ئەڤرۆ نیوز:

به‌رده‌وامیدان بو په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كارى بو گه‌نج ولاوان ئه‌ڤرو سپێدێ 15-12-2018ل هولا ناڤه‌ندا قوتابییان ل زانكویا دهوكێ ب چاڤدێریا فه‌رهاد ئه‌مین ئه‌تروشى پارێزگه‌رێ دهوكێ وب ئاماده‌بونا اسماعیل محمد احمد هاریكارێ پارێزگه‌رى بو كاروبارێن مروڤایه‌تى نونه‌رێ پارێزگه‌رێ دهوكێ وسالار ئوسمان بریكارێ وه‌زاره‌تا ره‌وشه‌نبیرى ولاوان ونونه‌رێ رێكخراوا GIZیا ئه‌لمانى وژماره‌كا زور یا گه‌نج ولاوان رێ ورسمێن ب دوماهى هاتنا ئاهه‌نگا ده‌رچونا پشكدارێن دوو پروژێن په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كارى هاتنه‌ گێران.
لبه‌راهیێ نێچیرڤان سادق رێڤه‌به‌رێ رێڤه‌به‌ریا لاوان په‌یڤه‌ك پێشكێشكروبخێر هاتنا هه‌موولایه‌نان كر هه‌روه‌سا سوپاسیا رێكخراوا GIZ یا ئه‌لمانى كر كو پشته‌ڤانیا هه‌ردوو پروژێن وان كریه‌ ژبو په‌یداكرنا ده‌لیڤێن كارى بو 260گه‌نجان ژهه‌ردوو ره‌گه‌زا.
رێڤه‌به‌رێ رێڤه‌به‌ریا لاوان ته‌كه‌زكر كو گه‌نج هێزا كاریگه‌ره‌ بو ئاڤاكرنا هه‌ر وه‌لاته‌كى وئاڤاكرنا ژێرخانا ئابورى وخواست كو رێكخراوا GIZ ورێكخراوێن یوئێن به‌رده‌وام پشته‌ڤانیا گه‌نجان بكه‌ن وده‌لیڤێن كارى بو په‌یداكه‌ن ودیاركر كو ل ده‌مه‌كێ نێزیك ب رێكا 12 ناڤه‌ندێن وه‌رزش ولاوان دێ خول وراهێنان بو (600) گه‌نج ولاوێن دى دێ هێنه‌ ڤه‌كرن.
پاش نونه‌رێ پارێزگه‌رێ دهوكێ په‌یڤه‌ك پێشكێشكر بناڤێ كارگێریا پارێزگه‌هێ پیروزباهى ل پشكدارین دهه‌ردوو پروژان دا وسوپاسیا رێكخراوا GIZ یا ئه‌لمانى كر كو پشته‌ڤانیا هه‌ردوو پروژا كریه‌ هه‌روه‌سا په‌سنا رێكخراوا ناڤبرى كر كو زور هاریكاریا ئاواره‌ وپه‌نابه‌ران وخه‌لكێ خوجهێ پارێزگه‌هێ كریه‌ وخواست هاریكاریێن وان دبه‌رده‌وامبن.
پاش په‌یڤا بریكارێ وه‌زاره‌تا ره‌وشه‌نبیرى هاته‌ خاندن ورولێ گه‌نجان دئاڤاكرنا وه‌لاتى دا به‌رچاڤكر وسه‌ركه‌فتن بو پشكدارێن هه‌ردوو پروژا خواست.
پاش په‌یڤا رێككخراوا جى ئاى زێد یا ئه‌لمانى هاته‌ خاندن
هه‌ژى گوتنێ یه‌ رێڤه‌به‌ریا لاوان ب هاریكاریا رێكخراوا GIZ یا ئه‌لمانى خول وراهێنان بو 260 گه‌نجان بو ماوێ دوو مه‌هان ڤه‌كرینه‌ وده‌لیڤێن كارى بو په‌یداكرینه‌ كو بشێن داهاته‌كى بو خو په‌یداكه‌ن.

ئه‌ڤرۆ نيوز، نيوار محه‌مه‌د سه‌ليم:

وه‌زاره‌تا دارايى يا عيراقێ راگه‌هانديه‌ كو ئه‌و كار ژ بۆ وێ چه‌ندێ دكه‌ن، 50% ژ داهاتێ گۆمركان بۆ پارێزگه‌هان بيت و نوونه‌ره‌ك ژى ئاشكه‌را دكه‌ت كو ئه‌ڤ پێنگاڤه‌ يا سه‌ركه‌فتى نابيت.

د. ئه‌حمه‌د سه‌فار، ئه‌ندامێ جڤاتا نوونه‌رێن عيراقێ ل سه‌ر فراكسيۆنا پارتى ديموكراتى كوردستان د داخۆيانيه‌كێ دا بۆ ئه‌ڤرۆ نيوز گۆت: “هێشتا پرۆژێ بوودجێ نه‌هاتيه‌ جڤاتا نوونه‌ران و چو تشتێ وه‌سان ژى تێدا نينه‌، هه‌كه‌ ژنوو زێده‌ بكه‌ن، به‌لێ باوه‌رناكه‌م سه‌ربگريت”.

ئه‌ندامێ جڤاتا نوونه‌رێن عيراقێ ل سه‌ر فراكسيۆنا پارتى ديموكراتى كوردستان زێده‌تر گۆت: “داهات يێ ناڤه‌ندى يه‌ و دڤێت ڤه‌گه‌ريته‌ گه‌نجينا ده‌وله‌تێ”.

د. ئه‌حمه‌د سه‌فار دا زانين ژى كو هه‌كه‌ وان دڤێت خزمه‌ته‌كێ بكه‌ن، “بلا پارێ پترۆدۆلار ب دروستى بده‌نه‌ پارێزگه‌هان باشتره‌. يا دى دێ پتر ده‌ليڤێ ده‌ته‌ ده‌ستكاريێ و گه‌نده‌ليێ”.

ته‌كست ژى ل سه‌ر وێ چه‌ندێ كر كو ئه‌و ل گه‌ل وێ بۆچوونێ نينه‌، به‌لێ ئه‌و ب تنێ ژى كه‌سه‌كه‌ ژ ناڤ 21 كه‌سان كو د ڤێ لژنێ دانه‌ و گۆت: “ئه‌ز بۆچوونا هه‌ڤالێن خوه‌ نزانم، به‌لێ ب ديتنا من ئه‌ڤه‌ كاره‌كێ سه‌ركه‌فتى نابيت”.

ده‌رباره‌ى وێ چه‌ندێ كا هه‌كه‌ ئه‌ڤ پرۆژه‌ په‌سه‌ند بوو دێ هه‌رێما كوردستانێ ژى ڤه‌گريت، د. ئه‌حمه‌د سه‌فار گۆت: “سيسته‌مێ دارايى ل هه‌رێما كوردستانێ ب ته‌مامى يێ جودايه‌ ژ عيراقێ و هه‌كه‌ ل وێرێ په‌سه‌ند ژى بيت باوه‌ر ناكه‌م ل كوردستانێ په‌سه‌ند بيت”.

ئه‌ندامێ جڤاتا نوونه‌رێن عيراقێ ل سه‌ر فراكسيۆنا پارتى ديموكراتى كوردستان نه‌ڤه‌شارت ژى كو ئه‌و روونى ژى د داهاتێ گۆمركان دا ب ره‌نگه‌كێ گشتى نينه‌ هه‌تا بزانن چه‌ند داهات دهێت و چه‌ند دێ بۆ پارێزگه‌هان بيت و چاوان دێ هێته‌ ب كارئينان.

ل دۆر ئه‌گه‌رێن ده‌ركرنا ڤێ بڕيارێ د. سه‌فار گۆت: “دبيت ئه‌ڤه‌ زێده‌تر ژ به‌ر وان خوه‌نيشاندانێن به‌سرا بيت ژ به‌ر كو ئه‌و د نه‌رازى نه‌ و 85% ژ داهاتێ په‌ترۆلێ يێ عيراقێ يێ پارێزگه‌ها وانه‌ و خزمه‌تگۆزارى وه‌كو پێدڤى نينن، به‌لێ ئه‌ڤه‌ جارێ دبيت ب تنێ پێشنياز بيت و وه‌زيرێ دارايى ژى ئه‌و ده‌سته‌لات نينه‌ كاره‌كێ ژ وى ره‌نگى بكه‌ت”.

د به‌ياننامه‌كێ دا كو نڤيسينگه‌ها راگه‌هاندنێ يا جێگرێ سه‌رۆك وه‌زيرێن عيراقێ بۆ كاروبارێن داراى و وه‌زيرێ دارايى ل حوكمه‌تا فيدرال، د. فوئاد حسێن، راگه‌هاند كو ل ده‌مێ ديدارا ناڤبرى ل گه‌ل شاندێ ئێكه‌تيا ئورۆپى ئه‌وان به‌حس ل هندێ كريه‌ كو دێ به‌هرا پارێزگه‌هان زێده‌ كه‌ن ب ره‌نگه‌كى كو هه‌ر پارێزگه‌هه‌كێ 50% ژ داهاتێ گۆمرك و ده‌رگه‌هێن سنورى بۆ وان بيت.

ئەڤرۆ نیوز، نەوزاد ھلۆری:

دەستەیا ئامارا ھەرێما کوردستان و وەزارەتا پلاندانانا عیراقێ و بەنکا نیڤدەولەتی د روویپێڤانەکێ دا، چەند داتایەکێن نوو ل بارا ئاستێ ھەژاریێ ل ھەرێما کوردستان و عیراقێ بەلاڤ کرن.

د رووپيڤا وان دا کو ھەشت ھزار و 640 خێزان وەکو نموونە ل ھەموو باژێرێن عیراقێ و 900 خێزان ژی ل ھەرێما کوردستانێ وەرگرتیە و بەحس ل ئاستێ ژیانا وان یا ئابووری دکەت و تێدا ھاتیە، 31% ژ خێزانێن عیراقێ ھەیڤانە کێمتر ژ ملیون دیناران دمەزێخن، 48.2% ژ خێزانێن عیراقێ ھەیڤانە د ناڤبەرا ملیونەک بۆ دو ملیون دیناران مەزاختنێ دکەن، 14.6% ژ خێزانێن ھەرێما کوردستانێ و عیراقێ ژی کێمتر ژ سێ ملیون دیناران دمەزێخن، دیسان 5.7% ژ خێزانان ژی ل سەر سێ ملیون دیناران ھەیڤانە دمەزێخن.

ل عیراقێ 38.9% د ژیێ خوار ژ 25 سالیێ دانە و ئەڤێن دى د سەر 26 سالیێ دانە، دیسان 98% ژ عیراقیان غازێ بۆ دروستکرنا خوارنێ بکاردئینن، 17 دەمژمێران کارەبا نیشتمانی و 6 دەمژمێران ژی کارەبا موالیدەیان بکاردئینن بۆ پێدڤیێن کارەبێ، 92% ژ خەلکێ عیراقێ ئاڤا پاقژ بکاردئینن بۆ ڤەخوارنێ ژ وانان ژی 35% ب رێیا تورێن حوکمەتێ، 58% ب رێیا تانکەران، 4% ب رێیێن دى.

د رووپیڤا عیراقێ دا ھاتیە ژی کو 41.7% ژ خەلکێ عیراقێ ترومبێلێ بکاردئینن،78.5% ژی ژ وان کەسێن کو موبایلێ بکاردئینن، موبایلا وان ژ جورێ موبایلا زیرەکه‌.

دیسان 13.8% ژ خەلکێ عیراقێ د سەر ژیێ 15 سالیێ دا د بێ کارن، 13% ئاستێ ژیانا خەلکێ عیراقێ يێ باشە و 56% يێ نورمالە و 31% ژی زۆر خرابە، د بەرامبەر دا ئاستێ ژیانێ ژ سالا 2014  هه‌مبه‌ر نها بۆ عیراقێ و ھەرێما کوردستانێ ژی 44% يێ خرابە.