بیرهاتن و چاوانییا سەرەدەریێ ل گەل بیرهاتنان
موسەدەق تۆڤی
بیرهاتن پەیڤەكە د ژیانا هەرتاكەكی و هەرجڤاكەكیدا جهێ جهێ خوە گرتییه، نە تاك و نەجڤاك دكارن ژ ژیانا خوە دووربكەن، ئەگەر ل رامانەكێ بۆ ڤێ پەیڤێ بگەرین، دێ بێژین دو رامانان هەلدگریت: رامانەك دبێژیت: رابردوویەكه دگەل دەمی مرییە، نەمایە، نە چ پێڤەدهێت و نە ژی چ جهان دگریت. رامانەكا دیتر دبێژیت: رابردوویەكە هەردەم زیندوو، گەنجینەكا مفابەخشە ئەگەر ئەگەر تاك و جڤاكێن هشیار مفای ژێ وەرگرن و ب هشیاری سەرەدەریێ دگەلدا بكەن، د هەموو چەرخ و دەماندا د هەوارا مرۆڤێن هشیار دهێت و نەخشەرێیەكە بۆ بەردەوامیدانێ ب ژیانێ و بەرخوەدانێ، ل بەر رۆناهییا وی نەخشەرێی دێ بەردەوامیێ ب ژیانێ دەین.
ل ڤێرێ پێدڤییە هەریەك ژ مە هەلسەنگاندەكا خوە (چ وەك تاك یان جڤاك) و بیرهاتنان بكەت، ئەرێ ئەم ئەوین یێن رامانا ئێكێ ژ مە دگریت یان رامانا دووێ..؟ ئەرێ دەمێ سالانە ئەم بیرهاتنەكێ یان چەند بیرهاتنان ساخدكەینەڤه ئەو بیرهاتنە ژ مریانە یان ژی بیرهاتنێن زیندوونه..؟ دا گەلەك دوورنەكەڤین ئەمێن د مەها ئادارێدا، ئادار كۆمەكا بیرهاتنێن كوردان و كوردستانییان هەمبێزدكەت، چاوان ئەم سەرەدەریێ دگەل ڤان بیرهاتنان دكەین..؟ د مەها ئادارێدا بیرهاتنا وەغەرا دووماهیێ یا چەند مەزنە سەركردەیێن كوردە، ب بیرهاتنا وەغەرا داویێ یا بارزانیێ نەمر ل ئێكێ ئادارێ دەسپێدكەت، ل 25 ئادارێ وەغەرا داویێ یا ژەنەرال ئیحسان نوری پاشا (1892 – 25/3/1976) یە، ل داویێ ژی 30 ئادارێ شەهیدبوونا پێشەوا قازی محەمەد (1900 – 1947)ە، هەرئێك ل دووڤ رەوشا سیاسی و جهێ لێ هاتییەڤەشارتن، سالانە ئەم سەرەدانا مەزارێن وان دكەین، ئەرێ سەرەدانێن مە تنێ سەیرانن..؟ یان ئەم سەرەدەریێ دگەل بیرهاتنەكا زیندوو دكەین و مفای ژ سەربۆر و رێباز و هزرا وان دكەین،هەتا چەندێ ئەم د ژیانا خوەدا د سەرەدەری و كار كریارێن خوەدا پێگیریێ ب رێبازا وان دكەین..؟ ئەز دبینم هەكە مە ب دروستی یان پرانییا مە پێگیری ب سەربۆر و رێباز و هزرا وان كربا، هەكە هەموو ژی نەبا پشكا مەزنا ڤان ئاریشە و لەنگی و شكەستنێن ئەم نها تێدا دژین ب سەرێ مە نەدهاتن، ئەگەر تنێ مە پەیرەوا وان نەمران د دادپەروەریێدا كربا دا نها رەوشا مە ل ئاستەكێ باشتردا بیت. د مەها ئادارێدا ئەم بیرهاتنا دو سەركەتنێن مەزنێن بزاڤا رزگاریخوازا گەلێ كورد پێكهاتنا 11 ئادارا 1970 و سەرهلدانا بهارا 1991 ساخدكەینەڤە، ئەرێ د هەردو قوناغاندا سەرەدەرییا كارگێرییا (ئیدارییا) مە د قوناغا سەركەتنێدا و گرتنەدەستا دەستەلاتێ كارگێریدا یا سەركەتی بوویە؟ د قوناغا خەباتا چەكداریدا پێشمەرگەی و بەرپرسێ خوە ل سەر سفرەكێ و ژ قازانەكێ پێكڤە دخوار و ل مالەكێ دبوونە مێڤان و هەرهەموویان چا ژ قوریكەكێ رەشێ تەبقی ڤەدخوار، بەلێ دەمێ ئەم هاتینە باژێران و مە بەرپرسی و رێڤەبەری وەرگرتین مە هەمان سەرەدەری دگەل هەڤدو كرییە، ب هەمان گیانێ وەكهەڤی و برایینییا سەردەمێ پێشمەرگایەتیێ مە سەردەری دگەل خەلكێ خوە كرییە؟ یان ژی هندەك یێن د سەردەمێ خەباتا چەكداریدا سەوكا نانی ب برایینی وەكهەڤ ل سەر هەڤدو دابەشدكر نها ژی د جامێ نووترین ترومبێلێن وانرا ناهێنە دیتن، ئەرێ خالێن لاوازێن كارگێرییا مە د چوار سالێن پشتی 11 ئادارێ و پتر ژ 30 سالێن پشتی سەرهلدانێ چ بوون..؟ ئەگەر مە بڤێت بیرهاتنێن خوە ساخلەم بهێلین دڤێت مفای ژسەربۆرێن وان وەربگرین نەتنێ وەك سەیرانەك سەرەدەریێ دگەلدا بكەین.
هەر د مەها ئادارێدا دەهان بیرهاتنێن تراژیدی مە هەنە پیلانا 6 ئادارا 1975 و شكەستنا شۆرشا مەزنا كوردستانێ، كیمیا بارانا حەلەبجە ل 16 ئادارا 1988 بیرهاتن ب خوە پرسیارەكێ ژ مە دكەن، ئەرێ ئەم ژی نە بەرپرسین ژ پشكەكێ ژ هۆكارێن روودانا ڤان كارەساتان؟ پشتی روودانا كارەساتان مە شرۆڤەكرنەك بۆ وێ پشكا هۆكاران یێن ئەم ژێ بەرپرس كر و مە چاوان سەرەدەری دگەلدا كر؟ یان ژی هەرئێكی هاڤێتە سەر پشتا یێ دی و ئەو ژی كرنە ئامرازەك بۆ دژایەتیی و شكاندنا هەڤدو؟
گەلەك نموونە هەنە بەلێ دا كو مژار درێژ نەبیت مە ب كورتی ئاماژە ب چەند نموونەكان كر و مێژوو دبێژیتە مە بیرهاتن نە تنێ بۆ سەیران و ئاهەنگانە بەلكی ژ بۆ مفا وەرگرتنێنە ژ سەربۆران و پێداچوون و هەلسەنگاندن و دەسنیشانكرنا خالێن لاوازە دا كو ببنە شیرەت و پەند بۆ داهاتووی.
