مە چ سەربۆڕ ژ هێرشێن درۆنان ل سەر كوردستانێ وەرگرتن؟
رەیان شێرزاد
چەندی مە ل بیرە هند كاودانێن نەخۆش ب سەر وەلاتێ مە دا دهێن، دەمێ رووددەت؛ دێ خۆ ل هەنبەری وان بینین، كو مە چو پلانێن پاراستنێ ل بەر نەبووینە، لێ پشتی كو قەیران بدوماهی دهێت، كو گرنگە بۆ خۆ سەربۆر و وانەییان ژێ وەبگرین، داكو جارەكا دی ئەم تووش نەبین و ئێدی زیانان زێدەتر نەدەین، لێ وەكو باب و باپیرێن مە باس لێ دكەن پتریا جاران مە حسێبا خۆ نەكریە، هەر وەكو فەرمۆدەیا پێغەمبەری (س.خ) دبێژیت «لا يُلدغ المؤمن من جُحرٍ مرتين»، یانكو مرۆڤێ باوەردان دو جاران ژ كونجەكێ ناهێتە پێڤەدان. یانژی ئەوە گۆتنا دبێژیت: هەكە دوژمنی جارەكێ ئەم خاپاندین، قەدا ب وی بكەڤن، لێ هەكە دو جاران ئەم خاپاندین، قەدا ب مە بكەڤن!. ئەڤە ژی پەیڤینا زانایێ سەربازی ماوتسی تۆنگ یە. ئەڤجا ئەو هێرشێن دووماهیێ یێن درۆنان ل هەرێما كوردستانێ جارەكا دی گرنگیا ئەولەهی و سەقامگێریێ ل دەڤەرەكێ دیاركر كو پتر و پتر كەفتیە بن كارتێكرنا گرژیێن بەرفرەه یێن دەڤەرێ.
ژبلی یێن كو ل دەسپێكا شەرێ ئەمریكا ل سەر ئیرانێ و ژ وان ژی كو ب باژارێ مە كەڤتین، كو چەندین قوربانی ل دویڤ خۆدا هێلاین و پێشمەرگە و وەلاتیێن سڤیل شەهید كرین، دیسا ژی ئەو دو درۆنێن بۆمبڕێژكری ل كۆگەهەكا كۆمكرنا دەخلودانی دان ل ناحیا قوشتەپە ل باشوورێ هەولێرێ و زیانەكا مەزن گەهاندە ئاڤاهی. خۆشبەختانە چ زیانێن گیانی نەبوون. بەرپرسان ئەو كۆگەهە وەكو پشكەك ژ ژێرخانەیا سڤیل ناساندیە كو ب شێوەیەكێ راستەوخۆ كار دكەتە سەر ژیانا رۆژانە یا ئاكنجیان.
ئەڤ رویدانە نووترین هێرش بوون ژ زنجیرە هێرشێن كو د مەهێن بۆرین دا ل سەرانسەری هەرێمێ هاتینە ئەنجامدان. جهێن جودا جودا، ژ وان ژی دامەزراوەیێن وزێ، بارەگا و جهێن ژێرخانێ، هاتینە ئارمانجكرن د ناڤبەرا نەجێگێرییا بەردەوام یا ب گەشەپێدانێن بەرفەرهتر یێن رۆژهەلاتا ناڤەڕاست ڤە گرێدای. د داخۆیانیێن پێشتر دا، بەرپرسێن ئیراقێ راگەهاندبوو كو بتنێ هەولێر تووشی دەهان هێرشێن مووشەكی و درۆنان بوویە ژ دەسپێكا سالێ وەرە.
داخۆیانیێن ئاسایشێ ئاماژێ ب وێ چەندێ ددەن كو ئەڤ رویدانە نیشاددەن كا چاوا هەڤركیێن د ناڤبەرا هێزێن دەڤەرێ دا؛ دبیت كاربكەنە سەر دەڤەرێن كو ژ لایێ جوگرافی ڤە ژ سەنتەرێن سەرەكی یێن بەرهنگاربوونێ د دویرن. تەنانەت دەما هەرێما كوردستانێ ب شێوەیەكێ راستەوخۆ نە د ناڤ ناكۆكیان دا بیت، جهێ وێ یێ ستراتیژی و گرنگیا وێ یا ئابووری وێ دكەنە ئارمانج بۆ دەرهاڤژێن گرژیێن بەرفرەهتر. زیانگەهاندن ب ڤان جهان د ئاڕا دایە ببیتە ئەگەرێ پەككەفتنا دابینكرنێ و دروستكرنا فشارێن ئابووری یێن زێدەتر، تەنانەت ئەگەر چ گیان ژ دەست نەدابن ژی. بۆ گەلەك چاڤدێران، پاراستنا ڤان كەرتان رۆژ بۆ رۆژێ گرنگتر لێ دهێت هەروەكو چاوا رەوشا خراب ل دەڤەرێ بەردەوامە.
هەر چەندە بەرپرسێن هەرێما كوردستانێ چەندین جاران خۆیاكرینە كو هەرێم نابیتە پشكەك ژ هەڤڕكیێن دەڤەرێ. دەستهەلاتدارێن كورد ب بەردەوامی داخوازا كێمكرنا گرژیان كریە و پێدڤیا چارەسەریێن دیپلۆماسی بۆ كێشەیێن دەڤەرێ دوپاتكریە. د ڤێ مژارێ دا شارەزا دبێژن كو پاراستنا بێلایەنیێ و ب هێزكرنا هەماهەنگیێ ل گەل بەغدا و هەڤپشكیا نێڤدەولەتی وەكو بنەمایێن سەرەكی بۆ پاراستنا سەقامگیریێ خۆیا دبن. لێ دڤێت ئەو رێككارێن كو دێ دابرینێ ل هێرشان كەن بهێنە ئەنجامدان.. ڤێجا چو ژ لایەنێ لەشكری ڤە بیت ژ كریارێن پاراستنێ و كۆلانا تابیان، بیت یان راداران، یان مۆشەكێن دژە فرۆكە بن، ڤەكرنا خۆلێن شارەزایێن ئۆكرانی مینا وەلاتێن كەنداڤی وەرگرتنا پێزانینێن خۆپاراستن ژ درۆنان، ئەڤە ژلایەكی ڤە و هەروەسا ژی خورتكرنا بیاڤێ هەوالگەری، ژ لایەكێ دی ڤە، هەولێن دیپلۆماسی ل گەل وەلاتێن دۆست و ئەورۆپی، ئەڤە ژی بابەتەكێ دی یە، دڤێت ژلایێ ئابووری ژی ڤە پلانێن ئالتەرناتیڤ یێن خۆ هەبن، خۆ هەكە زیان گەهشتن ژی.
هەكە خۆدێ نەكەت و ئەڤ هێرشانە بەردەوام ببنەڤە، دێ هێشتا زیانێن ئابووری هەبن. وەبەرهێنەر و بازرگان ئەڤێ رەوشێ وەكو فاكتەرەكێ سەرەكی دبینن دەما بڕیاران ددەن. تێكچوونا ئەولەهیێ كارتێكرنێ ل سەر وەبەرهێنانێ، بازرگانیێ و پرۆژەیێن گەشەپێدانێ یێن درێژخایەن دكەن. كەرتێن وەكو وزە، چاندن، و گەشتوگوزار ب تایبەتی د هەستیارن ل بەرانبەر ڤان بارودۆخێن هەنێ.
سەرباری ڤان تەحەدیاتان، ژیانا رۆژانە ل سەرانسەری هەرێمێ ب شێوەیەكێ بەردەوام و بێ پەككەفتن یا یا بەردەوامە و دەسهەلاتداران هەول داینە وەلاتیان پشتراست بكەن و د هەمان دەم دا رێكارێن بەرگریێ ب هێزتر لێ بكەن. ل گەل هندێ ژی، هێرشێن دووماهیێ وەكو بیرئینانەكێنە كو دابینكرنا ئەولەهیێ نەهێتە پشتگوه هاڤێتن چونكو گەشەپێدانا وەلاتی ژی یا پێڤە گرێدایە.
سەرەرای كو گرژی ل سەرانسەری رۆژهەلاتا ناڤەڕاست یا بەردەوامە و هەر د گوهۆڕینێ دایە و هەمی چاڤدێر وەسا دبینن كو پاراستنا ژێرخانەیا سڤیل، پاراستنا سەقامگیریا سیاسی و پشتەڤانیكرنا هەولێن دیپلۆماسی دڤێت ل سەرێ لیستا كارێن گرنگ دابن، لەورا دڤێت ل هەرێما كوردستانێ ژی ل دەمێن پێش دا بایەخەكێ مەزن پێ بهێتەدان.
