ئهرێ گهلۆ (گێم) یا (ئۆڤهر) دبیت، یانژى…؟!!
هۆشهنگ باوانى
(كیسنجهر) پیرشالیارێ سیاسهتا دهرڤهیا ئهمریكى. خودانێ ئێكهمین پڕۆژهیێ پارڤهكرنا ههرههمى دهولهتێن دهڤهرا عهرهبى ل سهر بنواشێن تایفى ل ساڵا ١٩٧٣, لێ قودرهتمهندی و پشتهڤانیا سۆڤیهتێ د وى دهمی دا ل پڕانیا دهولهتێن عهرهبى ل ڕۆژههڵاتا ناڤێن، نهخاسمه ژ عیڕاق و سووریێ بوو ئهگهرێ پاشخستنا جێبجێكرنا وى پڕۆژهى. بهلێ پشتى گهرمبوونا شهرێ عیڕاق و ئیرانێ و دژواربوونا دژایهتیا شیعه و سونهیان, جارهكا دى زهمینه بۆ گهنگهشهكرن ل سهر چاوانیا پیادهكرنا هزر و بۆچوونێن پڕۆژێ كیسنجهرى هاته ڤبهرههڤكرن, ئهوبوو ل ساڵا ١٩٨٣ێ ئیسڕائیلێ پیلان بۆ دابهشكرنا عیڕاق و سووریێ د ڕێیا ئافراندنا شهڕهكی د ناڤبهرا پێكهاتهێن ئۆلى و تایفى و حزبى ل ههردو وهڵاتان بهرههڤكر و ئێدى ئهوبوو یابووى. ئهڤ پیرهمێرێ جوهیێ ئهڵمانیێ ئهنتى نازیێ ٩٤ سالى سهربارى هندێ كو نێزیكهى نیڤ سهدهیه ل دهرڤهى كۆشكا سپى و دهستههڵاتا جێبجێكار دا دژیت, لێ حهتا نها ژى دیموكرات و جمهۆریێن وى وهڵاتى شكۆمهندى و زلهێزیا ئهمریكا بۆ سهركردایهتیا كیسنجهرى و قووناغا جهنتهیا دبلۆماسیا وى دزڤڕینن و هزر و ڕامانێن وى وهكى فهلسهفهك بۆ سیاسهتا دهرڤهیا ئهمریكى ل بهرچاڤ وهردگرن و بهردهوام د كریز و كێشهێن نێڤدهوڵهتى و شهڕ و ململانێێن ئابووری دا نه ب تنێ ڕاۆێژكاریێ پێدكهن، بهلكى گهلهك جاران وهك بڕیادهر و خودان دهستههڵات نوونهراتیا حوكمهت و وهلاتێ خوه دكهت، ل ههمبهر لایهنێن دن, چونكى ئهوه خودانێ فهلسهفهیا ((شهرعیهت و هێز)). واته چو شهرعیهتهك بێ هێز ناهێته چهسپاندن و چو هێزهك ژى بێ شهرعیهت نكاریت چو جۆره بزاڤ و چالاكى و بهرگرى و دهستتێوهردانهكێ بكهت. بابهتێ مه نه (هنڕى كیسنجهر)ـه, بهلكى بابهت ڕهنگڤهدان و كاریگهرى و باندۆڕێن خواندنگهها وى یه ل سهر قهیران و كریزێن جودا جودا یێن كێشوهرێ ئاسیا و دهڤهرا ڕۆژههلاتا ناڤینه ب شێوهكى گشتى و دۆزا گهلێ كورد و كوردستانیهتێ یه ب شێوهكێ تایبهت، نهخاسمه گهرمه بۆیهرێن نهاێن توركیا و سووریا و ئیران و عیراقێ. ئهمریكا ل دووڤ مهزنترین ئامۆژگاریا كیسنجهرى سهرهدهریێ ل گهل كێشه و ململانێ و كریزێن جیهانێ و دهڤهرێ دكهت, ئهو دبێژیت ((حوكومڕانیێ ل پتڕۆڵێ بكه، دێ حوكمڕانیێ ل نهتهوهیان كهى… كۆنتڕۆلا خوارنێ بكه دێ حوكمڕانیێ گهلان كهى)). بێگومان ئهڤێ دیتنێ چو جۆره شرۆڤهكرنهك نهڤێت و دهرئهنجامێن وێ دخۆیا و ڕوون و ئاشكرانه. ((گێما)) ئێكێ یا ههرههمى مۆندیالێن سیاسى و ئابوورى ل ناڤ گۆڕهپانا ((پتڕۆلێ و خوارنێ))، دهستپێدكهت. ئاسیا و ڕۆژههلاتا ناڤین ژى گونجایترین دهڤهرن ل جیهانێ ههم ژ ئالیێ هاندهر و پشتهڤانان ڤه و ههم ژ ئالیێ ئامادهباشیێ بۆ بهرههڤكرنا ئاسانكاریان. لهوا چ جاران ئهز هزر ناكهم ئهڤ زلهێزه ب پڕاكتیك پاشهكشیێ ل ڤێ دهڤهرێ بكهت, ڕهنگه بزاڤهكا تاكتیكیا سهربازى بكهت, چونكى ب دیتنا من یا مژووله ب داڕشتنا ستراتیژیهكا ڕۆنتر ڤه، سهبارهت چاوانیا دهستێوهردانێ ل دووڤ پهیداكرنا ڕێنمایێن شهرعیهت پێدانا وێ دهستێوهردانێ بۆ قووناغێن داهاتى. ئهو ((سیستهمێ ئهمریكى))، ههرگیز ناخوازن جهمسهرهك ئانكۆ میحوهرهكێ جیهانى ب تنێ دهستههڵاتا خوه ب سهرسامانێن سروشتى ژێدهرێن پتڕۆل و غاز و و وزهیێ ل ئاسیا و ئهورۆپا و ڕۆژههڵاتا ناڤین دا بسهپینیت, بهلكى پێكۆلێ دكهن ل دووڤ فهلسهفهیا ((هێز و شهرعییهت))، دانێ ململانێ ل گهل جهمسهر و میحوهرێن دژ بخوه بكهن و هێدى هێدى خوه و دهڤهرێ ل گهل كاودانان بگونجینن و ئهگهر نهكارن ههر ههمیێ كۆنتڕۆڵ بكهن, لێ پێدڤیه شهریك بن. كیسنجرى د دهسپێكا ههوا ههلبژاتنان د ناڤبهرا ((هیلارى كیلنتۆن)) و ((ترامپ)) دا ڕاستگۆیانه ڕاگههاند كو ((تڕامپ))، كهسهكێ دهوڵهتمهدارنینه و پێشبینى دكهم ب سهركهفتنا وى وهڵات دوچارى ئاڵۆزترین كێشهێن سیاسى و پاشهكشهیا لهشكرى بهێت, چونكى چێكرنا بڕیاران ل سهر ئاستێ سیاسهتا دهرڤه بۆ وهڵاتهكی زلهێزێ وهكى ئهمریكا سهنگێ وێ ێی نێڤدهولهتی دهستنیشان دكهت . لهوڕا ((تڕامپ)) ى ئهو گوهۆڕینێن ڤێ دووماهیێ ل سهر ئاستێ وهزارهتا دهرڤه و ئێمناهیا نهتهوهیى ئهنجامدای بوونه جهێ ڕامانا پڕانیا چاڤدێرێن سیاسى و وهڵاتێن دهڤهرێ و ڕاستى د دهمێ پێدڤی دا هاتنه ئهنجامدان. لێ سهربارى ڤی چهندێ ژى مرۆڤ ژ ئالیێ دهروونى ڤه ههست ب بهرتهنگبوونا ڕووبهرێ دهستههڵاتا سیاسی و لهشكریا ئهمریكا ل دهڤهرێ دكهت, ب تایبهت پشتى بۆیهرێن ١٦ ئوكتۆبهرێ و داگیركرنا كهركووكێ ((عیڕاق)) ژلایێ لایهنگرێن كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ و داگیركرنا عهفرینێ ((سووریا)) ژى ژلایێ لهشكرێ كۆمارا توركیا. ههر چهنده نه سووریا و نه عیڕاق ژ ئالیێ دیرۆكى ڤه نه دهولهتێن دیرۆكینه. ل ههمبهر ڤێ ههستێ بزاڤ و جموجۆڵێن ((پۆتین)) زهقتر و ب دهستكهفتیتر دئێنه بهرچاڤ, باشترین بهلگه ژى بهردهوامبوونا حوكومڕانیا بنهماڵهیا ((الاسد))ـه ل سووریایێ پشتى سیناریۆیا ((بههارا عهرهبى)). باشه پرسیارا ههرهگرنگ، رۆسیا چ ئارمانج و مهرهم ل سووریێ ههنه؟. یا ئێكێ .., پشتى شهڕێ ١٩٧٣ ل گهل دهولهتا ئسڕائیل, پاوانخوازیا رۆسیا ل دهڤهرێ لاوازبوو.., دووێ ڕۆسیا دڤێت پارێزگاریێ ل بنگههێ سهربازیێ دهریاوانیێ خۆه بكهت ل لازقیێ, یا سێههم, ڕۆسیا مهترسى ههیه رێكخراوێن تیرۆریست د ڕییا دهڤهرا قهوقاز ڕۆژانه خوه بگههینه سنۆرى و ئاڵوزیان پهیدا بكهن. پشتى شهرهكێ جاسووسی و سیخوڕیا دوسهره د ناڤبهرا ڕۆسیا ژ ئالیهكێ ڤه و ئهورۆپا و ئهمریكا ژئالیێن دیڤه سهبارهت ب ژههرایكرنا ((سێرگى سكریپاڵ)) و كهچا وى ل ((سالزبێرى)), ئێدى ڕۆژههڵات و ڕۆژئاڤا بۆ جارهكا دى زڤڕینهڤه قووناغهكا كهڤنار, قووناغا گهرمكرنا شهڕێ ساڕ. یا ئهم پێشبینى دكهین, پشتى كو توركیا ((ناتۆ)) ب ٢٢ بیست دو ملیار دۆلاران ئاڵوگۆهریا بازرگانى ل گهل ڕۆسیا دا ههیه و ڕۆسیا بهرێ بنیاتێ بۆ پڕۆژهیێ ئهتۆمى ب كوژمێ ٢٢٣ دوسهد و بیست و سێ ملیار دۆلاران ل توركیێ دادنیت. ئێدى ههق ئهوه دهستههڵاتا كوردستانى وێ هزرێ بكهت كو نها دهستپێكا یاریێ یه و ههتا نها یاری بدووماهی نههاتیه, بهلكو شنى دهستپێكا ((گیم))ـێ یه.
