ههرێم و بهلانسا پهیوهندیێن سیاسى
رهمهزان نسرهدین كێڤلى
د زانستێن پهیوهندیێن نیڤدهولهتى دا ژبلى وهلاتان وهك یهكهیێن سهرهكى هندهك یهكهیێن دى ههنه پێگههـ و رۆلێ خوه د ئهوان پهیوهندى و چالاكیان دا ههیه ئهوێن د ناڤبهرا یهكهیێن نیڤدهولهتى دا دهێن ئهنجامدان، ژوان (ههرێم ـ رێكخراوێن دهولى ـ رێكخراوێن ههرێمایهتى) ئهڤجا چ سیاسى بن یان لهشكرى و ئابوورى و رهوشهنبیرى. ههرێما كوردستانێ ئێكه ژوان یهكهیێن نیڤدهولى كو ل سهر گهلهك ئاستان پهیوهندیێن جودا جودا ههنه و ئهڤ پهیوهندیه ههمهجۆر بووینه كو ژ ڤهرێژا حوكمرانی و سیاسهتا حوكمهتا ههرێمێ بووینه، بۆ هندێ كو (ههرێم)ـێ رۆلهكێ باشتر د ناڤ جڤاكێ نیڤدهولهتى دا ههبیت، پێدڤى ب بهرفرهكرنا ئهڤان پهیوهندیان ههیه، چونكو مانا كیانێ ههرێمێ ئێك ژ سیاسهتێن حوكمهتێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن ههرێمێ بوویه و پاراستنا ئهڤى كیانى بخوه ژى پێدڤى ب نووژهنكرن و راگرتنا بهلانسا پهیوندیێن دوقولى و بهرفهره بوویه. وهلاتهك ههتا كو بشێت پهیوهندیێن خوه ل گهل سیاسهتێن دهێنه پهیرهوكرن بهلانس بكهت زۆر یا ب زهحمهته، دڤێت خواندنا وان ههمى پرۆژان بكهت یێن ل دهڤهرێ ههین، لهورا د سروشتێ خوهدا دكهڤیته بهرامبهر دو پرسان، ئهوژى (دوژمنكارى و ههڤكارى) كو ئهڤ ههردو چهمكه سروشتێ پهیوهندیێن نیڤدهولهتى پێكدئینن، گهلهك جاران بهرژهوهندیێن یهكهیێن نیڤدهولهتى دخوازنه هندێ كو سروشتێ وان دوژمنكارى بیت بۆ هندێ بهرژهوهندى و پرۆژێن خوه جێبهجێ بكهن و د یاریا سیاسى یا جڤاكێ نیڤدهولهتى دا ئهو وهلات بشێت گهشێ بكهن و نهبنه وهلاتهكێ لاواز یان پێچوانه پێدڤى ب ههڤكاریێ ههیه، ئهوژى ب رێیا رێككهفتن و دروستكرنا ههڤپهیمانیێن بهرفهرهـ یانژى دروستكرنا پهیوهندیێن باشتر ل گهل وهلاتێن دهردۆرا خوه. ههرێما كوردستانێ د رۆژههلاتا ناڤهراست دا د ناڤبهرا چهندین پرۆژه و بهرژهوهندیێن ژئێكجودا دا ههبوویه، بهلێ ج جاران ل گهل وهلاتێن جیران نه كهفتیه د دوژمنكاریێ دا، تهنها قووناغا ریفراندۆمێ نهبیت، چونكو ریفراندۆم وهسا دهاته شرۆڤهكرن ژلایێ جیرانێن ههرێمێ ڤه كو ئهڤه دژى بهرژهوهندیێن وان یێن نهتهوهینه ل رۆژههلاتا ناڤهراست، نهخاسمه بۆ وهلاتێن مینا (ئیران و توركیا) رهنگهڤهدانێن زۆر خراب ل سهر خوه دیتن و هژمارتن، بهلێ حوكمهتا ههرێمێ شیایه بهلانسهكا زۆر باش ل گهل پرۆژێن ژێكجودا ل دهڤهرێ رابگریت و ل گهل وان ههمى ناكۆكیێن وهلاتێن جیران ل گهل ههڤدو ههین شیا پهیوهندیێن خوه یێن سیاسى و ئابوورى بهلانس بكهت، ئهڤه ژى د قووناغا دهربازبوویى دا بۆ سیاسهتا ههرێمێ دهستكهفتهكێ باشبوو، بهلێ دیسا ئهڤێ سیاسهتێ پێدڤى ب دارێشتنهكا نووتر ههیه، چونكو گوهۆرینێن رێژهیى ل دهڤهرێ دروست دبن و پرۆژێن نووتر یێن نیڤدهولهتى رۆلێ خوه ل دهڤهرێ دگێرن، لهورا قووناغا داهاتى پێدڤى ب خواندنا ئهڤان پرۆژێن نیڤدهولهتى ههیه كو سیاسهت و پهیوهندیێن ههرێمێ ل گهل وێ بهێنه بهلانسكرن ئانكو بهرچاڤوهرگرتنا بهرژهوهندیێن بالا یێن گهلێ كورد ل گهل بهردهوامیدان ب وێ ههڤالبهندیا جێرانێن ههرێمێ كو قازانجا ههرێمێ د هندێ دایه بشێت ل گهل متافێ نیڤدهولهتى پێنگاڤان بهاڤێژیت و خواندنا ههلویستێن وهلاتێن زلهێز بكهت بۆ هندێ تووشێ ركهبهرهیهكا توند نهبیت، ئهڤێ چهندێ پێدڤى ب خواندن و ڤهكۆلینێن ئهكادیمى ههنه ل گهل هندێ پێدڤى ب دبلۆماسیهتهكا كارا و ژیر ههیه كو قووناغا داهاتى قووناغا پاراستنا بهرژهوهندیێن ههرێما كوردستانێ بیت. نابیت ئێدى هێز و لایهنێن سیاسى پێچهوانهى سیاسهتا ههرێمێ پهیوهندى ههبن یانژى كار و چالاكیێن پێچهوانهى سیاسهتا ههرێمێ ئهنجام بدهن، بهلكو پێدڤیه پهیوهندیێن هێزێن سیاسى د بازنێ قانوونهكا ب هێز یا كوردستانێ دا بهێنه سنۆرداركرن كو د گونجاى بن ل گهل بهرژهوهندیێن بالا یێن ههرێمێ.
