ئیـران… و ستراتیژیهتا ئالۆزكرنا رۆژههڵاتا ناڤهڕاست
فارس عیسا خێلهخى
2) ئیران و ڕێڤهبرنا كریزان:
مهلایێن ئیرانێ ب ئارمانجا پاراستنا ئاسایشا نهتهوهیا ئیرانێ و پارێزگارى ل سیستهمێ ویلایهتا فهقیه، ل گۆرهى تێروانیا وان، مافێ سهركێشیا ههموو مۆسلمانان بۆ رێبهرێ باڵایێ ئیرانێ دزڤریت، واته وهلیێ ئهلفهقیه، ژبهركو ئهو بریكارێ ئیمامێ غائیبه” ئیمام مههدى”، لهو پشتى سهركهفتنا شۆرهشا ئیسلامى، درووشمێ هنارتنا شۆرهشێ وهك ستراتیژیهت پهیڕهوكرن، ئانكو بهڵاڤكرنا مهزههبێ شیعهتیێ، ژبهر هندێ ل ههر ناڤچهیهكێ نهتهبایى ههبیت، ئیرانى ل وێرێ یه، ههول دهت پێگهیهكێ دروست بكهت و ئهجیندایێن خوه بنهجه بكهت، ئانكو ئیران، مینا بهكتریایێ ل سهر ژینگههێن پیس و ئاژاوه دژیت و وهرارێ دكهت،
پشتى شهڕێ ههشت سالیێ دگهل عیراقێ و پاشان ژناڤچوونا رژێما سهدامێ گوڕبهگۆر، زێدهتر گۆرهپان بۆ ئیرانێ ل ڤێ ناڤچهیێ ڤالا بوو، مایتێكرن دههموو وهلاتهكێدا كرن ب رێیا خهلكێ شیعه مهزههب، مینا “عیراقێ، لوبنانێ، سووریێ، بهحرهینێ، یهمهنێ، تا سعودیێ “، شیا بارودۆخێ وان بۆ بهرژهوندیا خوه بهر ب ئالۆزیێ و خۆلقاندنا كریزان ڤهگۆهێزیت، دهرئهنجام ههژموونا ئیرانێ ل سهر ڤێ ناڤچهیێ ب هێز بوویه، ئێدى ئهو وهڵات بۆ چارهسهریا كیشهیێن خوه پێدڤى دكهت یان ئیرانێ رازى بكهن، یان كریزا بۆ ئیرانێ دروست بكهن و مایتیكرنێ دكاروبارێت وێدا بكهن، سهرهڕایى ههول و مهزخاتنێن زۆر تا نوكه سهركهفتى نهبووینه، ههروهكو وهزیرێ بهرهڤانیێ ئیرانێ ” عهمید حسین دههقان” دههلكهفتهكا ئاینى دا ڕاگههاندى و رۆژنامهیا عهرهبى “رأى الیوم” دهژمارا رۆژا 25ێ ئهیارێ ــ 2017ێ بهلاڤكرى، ئهم وهكو ئیران زڤرین وهڵاتهكێ زڵهێزێ ڤێ ناڤچهیێ، ئهم مهزنێت “أسیاد” ڤێ ناڤچهیێ نه، ژلایهكێ دى بۆ ئاژانسا تهسنیم یا دهنگۆباسان دۆپاتكر، هندهك وهلات ههنه ههولا لاوازكرنا رۆلێ كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ دهن ل ڤێ ناڤچهیێ، لهو پێدڤیه حاكمێن وان، نهخاسمه یێن سعوودیێ چارهنڤێسێ “سهدام حۆسین”ى ژبیر نهكهن، خهونێن مهزن ههبوون، مه دهستهسهركر و پاشان مه گۆشت، ئهگهر سعوودیێ حهماقهتهكێ بكهت دێ وهلامێ وهرگریت.
ئهگهر ئیران سهركهفتى بیت دگهرهنتى كرنا ئاسایشا دهرهكى و دوورخستنا مهترسیێن ڕاستهوخۆ ل سهر ئیرانێ و شیابیت مفایى ژ ناكۆكى و كریزێن د ناڤ وان وهڵاتاندا بكهت و بجوانى ئیداره بكهت، لێ وێ ڕامانێ نادهت كو ئاسایشاوێ یا ناڤخوهیى پشت ڕاسته و چو كێشهێن ناڤخوهیى نینن، بهلكو ژبۆ داپۆشینا كریزێن خوه یێن نافخویى و ب مهبهستا رازیكرنا خهلكێ خوه كو وهلاتێ وان ههمبهر مهترسیانه و دڤێت یهكرێزبن و پێگیری سیاسهت و ڕێنمایێن ڕێبهرێ باڵا و بهرژهوندیێن رژێماوێ بن و یاخى نهبن، دۆژمنێن ئاشۆپهیى دخۆلقینیت و خهلكێ خوه مژوولى وان دكهت، مینا ئهمریكا، ئیسرائیل، سعوودیێ، یان ژى دهستێوهردانێ د ناڤا ناڤخوهیا وهڵاتێن دندا دكهت، ههر بۆ وان مهبهستان.
ب شێوهى گشتى، ئیران سهرهدهرییهكا سهربازى ــ ئهمنى درێڤهبرنا كریزاندا دكهت، دهستپێكێ مایتیكرنێ دكاروبارێن نافخوهیا وان وهڵاتاندا دكهت و كێشهیان دروست و كوور دكهت تا ئاستێ ئالۆزیێ، دووڤدا بهر ب كێشهیێن چهكدارى ڤه دبهت و پاشان رێڤهبهریا تۆندكرنا ئالۆزیان دكهت تا ههڤڕكێن خوه ماندى دكهت و نهچار ببن بهر ب وێڤه بزڤرن، ب ڤى شێوازێ درێڤهبهرى كرنا كریزاندا سهركهفتى بوویه ل عیراق و سوریێ، ل دووماهیێ چارهسهریێ وهكو خواستهكێن خوه دكهت.
3) ئیران و كریزا سووریى:
پشتى باهۆزا بۆهارا عهرهبى ژ وهلاتێ تونسێ بهر ب میسرێ و پاشان ل ههیڤا شوباتێ ـــ 2011ێ روو ل وهلاتێ سووریێ كرى، دهرفهت ڕهخسا پێكهاتهیێن سووریێ دژى رژێما بهشار ئهسهدى ڕاپهرن و ب درێژاهیا نێزیكى (5) ههیڤان ب خوهنیشاندنێن ئاشتیانه، داخوازا لادان و دادگههكرنا بهشار ئهسهدى و رۆخانا رژێماوى دان، رژێم نێزیكى سهكهراتا مرنێ كربوون، هنده نهمابوو ههناسهیا خوه یا دووماهیێ ژدهست بدهت، لێ ئیرانێ ب پشتهڤانیا عیراقێ (1700) تیرۆرستێن زیندانا ئهبۆغریبێ ب سیناریویهكێ بهرهڵاكرن و بهر ب سووریێ رێك بۆ وان خۆشكر، ئهو خوهنیشاندێن ئاشتیانه یێن گهلێن سووریێ بهر ب تۆندوتیژیێ و شهڕێن چهكدارى برن و ترس لایێ چڤاكێ نێڤدهولهتى ژگروپێن ڕادیكالى پهیداكرن، ئێدى داكو د ناڤبهرا وان گرۆپێن ترسناك و مانا ئهسهدى، ئهسهد بهێته پهسهندكرن، ئهڤه ژى جێبهجێ بوو، ئانكو ههڤسهنگى بۆ بهرژهوهندیا مانهوهیا ئهسهدى و رژێماوێ شكاندن.
هۆسا ئیرانێ ب رێیا هنارتنا تیمێن سوپایێ پاسداران و ڕاسپاردهكرنا مللیشیایێن شیعه مهزههب ژلوبنان و عیراقێ “حیزبوڵایا لوبنانى، كهتائیب خۆراسان، عهسائیب ئههل الحق، كهتیبهیا نۆجهبا، ….هتد” ب بۆهانهیا پارێزگارى كرن ل جه و مهزارگههێن شیعه، نهمازه مهزارگهها “سهیده زهینهب”ێ ل شامێ شهڕێ بهرگیریێ ژ بهشار ئهسهدى دكرن، “على خامهنهئى” ب ئاشكرایى داكۆكى ل مانا بهشار ئهسهدى دكر، ژگۆتنا بهرپرسێن ئیرانێ، پاراستنا ئاسایشا سووریێ ژپاراستنا ئاسایشا نهتهوهییا ئیرانێ یه، چونكو ژئالیێ مهزههبیڤه بهشار عهلهویه، ئهگهر ژناڤ بچیت، واته دهسههلات ئێدى بۆ دهستێ سۆنهیان دێ چیت، دهرئهنجام كۆتایى ب پرۆژێ “هیلالا شیعى” دێ هێتهكرن یاكو خهونا ئیرانیان، ژئیرانێ دهستپێدكهت بهر ب عیراقێ و د رێیا سووریێ بهر ب لوبنانێ و گههشتن بۆ سهر دهریایێ سپى یا ناڤهڕاست، ئیران دگههیت، ئهڤ خهون ب دووماهی هاتنا شهِرێ داعشێ بۆ ژیوار و كرنه ڕاستى.
ژ بهر ڤێ…. ئیرانێ ههموو سهنگاخوه یا “سیاسى، ئهمنى، سهربازى، ئابوورى” ئێخسته سهر سووریێ ب مهبهستا پاراستنا بهشار ئهسهدى و رژێماوى، ل دووماهیێ ههڤسهنگى بۆ بهرژهوهندیا مانهوهیاوى شكاندن، ههما ههر ب وى شێوهیى ل وهڵاتێ یهمهنێ ب رێیا چهكدارێن حۆسى، شیایه وى وهڵاتى ئالۆز بكهن و حۆسى كونترۆلا نیڤا وى وهلاتى ب پایتهختێ وێ سهنعایێ ڤه بكهن، سعوودیێ وهلاتێن دن مژوولى یهمهنێ بكهن، داكو ئهو ب دلێ خوه ل عیراق و سووریێ ستراتیژیهتا خوه جێبهجێ بكهت و ههژموونا خوه بهرفڕهه بكهت.
