ویلایهتا هزار زهنقهت و زهنقهتهك!
ئایدن عینایهت دۆسكی
بهری ههمو تشتان پیرۆزباهیا تهڤایا كوردان و كوردستانیا و جیهانێ دكهم, كو سالا نوو بێ خوین و ئاوارهبوون ل گهل هندهك دامهزراندنان ل دهزگههێن میری!؟..
ئهگهر لێ بنێرین، بۆچی مه ناڤێ دهولهتا عیراقێ نهئینا و مه كره ویلایهت؟، چونكو یان فارس یان تورك یان ئهمریكا ب ههموو شیانێن خوه ههول ددهن كو چێلهكا قهلهو ل شوونا شێری پهترۆلێ بدزیت, لهوما دێ بینین بهرپرسێن شیعهیان وێنێ والی (ولایه الفقیه) ل شوونا وێنێ سهرۆك كۆمارێ عیراقێ ل پشت خوه ددانیت و شانازیێ پێ دبهت و بلا ئهو فارس بیت. سوننی ژی ههر هزرا وان هزرا بهرێ یه كو ژ سالا 1921 حهتا چوونا سهدامی, حوكم بۆ وان بوو و ب مخابنی هندی ئێك یێ دی بكوژیت و بومبا ب ئێكودو ڤه بپهقینن, بهلێ ئهڤ هزره یا شاش ههر د مێشكێ وان دایه، بۆ نموونه ڤێ دووماهیێ چهندین شێخ و مهلایێن ههردو تائیفهیان برایێن مه یێن كرستیان كرنه كافر و گۆتن ههر چیێ بچیته جهژنا وان یا دارا كریسمهسێ بدانیت یان دهستێ خوه بكهته د دهستێ كرستیانهكی دا یان فهلهكی دا ئهو ژ موسلمانهتیێ دهركهت و ئهگهر تهماته (باجان سۆرك) بهایێ وێ چوو (2500) دیناران بۆ كیلۆیهكێ و نه یا خومالی یه ژی و بلا فهقیر ژی نانێ كهڤن و پێتی ب نانێ نوو بخۆت.
ل سهردهمێ سهدامێ گۆربهگۆر سرایهك ل دائیرا جهوازاتا پهیدا بوو و سهدام ژی ل وێرێ دهرباز بوو و دهمێ ئهو سرا دیتی وی ژی ب لهز خوه كره د سرایێ دا و ل پێشیێ راوهستیا ل بهر پهنجهركا جهوازاتان دا, بهلێ د دهلیڤهكێ دا ل دۆر خوه زڤری دیت كهس ل وێرێ نهما, گازی پۆلیسهكی كر و گۆتێ: ئهڤه چ سرا بوو؟ بۆچی كهس نهما؟!. پۆلیسی ژی گۆتێ خهلكێ عیراقێ سرا گرتبوو دا بچنه دهرڤهی وهڵاتی و ژ زولما ته خلاس بن!! بهلێ دهمێ دیتی تو هاتیه د سرایێ دا، كهیفا وان هات و گۆتن مادهم سهدام دێ چیت وهڵات بۆ مهیه, ل دووماهیێ سهدام هاته سیدارهدان و چوو, بهلێ خهلكێ عیراقێ ههر بهر ب سنۆران ڤه دچیت, دهمێ وڵاتهك چار ملیۆن ئاواره ههبن و چار ملیۆن ئێتیم ههبن و دو ملیۆن بیژن ههبن و بێ ئاڤ و كارهب و قوتابخانه و ساخلهمیی و ل گهل ههموو پێدڤیێن ژیانێ, ئهڤه نا بیته دهولهت.
خوهنیشادان ئهركهكێ نیشتیمانی یه كو مرۆڤ دهردكهڤیت دا داخازیێن خوه ژ دهولهتا خوه بخوازیت و ل عیراقێ ههموو توێژه دهركهفتن دا خوه نیشابدهن، بهلێ دو توێژه ب تنێ نه دهركهفتن, ئهو ژی یا دیاره كو شۆل و ژیانا وان ماشی یه، ئهوژی ئێك ژ وان سحركهر و دهجال, یێن دوێ لهشفرۆش و بهلكو خواندهڤان ل و مه بكهن، بهلێ واقع وهدبێژیت شۆلێ وان ماشی یه, (چ ب قست چ ب دهین یان واستهك بۆ دامهزراندنا كهسهكی), ههكه بهحسێ ڤی بابهتی بكهین، دا پێزانینهكێ بدهینه خواندهڤانان، ئهو ژی ل دهمێ عیراق مهملهكهت ل 1921 جههك هاته دهستنیشانكرن ل تهنشت وهزارهتا بهرگریێ هنگێ ل گهرهكا (باب الموعهزهم) ئهو ژی قهیسهریهكا درێژ ژ 100 دوكانێن بچووك پێكهاتبوو ئێك بهرامبهر یا دی و دورگهههكێ فهرمی ههبوو دو پۆلیس لێ راوهستیا بوون و دهمێ گهنجان قهستا وێرێ دكر, ئهگهر سمبێل پێڤه ههبان دا قرانهكی (چار فلس) دهته پۆلیسی و چیته ژۆر, و ئهگهر یێ بێ سمبێل با دا 10 فلسان دهته پۆلیسی و چیته ژۆر. ئهگهر پسیار بكهین ئهو چ قهیسهری بوو دێ بهرسڤ هێته دان كو ناڤێ وی جهی (تهلهخانه) بوو, ئانكو جهێ لهشفرۆشان, و ب شێوهكێ فهرمی و ئسولی خهلكی قهستا وێرێ دكر, ئهڤ پێزانینه ژ پهرتووكا (بغداد فی العهد العپمانی) یا نڤیسهرێ بهرنیاسێ عیراق (عباس الجومرد). پسیار ئهڤهیه, بۆچی ئهڤ بابهتێ ههستیار من گۆت؟ چونكو ژ دهمێ دامهزراندنا مهملهكهتا عیراقێ تا 2003 ئهڤ تویژه بهردهوامن ل سهر كارێ خوه بهلێ دهمێ ئهحزابێن ئیسلامی ئهوێن زنایێ و لیواتێ تهحریم دكهن دێ بینی ئهڤ دیارده 10 قات زێده بوو, زارۆیان چ ماف نهمایه یان ب شێوهكێ نه قانوونی كاردكهن, یان دێ رهڤینن و پارا پێ ستینن, یان ژی دێ رهڤینن و دهست درێژیێ لێ كهن, و كوژن. ئانكو بۆ ئافرهتان ژی دێ وهكهن و ئهڤه ئهحزابێت ئاینی و ئیسلامی نه, عیراق ژ زهنقهتهكێ بهر ب ئێكا دی دبهن, نه ئابوور نه كشتوكال نه دارایی د درستن ههموو پێدڤیێن مرۆڤی ژ دهرڤهی وهڵاتی دهێن, 1200 كارگهه ل عیراقێ راوهستاندن, 1000 ملیار دۆلار د 15 سالان دا هاتنه خهرجكرن و دزین, عهردێن جۆتیارا بێ زبل بێ تۆڤ بێ دهرمانێن كشتوكالیێ مان, ئاواره ب هیڤیا (فاسۆلیێن نهتهوێن ئێكگرتی) ڤه ماین بێ گاز د ڤێ سهرمایێ و ل سهر هندێ را لههیێن ئاڤێ ب زهنقهتهكا دی لێ زێده كر, ویزارهت دهێنه كرین و فرۆتن و هندهكێن دی ب عهماما فارسی ددامهزرینن و گهفێن تهربۆشێن توركی ههردهم د گۆرهپانێ دابه كو لهشكرێ وان د ناڤ ئاخا عیراقێ دا و عهگالێن عهرهبان وهك عهگالێن كهنداڤی و عهگالێن سعوودی دهستێ وان د ناڤ ژیانا عیراقێ دا د لهیزیت. ژ بلی دووماهیك زهنقهت ئافرهتێن عیراقێ یێن دهێنه فرۆشتن بۆ دهولهتێن كهنداڤی, دێ ڤێجا وهره ل عیراقێ بژی…
برناردشۆ نڤیسهرێ بهرنیاسێ ئێرلهندی دبێژیت: (ئهز نهێنیا سهركهفتنێ نزانم, بهلێ راستیا فهشهلێ ئهوه تو دهمێ ههول ددهی ههموو لایهنان پێكبینی و ل دووڤ حهزا وان).
دهم هات كورد ببنه ئێك، چونكو دوژمن گهلهكن و كهس پشتهڤانیا مه ناكهت. خودێ كوردستانێ بپارێزیت و دووری زهنقهتێت عیراقێ بكهت…
ههر سال ریفراندۆما مه گهشتر و نووتر بیت.
