بـازرگـانیكرن ب سـاخلەمییا خـەلكی
عیماد مەلا یاسین محمد
خۆدێ هند خۆشی یێن داینە بەندەیێن خوە نائێنە هژمارتن، و یا ژ هەمیان مەزنتر پشتی باوەریێ و ئیسلامێ ساخلەمی و سلامەتییە، ڤێجا هزركرن ب بازاركرنێ ب ساخلەمیا خەلكی پێخەمەت پارەی ژ پیسترین بازرگانییانە، سەرەرای رێزا مە بۆ نۆژدارێن دلسۆز و بازرگانێن راست و جهێ باوەرێ، لێ هندەك هەنە ژ وان بازرگانیێ ب نەخۆشێن خۆ دكەن ب رێیا نڤیسینا دەرمانێن نە پێدڤی، بتنێ بۆ قازانجكرنێ؛ چونكی نۆژداری پشكەكا هەی د گەل دا دەمێ دەرمانێن وان خەرج دكەت و چەندین بازرگانێن دی یێن دەرمان و خوارن و پاقژیان و ئاژەلان و… ئەو چ ل پێشچاڤان نابینن ژبلی قازانج و پاران و شۆلە ژ ساخلەمیا مرۆڤان نینە و دبیت رۆژا قیامەتێ رابوەستیت هەمبەر خۆدای و د تۆمارا وی دا نڤێسیبیت (كوژەك) ژ ئەگەرا بازرگانیا وی ب ساخلەمیا خەلكی و نەپیتەدان ب دەرمان و خوارن و كەرەستان یێن فرۆشنە خەلكی و كارتێكرنا خراب ل سەر ساخلەمیا خەلكی هەیی و دبیتە ئەگەرێ مڕنا وان، هەروەكی خۆدای هۆشداری دایە مە:
{وَلَا تُلۡقُوا۟ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ وَأَحۡسِنُوۤا۟ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ } البَقَرَةِ: ١٩٥ دیسا هەر پیشیەكێ (مهنە)د ئیسلامێ دا رەوشت و بنەمایێن خوە هەنە و مەرجێن ساخلەمیێ و یێن بازرگانیێ نوكە د ئاشكرانە، ئەو ژی بدەستڤەئینانا باوەرنامێ و كرنا كاری، لەوما پێدڤیە ل سەر هەر ئێكێ كارێ نۆژداری و بازرگانیێ دكەت ڤان خالان بەرچاڤ وەربگریت: مینا دلسۆزی د ئنیەتێ دا: پێغەمبەر دبێژیت: (إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى) البخاری، هەر وەسا راستی: چونكی د فەرمۆدەیا وی دا هاتیە: (التَّاجِرُ الصَّدُوقُ الْأَمِينُ مَعَ النَّبِيِّينَ، وَالصِّدِّيقِينَ، وَالشُّهَدَاءِ) الترمذي و فەرە شیانێن زانستی وكاری هەبن : پێغەمبەر دبێژیت: (مَنْ تَطَبَّبَ وَلَا يُعْلَمُ مِنْهُ طِبٌّ فَهُوَ ضَامِنٌ) أبي داود ل تەوەرێ داویێ: مەترسیا بازاركرنێ ب ساخلەمیا خەلكی و شوینەوارێن نەرێنیێن وێ: ئەم بانگەوازیا خۆ دگەهیننە نۆژدار و بازرگانێن پێكۆلا دكەن دا دەولەمەند ببن ب هەر رێیەكێ، دبێژینێ: ژ مێژوو و پاشەرۆژا خۆ و خۆدێ بترسن هەكە هوین ئیماندارن، چونكی هەر مرۆڤەك بمڕیت ب ئەگەرێ هەوە یان كەرستێن هەوە هوین بەرپرسن رۆژا داویێ هەمبەر مڕنا وی، و بانگەوازیا خوە دگەهیننە وەزارەتا ساخلەمی و بازرگانیێ ژبۆ لێپرسینا ئەو نۆژدارێن بتنێ ب ناڤ پزیشك و بێ باوەرنامە و ئەوێن خوە كرینە بازرگان ژ دوورڤە و ئەو ب خوە دزیكەرن و كەرەستەیێن دەم ب سەرڤەچووی دئیننە وەلاتی و دفرۆشنە خەلكی، و ژوان شوینەوارێن خراب یێن دگەهیننە ساخلەمیا وەلاتی ئەڤەنە: وەك زێدەبوونا رێژەیا نەساخان و مەزاختنا پارەی ل سەر خەلكی و حوكمەتێ و شێواندنا بچویكی د زكماكی دا و نەهێلانا باوەریێ ب نۆژدار و نەخۆش و دەرمانخان و بازرگان و بازاری، هەروەسا زێدەبوونا بەرئەلایێ و هەستنەكرن ب بەرپرسیارەتیێ و رەڤین ژ قانوونێ، دیسا بجهئینانا مەرەما دوژمنان دەربارەی كوشتنا كوڕێن مللەتی.
