د بودجەیا 2027 دا پشكا هەرێما كوردستانێ ب تنێ 6،33% هاتییە خەملاندن
شرۆڤەكارەكێ سیاسی پەردێ ل سەر نەدادییەكا مەزن د پڕۆژەیاسایا بودجەیا ئیراقێ دا بۆ سالا 2027 ڕادكەت و ئاشكرا دكەت كو بەغدا ب یەرۆڤاژی ئامارێن وەزارەتا پلاندانانێ و سەرژمێرییا گشتی، پشكا هەرێما كوردستانێ د بودجەی دا بۆ نیڤێ كێمكرییە. دوپاتیێ ل سەر وێ چەندێ ژی دكەت كۆ دڤێت مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ژ ململانێیێن سیاسی بهێتە جوداكرن.
د. سامان شالی، شرۆڤەكارێ سیاسی، گۆت، پڕۆژەیاسایا بودجەیا ئیراقێ بۆ سالا 2027، پاشەڕۆژا هەموو پەیوەندییێن د ناڤبەرا هەولێرێ و بەغدایێ دا دەستنیشان دكەت.
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی دا كو ل گۆرەی دووماهی سەرژمێری و ئامارێن فەرمی یێن وەزارەتا پلاندانانا ئیراقێ، ڕێژەیا ئاكنجییێن هەرێما كوردستانێ دبیتە 14،14%، لێ حوكمەتا فیدرالی پشتبەستنێ ل سەر بودجەیا سالا 2025 دكەت و دڤێت ب تنێ 12،7% یان كێمتر بۆ هەرێما كوردستانێ هەژمار بكەت، د دەمەكیدا ژ ڕوویێ كریاری ڤە ئەو كۆژمێ پارەیێ بۆ هەرێما كوردستانێ هاتییە دیاركرن كو 13 ترلیۆن و 700 ملیار دینارن، بەراورد ل گەل سەرجەمێ گشتیێ بودجەیا ئیراقێ (217 ترلیۆن دینار)، ب تنێ دبیتە 6،33% ژ بودجەی، ڕامانا وێ ئەوە كو هەتاكو ئەو 12،7% یا بەرێ ژی نەداینێ.
وی شرۆڤەكارێ سیاسی ڕۆهنكر ژی، هەرێما كوردستانێ پێگیرییێن خوە بجهد ئینیت و مەهانە نێزیكی 120 ملیار دیناران ژ داهاتێ ناڤخوە ددەتە بەغدایێ یان پارەیێ نەهاتییە هنارتن ژ مووچەیێ مووچەخۆران پێ د دەت، سەرەڕای ڕادەستكرنا 200 هزار بەرمیلێن نەفتێ ب شێوەیەكێ ڕۆژانە. گۆت ژی «هەكە ل گۆرەی داخوازا بەغدایێ، هەرێما كوردستانێ ڕۆژانە 400 هزار بەرمیلێن نەفتێ ڕادەست بكەت كو دبیتە 144 ملیۆن بەرمیل د سالەكێ دا و ب بهایێ 58 دۆلاران یێن د ناڤ بودجەی دا بهێتە هەژمارتن، هینگێ داهاتێ وێ دێ گەلەك زێدەتر بیت ژ وی كۆژمێ بودجەیێ بەغدا د دەتە هەرێما كوردستانێ».
دەربارەی شایستەیێن دارایی یێن هێزا پێشمەرگەی، د. سامان شالی دیار دكەت: ”ئاریشەیا سەرەكی د پرسا پێشمەرگەی دا ب تنێ نەهنارتنا مووچەی نینە، بەلكو نەوەكهەڤییەكا زۆر د پلەبەندییا مووچەی دا یا هەی، ب شێوەیەكی، پێشمەرگەیەكێ كو دهێتە دامەزراندن مووچەیێ وی 500 هزار دینارن، د دەمەكیدا سەربازەكێ ئیراقی 950 هزار دیناران وەردگریت، هەتاكو مووچەیێ پلەیا (عەقید) د هێزا پێشمەرگەی دا وەكی مووچەیێ (ملازم)ـەكێ یە د لەشكەرێ ئیراقێ دا. دوپات ژی كر، د دەمەكیدا د بودجەی دا چار ترلیۆن و 900 ملیار دینار بۆ حەشدا شەعبی هاتینە تەرخانكرن، چ بودجەیێن مەزاختن و چەكداركرنێ بۆ پێشمەرگەی ناهێنە دابینكرن، سەرەڕای وێ چەندێ كۆ ل گۆرەی دەستووری پێشمەرگە پشكەكە ژ سیستەمێ بەرگرییا ئیراقێ».
ل دۆر داخوازییێن شاندێ دانوستاندكارێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ، د. سامان شاڵی ئاماژە ب وێ یەكێ كر كۆ هەولێر داخوازا (گرەنتییا یاسایی) دكەت داكو بژێڤی و قووتی خەلكی تێكەلی ئاریشەیێن سیاسی نەهێتە كرن. گرنگترین گەرەنتی ژی ئەوە كۆ ل گۆرەی بڕیارا دادگەها فیدرالی، مووچەیێ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ ژ مەزاختییێن دی بهێتە جوداكرن و سەربەخۆ بیت، داكو نەهێتە گرێدان ب مەرجێ رادەستكرنا نەفتێ و داهاتێ ناڤخۆ و هەر دەمێ وان بڤێت ببڕن.
گۆت ژی: «نابیت فەرمانبەر و خانەنشینێن هەرێما كوردستانێ وەكی وەلاتییێن پلە دوو بهێنە سەحكرن، د دەمەكیدا هەرێما كوردستانێ یاسایا خانەنشینییا ئێكگرتی یا عیراقێ ١٠٠٪ جێبەجێكرییە.»
گرێدای ئاستەنگێن ل هەمبەر كەرتی وزەیا هەرێما كوردستانێ، د. سامان شالی ڕەخنە ل حوكمەتا فیدرالی گرتن و گۆت: ”تێچوونا دەرهینانا نەفتێ ل هەرێما كوردستانێ ژبەر سرۆشتێ جوگرافییا وێ گرانترە، بەلێ بەغدا هەتا نوكە ئێك دینار ژی بۆ ژێرخانەیا وزەیێ و نووژەنكرنا زەڤییێن نەفتێ ل هەرێما كوردستانێ خەرج نەكرییە و دڤێت نەفتێ بێ بەرامبەر ببەت.
هەروەسا پرسیارا وێ چەندێ كر: بەغدا داخوازا 400 هزار بەرمیلێن نەفتێ دكەت و گەفێن بڕینا بودجەی دكەت، لێ كێ دێ زەڤییێن نەفتێ ژ ڤان هەموو هێرشێن مووشەكی و درۆنان پارێزیت یێن كو ل سەر هەرێما كوردستانێ دهێنە كرن؟»
د. سامان شاڵی باس ل وێ چەندێ ژی كر، د واقعێ نوكە دا (چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ) حوكمێ جڤاتا نوونەران و حوكمەتا ئیراقێ دكەت، لەوما دڤێت هەموو ئاریشە د ناڤ جڤاتا وەزیران دا و بەری هنارتنا پڕۆژەیاسایا بودجەی بۆ جڤاتا نوونەران بهێنە چارەسەركرن، ژبەر كو جڤاتا نوونەران بتنێ دەستهەلاتا ڤەگۆهاستنا پارەی یا هەی و نەشێت ڕێژەیان زێدە بكەت. هیڤی ژی خواست ل گەل ب دووماهی هاتنا پرسا تەمامكرنا پێكهینانا كابینەیا زەیدی و كۆمبوونا چاڤەڕێكری یا سەركردەیێن سیاسی، ب دیدەكا ئیراقییانە و ل سەر بنەمایێ دەستووری ئاریشە بهێنە چارەسەركرن، دوور ژ بۆچوونا بەرتەسك یا حزبی، ژبەر كو هەرێما كوردستانێ بەردەوام ل دووڤ چارەسەرییا ئاشتییانەیە، نەكو دروستكرنا قەیرانان.
