چڕچڕك خودانا دەنگێ ڤەشارتی
زەینەب عسمەت
چڕچڕك ئێك ژ مێشومۆرێن كەڤنە ل كوردستانێ، كو تووشی گەلەك رووەكان دبیت، لێ د ئەڤ سالە دا ل چاڤ سالێن بۆری بەر ب زیدەبوونێ ڤە چوویە، بۆ نموونە دارا مێوێ هەر سال ئەڤ چرچركە یا هەی و ئەم گەلەك دەنگێ وی گولێ دبین، زڤرۆكا ژیانا وی یا ب ڤی رەنگی یە كو دناڤبەرا هەیڤا (6 بۆ 7) ژ ئاخێ دەردكەڤن و دبیتە مێشومۆرەكا پێگەهشتی و جووت بوونێ دكەن و هێكا ددانیت، بەلێ یا دیار كو د ئەڤ سالەدا هژمارا وان زێدەبوویە، ژبەركو سەقایێ ئەڤ سالە كێم باران بارین بوویە، ئەڤە ژی ئێك ژ هوكارایە كو چرچرك زێدە بووین یان ژی ژ نیشكەكێ ڤە بەلاڤبوویە، پێدڤییە پێداچوونەكا زاستی هەبیت هەتا ب دروستاهی ئەگەرێ ئەڤێ چەندێ بزانین، دو جۆرێن ئەڤی مێشومۆری یێن هەین، یێن وەرزی (14-17) سالان دمینن و یێن سالانە (2-5) سالان دمینن، (ماجی سیكادا) ئێكە ژ جۆرێن وەرزی، ئەو دەنگێ مە گوه لێ دبیتن دیار دكەت كو ژیێ وی دناڤبەرا (2-3) حەفتیانە و ئەڤ دەنگێ ڤێ مێشومۆری وەكو سترانەكێ یە داكو سەرنجا یا مێ رابكێشیت، و پشتی دوو رۆژان ژ جووت بوونێ یا نێر دمریت، یا مێ نێزیكی (400_600) هێكان ددانیتە سەر چەقێن داران و بریندار دكەت و زیانێ دگەهینتێ، پشتی بۆرینا (4_6) حەفتییان دێ بیتە كرم و دێ خوە بەردەتە ناڤ ئاخێ دا و دچیتە سەر ڕهێن دارا و زیانێ دگەهینتە داروباری و دارێ لاواز دكەت و خوارنا وی دخۆت و ناهێلیتن گەشێ بكەت، گەلەك نیشان هەنە بۆ مە دیار دكەن كو دار یا تووشی ڤێ مێشومۆرێ بووی، بۆ نموونە گەشا دارێ كێم دبیت و هندەك جاران بەلگێن وێ زەردبن، بەرهەمێ وێ كێم دبیت، ئاخا وێ سست دبیت.
بۆ چارەسەریا ئەڤێ ئاریشا سەری مە گەلەك رێكێن زانستی یێن هەین، بۆ نموونە دارێ باش ب كەزێخین و دەمێ مە گول دەنگێ چرچركێ دبیت وی دەمی بزانین دەمێ جووتبوونێ یە دەرمانێ پاراستنێ برەشینن، یا باش ئەوە حەتاڤەكا باش ل چەقێن دارێ بدەت دا كو هێكێن وی هشك ببن و ژ ناڤ بچن، كولانەكا باش بۆ ئاخێ بهێتەكرن، داكو كرم بهێتە سەر ئاخێ و مێشومۆرا بخۆت، یان ژی وی جۆرێ دارێ ب هەلبژێرین یا كو بەرگریا وێ بهێزتر بیت، ئەم دشێن ب رێكێن كیمیایی ژی چارەسەر بكەن، بۆ نموونە ماددێ (ئەكتار) ب دو رێكان بكاربینن رێكا رەشاندنێ و رێكا ئاڤدانێ، یان ژی ئەو چەقێن تووشی مێشومۆرێ بووین ژێڤەكەین و بسۆژین، داكو ژ ڤێ ئاریشێ خلاس ببین و بەرهەمەكێ ساخلەم بەرهەم بینن.
