رزگارخوازیا خەلكێ كوردستانێ و قەبوولنەكرنا زۆردایێ بوو. ئەوا جهێ حێبەتیێ و پسیارێ ئەوە بۆ جڤاكێ نیڤدەولەتی و سازیێن مرۆڤایەتیێ، ئەرێ بەرسڤا هەولێن خوە رزگاركرنێ، راكرنا ئەنفالایە یان پشتەڤانیكرن و قەڕەبۆكرنا وان ..!؟ هەر وەسا بۆ دەولەت و حوكمەتا ئیراقێ، ئەرێ ئەركێ وەیە سارێژا برینێن گەلێ كورد یێ شۆڕشگێر و ئازادیخواز بكەن، یان پشتێ بۆرینا بیست و سێ ساڵا لسەر گۆهڕینا وێ رژێما ئەنفالچی ئەوا خەباتا بزاڤا رزگاریخوازیا و قوربانیێن وان فاكتەرەكێ سەرەكیێ ژناڤچوونێ، هێشتا ئاگرێ ئەنفالچیا بسەر كورد و كوردستانێ هەرێ هەلە ..!  مخابن جهێ دەستهەلداریا ئیراقا نوو ب ئاڤەدانیا كوردستانێ و قەرەبووكرنا خەلكێ وێ یێ زراردیتی بەرسڤ هەبیت، رۆژ بۆ رۆژێ ئاگرێ ئەنفالچیا ب شێوازەكێ دیتر گەشتر دكەن كو ل ئەنفالكرنێ كێمتر نیە، ئەو ژی  بەردەوامیا عەرەبكرنا كوردستانێ و برسیكرنا خەلكێ وێ و تێكدانا ئارامی و سەقامگیریێ ب دروون و مۆشەكا خەلكێ وێ شەهید و بریندار  دكەن و تۆڤێ دووبەرەكیێ د ناڤدا  دچینن، بێ گۆهدانا دەستووری و قانوونێن مرۆڤایەتیێ، ئەنفالا بەردەوام دكەن و مافێ ئازادیێ و بەختەوەریا ژیانێ لێ دستینن .  خەلكێ كوردستانێ ژیەر قوربانیێن ئەنفال و جینۆسایدكرنێ و خەباتا ئازادیێ، هەژی ڤەمراندنا ئاگرێ ئەنفالچیا و پێدانا مافێن زێدەتر یێن ئازادیا و  ژیانەكا بەختەوەرە، ب ڤێ چەندێ ئەو ئاگرێ دێ ڤەمریێت نەك دەركرنا بەیاننامە و داخۆیانیان ب ڤان هەلكەفتێن كارەساتبار، داخۆیانی و بەیاننامە چ ل ژیانا وان ناگۆهڕیت و برینێن وان سارێژ ناكەن، ئەگەر دەولەتا ئیراقێ رێز بۆ قوربانیێن ئەنفالكری و جینۆسایدكرنێن كوردستانێ هەیە، پێدڤییە  دلێ كەس و كارێن وان ب قەڕەبۆكرنێ و ڤەگەڕاندنا رووفاتێن وان و پشتەڤانیا قەوارێ هەرێما كوردستانێ بكەن بۆ بەرچەستەكرنا ئارامی و سەقامگیریێ و درێژكرنا دەستێ ئاڤەدانیێ، نەك ڤێ سیاسەت و رەفتارێن دوژمنكارانە، بڤان رەفتار و سەرەدەریان خەلكێ كوردستانێ ب گشتی و ماڵباتێن ئەنفالكریان هەست دكەن ئاگرێ ئەنفالچیان هەرێ هەلە و نەهاتیە ڤەمراندن.

غیاس خـالد زێباری

شەملك ئانكۆ (بەرمال، دوگۆدر) ئەو پارچە پرتالە ئەوا موسلمان نڤێژا ل سەر دكەن، بارزانیێ نەمر ژی، ژبلی رێبەرێ مەزن و ئەفساناویی یێ گەلێ كورد، مەلا و زانایەكێ ئیسلامی بوو، لەوما ب مەلا مستەفا دهاتە نیاسین. د ئێك د دانوستاندنێن ل گەل حوكمەتا ئیراقێ دا، شاندنا ئیراقێ گۆتە بارزانی وە چ دڤێت..؟ بارزانی د بەرسڤ دا گۆت: مە مافێن خوە دڤێن ئەوێن ل زنجیرە چیایێن حەمرین دەست پێ دكەت و كەركووك دلێ وێ یە، لیژنا دانوستاندكار گۆت: پێكهاتێن دیتر ژی ل ڤێ دەڤەرێ دژین، بارزانی گۆت: ما چ قەیدیە ئەم ژی د ناڤ ئیراقێ دا دژین، گەنگەشە و دانوستاندن ل گەل بارزانی د بەردەوام بوون، هەتا بوویە دەمێ نڤێژا نیڤرۆ، بارزانی گۆت: دا نڤێژا خوە بكەین و پشتی خوارنێ دێ بەردەوامیێ دەینە دانوستاندنان، شاندێ دانوستاندكار د وێ ناڤبەرێ دا پێشنیارێن خوە كۆمكرن، تنێ ئێك پێشنیار ما بوو، گۆت: مەلا مستەفا، دێ رێكەفتنێ ل گەل تە ڕاگەهینین كو رووبارێ خاسە (رووبارەكێ وەرزییە ل ناڤەراستا كەركووكێ)، ئەو سنوورێ د ناڤبەرا دەڤەرێن كوردستانی و كۆمارا ئیراقێ بیت.
بارزانی پێشنیار قەبوول نەكر و شاندێ ئیراقێ ژی ب بەهانەیا هەبوونا پێكهاتێن، دیتر تەكەزی ل سەر كر.
بارزانی گۆت شەملكا من یا نڤێژا بینن، شەمل ل پێش شاندێ دانا و گۆتێ هەر ئێك ژ هەوە تشتەكێ وە ل سەر شەملێ دانن، شاند حیبەتی ما، بارزانی تەكەزی ل سەر كر، ، هەر ئێكی تشتەكێ خۆ مینا (پێنووسی، تزبیحا و شخارتە …هتد) ل سەر دانان، بارزانی گۆت: هوون بداوی هاتن..؟ گۆت: بەلێ.
بارزانی گۆت: هەر ئێك ژ هەوە وی كەلوپەلێ خوە هەلبگرن ئەوێ وە ل سەر شەملكێ دانای. هەر ئێكی دەست ب هەلگرتنەڤا تشتێ خوە كر، شەملكا بەتال ل پێش وان ما. بارزانی شەملە بلندكر و گۆت: ئەڤە یا كیی یە ..؟ بۆچی هەوە نەبر؟.
ئێك ژ ئەندامێن شاندێ گۆت: (مەلا ئەڤە یا تەیە)، بارزانی گۆت: ئەڤ شەملە ئەردێ كەركووكێ یە، ئەو دلێ كوردستانێ یە، ئەوێ هەوە ل سەر دانای پێدڤییێن تایبەتن، سیاسەتا هەوە یێن ئینایە سەر ڤی ئەردێ كوردستانێ و هوون بەرپرسن ل چارە نڤیسی وان، نە ئەز. راستە ئەڤە سەرهاتیەكا سادە و بچویكە، لێ ڕامانەكا مەزنا داكۆكیكرنا بارزانیێ نەمرە ل ئاخا كوردستانێ و بەڵگەهێ مساومەنەكرنێ یە ل بهوستەكا كوردستانێ و پاراستنا مافێن پێكهاتێن كوردستانێ و لێزانینا دانۆستاندنان، هەر وەسا نیشانێ شەهرەزایی یا بارزانیێ نەمر ل دیرۆك و جوگرافیا كوردستانێ و بلنداهیا هەستا نشتیمانی و نەتەوایەتیێ نیشاددەت.

غیاس خـالد زێباری

سەرەدەریێن ڤان سالێن داویێ یێن دەولەتا ئیراقێ و روودانێن سەردەمێ شەڕێن د ناڤبەرا ئەمریكا و ئسرائیلێ دا ل گەل ئیرانێ، دیاركر كو هەبوونا قەوارێ هەرێما كوردستانێ و دەستكەفتێن نشتیمانی و نەتەوەیی یێن گەلێ كورد، بۆ هێزێن شۆفینیێن ئیراقێ و كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ ئاسەنگەكا مەزنە و رێگرە ل هەنبەر كەهیبوونا سیاسەت و ستراتیژیەتا دارشتیا وان ل ئیراقێ و دڤەرێ. ئەڤ سەرەدەریێن دەولەتا ئیراقێ ل دژی ئارامی و سەقامگیری و پێشڤەچوونێن هەرێما كوردستانێ ، ل گەماروویێن ئابووری و دارایی و هەولێن بەردەوامێن لاوازكرنا پێگەهێ كوردان ل بەغدا و گوهنەدانێن چەندین ماددەیێن دەستووری یێن گرێدایی ب كوردستانێ ژ وان ماددێ ١٤٠ هەتا دگەهیتە هێرشێن لەشكری، بەلگەهێن ئاشكرانە كو ئیراقێ نە باوەری ب مافێن رەوا یێن خەلكێ كوردستانێ هەیە، نە ژی ئیراقەكا دیموكراسی و فیدرالی، بەلكی تنێ باوەری ب هێزا زۆرینە و خوە سەپاندنێ یە و مەزنترین ئارمانجا وان لاوازكرن و نەهێلانا قەوارێ هەرێما كوردستانێ یە، لەوما سەرەرای بێ لایەنیا هەرێما كوردستانێ ل شەرێ ئەمریكا و ئسرائیل ل گەل ئیرانێ، ب هێرشێن دروونی و مۆشەكی بەرسڤا ڤی هەلوەستێ مرۆڤایەتی و بێ لایەنیا كوردستانێ هاتە دان. فەرە ئەڤ هەلوەست و گاڤێن تێكدانا ئارامی و سەقامگیریا كوردستانێ ببنە پەند و وانە بۆ هێزێن سیاسیێ كوردستانێ كو ب هەست بەپرسیاریەتیا نشتیمانی و نەتەوەیی بكەن و ب زۆترین دەم پەرلەمانێ كوردستانێ كاڕا بكەن و كابینا دەهێ یا حوكمەتێ پێك بینن و ل بەغدا ژی ب هەمان هەست و گیان ئێكرێزیێ دروست بكەن و وازێ ب بەرژەوەندیێن بەرتەسكێن حزبایەتی بئینن. ئەڤ چەندە تاكە گرەنتیا ئارامی و سەقامگیری و مانەڤا قەوارێ هەرێما كوردستانێ یە و دەربازبوونا ڤێ رەوشا سەپاندییە ب سەرفیرازی. خەلكێ كوردستانێ پێدڤی ب ئارامی و سەقامگیریا سیاسی هەیە نەك بەردەوامیا ڤێ دووبەرەكیا دوژمنكارانە ئەوا گەهشتیە وی ئاستی شانازیێ ب پەكئێخستنا پەرلەمانێ كوردستانێ و رێگری ل پێكئینانا حوكمەتا هەرێمێ بكەن، یا ژڤێ حیبەتیتر ئەوە هندەك كەنالێن ڕاگەهاندنێ و سۆشیال میدیایێ، ب لێدانا هەولێرا پایتەخت و شەهیدبوونا پێشمەرگەهـ و وەلاتیان ب هێرشێن ئیرانێ و گرۆپێن ئیراقێ یێن سەر ب وان دلخۆش دبوون! چونكی ل دەڤەرا دەرڤەی دەستهەلاتا فلان حزبێ یە، ب بەردەوامیا ڤێ كەرب و كینێ نە سەقامگیریا ئاسایشێ بەردەوام دبیت، نە سەقامگیریا سیاسی دروست دبیت. بەلكی مەترسیێن ل سەر هەرێما كوردستانێ دێ زێدەتر بن و ل بەغدا ژی پێگەهێ كوردستانێ دێ لاوازتربیت و دەرفەت ژی بۆ شۆفینیێن بەغدا خۆشتر بیت بۆ سەپاندنا بریار و قانوونێن ل دژی هەرێما كوردستانێ و بەرژەوەندیێن خەلكێ كوردستانێ.

غیاس خـالد زێباری

درەو ئێكە ژ وان رەفتارێن كرێت و ئێكدەرێن جڤاكی، ب تایبەت دەمێ دبنە دیاردە، لەوما هەمی ئایینێن ئاسمانی كریە تاوان و سزایەكێ گران بۆ دانایە.
تاوانباركرنا گەلێ كورد ژلایێ سیاسی و دەستهەڵاتدارێن ئیراقێ ب لایەنگیریا ئسرائیلێ ئێكە ژ وان درەوێن كەڤنار و بێ بنەما كۆوب درێژاهیا سەرهەلدانا كێشەیا ئسرائیلێ‌ و فەلەستینێ پێ تاوانبار دكەن، بێ كو هەتا نهۆ چ بەلگەهـ پێ هەبن. ل دەستپێكا سالێن شێستان دەمێ بەرپابوونا شۆرشا مەزنا ئیلۆنێ ب رێبەریا بارزانیێ نەمر و پارتی دیموكراتی كوردستان، رژێما ئیراقێ ژبۆی راكێشانا سۆزا جادەیا ئەرەبی و دانەنیاسینا خەباتا رزگاریا گەلێ كورد ب رەنگەكێ رێكخستی و پلان دارشتی گەلێ كورد و سەركردایەتیا شۆرشێ ب لایەنگیریا ئسرائیلێ ددانە نیاسین و بەردەوام پرۆپاكندە بەلاڤ دكرن، ژبەركو ئەڤ پرۆپاگیندە د ناڤ مێكشكێ ئەرەبێن شۆفینی دا چاندییە، ب گوهۆڕینا چەندین رژێمان ئەو دیاردە نەهاتە گوهۆڕین، بەلكی سال بۆ سالێ بهێزكرن و هەتا ئەڤرۆ ل ئیراقا فیرالی و دیموكراسییدا یا بەردەوامە. ئەگەر ل ساڵێن بۆری دەستهەلاتدارێن ئیراقێ ب بەلاڤكرنا ڤێ درەوێ هزرا شۆفینێ بهێزتركر بیت و لایەنگرێن خوە پێ زێدەكربن، ئەڤرۆ ل سەردەمێ جیهانا لەزاتیێ و تەكنۆلۆژیا سەردەم، پرانیا جادەیا ئەرەبیا ئیراقێ پشتەڤانیا وان لایەن و سەركردەیێن خوە دكەن ئەوێن زێدەتر دژایەتیا هەرێما كوردستانێ و مافێن خەلكێ وێ دكەن…! ئەو هێرشێن نەڕەوا یێن راگەهاندنێ و سۆشیال مەدیایا ئەرەبی و دروونی و مۆشەكی یێن دهێنە سەر هەرێما كوردستانێ، ژ ئەنجامێ زالبوونا هزرا شۆفینییا ئەرەبی یە ل سەر جڤاكا ئیراقێ. چونكی گەلێ كورد خوەدان پرسا وەسا یا تایبەتە و ب شێوازێ خوە یێ تایبەت و سەربەخۆ و سەردەما داكۆكیێ ل دەستڤەئینانا مافێن خوە یێن ڕەوا دكەن و نە دویر نە نێزیك چ پەیوەندێ ل گەل ئسرائیل نینە، بەروڤاژی هەم هەردەم یێ سۆزدار بوویە ل گەل پرسا فەلەستینێ. ئەڤ هەوا بەرفرەه یا ل دژی گەلێ كورد و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دهێتە بەرپاكرن، پلانەكا هندەك لایەنێن شۆفینی و ڕەگەز پەرستێن ئیراقی یە بۆ تێكدانا شیرازێ جڤاكیێ ئیراقێ و دروستكرنا ناكۆكیان د ناڤبەرا كورد و ئەرەبان دا، داكو بەرژەوەندیێن خوە د دەستهەلاتداریا ئیراقێ دا پارێزن و جهێ خوە ل دەستهەڵاتێ موكۆمتر بكەن، ژ بەر ڤێ چەندێ ئەڤ درەوا دێرین و بێ بنەما دناڤ جڤاكێ ئیراقێ دا كریە كلتۆر، ئەڤە ژی د ژی بەرژەوەندێن دەولەتا ئیراقێ و جڤاكێ وێ یە. دەمێ هاتی خەلكێ ئەرەبێن ئیراقێ ڤێ راستیێ بزانن كو گەلێ كورد و سەركردایەتیا وێ، چ پەیوەندی ل گەل ئسرائیلێ نینە و چ جاران رێ نەدایە شەرێ شۆرەشێن كوردی یێن ل گەل رژێمێن ئیراقێ ببنە شەرێن كورد و ئەرەبان.
دەمێ هاتی جادەیا ئیراقی و سەركردەیێن وێ یێن سیاسی بزانن ئەگەر سەركردایەیا كوردی پەیوەندیێن سیاسی و دبلۆماسی و ستراتیژی ل گەل ئسرائیل هەبانا بەری ب دەهان سالان دا گەهنە مافێن خوە یێن رەوا و وان ژی ئەو وێرەكی نە دبوو دەست درێژیێ بكەنە سەر كوردستانێ.
تەئكید دكەینە ئەڤە پرۆ پاگندە و درەوەكا دێرینە، ژ لایێ هندەك شۆفینییەتا ئەرەبی بۆ ڕاكێشانا سۆزا جادەیا ئیراقێ و د ئەنجام دا دێ بیتە ئەگەرێ لاوازتركرنا ئیراقێ و زێدەكرنا ناكۆكیان د ناڤبەرا پێكهاتێن جڤاكا ئیراقێ دا.