لێبورینا گشتى و رهوشا زیندانیێن ههرێمێ
- بهیار باڤى –
ل ناڤهراستا ئهڤێ مههێ پهرلهمانێ كوردستانێ مژولى گهنگهشهكرنێ بو لسهر پروژه بڕیارا یاسایا لێبوورینا گشتى بۆ زیندانیێن ههرێما كوردستانێ, و لدوماهیێ ئهڤ پرۆژه هاته پهژراندن و بڕیاره ب كهڤیت دبوارێ جێ بهجێ كرنێ دا ..
دماوێ ئهڤان 10سالێن بورى دا ئهڤه دێ بیت سێیهم جار ئهڤ یاسایا لێبوورینا گشتى ل ههرێما كوردستانێ دهركهڤیت ,ئێكهم جار ل سالا 2007 ێ بو و دووهم جار ل سالا 2012 ێ و ئهڤه سیێهم جار ل 2017 ێ , و دماوێ ئهڤان ساڵاندا لێبوورینهكا تایبهت ژى ژ ئالیێ سهروكاتیا ههرێمێ ڤه دهركهفتبو و كهتبو دبوارێ جێ بهجێ كرنێ دا …
ل دوڤ ئهو ئامارێن لبهر دهست نوكه ل ههرێما كوردستانێ ( ل ههر سێ پارێزگههێن دهوك , ههولێر , سلێمانى ب حهلهبچه ڤه) نێزیكى پێنج هزار كهسێن ( محكوم ) ههنه ب ماوێن سڤك و ناڤنجى و گران , و ئهڤ ههژماره ژى ههژمارهكا مهزنه بو ههرێمهكێ كو ههژمارا هاولاتیێن وێ ل ناڤبهرا پێنج ههتا شهش مهلیون كهسان بیت ..
خالێن د بڕیارا لێبوورینا ئهڤ سالهدا بهرچاڤ ,ئهڤێن ل خوارێ نه :
– كێمكرنا سزایێ گران ( سێدارهدانێ ) بۆ 15 ساڵان .
– كێمكرنا 30 % ێ ژ ماوێ سزایان یێن زیندانكریێن مهزن .
– كێمكرنا 40 % ێ ژ ماوێ سزایان یێن زیندانكریێن سنێل .
و ئازاد كرنا كهسێ ( محكوم ) ژى دهێت كرن پشتى ل ههڤهاتن (مصالحه) دناڤبهرا ههردو ئالى وبنهمالان دا دهێته كرن دئهوان كێشهیێن ژئهڤى جۆرى ..
ههلبهت ئهڤێ یاسایا لێبوورینێ ژههژمارهكا سزادایان نهگرت ئهوێن ل گۆرهى ماددێن وهك بازرگانى كرن ب كهرهستێن بێ هۆشكهر و …. هاتین سزادان .
ههكهر ئهم ئهڤان ئاماران دگهل یێن سالا 2013 بهراورد بكهین دێ بۆمه دیار بیت كو ئهڤ ههژماره پتر ژ دوجاركى زێده بویه و ئهڤێ زێدهبونا مهزن ژى چهندین ئهگهرێن دیار و نخافتى ههنه لبهراهیكێ سێ سالێن شهڕى و قهیرانا ئابوورى … و ڤهرێژا ئهڤێ چهندێ وهك ههژارى و بێكارى و گڤاشتنێن دهروونى كو دئهنجام دا زێدهگاڤى و ئارێشه و ناكوكى بهربهڵاڤ و زێده بن ههتا دگههیته ئاستێ كریارێن توندو تیژیێ و ڤارێبونێ و تاوانێ چ دچارچوڤێ جڤاكى یان بۆ ناڤ خێزانێ ..
ههبونا ئهڤێ رێژا مهزن ژ ( مهحكومان ) د چاكسازیان دا ( چ ژكهسێن مهزن یان یێن دژیێ سنێلهییێ دا ) كارتێكرنهكا مهزن لسهر كهسێ زیندان كرى و ههروهسا خێزانا وى و دیساڤه لسهر جڤاكى ههیه ژ ئالیێ دهروونى و ئابورى و جڤاكى ژى ڤه .. وئهڤ كارتێكرنه ژگهلهك روویان ڤه دیار دبیت وهك:
1- ژئالیێ دهروونى ڤه : ئهڤ كهسه پترى یا دهمان دبن هندهك گڤاشتنێن دهروونى دایه و ئهڤ چهنده ژى گهلهك جاران كارتێكرنێ ل ههڤسهنگى یا كهسایهتى یا وى دكهت ..
2- ژئالیێ خێزانى ڤه : بتایبهت ههكهر ئهڤ كهسێ ( محكوم ) سهمیانێ خێزانێ بیت ڤالاتیهك مهزن دناڤ خێزانێ پهیدا دبیت بتایبهت ژئالیێ سوزى ( عاتفى ) و بێ بههر بونا ئهندامێن خێزانێ ژ ههست و ههمبێز كرنا ئهڤى سهمیانى كو وهكو ستوونهكا سهرهكى دخێزانێ دا دهێته بهرێ , ههروهسا ژ ئالیێ ئابوورى ژى ڤه گهلهك جاران رهوشا ئهڤێ خێزانێ بهرهڤ ههژارى و دهست كورتى دچیت بتایبهت ئهگهر سزایێ دوم درێژ بیت و ههروهسا ئهو بتنێ سهمیان و شولكهرێ خێزانێ بیت.
3- ژ ئالیێ جڤاكى ڤه :بتایبهت د ئهوان كێشێن زهرهر و زیان ب ئالیهكى كهتى , ئهڤه ژى گهلهك جاران هندهك ئاریشهو كێشهیێن دى یێن جڤاكى بۆ ههردو ئالیان پهیدا دكهت و گهلهك جاران ههتا پشتى بوراندنا سزایى ژى هندهك ئاریشه روداینه یان ب ههلاویستى ماینه.
بۆ دهرێخستنا ئهڤێ بڕیارێ دو بۆچونێن ژێك جودا ههنه , كو ههر ئێك پشتا خۆ ب هندهك گرۆڤان گرێ ددهت … لێ ههر چهوا بیت بۆ ئهڤان بابهتێن ههستیار و گرێداى رێژهیهك مهزن ژ جڤاكى پێتڤى یه دهمهكێ درێژ ههبیت بۆ گهنگهشهكرن و ڕا وهرگرتن و دارشتن و دهركرنا ئهڤان جۆره یاسایا داكو ڤهرێژ و ئاكامێن وێ یێن نهرێنى ل پاشهرۆژێ كێمتر لێ بهێن ومافێ ههمو ئالیهكى بهێت پاراستن..
