رێیێن هیمایی
پهرۆین رهمهزان دۆسكى
هندهك رێیێن مهعنهوی ههنه دبنه ئهگهر كو كارتێكرنێ ل دهولهتێن دیتر بكهن بۆ نموونه: ئایدولۆجیا: دهمێ دهولهتێ ئایدولوجیهكا دهستنیشانكرى ههبیت و ب رێیا ڤێ ئایدولوجیایێ دهولهت خوه وهك دهولهتهكا دادوهرانه دیار دكهت. چ قهومى بیت یان ئاینى یان ماركسى یان لیبرالى.
میدیا ب رێیا میدیایێ دهولهتێ دشێت بوچوونا خهلكى بگوهۆریت و ههروهسا تهكنولۆجیا.
ئهو گوهۆرینن ب سهر تێگههێ هێزێ دا هاتین پشتى سالێن 1991 بوویه. پشتى شۆرهشا زانیارى و تهكنولۆجى، رهنگه ئێدى شوونێ جوگرافى یان هژمارا خهلكى گهلهك گرنگیا خوه نهما بیت، چونكى نها گرنگى پتر ب لایهنێ تهكنولوجى دهێتهدان. دهولهت پتر ههول ددهن خوه ژلایێ ئابوورى ب هێزبێخن شوونا لایێ عهسكهرى. ئهڤه ژى ئهو رێكهنه كو نێچیرڤان بارزانى تێكۆشینێ دكهت كو ههرێمێ پێ ب هێزبێخیت.
ئێدى هێزا ئابوورى ژى بتنێ نابیته پێڤهر بۆ بهێزبوونا دهولهتان، چونكو نها بهێزبوونا دهولهتێ یا ب هندێڤه گرێدایه، كا ئاستێ رهوشهنبیرى و زانستى و تهكنولوجى د دهولهتێ دا چهندێ ب هێز و بلنده.
هێزا دهولهتان ب دو رێیان دهێنه پیڤان، ئێك ب رێكا بهراوریێ د ناڤبهرا دهولهتا (أ) و دهولهتا (ب) دا، چونكو دهمێ ئهم هێزا دهولهتا بهرامبهر بزانین دشێن زانین، كا هێزا مه ژى چهنده، لهورا ژ بهرێ دو دهولهت هیزێ ل بهرامبهر ئێك بكاربینین، دهولهت ههول ددهن پلان و هێزێن ئێكودو بزانن دا كو بزانن كا كیژ دهولهت دشێته كیژ دهولهتێ.
ژ ههژى گۆتنێ یه دهولهت د شهرى دا دشێت بزانیت كا هێزا وێ یا راست چهنده، لى چونكو دهولهت زى ب زى شهرا ناكهن، لهورا دهولهت هندهك رێیێن دیتر بكاردئینیت دا كو بزانیت كا هێزا وێ چهنده، وهك:
ـ ب رێیا زانینا (مقومات) یێن مادى و مهعنهوى.
ـ ب رێیا زانینا (مقومات) یێن جێگر و گوهۆر.
ـ ب رێیا سهنتهرێن ڤهكۆلینێ و ئامادهكرنا ڤهكۆلینێن ئاكادیمى دهربارهى هێزا دهولهتێ و دا كو ئهڤ سهنتهر و دهزگههه بشێن هێزا دهولهتێ بپیڤن، ڤان خالانه بهرچاڤ وهردگرن:
ـ زانینا هژمارا خهلكى و كا داهاتێ دهولهتێ چهنده و كا داهاتێ ههر تاكهكهسهكێ ژى چهنده.
ـ وهرگرتنا پێزانینن دهقیق دهربارهى كهرتێن چاندنێ و پێشهسازى و بازرگانیێ.
ـ ههروهسا زانینا رێژا تێچوویێ عهسكهرى (كا دهولهت چهندێ ل عهسكهرێ خوه دمهزێخیت).
ـ ههروهسا زانینا هندێ كا دهولهتێ چهند عهسكهر ههیه و چهند چهك ههیه و تا چ راده ئهڤ چهكه یێ پێشكهفتیه و ههروهسا ب رێیێن جوگرافیا و سهروهت و سامانێن سروشتى، هێزا ئابوورى، هێزا تهكنولوجیا، چاوانیا دانا بریارێن سیاسى و وهزیفێن حكومى و ههروهسا ب رێیێن مهعنهوى ژى دشیێن دهولهتێ بپیڤین: عیناد و خوهمهزنكرنا دهولهتێ یان سهربهردایا دهولهتێ یان دهمێ دهولهت ب دروستى د ئاریشان نهگههیت، كێشێن دهروونى و ئیرادا دهولهتێ و دهمێ دهولهت روودانێن مێژوویى ژبیرنهكهت و غرۆرا دهولهتێ و بها رهوشت و دابونهریت و دهمێ حساباتێن دهولهتێ د شاش بن.
