ئهو هۆزان و نڤیسینێن ل سهر دیواران یێن كێ نه؟
ئیسماعیل بادی
د ڤان رۆژێن بۆری دا، دهما سهرۆك بارزانی سهرهدانا كهلها نزاركێ كری، پارێزگارێ دهۆكێ چهند نڤیسینێن ل سهر دیواران نیشا دان، كو ل ئهنفالا سالا 1988ێ ژ لایێ گرتییانڤه هاتبوونه نڤیسین، ئهو نڤیسین ژی، چهند رێزهك بوون، دو ژ وانا بوونه سهرنجا سۆشیال میدیایێ و گهلهك كهس لێ بوونه خودان، نڤیسینا ئێكێ (دایێ سپێدێ من و سێدارێ ژڤانه..)، ژ هۆزانهكێ كو بهری كریارا ئهنفالان ژ لایێ هۆزانڤانهكی ڤه هاتبوو نڤیسین. نڤیسینا دیتر (ئهز دێ مرم، كوردستان نامریت..!!).. ئهرێ كی خودانێ دروستێ ڤان گۆتنا نه؟
ل دۆر نڤیسینا دویێ، د (شێخان میدیا) دا هاتییه كو خووشكا هۆزانڤانێ شههید (ئهرجان ماری)(1) دایه ئاخفتن و تێدا گۆتییه: ئهڤ گۆتنه (ئهز دێ مرم كوردستان نامریت..!!) یا برایێ من ئهرجانی یه، پشتی نڤیسی گۆتییه ههڤالهكێ خۆ ل كهلها نزاركێ ئهڤه هۆزانا منه. لڤێره یا ئاشكرایه كو ئهڤ گۆتنه ب تنێ بهلكو یا هۆزانڤانێ شههید بیت!! ههر چهنده هندهك ژ بهرههمێ وی هاتییه بهرههڤكرن و چاپكرن، بهلێ ئهڤ گۆتنه د ناڤ بهرپهڕێن دیوانا وی دا نینه(2).
ل دۆر گۆتنا ئێكێ (دایێ سپێدێ من و سێدارێ ژڤانه..)، چهند كهسان گۆتن مه یا نڤیسی، پشتی ئهم ل دویڤ چووین و ئهو كهسێن د سۆشیالێ دا ژی ئاخفتین، دیسان ئهم ژی ب رێكا خۆ ل گهل هندهكان ژ وان ئاخفتین، ئاشكرا بوو یێ گۆتی و نڤیسی، ناڤێ وی (كهریم) بوویه، بهری چهند سالان ب ئێشا جهلتا مێشكی وهغهرا دووماهیێ كرییه. وی دهمی ئهو د ژییێ 18-19 سالیێ دابوو، كو ل سهر داخوازا مرۆڤهكێ خۆ نڤیسی بوو.
نفشێ سالێن ههشتیان ئهوێن حهز ل خواندن و نڤیسینێ دكر، مه ههمیان ههر ئێكی دهفتهركهك ههبوو و ههر هۆزانهكا سهرنجڕاكێش و ب دلێ مه با، دا لێ نڤیسین، وهكی هۆزانێن د. بهدرخان سندی، سهبری بۆتانی و موئهیهد تهیب و گهلهكێن دیتر.. ئێك ژ وان هۆزانێن كو ئهڤ پهیڤه د ناڤ دا هاتین، خودانێ وێ یێ دروست، كو هۆزانڤان (موئهیهد تهیب)، هینگێ دهمێ ئهم د گهنج و قوتابی، مه پترییا هۆزانێن وان ژ بهربوون.
ههكه هزرهكێ ل ڤان پهیڤان بكهین، ئێكسهر دهێته سهر هزرا مه، كو ئهڤ پهیڤه نه د كیڤی نه ل نك حهزژێكهرێن شعرا كوردی، ئهو هزرهكه، یان بێژین پشكهكه ژ هۆزانهكا هۆزانڤانهكێ ناڤداره كو هێژا (موئهیهد تهیب)ه، كو بهری نوكه چهندین جاران هاتییه خواندن و بهلاڤكرن. پشتی سهرهلدانا بهارا 1991ێ و هۆزانڤان ژ غهریبییان زڤڕییهڤه، هۆزانێن خۆ كۆمكرنهڤه، ههر چهنده ل سهر دهمێ رژێمێ دڤیا چاپ بكهت، بهلێ رێڤهبهرییا سانسۆرێ ل بهغدا رێ نهدایێ كو دیوانا خۆ چاپ بكهت. پاشی ل سالا 1992ێ دیوان ب ناڤێ (ستران و بهفر و ئاگر) چاپكر. جارهكادی ل سالا 2004ێ دیوان چاپكرهڤه(3).
ئهڤ هۆزانه، ل سالا 1979ێ ل میهرهجانا شعرا كوردی ل ههولێرێ ژ لایێ هۆزانڤانی ڤه هاتبوو خواندن و هینگێ گهلهك سهرگێژی بۆ هاتبوونه چێكرن و كهتبوو بهر گهفێن گرتنێ. ههروهسا سالا ل گۆڤارا (نووسهری كورد)، هژمار (4) تهباخا سالا 1980ێ ل بهرپهڕێن (114- 116)ێدا ل ژێر ناڤێ (سترانهك بۆ مهابادێ) بهلاڤ كرییه. ل دۆر ڤێ بهلاڤكرنێ هۆزانڤان دبێژیت: «شعرا (سبه نهكه گری دایێ) یا كو ل كۆڤارا (نووسهری كورد) بهلاڤبوویی و ناڤێ وێ كرینه (سترانهك بۆ مهابادێ) دا كو ل سانسۆرێ دهرباز ببیت، بێی كو من ئاگههدار بكهن»(4).
ئهو چهند رێزێن ل سهر دیوارێ كهلها نزاركێ هاتینه نڤیسین، پشكهكن ژ هۆزانا (سبه نهكه گری دایێ). دیسان دهمێ رێڤهبهریا رۆشنبیری و هونهری ل پارێزگهها دهۆكێ، كۆنسێرتا هۆزان خواندنێ بۆ هۆزانڤانی رێكخستی، هۆزانڤانی چیرۆكا ڤههاندنا ڤێ هۆزانێ بهحس كرییه و دهقێ وێ خواندییهڤه.
ههروهسا د پهیوهندیهكێ دا، هۆزانڤانی گۆته مه كو (دهما ل ناڤ شۆڕشێ وی ل ئێزگهی خواندییه و چهند بهحسی سێدارهكرنا كوردان هاتبا كرن، دا ڤێ هۆزانێ لێدهن).
ههژی گۆتنێ یه كو ئەڤە پتر ژ (١٥) سالانە د پهرتووكا (زمان و ئەدەبێ کوردی) یا پۆلا ١٢ ئامادەیی (پشكا ئهدهبی) دا ل هەمی کوردستانێ وەک نموونەیەک ژ هۆزانا بەرگریێ دهێتە خواندن(5).
د دهستپێكا هۆزانا خۆ دا هۆزانڤان موئهیهد تهیب دبێژیت:
سبه دایێ..
هێشتا تاری
بهری رۆژ بێته ڤی واری
بهری هێلین ڤالا ببن
بهری پاله هشیار ببن
من و سێدارێ ژڤانه (6)
ئانكو رێزێن بهراهیێ و دووماهیێ ژ هۆزانێ هاتینه نڤیسین ژ لایێ رهحمهتی (كهریم)ی ڤه، و كهسێن وی دهمی ژی ئهو هێشتا گهنج بووینه و د وان كاودانێن نهخۆش دا، ههر باشه ئهڤ چهنده هاتییه سهر هزرا وان.
ههكه هزرێ ل وی كاودانێ ئهو تێدا بكهین، ب ڕاستی وهكو دۆزهخهكێ بوویه كو ههمیان هزر ل مرنا خۆ دكر، ل پێش چاڤێن وان خهلك و مرۆڤێن وان دهاتنه قوتان و ئهشكهنجهدان و كوشتن، كو ئهڤرۆ سهركردایهتییا كوردی ب چاڤێ شههیدان ل وان دنێڕیت، ئهڤجا دبێژین فهره پتر خۆ ل وان خێزانان بكهت خودان و قهرهبوویا وان ژ ئیراقا نوكه بهێته كرن!!
ژێدهر و تێبینی:
١- ئهرجان ماری، سالا 1957ێ ل باعهدرێ ژ دیك بوویه، سالا 1976ێ دهسن ب نڤیسینێ كرییه. سالا 1979 خواندن ب دووماهی ئینایه، بوویه رێكخستیێ پارتی، سالا 1988ێ ل ئهنفالان هاتییه گرتن و شههید كرن.
٢- مهروان شێخ حهسهن رهشكانی، ئهرجان ماری… ژیان و هۆزان، دهۆك- 2000.
٣- موئهیهد تهیب، ستران و بهفر و ئاگر، چاپا ئێكێ، (-)، ل123.
چاپا دویێ، ههولێر- 2004، ل23-28.
٤- موئهیهد تهیب، ستران و بهفر و ئاگر، چاپا ئێكێ، (-)، ل123.
٥- وهزارهتی پهروهرده، زمان و ئهدهبی كوردری، پۆلا دوازدێ ئامادهیی، چاپا شهشێ، ؟- 2019، ل113-114.
٦- گۆڤاری (نووسهری كورد)، هژمار (4) تهباخا سالا 1980، ل114-116.
