سیاسهتا ئیرانێ ل ههمبهر ههرێما كوردستانێ
پهرۆین رهمهزان دۆسكى
هاتنا شاندهكێ بلند یێ ئیرانێ بۆ ههرێما كوردستانێ ژلایێ وهزیرێ دهرهڤهیێ ئیرانێ (محهمهد جواد زهریف) كو سهرهدانا نێچیرڤان بارزانى، سهرۆك وهزیرانى ههرێمى كوردستان كر، كو دڤیا پهیوهندیێن ئابووری دن اڤبهرا ئیرانێ و ههرێمێ خورتتر لێ بكهت، چونكى د ڤێ پهیوهندیا ئابوورى دا، ههر سێ دهرگههێن فهرمی یێن ههرێمێ و ئیرانێ پتر ژێ (5) میلیارد دۆلارانه، ههروهسا ئهو پهیوهندیا بازرگانیه بۆ رهوشا نها یێ ئیرانێ كو سزایێن ئابوورى ل سهر ههنه گهلهك یا گرنگه و ههروهسا بۆ ههرێما كوردستانێ ژى گرنگه، چونكى ئهم ههرێمهكێ گرتینه، ئانكو مه چ رێیێن دهریایى نینه بۆ جیهانا دهرهڤه ئهم پێدڤى ب دهولهتێن ههڤسوینه، بۆ هندێ كو بازرگانیێن خوه ل گهل وهلاتێن دى یێن جیهانێ ل سهر ئاستێ نیڤدهولهتى بهێزتر لێ بكهین. ژبهرهندێ نێچیرڤان بارزانى دگهل سیاسهتا خوه یا ژێرانه، ههردهم د ناڤبهرا ههرێمێ و دهولهتێن دى ب رێیا دیبلۆماسیهتێ بهێزتر لێ دكهت. ئهگهر بهێنه ل سهر جهێ جیۆپۆلیتیكى یێ ئیرانێ ل چارگۆشهیا ل سهر رووبهرهكێ جوگرافی یێ مهزن نێزیك (1,648000)كم2 و سنۆرێن وێ ل باشۆری دهریایا قهزۆین و تركمانستان و ئهزربیجان و ئهرمهنستانه و ژ باكۆری خهلیجێ عهرهبی ودهریای عهرهبیه و ژ رۆژههلاتی ئهفغانستان و پاكستانه, و ژ رۆژئاڤای ڤه عیراق و تركیایه و دكهڤیته د ناڤبهرا كێشوهرێ ئهورۆپایێ ب رێیا سنۆرێن وێ دگهل توركیا و د ناڤبهرا ئاسیایێ ژبهركو سهر ب قهوقازێ ڤهیه.
(خالا لێكگههشتنێ یه د ناڤبهرا رۆژههلات و رۆژئاڤا دا).
گهلهك دهرگهه و مهمهرێن ئاڤی ههنه, دكهڤنه ل سهر نیمچه كهنداڤێ هندی و كهنداڤێ فارسی (عهرهبی) و دهریایا قهزۆین و عومان, زێدهباری كونترۆلا وێ ل سهر دهرتهنگێ هورمزی (ههردیسا باب المندب ب رێیا خۆسیا) ههر دیسا كۆنترۆل ههیه ل سهر هندهك گزیرتێن ئاڤی ژ وان كیش و ههر سێ گزیرتێن ههڤركى ل دگهل ئیماراتێ (تۆمبا بچووك و تۆمبا مهزن و بابێ مووسای) و ههروهسا سهبارهت داهاتێن سروشتى و ئابوورێ ئیرانێ، كهرتێ نهفت و غازێ دهێته هژمارتن مهزنترین لڤینهر بۆ ئابوورێ ئیرانێ، دبیته نیزیك 80% ژ هنارتیێن ئیرانێ (پهترۆلێ ئیرانی دگههیته 7,9% ژ بهرههمێ جیهانی و دبیته 9% ژ یهدهكێ جیهانی, سالانه 1000 تهنێن غازا سروشتی دهنێریته ژدهرڤه) زێدهباری كهرتێ پێشهسازی ئهوا كو گههشتیه قووناغێن پێشڤه درێژهیا بهرههمێن نهتهوهیى یێن ئیرانی دا, زێدهباری كهرتێ بازرگانی و چاندنێ.
دگهل هندێ ئیرانێ ئاریشێن ئابووری یێن مهزن بخوهڤه دیتینه, كو قهبارێ تهزهخمێ ل دووڤ داخۆیانیێن فهرمی گههشتیه نێزیك پتر ژ 9,4% و پتر ژ 18% ژ دانشتوانێن ئیرانێ ل بن هێلا ههژاریێ نه ل دووڤ ئامار و نیشانێن گشتی سالا 2010, ئهو ژی ژبهر گهلهك ئهگهرا ژ وان ژى ب شێوهكێ سهرهكی پشتبهستنێ ل سهر زێدههیا نهفتێ دكهتن و گۆژمێن مهزن دمهزێخت د وارێ لهشكری و تهناهی دا (ههر دیسا پرۆژێ ناڤۆكى) زێدهباری پشتهڤانیا وێ بۆ دهولهت و رژێمێن تاگیرى وێ زێدهباری كارتێكرنا سزایێن ئابووری ئهوێن دهولهتا داناینه سهر.
