هـەژارییا دەروونـی
مـونـا عبدولسەلام
د ژیانا مە یا ئەڤرۆ دا، دەمێ ئەم پەیڤا هەژاریێ گوهلێدبین، ئێكسەر هزرا مە بۆ نەبوونا پارەی، خوارنێ، یان جهێ ئاكنجیبوونێ دچیت. ئەم وەسا دبینین كو هەژار ئەو كەسە یێ نەشێت پێدڤیێن خوە یێن رۆژانە دابین بكەت. بەلێ راستیەكا دی یا هەی كو گەلەك جاران مرۆڤ ژ بیر دكەت، ئەو ژی هەژارییا دەروونی یە. ئەڤ هەژارییە نە ب دینار و دۆلاران دهێتە پیڤان، و نە ب زێر و زیڤێ د ناڤ سندۆقان دا دهێتە چارەسەركرن. هەژارییا دەروونی، برینەكا بێ دەنگە د جەستەیێ جڤاكێ دا، كو مرۆڤی ژ ناڤدا دخۆت و دبیتە ئەگەرێ هندێ كو مرۆڤ ببیتە پارچەكا گۆشتێ بێ رح، هەر چەندە یێ زەنگین ژی بیت. هەژارییا دەروونی یان یا مێشكی، ژ ڤالاهییا مرۆڤی ژ بهایێن بلند، ئەخلاقێ جوان و هەستكرن ب بەرپرسیارەتیێ بەرانبەر خوە و دەوروبەران ناهێلیت. كەسێ هەژارێ دەروونی، ئەو كەسە یێ كو تێگەهێ وی بۆ ژیانێ بتنێ د بەرژەوەندیێن تاكەكەسی و مادی دا دهێتە كورتكرن. ئەو كەسە یێ كو خوە بلندتر ژ هەمی كەسان دبینیت، یێ كو چ جاران تێر نابیت، و یێ كو جوانیێ د دلێ كەسێ دا نابینیت. ئەڤ جۆرە هەژارییە گەلەك مەترسیدارترە ژ هەژارییا مادی. چونكی هەژارێ مادی دشێت ب كاركرنێ و هەولدانێ ببیتە خۆدان مال، بەلێ هەژارێ دەروونی ئەگەر هەمی گەنجینەیێن جیهانێ ژی بدەیێ، هەر دێ ڤالا مینیت. ئەگەر ئەم بەرێ خوە بدەینە جڤاكێ خوە یێ ئەڤرۆ، ئەم دێ بینین كو ئەڤ نەخۆشییە ب رەنگەكێ ترس یا بەلاڤ بووی. ئێك ژ نیشانێن دیار، كێمبوونا هەڤسۆزیێ یە مرۆڤ بوویە ئامیرە، نە خەمێ ژ خەما كەسێ دخۆت و نە ژی دلخۆش دبیت ب دلخۆشییا كەسێ و حەسیدی بوویە ناسنامەیا گەلەك مرۆڤان. دەمێ تو دبینی كەسەك نەشێت سەركەفتنا هەڤالێ خوە یان جیرانێ خوە كەیفخۆشبیت، ئەڤە نیشانا هندێ یە كو دەروونێ وی یێ هەژارە نیشانەكا دی مەزناهی یە گەلەك كەس هەنە دبێژن ئەز و چ كەسێن دی نابینن. پارە و پلە و پایە بووینە پەردە ل سەر چاڤێن وان، وەسا هزر دكەن كو ب بلندكرنا دەنگێ خوە یان ب بچویككرنا خەلكی، ئەو دێ مەزن بن لێ د راستی دا بەروڤاژییە. سۆشیال میدیا ئەڤرۆ ئەم دبینین مرۆڤ یێ بەرهەڤە رەوشتێ خوە، خێزانا خوە و بهایێن خوە یێن پیرۆز بكەتە قوربانی بۆ چەند لایك و كۆمێنتان. ئەڤە بلندترین ئاستێ هەژارییا دەروونی یە. دەمێ مرۆڤ بهایێ خوە د چاڤێن خەلكی دا ببینیت نەك د كریارێن خوە دا ئانكو ئەو یێ تووشی قەیرانەكا دەروونی یا مەزن بووی. نمایشكرنا ژیانەكا درەو و نیشادانا زەنگینیێ د دەمەكێ دا كو د ناڤدا یێ ژ ناڤچووییە، ئێكە ژ دیاردەیێن كرێت یێن سەردەمێ مە مەترسییا ڤێ هەژاریێ د وێ چەندێ دایە كو مرۆڤی ژ مرۆڤایەتیێ دئیخیت و جڤاكەكا هەژارێ دەروونی بیت دێ تووشی گەندەلیێ و نەدادپەروەریێ و توندوتیژیێ بیت وی دەمێ رەوشت د ناڤ جڤاكی دا نامینیت، مرۆڤ وەك گورگان بەرێ خوە ددەنە ئێكودو. هەژارێ دەروونی چ بەربەستان نانیاسیت بۆ گەهشتن ب مەرەمێن خوە، ئەو یێ بەرهەڤە مافێ بێهێزان بخۆت، چونكی د ناڤخۆیا خوە دا هەست ب كێماسیێ دكەت و دڤێت ب زۆرداریێ وێ كێماسیێ پڕ بكەت هەروەسا، ئەڤ هەژارییە دبیتە ئەگەرێ تێكچوونا خێزانێ ب تایبەتی دەمێ دایباب بتنێ هزرا لایەنێ مادی یێ زارۆكێن خوە دكەن و ژ لایێ پەروەردە و دەروونی ڤە وان پشتگووه دهاڤێژن، ئەو نفشەكێ هەژارێ دەروونی ئاڤا دكەن. زارۆكەكێ ب هەمی تشتێن گرانبها مەزن ببیت؛ لێ رێزگرتن و میهرەبانیێ نەزانیت، د پاشەڕۆژێ دا دێ بیتە بارەكێ گران ل سەر ملێن جڤاكی و چارەسەری نە یا ب زەحمەتە، لێ پێدڤی ب ئیرادە و ڤەگەرانەكا راستگۆیانە بۆ لایێ خۆدێ و خوەنیاسینە مرۆڤ پێدڤییە ل خوە بزڤریت و پسیاربكەت ئەز كیمە؟ ئەز چ دكەم بۆ ڤێ جیهانێ؟ ئەرێ ئەز بتنێ بۆ خوارن و ڤەخوارنێ دژیم، یان پەیامەكا مەزنتر هەیە. خواندن و رەوشەنبیری بتنێ بۆ ب دەستڤەئینانا باوەرنامێ نینە خواندن دەرگەهێ مێشكی ڤەدكەت و دەرونێ مرۆڤی بەرفرەه دكەت هەرچەند مرۆڤ پتر بزانیت، پتر دێ زانیت كو ئەو یێ كێمە و دێ بەرەڤ زێدەتر چیت هەروەسا زەنگینیا راستەقینە د دانێ دایە، نە د كۆمكرنێ دا دەمێ تو دەستێ هەژارەكێ دگری، یان پەیڤەكا جوان دبێژیە كەسەكێ دلشكەستی، تو دەروونێ خوە زەنگین دكەی ژیان یا كورتە و چ پاشكەفتێن مادی ل گەل مرۆڤی ناهێنە بن ئاخێ. ئەوا دمینیت بتنێ ناڤێ چاك و كارێ باش و ئەو كاریگەرییا جوانە یا تە ل سەر دلێ مرۆڤان هێلای. بلا ئەم هەمی هەول بدەین دلێن خوە ژ نەفرەتێ پاقژ بكەین و مێشكێن خوە ب زانست و ژیریێ تێر بكەین هەژارێ راستینە، ئەو كەسە یێ جلكێن دڕیای ل بەر یان یێ ل سەر جادێ دنڤیت هەژارێ راستی ئەو كەسە یێ دلێ وی ژ رەحمێ ڤالا بووی و مێشكێ وی ژ هزرێن بلند ڤالا بووی وەك هاتیە گۆتن: هندەك مرۆڤ یێن هەین، هند د زەنگینن چو نینە ژبلی پارەی. بلا ئەم ژ وان مرۆڤان نەبین كو بتنێ پارە هەبیت، بەلێ ئەم خۆدانێن رحەكا مەزن و دەروونەكێ تێر و زەنگین بین ژیان ب جوانییا رحا مرۆڤی دهێتە نەخشاندن، نە ب ڕەنگێ ترۆمبێلێ و نە ب مەزناهییا كۆشك و تەلاران. وەرن دا هەمی پێكڤە كار بكەین بۆ ئاڤاكرنا جڤاكەكێ كو زەنگینیا وی د رەوشت و مرۆڤایەتیێ دا بیت، چنكو ئەڤە ئەو زەنگینییە یا كو چ جاران ب دماهی ناهێت و مرۆڤی دگەهینیتە لۆتكەیا بەختەوەریێ.