نۆبلا ئاشتییێ بۆ پیلای یا ئەفریقی چوو..
عەدنان ئەحمەد مزووری
خەلاتێ نۆبل یێ ئاشتییێ یێ سالا ٢٠٢٦ێ، بوو بەهرا دادوەر و پارێزەرا ئەفریقیا باشوور، ناڤی پیلای هەر وەکی لژنەیا نۆبل یا نەرویجی ڕاگەهاندی، وەک ڕێزلێنان بۆ «بزاڤێن وێ یێن د وارێ بهێزکرنا ئاشتییێ و یاسایا نێڤدەولەتی دا» و بەڕەڤانیکرن ژ مافێن مرۆڤی.
پیلای ل سالا ١٩٤١ێ ل باژارێ دێربان ل ئەفریقیا باشوور ژدایکبوویە، ژ سالا ٢٠٠٨ تا ٢٠١٤ وەک کۆمیسەرا بلند یا نەتەوەیێن ئێکگرتی بۆ مافێن مرۆڤی کار کریە.
وەک دادوەر ل دادگەها تاوانان یا نێڤدەولەتی و سەرۆکا دادگەها تاوانان یا نێڤدەولەتی یا تایبەت ب ڕواندا کار کریە، سەرۆکاتیا لژنەیا سەربەخۆ یا نەتەوەیێن ئێکگرتی بۆ ڤەکۆلینێ ل دۆر ئەردێن فەلەستینی یێن داگیرکری کریە (٢٠٢١ – ٢٠٢٥).
ب ڕاستی ئەڤە دو سالن، ئەم یێن دبینین کو بەخشینا ڤی خەلاتی، ڕەنگڤەدانەکا مەزن ل دویڤ خۆڤە دئینیت، ئەو ژی ژ بەر پرسا هەلبژارتنا وی کەسی یە کو هەژی خەلاتی بیت، نەخاسمە کو چاڤێ سەرۆکێ ئەمریکی تڕەمپ ل نۆبلا ئاشتی یێ یە!
ژڤێرە، نۆچەیێ سەركەفتیێ خەلاتی دەرکەت، ژوێراهە وەلاتێن ئێکگرتی یێن ئەمریکا سزا ل سەر دادگەها تاوانان یا نێڤدەولەتی ڕاگەهاندن، کو کار و چالاکییێن وێ یێن ڕۆژانە دکەنە ئارمانج، ب تایبەتی د بوارێن تەکنەلۆژی و بەنکی دا، و کو ئەڤ سزایە پشتی شەش هەیڤان بکەڤنە د وارێ جێبەجێکرنێ دا.
ئەو دادگەها کو بارەگایێ وێ یێ سەرەکی ل باژارێ لاهای یە، دادگەهکرنا وان کەسان دکەت یێن کو گونەهبارن ب ئەنجامدانا تاوانێن شەڕی، تاوانێن دژی مرۆڤایەتیێ، و تاوانێن جینۆسایدێ.
پیلای، وەرگرا خەلاتێ سەرکۆنەیا وان سزایان کر یێن کو ئیدارا سەرۆکێ ئەمریکا دۆنالد ترەمپ ل سەر دادگەها تاوانان یا نێڤدەولەتی سەپاندین، و ئەو وەک سزایێن «نەیاسایی» پەسنە کرن.
و گۆت کو ڕاگەهاندنا سزایێن ئەمریکا ل سەر دادگەهێ بتنێ چەند دەمژمێرەکا پشتی سەرکەفتنا وێ، نە ژ نشکێڤە بوو، و دیار کر کو ئەڤ چەندە وەک «بەرسڤەکە ژبەر کوخەلات نەدایە سەرۆک ترەمپ»ی.
د بەرسڤا پسیارەکێ دا ل دۆر وێ پەیاما کو ئاڕاستەی سەرۆکێ ئەمریکا دکەت، دادوەرا تەمەن ٨٥ سالی گۆت: «ڕاوێژکارێن خۆ یێن یاسایی بانگ بکە دا بۆ تە شڕۆڤەکەن کا یاسایا نێڤدەولەتی چیە».
یا مە ڤیای بێژین سەبارەت ڤێ ململانێ، ئەوە کو هەتا چ ڕادە، سییاسەت دەستوەردانێ د گەلەک واران دا دکەت، پێخەمەتی گوهارتنا ئاڕاستەیان، و کاریگەری یێ د بڕیاران دا بکەت، ب ڕێیا فشارێ ل سەر چەندین دام و دەزگەهان ل سەرانسەری جیهانێ، کو کارێن وان دویرن ژ سییاسەتێ و گێلەشۆکێ وێ.
