بهایێ تە د مەژی و باوەريیا تە دایە، نە د مايکا د دەستێ تە دا
سـەروان نهێلی
ئەگەر ئەم ڕۆژانە د ناڤ کافێ و جاددەیێن باژاڕێن مە دا بگەڕین، دێ تشتەکێ گەلەک سەیر بینین کو بوویە کولتوورەکێ ڕۆژانە د ناڤ تەخا گەنجان دا، ل سەر پڕانییا مێزان، هێشتا چایەک نەهاتیە سەر مێزێ، مۆبایل دهێنە دانان. ئەو ژی نە ب دەستەکێ ئاسایی، بەلکو پشتەڤانیەکێ دهێنە دانان دا کو ئەو مۆبایل ب بەرچاڤان دیارببن و چاڤێ خەلکی ل سەر بیت. وەسا دیارە کو مرۆڤ ئێدی ب مێشک و ب ڕەوشتێ خوە ناهێتە
نیاسین، بەلکو ب وێ پارچەیا شووشێ و پلاستیکێ خوە نیشا جڤاکی ددەت یا کو د دەستێ خوە دا دگریت. مەزنان گەلەک جوان گۆتیە: «دهۆلا ڤاڵا هەردەم دەنگێ وێ بلندترە ژ هەمی ئامیران». دەمێ مرۆڤ ژ ناخێ خوە دا هەست ب ڤالاهیێ بکەت، هەردەم دێ دەنگێ کەرەستەیێن وی بلندتر بیت ژ دەنگێ مێشکێ وی. ڕاستیەکا گەلەک ئاشکرا هەیە کو پێدڤی یە ئەم هەمی بێ سانسۆر بەحس بکەین: مۆبایلا نوی، چ جاران زەنگینیێ نادەتە وی کەسێ مێشکێ وی هەژار بیت. تێرکرنا چاڤێن خەلکی ب کەرەستەیێن گران بها، چ دەمەکی نەشێت کێماسیا کەسایەتیا مڕۆڤی ڤەشێریت، چونکی زەنگینیا دروست ژ ناخی دەست پێ دکەت، نە ژ دوکانا و مۆدێلێن مۆبایلا.
ئەڤ غاردانا بێ هۆدە ل دووڤ نووترین مۆدێلێن مۆبایلان، پتر ژ هندێ کو پێدڤیاتیەکا ژیانێ بیت، نەخۆشییەکا دەروونی یە کو مرۆڤی دکەتە بەندەیێ چاڤێن خەلکی. پڕانییا وان کەسێن کو هەمی شەڕێ وان ئەوە دوماهیک مۆدێلا مۆبایلێ بکڕن، ب چ ڕەنگان پێدڤی ب وێ جۆرێ موبایلان نینە، چونکی نە ئەو وێنەگرن، نە دیزاینەرن، و نە ژی کۆمپانیێن مەزن ب وێ مۆبایلێ برێڤە دبەن. بکارئینانا وان بتنێ دەربازکرنا دەمژمێرانە ل سەر کورتە
ڤیدیۆیێن بێ مفا و گرتنا چەند وێنەیان ل بەر خۆدیکێ ب ئاوایەکێ کو ئەو جۆرێ مۆبایلێ دیار ببیت. پڕسیار ل ڤێرە ئەوە: بۆچی مرۆڤەک یێ ئامادەیە پارەیێ ماندیبوونا چەندین مەهان بدەتە تشتەکی کو ب تنێ بۆ خوەشیەکا دەمکی بکاردئینیت؟ بەرسڤ گەلەک سادەیە؛ چونکی ئەو مۆبایل بۆ وی کەرەستە نینە، بەلکو ماسکەکە دا کێماسیا کەسایەتیا خوە ل پشت ڤەشێریت. دبێژن: «تاجێ زێڕین چ جاران نەشێت سەرئێشەیا سەرەکێ خالی چارەسەر بکەت».
دەمێ کەسەک ژ ناخێ خوە دا باوەری ب خوە نەبیت، هزر دکەت کو ب کڕینا مۆبایلەکا گران بها، ئەو دێ بیتە کەسەکێ گرنگ و سەرکەفتی. ئەو دچیتە بەر خۆدیکێ وێنەیان دگریت و
مۆبایلێ دئێخیتە بەر ڕوویێ خوە، وەکی کو بێژیت تەماشەی مۆبایلا من بکەن نەک تەماشەی من. چونکی ڕێزگرتنا کو ب کەرەستەیان بهێت، ب تنێ دو خۆلەکان دمینیت. دەمێ ئەو مرۆڤ دەست ب ئاخفتنێ دکەت، دەمێ دڕوونیتە د ناڤ جڤاتەکی دا و پەیڤەک ژ دەڤێ وی دەردکەڤیت، ئێکسەر دیار دبیت کا ئاستێ ڕەوشەنبیریا وی چەندە. چ مۆبایلێن نوی و چ ماڕکە نەشێن بهایی بدەنە کەسەکی کو ب خوە چ ژ بهایێ خوە نەزانیت. بهایێ مرۆڤی لێزانینێ دهێتە دیارکرن، نە ب وی ئامیرێ د دەستێ خوە دا دگریت.
ل ڤێرە جوداهییەکا مەزن هەیە د ناڤبەرا مێشکێ کەسەکێ زەنگین و مێشکێ کەسەکێ هەژار دا. زەنگینێن ب ڕاستی، ئەو کەسن کو ب ڕەنج و زانینا خوە داهاتێ خوە زێدەکریە، مۆبایلێ بتنێ وەک چەکەکێ سادە دبینن بۆ برێڤەبرنا کاری و ئاڤاکرنا پاشەرۆژێ. بۆ وان چ جوداهیێ ناکەت مۆبایل یا چ سالێ بیت هەتا ئەو دەمێ کو کارێ وان ب دروستی دکەت. هۆشمەندەک دبێژیت: «کەسێ ب ڕاستی تێر بیت، چ جاران هەمی دەمێ خوە ب بەحسێ خوارنێ دەرباز ناکەت.» کەسێ کو ب ڕاستی زەنگین بیت، پێدڤی ب وێ نینە بکەرەستەیان بێژیتە خەلکی ئەز ئەڤە مه. گەلەک ژ دەولەمەندترین کەسێن جیهانێ مۆبایلێن گەلەک ئاسایی دهەلبژێرن و جلوبەرگێن وان گەلەک سادەنە، چونکی دەستکەفتێن وان ب خوە نیشانا هێزا وانە. لێ بەروڤاژی ڤێ، کەسێ هەژار د هزر و بۆچوونێن خوە دا، هەمی خەما وی ئەوە کو خەلک وەسا هزر بکەن ئەو یێ زەنگینە، هەتا کوئەگەر د ناخێ خوە دا د دەریایەکا قەران دانوقم ببیت ژی.
حەکیمەک گۆتیە: «ڕێزگرتنا کو ب کەرەستەیان بهێت، وەکی وێ سیبەرا دارێ یە یا کو دەمێ ڕۆژ ئاڤا دبیت، ئێکسەر نامینیت.» پێدڤی یە ئەم فێر ببین کو کەرامەت ب ماندیبوون و دەستپاکیێ دهێت، نە ب مۆدێلا مۆبایلێ.
ئەگەر کڕینا ڤان کەرەستەیان ڕەوشەنبیری نەبیت، پا ڕەوشەنبیریا دروست چییە و مرۆڤ ل کیڤە لێ بگەڕێت؟ ڕەوشەنبیری ئەوە کو مێشکێ تە یێ ئاڤاکری بیت. ئەو زانینا تو فێر دبی، ئەو پەرتووکا تو دخوینی، ئەو کارامەییا نوی یا کو تو خوە پێڤە ماندی دکەی، سەرمایەیەکە کو چ کەس نەشێن ژ تە بستینن. لێ کەسێ کو هەمی شانازیا وی مۆبایل و ترۆمبێلا وی بیت، هەما کو ئەڤ کەرەستەیە شکەست یان کەڤن بوون، ئەو ب خوە ژی دشکێت و چ تشت نامینیت پێ سەربلند بیت.
هەروەسا کەسێ پێگەهشتی جیاوازیێ د ناڤبەرا پێدڤی و حەزێ دا دکەت. پێدڤی ئەو تشتەیە کو ژیانا تە بێی وێ پێدڤیاتیێ بڕێڤەنەچیت، وەک خوارن و جلک و دەرمان و مۆبایلەک کو بشێت کار پێ بڕێڤە بچیت. لێ حەز ئەو تشتەیە کو دەمێ تە هەبیت تنێ خوەشیەکا چەند ڕۆژی ددەتە مە و پاشی ئاسایی دبیت. دەمێ تو پارەیێ خوە نە ئێخیە د بن بارێ حەزێن بێ مفا دا و ل شووینا هندێ پاشەکەفت بکەی، یان دکەیە د پرۆژەیەکێ بچووک دا، تو یێ خوە ئازاد دکەی. ئازادیا دارایی ئەوە کو تو ب شەڤ بنڤی و دەیندارێ چ کەس نەبی، نەکو ئەوە کو دەستێ تە یێ پڕ بیت ژ ماکەیان و دلێ تە ژ قەرزان بلەرزیت.پاشەرۆژ یا وان کەسانە یێن کو ئەڤرۆ هزر دکەن، نە یا وان کەسان یێن کو ب تنێ بۆ چاڤێن خەلکی دژین.
مۆبایلێ ب خوە چ کێماسی تێدا نینە، بەلکو کێماسی د وی هزرێ دایە یێ کو وێ مۆبایلێ ب کاردئینیت. ئەڤ ئامیرێ بچوویک یێ کو د دەستێ مه دا، دشێت ببیتە مەزنترین زانکۆ ب ژیانا مە. تو دشێی سەدان پەرتووکان پێ بخوینی، فێری زمانێن بیانی ببی، فێری دروستکرنا کاری ببی، و زانینێ ژ هەمی جیهانێ وەربگری. مرۆڤێ زیرەک مۆبایلێ دکەتە دەرگەهێ فێربوونێ، لێ مرۆڤێ بێ ئارمانج هەمان ئامیر دکەتە گۆڕستانا دەمێ خوە، تێدا ژیانا بێ مفا یا خەلکی تەماشە دکەت و دلێ خوە ب بەخیلیێ تژی دکەت. لەوما ئاڕیشە نە د مۆبایلێ دایە، بەلکو ئاریشە د وێ ئارمانجێ دایە یا کو تو بۆ خوە دادڕێژی. ژ بۆ وێ چەندێ کو ئەم بشێین خوە ژ ڤێ تەڵهێ ڕزگار بکەین، یا گرنگە ب ڕاستگۆیی تەماشەی ژیانا خوە کەین. بەری کو بڕیارا کڕینا هەر تشتەکێ گران بها بدەین، بێدەنگ ڕاوەستە و ژ پڕسیارێ ژ خوە بکە، ئەرێ ئەز ئەڤێ مۆبایلێ دێ کڕم چونکی ب ڕاستی ئەز یێ پێدڤی مە، یان بتنێ دا کو دلێ خوە ب تەماشەکرنا خەلکی خوەش بکەم؟ ئەرێ ئەڤ مەزاختییە دێ من ئارامتر لێ کەت یان دێ من قەردارتر کەت؟ دەمێ ئەم ئەڤێ پسیارێ دکەین، دێ تێبگەهین کو ڕەزامەندیا خەلکی چیایەکە کو چ جاران ناگەهینە سەرێ وی . کەسێ کو ژ پێخەمەت گۆتنێن خەلکی بژیت، هەرگاڤ دێ کەسەکێ دی هەبیت کو تشتەکێ ژ وی چێتر هەبیت و ئەڤ کەسە هەردەم د ناڤ نە ئاڕامیێ و بێزاریێ دا دژیت. ئازادیا ڕاستەقینە ل وێ ڕۆژێ دەست پێ دکەت دەمێ ئەم ئێدی پێدڤی ب هندێ نەبین ب مۆدێلا مۆبایلا خوە شانازیێ ب خوە دبەین، بەلکو ب کارێ خوە و بەرهەمێ خوە شانازیێ دبەین.
