زیرەكیا چێکری شۆرشا زانستی یان كۆدەتایا زانستی یە؟
دلهین حەمدی
هەروەكی یا دیار جیهان لبەر سینگێ شۆرشەكا زانستی یا بلەز دایە و ژ بەر ڤێ چەندێ ژی دڤێت زانینگەهێن مە نە ب تنێ بینەر بن بەلكی دڤێت كار ژ بۆ پێگەهاندنا كادرێن شارەزا بكەن كو بشێن ل گەل پێشكەفتنێن سەدەیێ بیست و ئێكێ دا پێنگاڤان بهاڤێژن، د نها دا (AI) واتە زیرەكیا دەستكرد یا دبیتە بەشەكێ ئاسایی یا ژیانا مە یا ڕۆژانە و مە پێ خۆش بیت یان نە كاریگەری ل سەر هەمی تشتەكێ هەیە ب تایبەتی د وارێ تەكنەلۆجیا و فێربوون و پەیوەندیكرنێ دا، لێ شارەزایێن وارێ تەكنەلۆجیایێ ل جیهانێ هەتا ڕادەیەكێ ژ هندێ دترسن كو لایەنێ نەرێنی یێ ڤێ تەكنەلۆجیایێ زال ببیت ب سەر لایەنێ ئەرێنی دا و جڤاكا مرۆڤایەتیێ بەرەف كارەساتان ببەت.
هەر تەكنەلۆیایەكێ مەترسیەكا تایبەت هەیە و دڤێت ب شێویەكێ ئەخلاقی بهێتە بكارئینان و ل ڤێرێ (AI) یێ لایەنەكێ دیتر یێ خراب هەیە ئەگەر ب شێوەیەكێ نەقانوونی و بۆ كارێن تێكدەرانە و خراب بهێتە بكارئینان، لەوڕا ل ڤێرێ داخوازێ ژ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دكەین كو ل گەل بەردەوامبوونا پەرەسەندنا (AI) یێ دویڤچوون ژ بۆ لایەنێن ئەرێنی و نەرێنیێن ڤی زانستی بهێتەكرن و سەرپێچیكارێن ڤی زانستی ژی بهێنە سزادان و هەتا دەستەسەركرن ژی داكو ئەڤ ئامرازە نەبیتە ئامرازەكێ مەترسیدار ل سەر جڤاكێ ب گشتی، مە ئاماژە پێ كر كو ڤی زانستی باشی و خرابیێن خۆ هەنە و بكارئینەرێ ڤی زانستی دشێت د وارێن جودا جودا دا مفای ژ ڤی زانستی وەربگریت، بۆ نموونە د وارێ (پەروەردێ و پەیوەندییان و ئەندازیاریێ و دیزاینكرنێن جۆراوجۆر و … هتد) و هەر سەبارەت ڤێ چەندێ پرسیار ژ (AI) ب خۆ هاتیەكرن و ب ڤی شێوەی بەرسڤ ژی دایە (AI ئامرازەكێ ب هێزە و دشێت ڕێیا گەنجان و جڤاكێ ڤەكەت، لێ دڤێت ب شێوازەكێ ئەقلانە و بەرپرسیارانە بهێتە بكارئینان) و ژ باشیێن ڤێ تەكنەلۆجیایێ ئەو ب خۆ دشێت كاربكەت بێی كو پشتبەستنێ ب هیچ لایەنەكێ دیتر بكەت، هەروەسا خەلەتیێن مرۆڤی ژی كێم دكەت و بلەزتر و هویربینترە ژ مرۆڤی و هەرگاڤ ژی لبەر دەستە، ژ خرابیێن وێ ژی ئەوە كو زانیاریێن خەلەت ب ڕێیا ڤێ تەكنەلۆجیایێ بەڵاڤ دبن كو كارتێكرنێ ژ پاراستنا نهێنیا و ئاساییشا زانیارییان دكەت، هەروەسا گەلەك جاران دبیتە ئەگەرێ درستبوونا كێشەیێن جڤاكی و لێك دویرئێخستنا مرۆڤان و خزمان ژ هەڤدو… ل ڤێرێ بۆ مە دیار دبیت كو ئەڤ زانستە ژی هەر مرۆڤان و پێشكەفتنا زانستێ مرۆڤان دەرئێخستییە و دشێن وەك شۆرشەكا زانستی ژ بۆ پێشڤەبرنا جڤاك و وەلاتێ خۆ بكاربینن یان ژی وەك كۆدەتایەكا زانستی بۆ داكەفتن و ئاستەنگكرنا ژیانا ڕۆژانە و لەنگكرنا پڕوسەیا زانستی و مرۆڤایەتی بكاربینن.
