وەرزشا بێ ئستراتیجی گەشێ ناکەت
د.دیار طیب
دەمەکە وەرزش ل هەرێما کوردستانێ کەتیە داڤا دوربوون ژ ژێرخانە و بنەمایێ یاسایی و ئیدارەیەکا ساخلەم یا گشت وەرزشی، ئەڤ چەندە پتریا دیاربوی ژ ڤەریژا هەلبژارتنا لژنەیا ئۆلمپیا نشتیمانی یا ئیراقی و هەلبژارتنا دەستەیێن کارگێریان ل فدراسیۆنێن وەرزشی یێن نشتیمانی، بتایبەتی کو کەسێن سەر ب دەڤەرا زەر ڤە کورسی و جهێ خو وەکۆ بەرێ نەپاراست.
ژ بو چارەکرنا ڤێ کێشەیێ و زڤراندنا سەنگێ وەرزشا هەرێمێ ،چ کارەکێ وەسا نەهاتە ئەنجامدان و دبیت هوسا بمینیت تادەمەکێ نەدیار، لێ دڤی دەمی دا و ژ بەر هەبوونا بوردێ وەرزشی یەکێتی نشتیمانی، وەرزش ل دەڤەرا کەسک ( سلێمانی، هەلەبچە) د گەشێ دایە و کەسانێن وان شیان وەکیل وەزیری ل وەزارەتا لاوان و وەرزشێ ل بەغدا بدەستڤەبینن و دناف لیژنا ئۆلمپییا نشتیمانی دا هەنە و نوکە پۆستێ سەرەکێ لژنا پارائۆلمپییا نشتیمانی ددەست دایە و ل ناف ئێکەتیێن وەرزشی یێن نشتیمانێ دا جهێ خو گرتن و ئەزموونا خو زێدەکر، ئەڤە بخو لایەنەکێ ئەرێنی یە بۆ وەرزشا کوردستانێ، لێ دبەرمبەر دا ل دەڤەرا زەر (هەولێر، دهوك) نەشیان پێشبکەڤن.
یا هەژیە کو ل سەر بنەمایێ ڤێ لاوازیێ هندەک راستیا بو ڤێ لاوازیێ دیارکەین:
• نەبوونا هاریکارێ وەزیری بو کارێن وەرزشی ل هەرێما کوردستانێ.
• لاوازیا بادەکا شیرەتکاریا وەرزشی ل ناف حکومەتا هەرێما کوردستانێ دا.
• لاوازیا هەماهنگیێ دناڤ بەرا هەردو دەڤەرا ( تیما پارتی + تیما ئێکەتیێ) دا بو کارکرنا پێکڤە.
• رێڤەبەریا گشتی یا وەرزشی ئەرکێ خو یێ نشتیمانی ژ دەستدایە ل دەڤەرا کەسک هند سەنگ نەمایە، ل سەر ئاستێ پاریزگەها و ئیدارەیێن سەربخو ژی.
• ژ دەست دانا کەسێن کارێگەر بو دابینکرنا هەماهنگیێ دناڤ تیما کوردستانێ بخو دا (هەردو دەڤەرا) و پەیداکرنا فشارێ ل سەر بەغدا، کو بەری نوکە (د.شاکر سمو) گەلەك بباشی پێ را دبوو.
• نەبوونا یاسا یا سیستەمەکی بۆ وەرزشا هەرێما کوارستانێ بۆ ل سەر بنەمایێ وێ سەرەدەری و کارکرن دیارببت.
ل چەند سالێن بوری دا ئاریشە پتر بەر چاڤ بو دەمێ رێڤەبەریا گشتی یا وەرزشی کەتیە دناڤ جەپەرەکی دا دژی لژنا ئۆلمپییا کوردستانێ کو ڤێ لژنێ کەسایەتیا یاسایی نینە، ئێدی دەستدانا سەر ئێکەتیێن وەرزشی ل هەرێمی و نوکە خو زال دکەت ل سەر یانەیێن وەرزشی، ئەڤە ل دەمەکی کو وەزارەتا روشنبیری د بجهئینانا ئەرکێ خو و ل خو دەرگەڤتن ل وەرزشا خو دا سەرکەفتن نەئینایە، ل دەمێ گێڕانا هەلبژارتنا بو دەستەیا کارگێریا یانەیا دهوک ل ٢٤ ئیلول ٢٠٢٥ من ئەڤ چەندە بو نوینەرێن وان دیارکر کو ئەو کارێ نو کە ر.گ. وەرزشی دکەتن یێ ساخلەم نینە ژ لایێ یاسایی ڤە و هاریکار نینە بو گەشەیا یانەیێن وەرزشی ل هەرێما کورستانێ.
لڤان دووماهییا ر.گ.وەرزشێ برێکا ئەنجومەنی شواری هەرێم، پلانەکا دی دانا بمەرەما هندێ کو زەمینەکا یاسایی بخو دروست بکەتن، ئەوژی برێکا نڤیسارا وان یا ژمارە (١٧٧٤) ل ٦-٨-٢٠٢٦ کو ئاراستەی وەزارەتا لاوان و وەرزشی ل بەغدا کریە، لێ ئەنجام بەروڤاژی بون، و مە بەرسڤا لیژنا ئولومپیا نشتیمانی دیت، ژ بەر کو ئەنجومەنێ شوڕا و ر.گ. وەرزش خو ب یاسا یانەیێن وەرزشی یێ ژ مارە (١٨) یێ سالا ١٩٨٦ ڤە گرێدا، ئەڤە ل دەمەکی کو ئەو یاسا نەمایە و هاتیە راستڤەکرن ب یاسا ژمارە (٣٧) یێ سالا ١٩٨٨، کو ئەو جورێ دەستهەلاتا وەزارەتا لاوان و وەرزشی هەی ل سەر یانەیێت وەرزشی رادەستی لژنا ئۆلمپییا نشتیمانی کریە.
ئەڤە ژی چەند تێبینیەك گەلەک بکورتی ل سەر وێ نڤێساری و نڤێسارا ئەنجومەنی شواری هەرێم ژمارە ( ٤) سالا ٢٠٢٦:
• ئینانا ئەنجومەنی شورایێ یا هەرێم بو ناڤ ڤێ کێشێ شاشیەکە، ژبەر کو ئەڤ ئەنجومەنە پتر رولێ شیرەتکاریێ دگێریت بۆ حکومەتێ و نەخودان بریارە ( نە دادگەهە) بتایبەتی بۆ دەزگایێن وەرزشی کو ئەو ڤێ چەندێ ب مایتێکرن دبینن. لدەمێ کێشە هەبن دگەل حکومەتا فیدارل و دەزگایێن وێ باشترە ئەڤ دەزگایە نەبنە لاینەگیر.
• نڤێسارا وەزارەتا روشنبیری و لاوان، ئاراستی وەزارەتا لاوان و وەرزشێ ل بەغدا کریە بشێوەکێ راستەو خو، کو دڤیا برێکا نوونەراتیا حکومەتا هەرێما کوردستانێ ل بەغدا با.
• ناڤێ وەزارەتا لاوان و وەرزشێ بشاشیەکا یاسایی و دستوری هاتیە نڤێسین، ئەو ژی (وزارە الشباب و الریاچە الاتحادیە !) ئەڤە لدەمەکی کو ئەڤ وەزارەتە نە ئیتحادیە ( لدیف یاساییا وێ بخو) و ئەگەر ئیتحادی با دڤێت ئەم وەزارەتا خو ل هەرێمێ لادەین.
• ئینانا ناڤێ لژنا ئۆلمپییا نشتیمانی د نڤێسارەکێ دا بو وەزرەتا لاوان و وەرزشێ، شاشیەکا دی یە ژبەر کو ڤی دەزگای چ پەیوەندی ب وەزارەتا لاوان و وەرزشا ئیراقێ نینە
• ڤە نینە. یاسا ژمارە (٢٩) سالا ٢٠١٩ وێ چەندێ دیار دکەتن کو لژنا ئۆلمپییا نشتیمانی یا سەربخو یە و یا گشت ئیراقێ یە ب هەرێما کورستانێ ڤە، هەمان ئاخفتن بو ئێکەتێن وەرزشی یێن نشتیمانی یە بگورەی یاسای وان یا ژمارە (٢٤) سالا ٢٠٢١، و هوسا دڤێت ئەم ڤی دیمەنی ببینین و دروست بخوینین.
• بابەتێ هەماهنگیێ دناف بەرا ر. گ. وەرزش و لایەنێن ئیراقی و نشتیمانی، نە منتەکە، بەلکو ئەرکە ل سەر ڤان لایەنا بهێتە پەیرەو کرن.
• حکومەتا هەرێما کورستانێ و تیمێ دان و ستاندنا پێتڤی ب چ بادەکێن دی نینە ل سە بارێ وان بهێتە زیدەرکرن.
لڤی دەمی دا ل شوینا چارەسەریا کێشەیا وەرزشا هەرێما کوردستانێ ب شێوەکێ ساخلەم بهێتە چارەسەرکرن، کێشەیەکا دی دگەل لژنا ئۆلمپییا نشتیمانی ل سەر زێدەبوو، کو دشێت ب ئازادانە دەستێوەردانێ د یانەیێت هەرێما کوردستانێ بکەتن ( نمونە؛ گهورینا دەستەیێن کارگێریا ل یانەیا نەوروز و یانەیا زاخو). یانەیێن کورستانێ ژ لایێ بنەمایێ یاسایی و کارگێڕی ڤە گەلەک د لاوازن ( نە دەستەیا گشتی هەیە و نە پەیرەوێ نافخوەیی هەیە). ئەڤرو لژنا ئۆلمپییا نشتیمانی دخوازیت سەرەدەریێ دگەل یانەیێن کوردستانێ بکەت ب هەمان شێوێ سەردەریێ دگەل یانەیێن دی یێت ئیراقێ دکەتن. بەلکی ئەڤە ل ڤی دەمی بو هەرێمێ باشتر بیت ژ ڤێ رەوشا شەپلی ئەوا تێدا دبوریت. ژ سالا ٢٠٠٩ وەرە ( پشتی برینا بەشی دارایی ژ وەرزشا هەرێمێ) د بادەکا وەرزشێ دا دگەل بەغدا مە چ دەستکەفت بدەستڤە نەئینایە، بەلکو زێدەتر ئەم لاواز بوین.
ل سەر بابەتێ بهێزکرنا هەماهنگیێ و ئاڤاکرنا بنەمایێ سەربخو بو هەرێما کوردستانێ ئەز دێ دو نموونەیا باس کەم، لدەمێ ئەم ل پەرلەمانێ ئیراقێ دا ٢٠١٨-٢٠٢١ مە دگەل ر.گ.وەرزش ل هەرێمێ چارەکرن:
– وەزارەتا لاوان و وەرزشێ مولەتەك بو یانەیا سلێمانیێ دروست کر، وی دەمێ عەدنان درجال وەزیر بوو، مە ئەڤ چەندە رەتکر و وەكۆ لژنا لاوان و وەرزشێ و دگەل ر.گ. وەرزش، ئەڤ کێشەیە هاتە چارەسەرکرن کو ئەڤ چەندە دەستهەلاتا حکومەتا هەرێمێ یە و دەستهەلاتا بەغدا نینە.
– ل سالا٠ ٢٠٢ کەسەکی ب پشتەڤانیا وەزارەتا لاوان و وەرزشی کو وی دەمێ د. احمد العبیدی وەزیر بوو، بناڤێ کوردا خو بەربژێر کر بو سەروکاتیا ئێکەتیەکا وەرزشی یا نشتیمانی، مە ئەڤ چەندە رەد کر، ئەگەر برێکا حکومەتا هەرێمێ نەبیت.
ئەڤ بادەکە دڤێت بهێتە چارەسەرکرن و بشیوەکێ دروست و ساخلەم، وەرزشا هەرێمی چ یاسا بو نینن و تاکو یاسایەک بوو هەبیت دڤێت بەرەف یاسایێن نشتیمانی بچین، سەرەڕای هندێ کو وەرزش نە بابەتەکە کو دەسهەلاتا فیدرال بیت، ژ بو ریگرتن د مایتێکرنا نافخویی ( چ حزب بن یان لایەنێت حکومی بن) دناف یانەیێت وەرزشی دا.
وەرزش ناهێتە بجوککرن تنێ د یانەیێت وەرزشی دا، کو حکومەتا هەرێمێ کەتیە ڤێ شاشیێ دا !، بەلکو وەرزش زینجیرەکا بەرفرهە ژ ئەرکا و مافایە د دابەشکرینە ل سەر کومەکا وەزارەتا( لاوان، پەروەردە، خواندنا بلند، نافخویی، پێشمەرگە) و دەزگایێن نەحکومی ( لژنا ئۆلمپی، لژنا پارائۆلمپی ئێکەتیێت وەرزشی، یانەیێت وەرزشی)، ب پشتەڤانیا راگەهاندێ و کەرتێ تایبەت. د پەرتوکا من دا بناڤێ (وەرزش و گەشەی هەرێمی کوردستان) ب دریژاهی من باس لڤێ تێگەهشتنێ کریە.
