ڕۆژا جیهانی یا پێكڤەژیانا ب ئاشتی.. پەیامەكا ب رامان بۆ دەڤەرێ
ن: پ. هـ. د. دلدار فرزندە زێباری
سالانە ل 16 گولانێ، جیهان ڕۆژا جیهانی یا پێكڤەژیانا ب ئاشتی ساخ دكەتەڤە. ئەڤ ڕۆژە ژ لایێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ڤە هاتیە دیاركرن بۆ پێشخستنا تەبایی، لێبۆردەیی، وەكهەڤی، لێكتێگەهشتن و پشتەڤانیێ د ناڤبەرا گەل و نەتەوەیان دا. ل دەڤەرەكا كو ژ مێژە د بن كارتێكرنا شەڕ، بێباوەری و دابەشبوونا سیاسی دایە، ئەڤ ڕۆژە تەنێ نیشانەكا سیمبۆلی نینە؛ بەلكو بێرهێنانەك پڕی ڕامانە كو ئاشتی تەنێ نەبوونا شەڕی نینە، بەلكو هەبوونا دادپەروەری، كەرامەت و دانپێدانا هەڤدوویە.
بۆ گەلێ كورد، ئەڤ پەیامە گرنگیەكا تایبەت هەیە. د درێژاهیا دیرۆكا هەڤچەرخ دا، كوردان ب بەردەوامی حەزا خۆ بۆ پێكڤەژیانەكا ب ئاشتی دگەل هەمی گەلێن دەڤەرێ وەك عەرەب، تورك، فارس و یێن دی دیار كریە، د هەمان دەم دا پاراستنا زمان، كەلتوور، ناسنامە و مافێن خۆ یێن ڕەوا یێن سیاسی و مەدەنی وەك بنەما وەرگرتیە. كێشەیا كورد چ جاران تەنێ كێشەیەكا سیاسی نەبوویە؛ بەلكو كێشەیەكا مرۆڤایەتی یە، كو ڕەگێن وێ د پرەنسیپێن جیهانی یێن كەرامەت، وەكهەڤی و ناسنامەیێ دا نە.
پێكڤەژیانا ب ئاشتی ب وێ ڕامانێ نینە كو داخواز ژ گەلەكی بهێتە كرن دەست ژ ناسنامەیا خۆ بەردەت دا كو یێن دی ڕازی بكەت. پێكڤەژیانا ڕاستەقینە ل سەر بنەمایێ قەبوولكرنێ دهێتە ئاڤاكرن و سەر بنەمایێ هەڤپشكیێ . گەلێ كورد گەلەك جاران سەلماندیە كو ئەو ل دویڤ پێكڤەژیانەكا ب ئاشتی دگەڕیێت كو بنەمایێ وێ ڕێزگرتنا دوولایەنە بیت. ل هەرێما كوردستانێ، سەرەڕای هەمی ئالۆزیان، هەوڵێن بەردەوام هەین بۆ ئاڤاكرنا جڤاكەكێ كو تێدا پێكهاتێن جودا یێن نەتەوەیی و ئایینی ب ئاشتی ل تەنیشت ئێك بژین. كورد پتر ژ هەر كەسەكێ دی بهایێ پێكڤەژیانێ دزانن، چونكی وان تامێ نەمان و وەستانێ ب هەردوو ڕەنگان چێژتیە.
د هەمان دەم دا، ئاشتییا ڕاستەقینە پێدڤی ب هندێ هەیە كو دانپێدان ب مافێن كوردان بهێتە كرن، نەك وەك دەستكەفتێن دەمكی یان كەرەستەیێن مامەلەیا سیاسی تەماشەی وان بهێتە كرن. مافێن كەلتووری، ژ وان ژی خویندن ب زمانێ دایكێ و ئازادی د پاراستنا كەلەپۆرێ دیرۆكی دا، مافێن سەرەكین. هەروەسا مافێن مەدەنی و سیاسی ژی گەلەك پێدڤینە، دا كو خەڵك بشێت ب تمامی بەشداریێ د ژیانا گشتی دا بكەت و پاشەڕۆژا خۆ ب دیمۆكراسیانە دیار بكەت. ئاشتی بێی ماف یا لەرزۆكە؛ كەرامەت بێی دانپێدان یا كێمە.
ژبەر هندێ، ڕۆژا جیهانی یا پێكڤەژیانا ب ئاشتی وانەیەكا گرنگ پێشكێشی حكۆمەت و جڤاكێن ڕۆژهەڵاتا ناڤین دكەت: سەقامگیری ب نكۆلیكردن ل ناسنامەیێ یان سەركوتكرنا داخوازێن ڕەوا بدەست ناهێت. ئاشتییا بەردەوام وێ دەمێ پەیدا دبیت كاتێ هەمی گەل هەست ب ڕێز و بەشداریێ بكەن. گەلێ كورد داخوازا ئیمتیازێ یان دەستهەڵاتێ ل سەر یێن دی ناكەت؛ بەلكو داخوازا وەكهەڤیێ دگەل یێن دی دكەت. ئەڤ جوداهیە گەلەك یا گرنگە. داخوازكرنا كەرامەتێ نە گەفە بۆ سەر ئێكەتیا نیشتمانی؛ بەلكو بنیاتێ گرێبەستەكا جڤاكی یا ب هێزتر و دادپەروەرترە.
زێدەباری ڤێ چەندێ، ئەزموونا كوردان دشێت ب ئەرێنی پشكداریێ د ئاشتییا دەڤەرێ دا بكەت. جڤاكا كوردی هەردەم جەخت ل سەر میانڕەوی، فرەمیۆری و ڤەكربوونێ كریە. د دەمەكی دا كو توندڕەوی و تایفەگەریێ گەف ل دەڤەرێ دكر، حەزا كوردان بۆ پێكڤەژیانێ مۆدێلەكێ جودا پێشكێش كر كو مۆدێلەك ل سەر بنەمایێ هەڤپشكییا مەدەنی و مرۆڤایەتیێ. پێدڤیە ئەڤ چەندە بهێتە قەبوولكرن و پالپشتیكردن، نەك ژێ بهێتە ترساندن.
د ڤێ ڕۆژا جیهانی دا، پێدڤیە ئەم ب بیر بینین كو ئاشتی پەیمانەكا دوولایەنە یە. ژ كوردان دهێتە خواستن، وەك هەمی گەلێن دی، بەردەوام بن د پێشخستنا دیالۆگ، لێبۆردەیی و بهایێن دیمۆكراسی دا. لێ وەڵاتێن جیران و ئەكتەرێن دەڤەرێ ژی بەرپرسیارەتیەكا ئەخلاقی و سیاسی ل سەر ملێن وانە كو گەلێ كورد وەك نەتەوەیەكێ ڕەوا، خودان كەلتوورەكێ دەولەمەند و مافێن نەگوهۆڕ قەبوول بكەن. دانپێدان نە دیاریە؛ بەلكو دادپەروەری یە.
پەیاما 16ێ گولانێ یا ڕوونە: پێكڤەژیانا ب ئاشتی تەنێ وێ دەمێ مسۆگەر دبیت كاتێ ڕێ ب هەر جڤاكەكی بهێتە دان ب كەرامەت بژیت. بۆ گەلێ كورد، ئاشتی چ جاران ب ڕامانا دەستبەردان ژ ناسنامەیێ نەبوویە. بەلكو ب ڕامانا ئاڤاكرنا پاشەڕۆژەكێ بوویە كو تێدا پێكڤەژیان و ماف دگەل ئێك بن. ئەگەر دەڤەر ب ڕاستی ل دویڤ پاشەڕۆژەكا جێگیر و مرۆڤدۆستانە دگەڕیێت، پێدڤیە ئەڤی پرەنسیپی بباوەشینیت و نە تەنێ د ڕۆژێن جیهانی یێن یادگاری دا، بەلكو د سیاست و كارێن ڕۆژانە دا ژی.د
