دیمۆكراسی گرفتە یان ئەم ب شێوەیەكێ شاش بكاردئینین؟!
شهاب ئاكرەیی
گەلەك جاران مرۆڤی گوه ل گۆتنا وێ دەستەواژێ دبیت، چ ژ لایێ كەسێن ئاسایی یان سیاسەتكاران، كو دیموكراسی بۆ جڤاكێ مە یان جڤاكێن پاشكەفتی بكێرناهێت، ئەڤە ژی باوەری و دەرئەنجامەكێ ب ساناهی و نە دورستە، ئاریشە نە د دیموكراسیێ دایە، لێ د وێ ئێكێ دایە، یا كو ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ هاتی یە بجهئینان.
دیموكراسی تنێ نەهەلبژارتنە؛ لێ سیستەمەكێ تمامكەرە، كو ل سەر بنەمایێ دەزگەهێن ب هێز، دادی یا سەربەخۆ، یاسایەكا سەروەر كو ل سەر هەمییان جێبەجێ دبیت و وەلاتییەكێ هشیار ب رۆلێ خۆ و ب ئەرك و مافێن خۆ ئاڤا دبیت.
دەمێ ئەڤ بنەمایە نەبن، دیموكراسی دبیتە شێوەیەكێ تال كو چ دەولەتێن ڕاستەقینە بەرهەم نائینیت. تشتێ ل دەڤ مە چێبووی ئەوە، كو مە شێوە وەرگرت و ناڤەرۆك هێلا، مە هەلبژارتن ئەنجامدان، بەلێ دەستهەلات د دەستێن هەمان هێزان دا ما، مە دەستوور نڤیسین، بەلێ قانوون ژ هەمییان بلندتر نەبوو، مە بەحسێ دەولەتێ كر، بەلێ بڕیار د دەستێ حزبان دا ما، نەك د دەستێ دەزگەهێن فەرمی دا.
ژ بەر ڤێ ئەگەرێ، وەسا دیار دبیت، كو دیموكراسیێ شكەستن ئینایە، بەلێ د ڕاستی دا، هەر د بنەڕەت دا دیموكراسی ب شێوەیەكێ دروست نەهاتی یە بجهئینان، گرفت نە ئەوە كو جڤاك «پاشكەفتییە»، بەلكو ئاریشە ئەوە، كو سیستەم ب شێوەیەكی هاتییە ئاڤاكرن، كو خزمەتا هێزێن دەسهەلاتدار بكەت، نەك وەلاتییان.
باشترین نموونە ژی ئیراقە، دەمێ دیموكراسی وەك ئامرازەكی بۆ سەپاندنا هەژموونێ دهێتە بكارئینان، دەرهاڤێژتەكێ سروشتی یە كو واتا یا خۆ ژ دەست بدەت. ڕەتكرنا دیموكراسیێ نە چارەسەری یە، چونكی زۆربەی جاران بەدیلێ دیمۆكراسیێ خرابترە، سیستەمێن گرتی كو خەلكی دویر دئێخن و پەراوێز دكەن و دەولەتێ لاوازتر لێ دكەن، چارەسەری د ڕاستكرنەڤا ڕێڕەوی دایە، نەك ڕەڤین ژێ.
ئەم پێدڤی ب ئاڤاكرنا دیموكراسییەكا ڕاستەقینە و ب رامانین، كو دەستپێبكەت ب هێزكرنا قانوونێ، پشتەڤانیكرنا دەزگەهان، بەلاڤكرنا هشیاریێ و گرنگیدان ب پەروەردە و فێركرنێ و دوماهیك ئینان ب هەژموونا حزبان ل سەر سازی یێن دەولەتێ.
ب كورتی و كورمانجی:
دیموكراسی شكەستنێ نائینیت، بەلكو دهێتە شكاندن دەمێ ب شێوەیەكێ شاش دهێتە بكارئینان، ئەگەر مە بڤێت دیمۆكراسی سەركەفتی بیت، دڤێت ئەم شێوازێ بجهئینانا وێ بگوهۆڕین، نەك دەست ژێ بەردەین.
دیموكراسی وەك ئامرازەكێ بێدەنگە، هەكە دەستێن نەشارەزا بكاربئینن دێ ئەنجامێن وێرانكەر هەبن، شكەستنا سیستەمێ دیمۆكراسی نە ژ كێماسی یا بنەما یێن وێیە، بەلكو ژبەر وێ چەندێ یە كو هندەك ل ژێر ناڤێ وێ، بەرژەوەندی یێن تاكەكەسی و بەرتەنگ دپارێزن.
بۆ وێ كو دیمۆكراسی ببیتە راستیەكا بهێز، پێدڤیە ئەم ل سەر ئاستێ هشیاریا جڤاكی و سەروەریا قانوونێ كار بكەین، گوهۆڕینا شێوازێ بجهئینانێ رامانا وێ ئەوە كو ئەم دیمۆكراسیێ ژ درووشمێن ڤالا بگەهینینە كریارێن پڕاكتیكی، دەستبەردان دیمۆكراسیێ، ڤەگەڕە بۆ ستەمداریێ، لێ راستڤەكرنا رێبازا وێ، تاكە رێیەكە بەرەڤ ئایندەیەكی گەشتر و سەقامگیرتر.
