فۆبیایا ئەزموونان ل دەڤ قوتابیان
رەیان شێرزاد
هەر سال، ل دەمێ ئەزموونان گوهۆڕینێن بەرچاڤ د ژیانا رۆژانە یا قوتابیان دا پەیدا دبن. قوتابخانە، زانكۆ و مال دكەڤنە د قووناغەكا تایبەت دا كو تژییە ژ دەمژمێرێن درێژ یێن خواندنێ، كێمبوونا چالاكییێن جڤاكی و زێدەبوونا فشارا دەروونی. ئەگەرچ ئەزموون بۆ پیڤانا ئاستێ زانستی هاتینە دانان، بەلێ د هەمان دەم دا بووینە ژێدەرەكێ سەرەكی یێ دلگرانی و فشارێ بۆ گەلەك قوتابیان. بۆ گەلەك خێزانان، ئەنجامێن ئەزموونان گەلەك د گرنگن چونكی ب شێوەیەكێ ئێكسەر گرێدایی دەلیڤەیێن پاشەڕۆژێنە. گەلەك جاران قوتابی هزردكەن كو نمرەیێن وان دێ كاریگەریێ ل سەر وەرگرتنا زانكۆیێ، دەلیڤەیێن كاركرنێ و سەركەفتنا دەمدرێژان كەت. ژبەر هندێ، ئەزموون تنێ وەك تاقیكرنا زانیارییان ناهێنە دیتن، بەلكو وەك دەمێن چارەنڤیسساز دهێنە تەماشەكرن كو گرانیا سۆزی و جڤاكی یا ب سەر ڤە.
ئەو فشار ب تایبەتی د دەمێ ئەزموونێن دوماهییێ دا دیار دبیت. بەرنامەیێ خواندنێ دژوارتر لێ دهێت، دەمێن نڤستنێ دگوهۆرن و چێدبیت قوتابی تمامیا رۆژێ ب بەرهەڤكرنێ بۆ وان بابەتان ببوورینن یێن كو پتر ژێ دترسن. د هندەك بارودۆخان دا، فشار بتنێ یا ناڤخۆیی نینە؛ بەلكو یا جڤاكی ژی یە. بەراوردكرنا د ناڤبەرا هەڤپۆل و هەڤالان دا دشێت دلگرانییێ زێدەتر لێبكەت، ب تایبەتی دەمێ كو پشتی ئەزموونان ئەنجام ب بەرفرەهی دهێنە بەحسكرن.
ژ لایێ دەروونی ڤە، ئەڤ ئەزموونە گەلەك جاران گرێدایی دلگرانییا ئەنجامدانێ (پێشكێشكرنێ) یە، كو جۆرەكێ فشارێ یە و ل دەمێ هەستكرن ب هەلسەنگاندنا دژوار یا شیانان پەیدا دبیت. كێمەك ژ فشارێ هندەك جاران دشێت سەرنجێ و هاندانێ باشتر بكەت، بەلێ فشارا زێدە گەلەك جاران كاریگەرییا پێچەوانە دكەت. چێدبیت قوتابی نەشێن سەرنجێ بدەنە سەر بابەتان، ئەو زانیارییێن بەری نوكە خواندین ژ بیركەن، یان ژی بەری ئەزموون دەستپێبكەن هەست ب وەستیانا ئەقلی بكەن.
تۆڕێن جڤاكی ژی كاریگەری ل سەر چاوانیا دەربازكرنا دەمێ ئەزموونان ل دەڤ قوتابیان كریە. گەلەك ژ وان د بن كاریگەرییا بەردەوام یا بەحسكرنا خواندنێ، نمرە و بەرهەڤییان دانە. دیتنا كەسێن دی كو گەلەك یێن ب بەرهەم و چالاكن، دشێت فشارەكا زێدەتر و هەستا پاشكەفتنێ پەیدا بكەت، تەنانەت دەمێ كو هەمی كەس د ناخێ خۆ دا د بن هەمان فشار دا بن. د هەمان دەم دا، سیستەمێ ئەزموونان بەردەوامە ل سەر گێڕانا رۆلەكێ گرنگ د پێكهاتە و هەلسەنگاندنا ئەكادیمی دا. ئەزموون هاریكارییا قوتابخانە و زانكۆیان دكەن بۆ پیڤانا تێگەهشتن و پێشكەفتنێ. لێ ل گەل هندێ ژی، گەلەك ژ پەروەردەكار و قوتابی پتر بەحسێ گرنگیا هەڤسەنگیكرنا چاڤەڕێكرنێن ئەكادیمی دگەل سلامەتییا دەروونی دكەن.
گوهۆڕینێن بچووك د رۆتینا رۆژانە دا دشان دایە هاریكار بیت بۆ كێمكرنا پشكەك ژ وێ فشارا ل دۆربەرا ئەزموونان. دانانا خشتەیێن هەڤسەنگتر یێن خواندنێ، چاڤەڕێكرنێن راستەقینە، بهێنڤەدانا رێكخستی و نەریتێن ساخلەمتر یێن نڤستنێ د شیان دایە سەرنجێ باشتر بكەن و وەستیانێ كێم بكەن. پشتەڤانی ژ لایێ خێزانێ و مامۆستایان ڤە ژی د ئاڕا دایە گوهۆڕینەكا مەزن دروست بكەت، ب تایبەتی دەمێ قوتابی هەست ب سەختیا سەروبەری دكەن.
یا گرنگە مرۆڤ بزانیت كو ئەنجامێن ئەزموونان ب تەمامی پێناسەیا ژیری، شیان، یان سەركەفتنا پاشەڕۆژێ ناكەن. ئاستێ ئەكادیمی تنێ پشكەكێ ژ گەشەپێدانا كەسایەتییا مرۆڤی نیشاددەت، بەلێ داهێنان، شیانا خۆگونجاندنێ، شارەزاییێن پەیوەندیكرنێ، یان گەشەكرنا كەسی ناپێڤیت.
دەمێ كو وەرزێن ئەزموونان بەردەوام كارتێكرنێ ل سەر ژیانا قوتابیان ل سەرتاسەری دەڤەرێ دكەن، فشار و چاڤەڕێكرن و ساخلەمییا دەروونی رۆژ بۆ رۆژێ گرنگتر لێ دهێت. ئەگەرچ ئەزموون وەك پشكەكا سەرەكی یا پەروەردێ دمینن، تێگەهشتنا كاریگەرییا وان یا دەروونی دبیت هاریكار بیت بۆ ئاڤاكرنا ژینگەكا ئەكادیمی یا ساخلەمتر و هەڤسەنگتر بۆ نەوەیێن پاشەڕۆژێ.
