وهلاتپارێزیی، ژ سۆزى بۆ بۆ كلتوورى
د.سالار عوسمان
ڕاسته سۆز پشكهكا دانهبڕیا ژیانێ یه و ڕۆچوویه د ناڤ هووردهكاریێن خوه اد، ههست، بیر و كاردانهڤهیێن مرۆڤى یه، لێ ل ب رهخ سۆزێ دا، ئهڤه پشكهكا رۆهنا ژیانێ یه و ل گهل خوه دا دهستێ سۆزێ ژى بۆ ڕاستهڕێ دگریت، سۆز ، ئهگهر ئهقل دگهل ڕیێ نهچیت، ئهگهر دهرگههان بۆ ڤهنهكاتهڤه، لهوانهیه د تاریێ دا بمێنێتهڤه و ل تاریكیێ ژى دا دهرگهڤهكرن ئهستهم دبن!.. كهواته ئهم ل بهرامبهر حهتمیهتا ڤهكرنا دهرگههانین حهتا بگههینه ڕۆناهیێ، كهواته بێ ڕۆناهی، د تارییێ دا ژیان نابیت و مرۆڤ بهردبیتهڤه!.. چهند زۆرن ئهو نموونهیێن تاری یێن ناڤ دیرۆكێ، كو مرۆڤ ههلببیت، ههلببیتهڤه ژ بهر ئهوێ چهندێ نهشیایه چراى بدهست دهرگههان ڤهبكهت، ب كورتی: بهربۆتهوه، چونكو تنێ سۆز كارى بۆدكهت!.
ئهڤ كورته پێشهكیه بۆ وێ چهندێ یه داكو بێژم: ڕاسته سۆز پشكهكه ژ ژیانێ، بهلێ ئهقڵ بیركهرێ ڕاستیێ یه، لهورا د ههر پرۆسهیهكێ دا دڤێت بگهڕێینهڤه بۆ پهیوهندیێن د ناڤبهرا سۆز و ئهقل دا و ئهڤ ههڤكێشه شیتهل بكهین و بپرسین: ئهرێ كیژ ژ (سۆز، ئهقل) ڕابهرییا ئهوێن دیتر دكهت؟..ههردهم ئهقل ڕابهرایهتیا سۆزێ كر، ئهو پرۆسه د ێ بسهركهڤیت و بهرهڤاژى ژى دروسته..!.
وهلاتپارێزی بهرخوركرنه ل گهڵ بهایان، لهورا دڤێت ئهقل ڕابهرایهتیێ بكهت، ل كیڤه ژى سۆز پێویست بیت، دهڤێت ههر ئهقل ئیدارا ئهوێ سۆزێ بدهت، ئهم پرسه پرسهكا ههستیاریی كلتووریه و دڤێت كوورتر ژ نها ههیه بهێته گهنگهشهكرن، گهنگهشه ژى ب وى ئاراستهی بیت: (وهلاتپارێزیی واته كاركرن ل ناڤ حهقلێ بههایێن مهزن).
ل كوردستانێ دیرۆكهكا خهملاندى ههیه ژ سۆزاتیا وهلاتپارێزیێ، ل ههر گۆشهیهكێ ڤه سهحا ڤان ڕازاڤان بهێتهكرن، سهرنجڕاكێش، جهێ شانازیێ یه، پڕه ژ ههلچوونا خوه و ههستان، لێ پرسیارا ڕژد ئهڤهیه: ئهقل ژ كیڤه د ڤێ خهملاندى دایه؟!.. سۆز چ چنیهڤه و ئهرێ تهنێ ب باڵێ سۆزێ ڤه دشێین بفڕین؟!.. زۆر ب كورتی: وهلات، ل گهل ژى وهلاتپارێزیی تهنێ ب سۆز بهڕێڤه ناچێت و دڤیتَ ئهقلى بێخهینه پێش ئهوێ سۆزێ و ب واتایهكا ڕۆۆهنتر دڤێت ئهقل ڕابهرایهتیا سۆزا وهلاتپارێزیێ بكهت..!.
چ بكهین باشه؟.. ئهڤه ژى پرسیارا ههرى مهزنه، ب لێكدانهڤهیا ڕایا من، دڤێت وهلاتپارێزیێ ژ سۆزێ بگوهۆڕین بۆ كلتوورى، ئهڤه ژى كارهكی نه ب ساناهى یه و نه ب زهحمهته، ساناهی یه گهر نیاز ههبیت و زهحمهته ژى گهر نیاز نهبیت و وهك دههان ئاریشهیێن دیتر نیڤ تهمام ل ناڤ نهئێكلاكهریێ دا ب رژدى دمینیتهڤه..!
ئهگهر نیاز ههبیت، واته ئهگهر مه خواست وهلاتپارێزیی ژ سۆزى ڤه بگوهۆڕین بۆ كلتوورى، ئهو دڤێت ژ پهروهردێ ڤه، ژ خانهوادێ و قوتابخانهیان ڤه دهستپێ بكهین و پێش ههر پێنگاڤهكێ ژى موجامهلێ بكوژین، چونكو موجامهله دایكا سۆزێ یه و پشكهكێ زۆرێ تێكچوونا ڕهوشهكان بهرههمێ تهڤلیبوونا وێ موجامهلێ یه، كو ئهورۆپیان واز لێ ئێنا و ئهمه ڕۆژههڵاتی ژى حهتا نوكه پێهڤه دهتلێینهوه..!.
پهیڤین د ڤى باری دا گهلهك، سیاسهتمهداران ژى چاوا بیردكهنهڤه، كلتوورێ سیاسیێ مه د چ ئاستهكى دایه، پهروهرده، میدیا، بهرژهوهندیێن تاكان و سهرجهمێ وان بههایان پشكهكا بهردهوامه پشكهك ژى د بێ پێناسهیێ، یا ل نێڤ پێناسهیا ـ ل ناڤ دوكڤاندا (بهرژهوهندپارێز) ـ ماونهتهوه و دههان پرس و پرسیارێن دیتر، ئهگهر بهیستین ل پێناڤێ دا كارهكی بنیاتی بكهین، دڤێت بهرسڤا ڕۆهن و بێ موجامهله و دوور ژ سۆزێ: ئهقڵانی ههموو ئهو پرس و پرسیارانه بدهینهڤه، ئهگهر مه وهكر، ئهوى دهمى دكارین دهرگههان بكهینهڤه!..بهڵێ ئهوى دهمى دكارین وهلاتپارێزیێ ژ سۆزهوه بگوهۆڕین بۆ كلتوور..!
