د جەژنا رۆژنامەڤانی دا نە رۆژنامە ل بەر چاڤن و نە كۆڤار!
موسەدەق تۆڤی
وەك هەر تەخەكا دی یا جڤاكی مافێ رەوشەنبیرێن كوردە ب تایبەت تەخا رۆژنامەڤانان رۆژا 22 نیسانێ د بیرهاتنا دەرچوونا یەكەمین رۆژنامەیا كوردی (كوردستان 1898 – 1902) شانازیێ ب ڤێ رۆژێ بكەن، ژبەركو ئەڤ رۆژە دەسپێكەكە بۆ چەرخەكێ نوو د دیرۆكا كورداندا، ئەڤ رۆژە دەسپێكا هشیاربوون و سەرهلدانەكا نەتەوەییه, ل شوونا تڤەنگێ قەلەم كەتییە مەیدانا خەباتێ و پەیڤا كوردی ژ سنوورێ ناڤ چەند دەستنڤیسەكا كەتە د ناڤا چاپخانەیاندا و سەر بەرپەرێن چاپكری و ب وێ رێكێ پەیڤا كوردی بوو مولكێ هەمووان، د وێ دیرۆكێدا پەیڤ ژ سنوورێ دبستانێن ئایینی و ژناڤە كتەكا دیاركرییا قوتابیێن وان دبستانان دەركەت ل سەرێ چیان، ل ناڤا گەلییان، ل نیڤا زۆزان و دەشتان، ل غەربیێ و دوورییا وەلاتی، ل هەر وارەكێ هەی جهێ خوە كر و زارۆكێن هەر مالەكێ ئەو پەیڤ هەمبێزكرن، گومان تێدا نینە ئەو مالا زارۆكێن وێ ب پەیڤان پەروەردەببن دێ پەیڤ مزگینییا رۆژەكا گەشتر و دوارۆژەكا بەختەوەرتر دەنێ.
ل 22 نیسانا 1898ێڤە كورد بوونە خوەدیێن رۆژنامەیان، ئەگەر یەكەمین رۆژنامەیێن هەر وەلاتەكی ب ناڤەكێ رەسمیێ دەربرینێ ژ دەستەلاتی دكەت هاتبنە ناڤكرن، یەكەمین رۆژنامەیا كوردی ب ناڤێ وەلاتێ كوردان ب (كوردستان) هاتییە ناڤكرن، ئەڤە ژی شانازییا هەرە مەزنە، ژبەركو وەلات یێ هەمووانە، یێ دەستەلاتدار و خەلكێ سادەیە، یێ میر و بەگ و رێنجبەر و هەژار و كەسێن بێ دەستەلاتە، ب كورتی وەلات یێ هەمووانە و بۆ هەمووانە، چەندێ ژ وەلاتی دووربن، چەند دژە وەلات بن رۆژەكێ ژ رۆژان دێ زڤرنەڤه هەمبێزا وەلاتی، ئەگەر ب زیندی لێ نەزڤرنەڤە، دێ د ناڤ ئاخا وەلاتیدا هێنە ڤەشارتن.
د 128 سالێن تەمەنێ رۆژنامەڤانیێدا، د خوشترین كاوداندا و ناسكترین و ترسناكترین رەوشدا رۆژنامە و كۆڤار، رۆژنامەڤان و نڤیسكار ل پێشیێ بوونه، بەرییا هەمووان د چەپەرێ بەرگریێ و بەرخوەدانێدا بوونە. ب چاپخانەیێن دەسپێكی و ب نووترین چاپخانەیێن مودێرن د ئەركێ هەرە پیرۆزدا د بەردەوام بوون، ژ رۆژنامەڤانییا كاغەزێ كەتنە د رۆژنامەڤانییا بهیستی و دیتنێدا، ژ وێ ژی بەرەف رۆژنامەڤانییا ئەلكترونی و ئەنتەرنێتێ و هەتا ئەڤرۆ گەهشتییە قوناغا ژیرییا دەسكرد، رەوشەنبیر و رۆژنامەڤانێ كورد پێنگاڤ دووڤ پێنگاڤێ د گەل هەر پێشكەتنەكێ ژیایە و پشكداری د وەرارا وێدا كرییە.
بێ گومان هەر پێشكەتنەك بەرهەمێ پێشكەتنەكا بەری خوەیه، ئەو ژی بەرهەمێ یا بەری خوەیە، د هەر پێشكەتنەكێدا تو نەشێی دەست ژ یا بەری خوە بەردەی ئەگەر تە دەست ژێ بەردا ئەڤە تە دەست ژ مێژووا خوە سەربۆر و ئەزموونێن بەری خوە بەردان وی چاخی بوویە كەسەك یان جڤاكەكێ بێ رابردوو…!
ل ڤێرێ دێ هێینە دیاردەكێ كو ب بۆچوونا من دیاردەك نەرێنییە، ئەو ژی دەستبەردانە ژ رۆژنامەڤانییا كاغەزی (رۆژنامە و كۆڤاران)، هەتا بەری چەند سالەكێن كێم مە شانازی ب كۆڤار و رۆژنامەیێن خوە، ناڤەرۆك و دیزاین و تیراژا وان دكر، ل هەر دیوان و ئۆفیس و دیدارەكێ و د ناڤا لەپێن هەر كەسەكی ژ هەر ئاستەكێ رەوشەنبیری جهێ وان یێ دیار بوو… بەلێ د ڤان چەند سالێن داویێدا هەر تشتەك ل هەر جهەكی دیارە تنێ كۆڤار و رۆژنامە د دیارنینن، نە ب سودفە و نەژی ب مێڤانی بەرچاڤ ناكەڤن، دەمەكی دگۆتن قەیرانە و شیاندا نینه بكرین، دەمەكی یێ دبێژن سوشیال میدیایێ جهێ وان یێ گرتی، هەردو مهانە ژی نە د جهێ خوەدانە.
ئەگەر ل نموونەیان بگەرین ل وەلاتێن دیتر رۆژنامەڤانییا كاغەزی مل ب ملێ كەنالێن دی یێن میدیایێ برێڤە دچیت، وەلاتێن نیزیك نموونەنە بۆ ڤێ چەندێ. تنێ ل وەلاتێ مە ئەز دكارم بێژم دژایەتییەكا نەرەوا یا دگەل رۆژنامەڤانییا كاغەزی دهێتەكرن و كەسێن خوەدی شیان و بریار ب دەست یێ ڤێ دژایەتیێ دكەن. یا سەیر تر چەندین رۆژنامە و كۆڤار مە هەنە، خەرجییەك باش لێ دهێتەكرن و چەند كەس پێڤەنه، لێ گەاەك ب كێمی دهێنەدیتن. گەلۆ ئەگەر چنە ل جهەكێ وەك پەرتووكخانەیێن گشتی، زانكو و خواندنگەهان، سەنتەرێن رەوشەنبیری و پەروەردەیی، ل سەر مێزێن نڤیسكار و رەوشەنبیران… و گەلەك جهێن دی رۆژنامە و كۆڤار ناهێنە دیتن. یا هێژ خەمگین تر رەوشەنبیرێن هەین د ئامادەنە خەرجی ل هەرتشتەكی بكەن، بەلێ د ئامادەنین ب هزارەكێ یان دووان كۆڤارەكێ بكرن، ئەگەر ل جهەكی ب هەروە دەسكەفت یان ب دیاری بۆ هات د ئامادەنینن چەند رۆژەكان دەژمێرەكێ ژ دەمێ خوە بۆ خواندنا وان تەرخان كەن و دێ میننە د پشتا ترۆمبێلێدا هەتا ئێك ژ وێرێ رادكەن. ب كورتی د جەژنا رۆژنامەڤانیێدا نە رۆژنامە ل بەر چاڤن و نە كۆڤار.
